महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-12, chapter-283
पराशर उवाच ।
प्रतिग्रहागता विप्रे क्षत्रिये शस्त्रनिर्जिताः ।
वैश्ये न्यायार्जिताश्चैव शूद्रे शुश्रूषयार्जिताः ।
स्वल्पाप्यर्थाः प्रशस्यन्ते धर्मस्यार्थे महाफलाः ॥१॥
प्रतिग्रहागता विप्रे क्षत्रिये शस्त्रनिर्जिताः ।
वैश्ये न्यायार्जिताश्चैव शूद्रे शुश्रूषयार्जिताः ।
स्वल्पाप्यर्थाः प्रशस्यन्ते धर्मस्यार्थे महाफलाः ॥१॥
1. parāśara uvāca ,
pratigrahāgatā vipre kṣatriye śastranirjitāḥ ,
vaiśye nyāyārjitāścaiva śūdre śuśrūṣayārjitāḥ ,
svalpāpyarthāḥ praśasyante dharmasyārthe mahāphalāḥ.
pratigrahāgatā vipre kṣatriye śastranirjitāḥ ,
vaiśye nyāyārjitāścaiva śūdre śuśrūṣayārjitāḥ ,
svalpāpyarthāḥ praśasyante dharmasyārthe mahāphalāḥ.
1.
parāśara uvāca pratigrahāgatāḥ vipre kṣatriye
śastranirjitāḥ vaiśye nyāyārjitāḥ ca
eva śūdre śuśrūṣayārjitāḥ svalpāḥ api
arthāḥ praśasyante dharmasya arthe mahāphalāḥ
śastranirjitāḥ vaiśye nyāyārjitāḥ ca
eva śūdre śuśrūṣayārjitāḥ svalpāḥ api
arthāḥ praśasyante dharmasya arthe mahāphalāḥ
1.
parāśara uvāca: vipre pratigrahāgatāḥ,
kṣatriye śastranirjitāḥ,
vaiśye nyāyārjitāḥ ca eva,
śūdre śuśrūṣayārjitāḥ (ca) arthāḥ svalpāḥ api dharmasya arthe mahāphalāḥ praśasyante.
kṣatriye śastranirjitāḥ,
vaiśye nyāyārjitāḥ ca eva,
śūdre śuśrūṣayārjitāḥ (ca) arthāḥ svalpāḥ api dharmasya arthe mahāphalāḥ praśasyante.
1.
Parashara said: For a Brahmin, wealth obtained through accepting gifts; for a Kshatriya (warrior), wealth acquired by conquest through weapons; for a Vaishya (merchant), wealth justly earned; and for a Shudra (laborer), wealth gained through devoted service - even small amounts of such wealth, when acquired for the sake of one's constitutional (dharma) duty, are praised as yielding great results.
नित्यं त्रयाणां वर्णानां शूद्रः शुश्रूषुरुच्यते ।
क्षत्रधर्मा वैश्यधर्मा नावृत्तिः पतति द्विजः ।
शूद्रकर्मा यदा तु स्यात्तदा पतति वै द्विजः ॥२॥
क्षत्रधर्मा वैश्यधर्मा नावृत्तिः पतति द्विजः ।
शूद्रकर्मा यदा तु स्यात्तदा पतति वै द्विजः ॥२॥
2. nityaṁ trayāṇāṁ varṇānāṁ śūdraḥ śuśrūṣurucyate ,
kṣatradharmā vaiśyadharmā nāvṛttiḥ patati dvijaḥ ,
śūdrakarmā yadā tu syāttadā patati vai dvijaḥ.
kṣatradharmā vaiśyadharmā nāvṛttiḥ patati dvijaḥ ,
śūdrakarmā yadā tu syāttadā patati vai dvijaḥ.
2.
nityam trayāṇām varṇānām śūdraḥ śuśrūṣuḥ
ucyate kṣatradharmā vaiśyadharmā
na āvṛttiḥ patati dvijaḥ śūdrakarmā
yadā tu syāt tadā patati vai dvijaḥ
ucyate kṣatradharmā vaiśyadharmā
na āvṛttiḥ patati dvijaḥ śūdrakarmā
yadā tu syāt tadā patati vai dvijaḥ
2.
