Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-12, chapter-33

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
युधिष्ठिर उवाच ।
हताः पुत्राश्च पौत्राश्च भ्रातरः पितरस्तथा ।
श्वशुरा गुरवश्चैव मातुलाः सपितामहाः ॥१॥
1. yudhiṣṭhira uvāca ,
hatāḥ putrāśca pautrāśca bhrātaraḥ pitarastathā ,
śvaśurā guravaścaiva mātulāḥ sapitāmahāḥ.
1. yudhiṣṭhira uvāca hatāḥ putrāḥ ca potrāḥ ca bhrātaraḥ
pitaram tathā śvaśurāḥ guravaḥ ca eva mātulāḥ sa-pitāmahāḥ
1. yudhiṣṭhiraḥ uvāca,
hatāḥ ca putrāḥ ca potrāḥ ca bhrātaraḥ tathā pitaram śvaśurāḥ guravaḥ ca eva mātulāḥ sa-pitāmahāḥ
1. Yudhishthira said - Sons, grandsons, brothers, fathers as well, fathers-in-law, teachers, maternal uncles, and grandfathers have been slain.
क्षत्रियाश्च महात्मानः संबन्धिसुहृदस्तथा ।
वयस्या ज्ञातयश्चैव भ्रातरश्च पितामह ॥२॥
2. kṣatriyāśca mahātmānaḥ saṁbandhisuhṛdastathā ,
vayasyā jñātayaścaiva bhrātaraśca pitāmaha.
2. kṣatriyāś ca mahātmānaḥ sambandhi-suhṛdas tathā
vāyasyā jñātayaś caiva bhrātaraś ca pitāmahaḥ
2. kṣatriyāḥ mahātmānaḥ ca sambandhi-suhṛdaḥ tathā
vayasyāḥ jñātayaḥ ca eva bhrātaraḥ ca pitāmahaḥ
2. Kshatriyas, noble souls, relatives and friends as well, companions, kinsmen, brothers, and grandfathers too,
बहवश्च मनुष्येन्द्रा नानादेशसमागताः ।
घातिता राज्यलुब्धेन मयैकेन पितामह ॥३॥
3. bahavaśca manuṣyendrā nānādeśasamāgatāḥ ,
ghātitā rājyalubdhena mayaikena pitāmaha.
3. bahavaḥ ca manuṣyendrāḥ nānādeśasamāgatāḥ
ghātitāḥ rājyalubdhena mayā ekena pitāmaha
3. pitāmaha nānādeśasamāgatāḥ bahavaḥ ca
manuṣyendrāḥ rājyalubdhena mayā ekena ghātitāḥ
3. O grandfather, many kings who came from various lands have been slain by me alone, who was greedy for the kingdom.
तांस्तादृशानहं हत्वा धर्मनित्यान्महीक्षितः ।
असकृत्सोमपान्वीरान्किं प्राप्स्यामि तपोधन ॥४॥
4. tāṁstādṛśānahaṁ hatvā dharmanityānmahīkṣitaḥ ,
asakṛtsomapānvīrānkiṁ prāpsyāmi tapodhana.
4. tān tādṛśān ahaṃ hatvā dharma-nityān mahī-kṣitaḥ
asakṛt-soma-pān vīrān kim prāpsyāmi tapodhana
4. tapodhana,
ahaṃ tādṛśān dharma-nityān asakṛt-soma-pān vīrān tān mahī-kṣitaḥ hatvā kiṃ prāpsyāmi
4. O sage shining with spiritual splendour, by killing such kings who are devoted to righteousness, who repeatedly drink soma, and who are brave heroes, what shall I attain?
दह्याम्यनिशमद्याहं चिन्तयानः पुनः पुनः ।
हीनां पार्थिवसिंहैस्तैः श्रीमद्भिः पृथिवीमिमाम् ॥५॥
5. dahyāmyaniśamadyāhaṁ cintayānaḥ punaḥ punaḥ ,
hīnāṁ pārthivasiṁhaistaiḥ śrīmadbhiḥ pṛthivīmimām.
5. dahyāmi aniśam adya ahaṃ cintayānaḥ punaḥ punaḥ
hīnāṃ pārthivasiṃhaiḥ taiḥ śrīmadbhiḥ pṛthivīm imām
5. adya aham aniśam punaḥ punaḥ cintayānaḥ śrīmadbhiḥ
taiḥ pārthivasiṃhaiḥ hīnām imām pṛthivīm dahyāmi
5. Tormented day and night, I continually burn inside as I think of this earth now bereft of those glorious lion-like kings.
दृष्ट्वा ज्ञातिवधं घोरं हतांश्च शतशः परान् ।
कोटिशश्च नरानन्यान्परितप्ये पितामह ॥६॥
6. dṛṣṭvā jñātivadhaṁ ghoraṁ hatāṁśca śataśaḥ parān ,
koṭiśaśca narānanyānparitapye pitāmaha.
6. dṛṣṭvā jñātivadhaṃ ghoram hatān ca śataśaḥ
parān koṭiśaḥ ca narān anyān paritapye pitāmaha
6. pitāmaha ghoram jñātivadham śataśaḥ hatān parān
ca anyān koṭiśaḥ ca narān dṛṣṭvā paritapye
6. O grandfather, seeing this terrible slaughter of my kinsmen, and hundreds of enemies, and millions of other men as well, I am deeply distressed.
