Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-13, chapter-89

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
भीष्म उवाच ।
यमस्तु यानि श्राद्धानि प्रोवाच शशबिन्दवे ।
तानि मे शृणु काम्यानि नक्षत्रेषु पृथक्पृथक् ॥१॥
1. bhīṣma uvāca ,
yamastu yāni śrāddhāni provāca śaśabindave ,
tāni me śṛṇu kāmyāni nakṣatreṣu pṛthakpṛthak.
1. bhīṣma uvāca | yamaḥ tu yāni śrāddhāni provāca śaśabindave
| tāni me śṛṇu kāmyāni nakṣatreṣu pṛthak pṛthak
1. bhīṣmaḥ uvāca tu yamaḥ yāni śrāddhāni śaśabindave
provāca tāni kāmyāni nakṣatreṣu pṛthak pṛthak me śṛṇu
1. Bhishma said: Now, listen to me about those desirable ancestral rituals (śrāddha) which Yama (the lord of death) taught to Śaśabindu, to be performed separately for each constellation (nakṣatra).
श्राद्धं यः कृत्तिकायोगे कुर्वीत सततं नरः ।
अग्नीनाधाय सापत्यो यजेत विगतज्वरः ॥२॥
2. śrāddhaṁ yaḥ kṛttikāyoge kurvīta satataṁ naraḥ ,
agnīnādhāya sāpatyo yajeta vigatajvaraḥ.
2. śrāddham yaḥ kṛttikāyoge kurvīta satatam naraḥ
agnīn ādhāya sāpatyaḥ yajeta vigatajvaraḥ
2. A person who regularly performs the ancestral (śrāddha) rite in conjunction with the Kṛttikā asterism, after establishing the sacred fires and having progeny, should perform the Vedic ritual (yajña) free from distress.
अपत्यकामो रोहिण्यामोजस्कामो मृगोत्तमे ।
क्रूरकर्मा ददच्छ्राद्धमार्द्रायां मानवो भवेत् ॥३॥
3. apatyakāmo rohiṇyāmojaskāmo mṛgottame ,
krūrakarmā dadacchrāddhamārdrāyāṁ mānavo bhavet.
3. apatyakāmaḥ rohiṇyām ojaskāmaḥ mṛgottame
krūrakarmā dadat śrāddham ārdrāyām mānavaḥ bhavet
3. A person desiring progeny (apatyakāma) should perform the ancestral (śrāddha) rite in Rohiṇī. One desiring vigor (ojaskāma) should do it in Mṛgottamā. A human being who offers the ancestral (śrāddha) rite in Ārdrā becomes one capable of fierce deeds.
कृषिभागी भवेन्मर्त्यः कुर्वञ्श्राद्धं पुनर्वसौ ।
पुष्टिकामोऽथ पुष्येण श्राद्धमीहेत मानवः ॥४॥
4. kṛṣibhāgī bhavenmartyaḥ kurvañśrāddhaṁ punarvasau ,
puṣṭikāmo'tha puṣyeṇa śrāddhamīheta mānavaḥ.
4. kṛṣibhāgī bhavet martyaḥ kurvan śrāddham punarvasau
puṣṭikāmaḥ atha puṣyeṇa śrāddham īheta mānavaḥ
4. A mortal who performs the ancestral (śrāddha) rite in Punarvasu becomes a sharer of agricultural prosperity. Then, a human being desiring nourishment should perform the ancestral (śrāddha) rite in Puṣya.
आश्लेषायां ददच्छ्राद्धं वीरान्पुत्रान्प्रजायते ।
ज्ञातीनां तु भवेच्छ्रेष्ठो मघासु श्राद्धमावपन् ॥५॥
5. āśleṣāyāṁ dadacchrāddhaṁ vīrānputrānprajāyate ,
jñātīnāṁ tu bhavecchreṣṭho maghāsu śrāddhamāvapan.
5. āśleṣāyām dadat śrāddham vīrān putrān prajāyate
jñātīnām tu bhavet śreṣṭhaḥ maghāsu śrāddham āvapan
5. Offering the ancestral (śrāddha) rite in Āśleṣā, one begets brave sons. And by performing the ancestral (śrāddha) rite in Maghā, one becomes the best among one's relatives.
फल्गुनीषु ददच्छ्राद्धं सुभगः श्राद्धदो भवेत् ।
अपत्यभागुत्तरासु हस्तेन फलभाग्भवेत् ॥६॥
6. phalgunīṣu dadacchrāddhaṁ subhagaḥ śrāddhado bhavet ,
apatyabhāguttarāsu hastena phalabhāgbhavet.
