Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-14, chapter-78

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
वैशंपायन उवाच ।
श्रुत्वा तु नृपतिर्वीरं पितरं बभ्रुवाहनः ।
निर्ययौ विनयेनार्यो ब्राह्मणार्घ्यपुरःसरः ॥१॥
1. vaiśaṁpāyana uvāca ,
śrutvā tu nṛpatirvīraṁ pitaraṁ babhruvāhanaḥ ,
niryayau vinayenāryo brāhmaṇārghyapuraḥsaraḥ.
मणिपूरेश्वरं त्वेवमुपयातं धनंजयः ।
नाभ्यनन्दत मेधावी क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ॥२॥
2. maṇipūreśvaraṁ tvevamupayātaṁ dhanaṁjayaḥ ,
nābhyanandata medhāvī kṣatradharmamanusmaran.
उवाच चैनं धर्मात्मा समन्युः फल्गुनस्तदा ।
प्रक्रियेयं न ते युक्ता बहिस्त्वं क्षत्रधर्मतः ॥३॥
3. uvāca cainaṁ dharmātmā samanyuḥ phalgunastadā ,
prakriyeyaṁ na te yuktā bahistvaṁ kṣatradharmataḥ.
संरक्ष्यमाणं तुरगं यौधिष्ठिरमुपागतम् ।
यज्ञियं विषयान्ते मां नायोत्सीः किं नु पुत्रक ॥४॥
4. saṁrakṣyamāṇaṁ turagaṁ yaudhiṣṭhiramupāgatam ,
yajñiyaṁ viṣayānte māṁ nāyotsīḥ kiṁ nu putraka.
धिक्त्वामस्तु सुदुर्बुद्धिं क्षत्रधर्माविशारदम् ।
यो मां युद्धाय संप्राप्तं साम्नैवाथो त्वमग्रहीः ॥५॥
5. dhiktvāmastu sudurbuddhiṁ kṣatradharmāviśāradam ,
yo māṁ yuddhāya saṁprāptaṁ sāmnaivātho tvamagrahīḥ.
न त्वया पुरुषार्थश्च कश्चिदस्तीह जीवता ।
यस्त्वं स्त्रीवद्युधा प्राप्तं साम्ना मां प्रत्यगृह्णथाः ॥६॥
6. na tvayā puruṣārthaśca kaścidastīha jīvatā ,
yastvaṁ strīvadyudhā prāptaṁ sāmnā māṁ pratyagṛhṇathāḥ.
यद्यहं न्यस्तशस्त्रस्त्वामागच्छेयं सुदुर्मते ।
प्रक्रियेयं ततो युक्ता भवेत्तव नराधम ॥७॥
7. yadyahaṁ nyastaśastrastvāmāgaccheyaṁ sudurmate ,
prakriyeyaṁ tato yuktā bhavettava narādhama.
तमेवमुक्तं भर्त्रा तु विदित्वा पन्नगात्मजा ।
अमृष्यमाणा भित्त्वोर्वीमुलूपी तमुपागमत् ॥८॥
8. tamevamuktaṁ bhartrā tu viditvā pannagātmajā ,
amṛṣyamāṇā bhittvorvīmulūpī tamupāgamat.
सा ददर्श ततः पुत्रं विमृशन्तमधोमुखम् ।
संतर्ज्यमानमसकृद्भर्त्रा युद्धार्थिना विभो ॥९॥
9. sā dadarśa tataḥ putraṁ vimṛśantamadhomukham ,
saṁtarjyamānamasakṛdbhartrā yuddhārthinā vibho.
ततः सा चारुसर्वाङ्गी तमुपेत्योरगात्मजा ।
उलूपी प्राह वचनं क्षत्रधर्मविशारदा ॥१०॥
10. tataḥ sā cārusarvāṅgī tamupetyoragātmajā ,
ulūpī prāha vacanaṁ kṣatradharmaviśāradā.
उलूपीं मां निबोध त्वं मातरं पन्नगात्मजाम् ।
कुरुष्व वचनं पुत्र धर्मस्ते भविता परः ॥११॥
11. ulūpīṁ māṁ nibodha tvaṁ mātaraṁ pannagātmajām ,
kuruṣva vacanaṁ putra dharmaste bhavitā paraḥ.
युध्यस्वैनं कुरुश्रेष्ठं धनंजयमरिंदम ।
एवमेष हि ते प्रीतो भविष्यति न संशयः ॥१२॥
12. yudhyasvainaṁ kuruśreṣṭhaṁ dhanaṁjayamariṁdama ,
evameṣa hi te prīto bhaviṣyati na saṁśayaḥ.
एवमुद्धर्षितो मात्रा स राजा बभ्रुवाहनः ।
मनश्चक्रे महातेजा युद्धाय भरतर्षभ ॥१३॥
13. evamuddharṣito mātrā sa rājā babhruvāhanaḥ ,
manaścakre mahātejā yuddhāya bharatarṣabha.