śūdraḥ nityam trayāṇām varṇānām śuśrūṣuḥ
ucyate kṣatradharmā vaiśyadharmā
dvijaḥ na āvṛttiḥ patati yadā tu
śūdrakarmā syāt tadā vai dvijaḥ patati
ucyate kṣatradharmā vaiśyadharmā
dvijaḥ na āvṛttiḥ patati yadā tu
śūdrakarmā syāt tadā vai dvijaḥ patati
2.
A śūdra is always declared to be a servant of the three higher classes (varṇas). For a twice-born (dvija) person adopting kṣatriya or vaiśya duties (dharma), no degradation (āvṛttiḥ) occurs. However, when a twice-born (dvija) engages in the work (karma) of a śūdra, then he certainly degrades.
वाणिज्यं पाशुपाल्यं च तथा शिल्पोपजीवनम् ।
शूद्रस्यापि विधीयन्ते यदा वृत्तिर्न जायते ॥३॥
शूद्रस्यापि विधीयन्ते यदा वृत्तिर्न जायते ॥३॥
3. vāṇijyaṁ pāśupālyaṁ ca tathā śilpopajīvanam ,
śūdrasyāpi vidhīyante yadā vṛttirna jāyate.
śūdrasyāpi vidhīyante yadā vṛttirna jāyate.
3.
vāṇijyam pāśupālyam ca tathā śilpopajīvanam
śūdrasya api vidhīyante yadā vṛttiḥ na jāyate
śūdrasya api vidhīyante yadā vṛttiḥ na jāyate
3.
yadā vṛttiḥ na jāyate tadā vāṇijyam pāśupālyam
tathā śilpopajīvanam ca śūdrasya api vidhīyante
tathā śilpopajīvanam ca śūdrasya api vidhīyante
3.
Trade, animal husbandry, and also subsistence through handicrafts are prescribed even for a śūdra when their proper means of livelihood is not available.
रङ्गावतरणं चैव तथा रूपोपजीवनम् ।
मद्यमांसोपजीव्यं च विक्रयो लोहचर्मणोः ॥४॥
मद्यमांसोपजीव्यं च विक्रयो लोहचर्मणोः ॥४॥
4. raṅgāvataraṇaṁ caiva tathā rūpopajīvanam ,
madyamāṁsopajīvyaṁ ca vikrayo lohacarmaṇoḥ.
madyamāṁsopajīvyaṁ ca vikrayo lohacarmaṇoḥ.
4.
raṅgāvataraṇam ca eva tathā rūpopajīvanam
madyamāṃsopajīvyam ca vikrayaḥ lohacarmaṇoḥ
madyamāṃsopajīvyam ca vikrayaḥ lohacarmaṇoḥ
4.
raṅgāvataraṇam ca eva tathā rūpopajīvanam
madyamāṃsopajīvyam ca lohacarmaṇoḥ vikrayaḥ
madyamāṃsopajīvyam ca lohacarmaṇoḥ vikrayaḥ
4.
Performing on stage, living by impersonation (or acting), subsisting on liquor and meat, and the selling of iron and hides (are acts abhorred in society).
अपूर्विणा न कर्तव्यं कर्म लोके विगर्हितम् ।
कृतपूर्विणस्तु त्यजतो महान्धर्म इति श्रुतिः ॥५॥
कृतपूर्विणस्तु त्यजतो महान्धर्म इति श्रुतिः ॥५॥
5. apūrviṇā na kartavyaṁ karma loke vigarhitam ,
kṛtapūrviṇastu tyajato mahāndharma iti śrutiḥ.
kṛtapūrviṇastu tyajato mahāndharma iti śrutiḥ.