6. phalgunīṣu dadat śrāddham subhagaḥ śrāddhadaḥ
bhavet apatyabhāg uttarāsu hastena phalabhāg bhavet
6. phalgunīṣu śrāddham dadat subhagaḥ śrāddhadaḥ
bhavet uttarāsu apatyabhāg hastena phalabhāg bhavet
6. One who performs ancestral offerings (śrāddha) during the Phalgunī nakṣatras becomes fortunate and a benefactor of such rites. In the Uttarā nakṣatras, one obtains offspring, and in the Hasta nakṣatra, one obtains fruits (or rewards).
चित्रायां तु ददच्छ्राद्धं लभेद्रूपवतः सुतान् ।
स्वातियोगे पितॄनर्च्य वाणिज्यमुपजीवति ॥७॥
7. citrāyāṁ tu dadacchrāddhaṁ labhedrūpavataḥ sutān ,
svātiyoge pitṝnarcya vāṇijyamupajīvati.
7. citrāyām tu dadat śrāddham labhet rūpavataḥ
sutān svātiyoge pitṝn arcya vāṇijyam upajīvati
7. citrāyām tu śrāddham dadat rūpavataḥ sutān
labhet svātiyoge pitṝn arcya vāṇijyam upajīvati
7. Furthermore, one who performs ancestral offerings (śrāddha) during the Citrā nakṣatra obtains handsome sons. By worshipping ancestors (pitṛ) during the Svāti nakṣatra, one earns a livelihood through commerce.
बहुपुत्रो विशाखासु पित्र्यमीहन्भवेन्नरः ।
अनुराधासु कुर्वाणो राजचक्रं प्रवर्तयेत् ॥८॥
8. bahuputro viśākhāsu pitryamīhanbhavennaraḥ ,
anurādhāsu kurvāṇo rājacakraṁ pravartayet.
8. bahuputraḥ viśākhāsu pitryam īhan bhavet naraḥ
anurādhāsu kurvāṇaḥ rājacakram pravartayet
8. viśākhāsu pitryam īhan naraḥ bahuputraḥ bhavet
anurādhāsu kurvāṇaḥ rājacakram pravartayet
8. A man who performs ancestral rites (pitrya) during the Viśākhā nakṣatra will have many sons. One who performs rites during the Anurādhā nakṣatra establishes royal dominion.
आदिपत्यं व्रजेन्मर्त्यो ज्येष्ठायामपवर्जयन् ।
नरः कुरुकुलश्रेष्ठ श्रद्धादमपुरःसरः ॥९॥
9. ādipatyaṁ vrajenmartyo jyeṣṭhāyāmapavarjayan ,
naraḥ kurukulaśreṣṭha śraddhādamapuraḥsaraḥ.
9. ādipatyam vrajet martyaḥ jyeṣṭhāyām apavarjayan
naraḥ kurukulaśreṣṭha śraddhādamapuraḥsaraḥ
9. kurukulaśreṣṭha śraddhādamapuraḥsaraḥ martyaḥ
naraḥ jyeṣṭhāyām apavarjayan ādipatyam vrajet
9. O best of the Kuru dynasty, a mortal who, with faith (śraddhā) and self-control foremost, performs rites during the Jyeṣṭhā nakṣatra attains sovereignty.
मूले त्वारोग्यमर्च्छेत यशोऽषाढास्वनुत्तमम् ।
उत्तरासु त्वषाढासु वीतशोकश्चरेन्महीम् ॥१०॥
10. mūle tvārogyamarccheta yaśo'ṣāḍhāsvanuttamam ,
uttarāsu tvaṣāḍhāsu vītaśokaścarenmahīm.
10. mūle tu ārogyam ṛccheta yaśaḥ aṣāḍhāsu anuttamam
uttarāsu tu aṣāḍhāsu vītaśokaḥ caret mahīm
10. mūle tu ārogyam ṛccheta aṣāḍhāsu anuttamam yaśaḥ
(prāpnuyāt) uttarāsu aṣāḍhāsu tu vītaśokaḥ mahīm caret
10. In the Mūla (nakṣatra), one would attain health. In the Aṣāḍhās, one would achieve unequalled fame. And in Uttarāṣāḍhā, free from sorrow, one would roam the earth.
श्राद्धं त्वभिजिता कुर्वन्विद्यां श्रेष्ठामवाप्नुयात् ।
श्रवणे तु ददच्छ्राद्धं प्रेत्य गच्छेत्परां गतिम् ॥११॥
11. śrāddhaṁ tvabhijitā kurvanvidyāṁ śreṣṭhāmavāpnuyāt ,
śravaṇe tu dadacchrāddhaṁ pretya gacchetparāṁ gatim.