संनह्य काञ्चनं वर्म शिरस्त्राणं च भानुमत् ।
तूणीरशतसंबाधमारुरोह महारथम् ॥१४॥
14. saṁnahya kāñcanaṁ varma śirastrāṇaṁ ca bhānumat ,
tūṇīraśatasaṁbādhamāruroha mahāratham.
सर्वोपकरणैर्युक्तं युक्तमश्वैर्मनोजवैः ।
सुचक्रोपस्करं धीमान्हेमभाण्डपरिष्कृतम् ॥१५॥
15. sarvopakaraṇairyuktaṁ yuktamaśvairmanojavaiḥ ,
sucakropaskaraṁ dhīmānhemabhāṇḍapariṣkṛtam.
परमार्चितमुच्छ्रित्य ध्वजं सिंहं हिरण्मयम् ।
प्रययौ पार्थमुद्दिश्य स राजा बभ्रुवाहनः ॥१६॥
16. paramārcitamucchritya dhvajaṁ siṁhaṁ hiraṇmayam ,
prayayau pārthamuddiśya sa rājā babhruvāhanaḥ.
ततोऽभ्येत्य हयं वीरो यज्ञियं पार्थरक्षितम् ।
ग्राहयामास पुरुषैर्हयशिक्षाविशारदैः ॥१७॥
17. tato'bhyetya hayaṁ vīro yajñiyaṁ pārtharakṣitam ,
grāhayāmāsa puruṣairhayaśikṣāviśāradaiḥ.
गृहीतं वाजिनं दृष्ट्वा प्रीतात्मा स धनंजयः ।
पुत्रं रथस्थं भूमिष्ठः संन्यवारयदाहवे ॥१८॥
18. gṛhītaṁ vājinaṁ dṛṣṭvā prītātmā sa dhanaṁjayaḥ ,
putraṁ rathasthaṁ bhūmiṣṭhaḥ saṁnyavārayadāhave.
ततः स राजा तं वीरं शरव्रातैः सहस्रशः ।
अर्दयामास निशितैराशीविषविषोपमैः ॥१९॥
19. tataḥ sa rājā taṁ vīraṁ śaravrātaiḥ sahasraśaḥ ,
ardayāmāsa niśitairāśīviṣaviṣopamaiḥ.
तयोः समभवद्युद्धं पितुः पुत्रस्य चातुलम् ।
देवासुररणप्रख्यमुभयोः प्रीयमाणयोः ॥२०॥
20. tayoḥ samabhavadyuddhaṁ pituḥ putrasya cātulam ,
devāsuraraṇaprakhyamubhayoḥ prīyamāṇayoḥ.
किरीटिनं तु विव्याध शरेण नतपर्वणा ।
जत्रुदेशे नरव्याघ्रः प्रहसन्बभ्रुवाहनः ॥२१॥
21. kirīṭinaṁ tu vivyādha śareṇa nataparvaṇā ,
jatrudeśe naravyāghraḥ prahasanbabhruvāhanaḥ.
सोऽभ्यगात्सह पुङ्खेन वल्मीकमिव पन्नगः ।
विनिर्भिद्य च कौन्तेयं महीतलमथाविशत् ॥२२॥
22. so'bhyagātsaha puṅkhena valmīkamiva pannagaḥ ,
vinirbhidya ca kaunteyaṁ mahītalamathāviśat.
स गाढवेदनो धीमानालम्ब्य धनुरुत्तमम् ।
दिव्यं तेजः समाविश्य प्रमीत इव संबभौ ॥२३॥
23. sa gāḍhavedano dhīmānālambya dhanuruttamam ,
divyaṁ tejaḥ samāviśya pramīta iva saṁbabhau.
स संज्ञामुपलभ्याथ प्रशस्य पुरुषर्षभः ।
पुत्रं शक्रात्मजो वाक्यमिदमाह महीपते ॥२४॥
24. sa saṁjñāmupalabhyātha praśasya puruṣarṣabhaḥ ,
putraṁ śakrātmajo vākyamidamāha mahīpate.
साधु साधु महाबाहो वत्स चित्राङ्गदात्मज ।
सदृशं कर्म ते दृष्ट्वा प्रीतिमानस्मि पुत्रक ॥२५॥
25. sādhu sādhu mahābāho vatsa citrāṅgadātmaja ,
sadṛśaṁ karma te dṛṣṭvā prītimānasmi putraka.
विमुञ्चाम्येष बाणांस्ते पुत्र युद्धे स्थिरो भव ।
इत्येवमुक्त्वा नाराचैरभ्यवर्षदमित्रहा ॥२६॥
26. vimuñcāmyeṣa bāṇāṁste putra yuddhe sthiro bhava ,
ityevamuktvā nārācairabhyavarṣadamitrahā.