5.
apūrviṇā na kartavyam karma loke vigarhitam
kṛtapūrviṇaḥ tu tyajataḥ mahān dharmaḥ iti śrutiḥ
kṛtapūrviṇaḥ tu tyajataḥ mahān dharmaḥ iti śrutiḥ
5.
loke vigarhitam karma apūrviṇā na kartavyam tu
kṛtapūrviṇaḥ tyajataḥ mahān dharmaḥ iti śrutiḥ
kṛtapūrviṇaḥ tyajataḥ mahān dharmaḥ iti śrutiḥ
5.
An act (karma) that is despised by people in the world should not be performed by one who has not engaged in it previously. However, for one who has done it before and subsequently abandons it, this is considered a great intrinsic nature (dharma), so declares sacred tradition (śruti).
संसिद्धः पुरुषो लोके यदाचरति पापकम् ।
मदेनाभिप्लुतमनास्तच्च नग्राह्यमुच्यते ॥६॥
मदेनाभिप्लुतमनास्तच्च नग्राह्यमुच्यते ॥६॥
6. saṁsiddhaḥ puruṣo loke yadācarati pāpakam ,
madenābhiplutamanāstacca nagrāhyamucyate.
madenābhiplutamanāstacca nagrāhyamucyate.
6.
samsiddhaḥ puruṣaḥ loke yat ācarati pāpakam
madena abhipluta-manāḥ tat ca na grāhyam ucyate
madena abhipluta-manāḥ tat ca na grāhyam ucyate
6.
loke samsiddhaḥ puruṣaḥ yadā madena abhipluta-manāḥ
pāpakam ācarati tat ca na grāhyam ucyate
pāpakam ācarati tat ca na grāhyam ucyate
6.
When a person who has achieved success in the world commits a sinful act with a mind overwhelmed by intoxication or arrogance, that act is said to be unacceptable.
श्रूयन्ते हि पुराणे वै प्रजा धिग्दण्डशासनाः ।
दान्ता धर्मप्रधानाश्च न्यायधर्मानुवर्तकाः ॥७॥
दान्ता धर्मप्रधानाश्च न्यायधर्मानुवर्तकाः ॥७॥
7. śrūyante hi purāṇe vai prajā dhigdaṇḍaśāsanāḥ ,
dāntā dharmapradhānāśca nyāyadharmānuvartakāḥ.
dāntā dharmapradhānāśca nyāyadharmānuvartakāḥ.
7.
śrūyante hi purāṇe vai prajāḥ dhik-daṇḍa-śāsanāḥ
dāntāḥ dharma-pradhānāḥ ca nyāya-dharma-anuvartakāḥ
dāntāḥ dharma-pradhānāḥ ca nyāya-dharma-anuvartakāḥ
7.
hi purāṇe vai śrūyante prajāḥ dhik-daṇḍa-śāsanāḥ
dāntāḥ ca dharma-pradhānāḥ nyāya-dharma-anuvartakāḥ
dāntāḥ ca dharma-pradhānāḥ nyāya-dharma-anuvartakāḥ
7.
Indeed, it is heard in ancient texts (purāṇa) that in the past, people (prajāḥ) were ruled by strict punishment, yet they were disciplined, devoted primarily to natural law (dharma), and followers of righteous conduct (dharma).
धर्म एव सदा नॄणामिह राजन्प्रशस्यते ।
धर्मवृद्धा गुणानेव सेवन्ते हि नरा भुवि ॥८॥
धर्मवृद्धा गुणानेव सेवन्ते हि नरा भुवि ॥८॥
8. dharma eva sadā nṝṇāmiha rājanpraśasyate ,
dharmavṛddhā guṇāneva sevante hi narā bhuvi.
dharmavṛddhā guṇāneva sevante hi narā bhuvi.
8.
dharmaḥ eva sadā nṛṇām iha rājan praśasyate
dharma-vṛddhāḥ guṇān eva sevante hi narāḥ bhuvi
dharma-vṛddhāḥ guṇān eva sevante hi narāḥ bhuvi
8.
rājan iha nṛṇām sadā dharmaḥ eva praśasyate hi
bhuvi dharma-vṛddhāḥ narāḥ guṇān eva sevante
bhuvi dharma-vṛddhāḥ narāḥ guṇān eva sevante
8.