का नु तासां वरस्त्रीणामवस्थाद्य भविष्यति ।
विहीनानां स्वतनयैः पतिभिर्भ्रातृभिस्तथा ॥७॥
7. kā nu tāsāṁ varastrīṇāmavasthādya bhaviṣyati ,
vihīnānāṁ svatanayaiḥ patibhirbhrātṛbhistathā.
7. kā nu tāsām varastrīṇām avasthā adya bhaviṣyati
vihīnānām sva-tanayaiḥ patibhiḥ bhrātṛbhiḥ tathā
7. kā nu avasthā adya bhaviṣyati tāsām vara-strīṇām
vihīnānām sva-tanayaiḥ patibhiḥ bhrātṛbhiḥ tathā
7. What indeed will be the state today of those noble women, who are bereft of their own sons, husbands, and brothers as well?
अस्मानन्तकरान्घोरान्पाण्डवान्वृष्णिसंहितान् ।
आक्रोशन्त्यः कृशा दीना निपतन्त्यश्च भूतले ॥८॥
8. asmānantakarānghorānpāṇḍavānvṛṣṇisaṁhitān ,
ākrośantyaḥ kṛśā dīnā nipatantyaśca bhūtale.
8. asmān antakarān ghorān pāṇḍavān vṛṣṇi-saṃhitān
ākrośantyataḥ kṛśā dīnā nipatantyaḥ ca bhūtale
8. asmān antakarān ghorān pāṇḍavān vṛṣṇi-saṃhitān
ākrośantyastaḥ kṛśā dīnā nipatantyaḥ ca bhūtale
8. Crying out against us, lean and miserable, falling to the ground, and lamenting the terrifying Pandavas, who are joined by the Vrishnis and bring about death,
अपश्यन्त्यः पितॄन्भ्रातॄन्पतीन्पुत्रांश्च योषितः ।
त्यक्त्वा प्राणान्प्रियान्सर्वा गमिष्यन्ति यमक्षयम् ॥९॥
9. apaśyantyaḥ pitṝnbhrātṝnpatīnputrāṁśca yoṣitaḥ ,
tyaktvā prāṇānpriyānsarvā gamiṣyanti yamakṣayam.
9. apaśyantyaḥ pitṝn bhrātṝn patīn putrāṃś ca yoṣitaḥ
tyaktvā prāṇān priyān sarvā gamiṣyanti yamakṣayam
9. sarvāḥ yoṣitaḥ pitṝn bhrātṝn patīn putrān ca
apaśyantyaḥ priyān prāṇān tyaktvā yamakṣayam gamiṣyanti
9. Not seeing their fathers, brothers, husbands, and sons, all those women will abandon their dear lives and go to the abode of Yama.
वत्सलत्वाद्द्विजश्रेष्ठ तत्र मे नास्ति संशयः ।
व्यक्तं सौक्ष्म्याच्च धर्मस्य प्राप्स्यामः स्त्रीवधं वयम् ॥१०॥
10. vatsalatvāddvijaśreṣṭha tatra me nāsti saṁśayaḥ ,
vyaktaṁ saukṣmyācca dharmasya prāpsyāmaḥ strīvadhaṁ vayam.
10. vatsalatvāt dvijaśreṣṭha tatra me na asti saṃśayaḥ vyaktam
sauukṣmyāt ca dharmasya prāpsyāmaḥ strīvadham vayam
10. dvijaśreṣṭha tatra me vatsalatvāt saṃśayaḥ na asti vyaktam
ca dharmasya sauukṣmyāt vayam strīvadham prāpsyāmaḥ
10. O best of twice-born ones, there is no doubt in my mind about that because of (his) affection, and surely, due to the subtle nature of dharma, we shall incur the killing of women.
ते वयं सुहृदो हत्वा कृत्वा पापमनन्तकम् ।
नरके निपतिष्यामो ह्यधःशिरस एव च ॥११॥
11. te vayaṁ suhṛdo hatvā kṛtvā pāpamanantakam ,
narake nipatiṣyāmo hyadhaḥśirasa eva ca.
11. te vayam suhṛdaḥ hatvā kṛtvā pāpam anantakam
narake nipatiṣyāmaḥ hi adhaḥśirasaḥ eva ca
11. vayam te suhṛdaḥ hatvā anantakam pāpam kṛtvā
ca hi adhaḥśirasaḥ eva narake nipatiṣyāmaḥ
11. By killing those friends of ours and committing an endless sin, we shall indeed fall headfirst into hell.
शरीराणि विमोक्ष्यामस्तपसोग्रेण सत्तम ।
आश्रमांश्च विशेषांस्त्वं ममाचक्ष्व पितामह ॥१२॥
12. śarīrāṇi vimokṣyāmastapasogreṇa sattama ,
āśramāṁśca viśeṣāṁstvaṁ mamācakṣva pitāmaha.
12. śarīrāṇi vimokṣyāmaḥ tapasā ugreṇa sattama
āśramān ca viśeṣān tvam mama ācakṣva pitāmaha
12. sattama pitāmaha tvam ugreṇa tapasā śarīrāṇi vimokṣyāmaḥ,
viśeṣān āśramān ca mama ācakṣva
12. O best of twice-born ones, grandfather, we shall cast off our bodies through intense spiritual practices. Tell me about the different stages of life.