तान्स गाण्डीवनिर्मुक्तान्वज्राशनिसमप्रभान् ।
नाराचैरच्छिनद्राजा सर्वानेव त्रिधा त्रिधा ॥२७॥
27. tānsa gāṇḍīvanirmuktānvajrāśanisamaprabhān ,
nārācairacchinadrājā sarvāneva tridhā tridhā.
तस्य पार्थः शरैर्दिव्यैर्ध्वजं हेमपरिष्कृतम् ।
सुवर्णतालप्रतिमं क्षुरेणापाहरद्रथात् ॥२८॥
28. tasya pārthaḥ śarairdivyairdhvajaṁ hemapariṣkṛtam ,
suvarṇatālapratimaṁ kṣureṇāpāharadrathāt.
हयांश्चास्य महाकायान्महावेगपराक्रमान् ।
चकार राज्ञो निर्जीवान्प्रहसन्पाण्डवर्षभः ॥२९॥
29. hayāṁścāsya mahākāyānmahāvegaparākramān ,
cakāra rājño nirjīvānprahasanpāṇḍavarṣabhaḥ.
स रथादवतीर्याशु राजा परमकोपनः ।
पदातिः पितरं कोपाद्योधयामास पाण्डवम् ॥३०॥
30. sa rathādavatīryāśu rājā paramakopanaḥ ,
padātiḥ pitaraṁ kopādyodhayāmāsa pāṇḍavam.
संप्रीयमाणः पाण्डूनामृषभः पुत्रविक्रमात् ।
नात्यर्थं पीडयामास पुत्रं वज्रधरात्मजः ॥३१॥
31. saṁprīyamāṇaḥ pāṇḍūnāmṛṣabhaḥ putravikramāt ,
nātyarthaṁ pīḍayāmāsa putraṁ vajradharātmajaḥ.
स हन्यमानो विमुखं पितरं बभ्रुवाहनः ।
शरैराशीविषाकारैः पुनरेवार्दयद्बली ॥३२॥
32. sa hanyamāno vimukhaṁ pitaraṁ babhruvāhanaḥ ,
śarairāśīviṣākāraiḥ punarevārdayadbalī.
ततः स बाल्यात्पितरं विव्याध हृदि पत्रिणा ।
निशितेन सुपुङ्खेन बलवद्बभ्रुवाहनः ॥३३॥
33. tataḥ sa bālyātpitaraṁ vivyādha hṛdi patriṇā ,
niśitena supuṅkhena balavadbabhruvāhanaḥ.
स बाणस्तेजसा दीप्तो ज्वलन्निव हुताशनः ।
विवेश पाण्डवं राजन्मर्म भित्त्वातिदुःखकृत् ॥३४॥
34. sa bāṇastejasā dīpto jvalanniva hutāśanaḥ ,
viveśa pāṇḍavaṁ rājanmarma bhittvātiduḥkhakṛt.
स तेनातिभृशं विद्धः पुत्रेण कुरुनन्दनः ।
महीं जगाम मोहार्तस्ततो राजन्धनंजयः ॥३५॥
35. sa tenātibhṛśaṁ viddhaḥ putreṇa kurunandanaḥ ,
mahīṁ jagāma mohārtastato rājandhanaṁjayaḥ.
तस्मिन्निपतिते वीरे कौरवाणां धुरंधरे ।
सोऽपि मोहं जगामाशु ततश्चित्राङ्गदासुतः ॥३६॥
36. tasminnipatite vīre kauravāṇāṁ dhuraṁdhare ,
so'pi mohaṁ jagāmāśu tataścitrāṅgadāsutaḥ.
व्यायम्य संयुगे राजा दृष्ट्वा च पितरं हतम् ।
पूर्वमेव च बाणौघैर्गाढविद्धोऽर्जुनेन सः ॥३७॥
37. vyāyamya saṁyuge rājā dṛṣṭvā ca pitaraṁ hatam ,
pūrvameva ca bāṇaughairgāḍhaviddho'rjunena saḥ.
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा पुत्रं च पतितं भुवि ।
चित्राङ्गदा परित्रस्ता प्रविवेश रणाजिरम् ॥३८॥
38. bhartāraṁ nihataṁ dṛṣṭvā putraṁ ca patitaṁ bhuvi ,
citrāṅgadā paritrastā praviveśa raṇājiram.
शोकसंतप्तहृदया रुदती सा ततः शुभा ।
मणिपूरपतेर्माता ददर्श निहतं पतिम् ॥३९॥
39. śokasaṁtaptahṛdayā rudatī sā tataḥ śubhā ,
maṇipūrapatermātā dadarśa nihataṁ patim.