O King, here (iha) among men (nṛṇām), natural law (dharma) is always indeed praised. For on earth, people who are mature in natural law (dharma) cultivate virtues only.
तं धर्ममसुरास्तात नामृष्यन्त जनाधिप ।
विवर्धमानाः क्रमशस्तत्र तेऽन्वाविशन्प्रजाः ॥९॥
विवर्धमानाः क्रमशस्तत्र तेऽन्वाविशन्प्रजाः ॥९॥
9. taṁ dharmamasurāstāta nāmṛṣyanta janādhipa ,
vivardhamānāḥ kramaśastatra te'nvāviśanprajāḥ.
vivardhamānāḥ kramaśastatra te'nvāviśanprajāḥ.
9.
tam dharmam asurāḥ tāta na amṛṣyanta janādhipa
vivardhamānāḥ kramaśas tatra te anu āviśan prajāḥ
vivardhamānāḥ kramaśas tatra te anu āviśan prajāḥ
9.
tāta janādhipa asurāḥ tam dharmam na amṛṣyanta
kramaśas vivardhamānāḥ te tatra prajāḥ anu āviśan
kramaśas vivardhamānāḥ te tatra prajāḥ anu āviśan
9.
O father, O lord of men (janādhipa), the asuras did not tolerate that natural law (dharma). As they gradually increased, they then entered among the people.
तेषां दर्पः समभवत्प्रजानां धर्मनाशनः ।
दर्पात्मनां ततः क्रोधः पुनस्तेषामजायत ॥१०॥
दर्पात्मनां ततः क्रोधः पुनस्तेषामजायत ॥१०॥
10. teṣāṁ darpaḥ samabhavatprajānāṁ dharmanāśanaḥ ,
darpātmanāṁ tataḥ krodhaḥ punasteṣāmajāyata.
darpātmanāṁ tataḥ krodhaḥ punasteṣāmajāyata.
10.
teṣām darpaḥ samabhavat prajānām dharmanāśanaḥ
| darpātmanām tataḥ krodhaḥ punaḥ teṣām ajāyata
| darpātmanām tataḥ krodhaḥ punaḥ teṣām ajāyata
10.
teṣām prajānām dharmanāśanaḥ darpaḥ samabhavat
tataḥ darpātmanām teṣām punaḥ krodhaḥ ajāyata
tataḥ darpātmanām teṣām punaḥ krodhaḥ ajāyata
10.
Arrogance (darpa) arose in them, which destroyed the natural law (dharma) of the people. Subsequently, anger was again born in those who were possessed by such arrogance.
ततः क्रोधाभिभूतानां वृत्तं लज्जासमन्वितम् ।
ह्रीश्चैवाप्यनशद्राजंस्ततो मोहो व्यजायत ॥११॥
ह्रीश्चैवाप्यनशद्राजंस्ततो मोहो व्यजायत ॥११॥
11. tataḥ krodhābhibhūtānāṁ vṛttaṁ lajjāsamanvitam ,
hrīścaivāpyanaśadrājaṁstato moho vyajāyata.
hrīścaivāpyanaśadrājaṁstato moho vyajāyata.
11.
tataḥ krodhābhibhūtānām vṛttam lajjāsamanvitam |
hrīḥ ca eva api anaśat rājan tataḥ mohaḥ vyajāyata
hrīḥ ca eva api anaśat rājan tataḥ mohaḥ vyajāyata
11.
rājan,
tataḥ krodhābhibhūtānām vṛttam lajjāsamanvitam (abhavat) ca eva api hrīḥ anaśat tataḥ mohaḥ vyajāyata
tataḥ krodhābhibhūtānām vṛttam lajjāsamanvitam (abhavat) ca eva api hrīḥ anaśat tataḥ mohaḥ vyajāyata
11.
O King, then, for those overcome by anger, their conduct became associated with shame. Indeed, modesty (hrī) itself was lost, and from that, delusion (moha) was born.