11. śrāddham tu abhijitā kurvan vidyām śreṣṭhām avāpnuyāt
śravaṇe tu dadat śrāddham pretya gacchet parām gatim
11. kurvan abhijitā tu śrāddham śreṣṭhām vidyām avāpnuyāt
dadat śravaṇe tu śrāddham pretya parām gatim gacchet
11. Indeed, by performing the ancestral ritual (śrāddha) during Abhijit, one would obtain the highest knowledge. And by offering the ancestral ritual (śrāddha) in Śravaṇa (nakṣatra), after death, one would attain the supreme state.
राज्यभागी धनिष्ठायां प्राप्नुयान्नापदं नरः ।
नक्षत्रे वारुणे कुर्वन्भिषक्सिद्धिमवाप्नुयात् ॥१२॥
12. rājyabhāgī dhaniṣṭhāyāṁ prāpnuyānnāpadaṁ naraḥ ,
nakṣatre vāruṇe kurvanbhiṣaksiddhimavāpnuyāt.
12. rājyabhāgī dhaniṣṭhāyām prāpnuyāt na āpadam naraḥ
nakṣatre vāruṇe kurvan bhiṣak siddhim avāpnuyāt
12. naraḥ dhaniṣṭhāyām rājyabhāgī na āpadam prāpnuyāt
bhiṣak vāruṇe nakṣatre kurvan siddhim avāpnuyāt
12. A man would attain a share of the kingdom in Dhaniṣṭhā (nakṣatra) and would not encounter misfortune. By performing (rituals) in the Vāruṇa (nakṣatra, i.e., Śatabhiṣaj), a physician would attain perfection (siddhi).
पूर्वप्रोष्ठपदाः कुर्वन्बहु विन्देदजाविकम् ।
उत्तरास्वथ कुर्वाणो विन्दते गाः सहस्रशः ॥१३॥
13. pūrvaproṣṭhapadāḥ kurvanbahu vindedajāvikam ,
uttarāsvatha kurvāṇo vindate gāḥ sahasraśaḥ.
13. pūrvaproṣṭhapadāḥ kurvan bahu vindet ajāvikam
uttarāsu atha kurvāṇaḥ vindate gāḥ sahasraśaḥ
13. kurvan pūrvaproṣṭhapadāḥ bahu ajāvikam vindet
atha kurvāṇaḥ uttarāsu sahasraśaḥ gāḥ vindate
13. By performing (rituals) in Pūrva Bhādrapadā (Pūrvaproṣṭhapadā), one would acquire an abundance of goats and sheep. And then, performing (rituals) in Uttarā Bhādrapadā (Uttarāsu), one obtains thousands of cows.
बहुरूप्यकृतं वित्तं विन्दते रेवतीं श्रितः ।
अश्वांश्चाश्वयुजे वेत्ति भरणीष्वायुरुत्तमम् ॥१४॥
14. bahurūpyakṛtaṁ vittaṁ vindate revatīṁ śritaḥ ,
aśvāṁścāśvayuje vetti bharaṇīṣvāyuruttamam.
14. bahurūpyakṛtam vittam vindate revatīm śritaḥ
aśvān ca aśvayuje vetti bharaṇīṣu āyuḥ uttamam
14. revatīm śritaḥ bahurūpyakṛtam vittam vindate
aśvayuje aśvān ca vetti bharaṇīṣu uttamam āyuḥ
14. One who takes refuge in (the constellation) Revatī obtains wealth of many forms. In Aśvayuja, they acquire horses, and in Bharaṇī, an excellent life.
इमं श्राद्धविधिं श्रुत्वा शशबिन्दुस्तथाकरोत् ।
अक्लेशेनाजयच्चापि महीं सोऽनुशशास ह ॥१५॥
15. imaṁ śrāddhavidhiṁ śrutvā śaśabindustathākarot ,
akleśenājayaccāpi mahīṁ so'nuśaśāsa ha.
15. imam śrāddhavidhim śrutvā śaśabinduḥ tathā akarot
akleśena ajayat ca api mahīm saḥ anuśaśāsa ha
15. imam śrāddhavidhim śrutvā śaśabinduḥ tathā akarot
ca api akleśena mahīm ajayat saḥ ha anuśaśāsa
15. Having heard this procedure for the ancestral ritual (śrāddha), Śaśabindu acted accordingly. He conquered the earth without difficulty and indeed ruled it.