ततो मोहपरीतास्ते नापश्यन्त यथा पुरा ।
परस्परावमर्देन वर्तयन्ति यथासुखम् ॥१२॥
परस्परावमर्देन वर्तयन्ति यथासुखम् ॥१२॥
12. tato mohaparītāste nāpaśyanta yathā purā ,
parasparāvamardena vartayanti yathāsukham.
parasparāvamardena vartayanti yathāsukham.
12.
tataḥ mohaparītāḥ te na apaśyanta yathā purā
| parasparāvamardena vartayanti yathāsukham
| parasparāvamardena vartayanti yathāsukham
12.
tataḥ mohaparītāḥ te purā yathā na apaśyanta
parasparāvamardena yathāsukham vartayanti
parasparāvamardena yathāsukham vartayanti
12.
Then, overcome by delusion (moha), they no longer perceived things as they had before. They conducted themselves by mutually oppressing each other, acting as they pleased.
तान्प्राप्य तु स धिग्दण्डो नकारणमतोऽभवत् ।
ततोऽभ्यगच्छन्देवांश्च ब्राह्मणांश्चावमन्य ह ॥१३॥
ततोऽभ्यगच्छन्देवांश्च ब्राह्मणांश्चावमन्य ह ॥१३॥
13. tānprāpya tu sa dhigdaṇḍo nakāraṇamato'bhavat ,
tato'bhyagacchandevāṁśca brāhmaṇāṁścāvamanya ha.
tato'bhyagacchandevāṁśca brāhmaṇāṁścāvamanya ha.
13.
tān prāpya tu saḥ dhigdaṇḍaḥ na akāraṇam ataḥ abhavat
| tataḥ abhyagacchan devān ca brāhmaṇān ca avamanya ha
| tataḥ abhyagacchan devān ca brāhmaṇān ca avamanya ha
13.
tu tān prāpya saḥ dhigdaṇḍaḥ ataḥ na akāraṇam abhavat
tataḥ devān ca brāhmaṇān ca avamanya ha abhyagacchan
tataḥ devān ca brāhmaṇān ca avamanya ha abhyagacchan
13.
But when that ignominious consequence (dhigdaṇḍa) befell them, it was therefore not without reason. Then, having indeed disrespected the gods and the Brahmins, they went forth.
एतस्मिन्नेव काले तु देवा देववरं शिवम् ।
अगच्छञ्शरणं वीरं बहुरूपं गणाधिपम् ॥१४॥
अगच्छञ्शरणं वीरं बहुरूपं गणाधिपम् ॥१४॥
14. etasminneva kāle tu devā devavaraṁ śivam ,
agacchañśaraṇaṁ vīraṁ bahurūpaṁ gaṇādhipam.
agacchañśaraṇaṁ vīraṁ bahurūpaṁ gaṇādhipam.
14.
etasmin eva kāle tu devā devavaram śivam
agacchan śaraṇam vīram bahurūpam gaṇādhipam
agacchan śaraṇam vīram bahurūpam gaṇādhipam
14.
devā etasmin eva kāle tu vīram bahurūpam
gaṇādhipam devavaram śivam śaraṇam agacchan
gaṇādhipam devavaram śivam śaraṇam agacchan
14.
At this very time, the gods indeed sought refuge with the heroic Shiva, the best of the gods, who has many forms and is the lord of the gaṇas.
तेन स्म ते गगनगाः सपुराः पातिताः क्षितौ ।
तिस्रोऽप्येकेन बाणेन देवाप्यायिततेजसा ॥१५॥
तिस्रोऽप्येकेन बाणेन देवाप्यायिततेजसा ॥१५॥
15. tena sma te gaganagāḥ sapurāḥ pātitāḥ kṣitau ,
tisro'pyekena bāṇena devāpyāyitatejasā.
tisro'pyekena bāṇena devāpyāyitatejasā.
15.
tena sma te gaganagāḥ sapurāḥ pātitāḥ kṣitau
tisraḥ api ekena bāṇena devāpyāyitatejasā
tisraḥ api ekena bāṇena devāpyāyitatejasā
15.
sma tena devāpyāyitatejasā ekena bāṇena te
gaganagāḥ sapurāḥ tisraḥ api kṣitau pātitāḥ
gaganagāḥ sapurāḥ tisraḥ api kṣitau pātitāḥ
15.
Indeed, by him (Shiva), all three of those sky-moving cities, along with their inhabitants, were brought down to earth by a single arrow, whose immense power was augmented by the gods.
तेषामधिपतिस्त्वासीद्भीमो भीमपराक्रमः ।
देवतानां भयकरः स हतः शूलपाणिना ॥१६॥
देवतानां भयकरः स हतः शूलपाणिना ॥१६॥
16. teṣāmadhipatistvāsīdbhīmo bhīmaparākramaḥ ,
devatānāṁ bhayakaraḥ sa hataḥ śūlapāṇinā.
devatānāṁ bhayakaraḥ sa hataḥ śūlapāṇinā.
16.
teṣām adhipatiḥ tu āsīt bhīmaḥ bhīmaparākramaḥ
devatānām bhayakaraḥ saḥ hataḥ śūlapāṇinā
devatānām bhayakaraḥ saḥ hataḥ śūlapāṇinā
16.
tu teṣām adhipatiḥ bhīmaḥ bhīmaparākramaḥ
devatānām bhayakaraḥ āsīt saḥ śūlapāṇinā hataḥ
devatānām bhayakaraḥ āsīt saḥ śūlapāṇinā hataḥ
16.
But their chief was a formidable one, of terrible valor, a cause of fear to the gods. He was slain by Shiva, the trident-handed one (Śūlapāṇi).
तस्मिन्हतेऽथ स्वं भावं प्रत्यपद्यन्त मानवाः ।
प्रावर्तन्त च वेदा वै शास्त्राणि च यथा पुरा ॥१७॥
प्रावर्तन्त च वेदा वै शास्त्राणि च यथा पुरा ॥१७॥
17. tasminhate'tha svaṁ bhāvaṁ pratyapadyanta mānavāḥ ,
prāvartanta ca vedā vai śāstrāṇi ca yathā purā.
prāvartanta ca vedā vai śāstrāṇi ca yathā purā.
17.
tasmin hate atha svam bhāvam pratyapadyanta mānavāḥ
prāvartanta ca vedāḥ vai śāstrāṇi ca yathā purā
prāvartanta ca vedāḥ vai śāstrāṇi ca yathā purā
17.
atha tasmin hate,
mānavāḥ svam bhāvam pratyapadyanta; ca vai vedāḥ ca śāstrāṇi yathā purā prāvartanta
mānavāḥ svam bhāvam pratyapadyanta; ca vai vedāḥ ca śāstrāṇi yathā purā prāvartanta
17.
When he was slain, then human beings returned to their proper nature (bhāva). And indeed, the Vedas and scriptures functioned as they did before.
ततोऽभ्यषिञ्चन्राज्येन देवानां दिवि वासवम् ।
सप्तर्षयश्चान्वयुञ्जन्नराणां दण्डधारणे ॥१८॥
सप्तर्षयश्चान्वयुञ्जन्नराणां दण्डधारणे ॥१८॥
18. tato'bhyaṣiñcanrājyena devānāṁ divi vāsavam ,
saptarṣayaścānvayuñjannarāṇāṁ daṇḍadhāraṇe.
saptarṣayaścānvayuñjannarāṇāṁ daṇḍadhāraṇe.
18.
tataḥ abhyaṣiñcan rājyena devānām divi vāsavam
saptarṣayaḥ ca anvayuñjan narāṇām daṇḍadhāraṇe
saptarṣayaḥ ca anvayuñjan narāṇām daṇḍadhāraṇe
18.
tataḥ saptarṣayaḥ ca divi devānām vāsavam rājyena abhyaṣiñcan,
narāṇām daṇḍadhāraṇe anvayuñjan.
narāṇām daṇḍadhāraṇe anvayuñjan.
18.
Then, the seven sages (saptarṣi) anointed Indra (Vāsava) with sovereignty over the gods in heaven, and they appointed him to administer justice among men.
सप्तर्षीणामथोर्ध्वं च विपृथुर्नाम पार्थिवः ।
राजानः क्षत्रियाश्चैव मण्डलेषु पृथक्पृथक् ॥१९॥
राजानः क्षत्रियाश्चैव मण्डलेषु पृथक्पृथक् ॥१९॥
19. saptarṣīṇāmathordhvaṁ ca vipṛthurnāma pārthivaḥ ,
rājānaḥ kṣatriyāścaiva maṇḍaleṣu pṛthakpṛthak.
rājānaḥ kṣatriyāścaiva maṇḍaleṣu pṛthakpṛthak.
19.
saptarṣīṇām atha ūrdhvam ca vipṛthuḥ nāma pārthivaḥ
rājānaḥ kṣatriyāḥ ca eva maṇḍaleṣu pṛthak pṛthak
rājānaḥ kṣatriyāḥ ca eva maṇḍaleṣu pṛthak pṛthak
19.
atha ca saptarṣīṇām ūrdhvam,
vipṛthuḥ nāma pārthivaḥ (āsīt).
rājānaḥ ca eva kṣatriyāḥ maṇḍaleṣu pṛthak pṛthak (rājyam cakruḥ).
vipṛthuḥ nāma pārthivaḥ (āsīt).
rājānaḥ ca eva kṣatriyāḥ maṇḍaleṣu pṛthak pṛthak (rājyam cakruḥ).
19.
And then, after the time of the seven sages (saptarṣi), there was a king named Vipṛthu. Kings and kṣatriyas, indeed, ruled separately in their respective territories.
महाकुलेषु ये जाता वृत्ताः पूर्वतराश्च ये ।
तेषामथासुरो भावो हृदयान्नापसर्पति ॥२०॥
तेषामथासुरो भावो हृदयान्नापसर्पति ॥२०॥
20. mahākuleṣu ye jātā vṛttāḥ pūrvatarāśca ye ,
teṣāmathāsuro bhāvo hṛdayānnāpasarpati.
teṣāmathāsuro bhāvo hṛdayānnāpasarpati.
20.
mahākuleṣu ye jātāḥ vṛttāḥ pūrvatarāḥ ca ye
teṣām atha āsuraḥ bhāvaḥ hṛdayāt na apasarati
teṣām atha āsuraḥ bhāvaḥ hṛdayāt na apasarati
20.
ye mahākuleṣu jātāḥ,
ye ca pūrvatarāḥ vṛttāḥ,
teṣām hṛdayāt atha āsuraḥ bhāvaḥ na apasarati.
ye ca pūrvatarāḥ vṛttāḥ,
teṣām hṛdayāt atha āsuraḥ bhāvaḥ na apasarati.
20.
From the hearts of those who are born in noble families and those who are of ancient standing, a demonic disposition (bhāva) does not depart.
तस्मात्तेनैव भावेन सानुषङ्गेन पार्थिवाः ।
आसुराण्येव कर्माणि न्यषेवन्भीमविक्रमाः ॥२१॥
आसुराण्येव कर्माणि न्यषेवन्भीमविक्रमाः ॥२१॥
21. tasmāttenaiva bhāvena sānuṣaṅgena pārthivāḥ ,
āsurāṇyeva karmāṇi nyaṣevanbhīmavikramāḥ.
āsurāṇyeva karmāṇi nyaṣevanbhīmavikramāḥ.
21.
tasmāt tena eva bhāvena sānuṣaṅgeṇa pārthivāḥ
āsurāṇi eva karmāṇi nyaṣevan bhīmavikramāḥ
āsurāṇi eva karmāṇi nyaṣevan bhīmavikramāḥ
21.
tasmāt,
bhīmavikramāḥ pārthivāḥ tena eva sānuṣaṅgeṇa bhāvena āsurāṇi eva karmāṇi nyaṣevan.
bhīmavikramāḥ pārthivāḥ tena eva sānuṣaṅgeṇa bhāvena āsurāṇi eva karmāṇi nyaṣevan.
21.
Therefore, influenced by that very disposition (bhāva) and its inherent tendencies, the kings of formidable valor indeed engaged in demonic actions (karma).
प्रत्यतिष्ठंश्च तेष्वेव तान्येव स्थापयन्ति च ।
भजन्ते तानि चाद्यापि ये बालिशतमा नराः ॥२२॥
भजन्ते तानि चाद्यापि ये बालिशतमा नराः ॥२२॥
22. pratyatiṣṭhaṁśca teṣveva tānyeva sthāpayanti ca ,
bhajante tāni cādyāpi ye bāliśatamā narāḥ.
bhajante tāni cādyāpi ye bāliśatamā narāḥ.
22.
pratyatiṣṭhan ca teṣu eva tāni eva sthāpayanti ca
bhajante tāni ca adya api ye bāliśatamāḥ narāḥ
bhajante tāni ca adya api ye bāliśatamāḥ narāḥ
22.
ye narāḥ bāliśatamāḥ teṣu eva pratyatiṣṭhan ca
tāni eva sthāpayanti ca adya api tāni ca bhajante
tāni eva sthāpayanti ca adya api tāni ca bhajante
22.
And they established themselves in those very (things); and they uphold those very (things). Even today, those people who are most foolish continue to adhere to them.
तस्मादहं ब्रवीमि त्वां राजन्संचिन्त्य शास्त्रतः ।
संसिद्धाधिगमं कुर्यात्कर्म हिंसात्मकं त्यजेत् ॥२३॥
संसिद्धाधिगमं कुर्यात्कर्म हिंसात्मकं त्यजेत् ॥२३॥
23. tasmādahaṁ bravīmi tvāṁ rājansaṁcintya śāstrataḥ ,
saṁsiddhādhigamaṁ kuryātkarma hiṁsātmakaṁ tyajet.
saṁsiddhādhigamaṁ kuryātkarma hiṁsātmakaṁ tyajet.
23.
tasmāt aham bravīmi tvām rājan saṃcintya śāstrataḥ
saṃsiddhādhigamam kuryāt karma hiṃsātmakam tyajet
saṃsiddhādhigamam kuryāt karma hiṃsātmakam tyajet
23.
rājan tasmāt aham śāstrataḥ saṃcintya tvām bravīmi
saṃsiddhādhigamam kuryāt hiṃsātmakam karma tyajet
saṃsiddhādhigamam kuryāt hiṃsātmakam karma tyajet
23.
Therefore, O King, having thoroughly pondered according to the scriptures, I tell you: one should strive for perfect achievement, and abandon actions (karma) that are inherently violent.
न संकरेण द्रविणं विचिन्वीत विचक्षणः ।
धर्मार्थं न्यायमुत्सृज्य न तत्कल्याणमुच्यते ॥२४॥
धर्मार्थं न्यायमुत्सृज्य न तत्कल्याणमुच्यते ॥२४॥
24. na saṁkareṇa draviṇaṁ vicinvīta vicakṣaṇaḥ ,
dharmārthaṁ nyāyamutsṛjya na tatkalyāṇamucyate.
dharmārthaṁ nyāyamutsṛjya na tatkalyāṇamucyate.
24.
na saṃkareṇa draviṇam vicinvīta vicakṣaṇaḥ
dharmārtham nyāyam utsṛjya na tat kalyāṇam ucyate
dharmārtham nyāyam utsṛjya na tat kalyāṇam ucyate
24.
vicakṣaṇaḥ na saṃkareṇa draviṇam vicinvīta
dharmārtham nyāyam utsṛjya tat kalyāṇam na ucyate
dharmārtham nyāyam utsṛjya tat kalyāṇam na ucyate
24.
A discerning person should not acquire wealth through dishonest means. It is not considered beneficial when one abandons justice (nyāya) for the sake of righteousness (dharma).
स त्वमेवंविधो दान्तः क्षत्रियः प्रियबान्धवः ।
प्रजा भृत्यांश्च पुत्रांश्च स्वधर्मेणानुपालय ॥२५॥
प्रजा भृत्यांश्च पुत्रांश्च स्वधर्मेणानुपालय ॥२५॥
25. sa tvamevaṁvidho dāntaḥ kṣatriyaḥ priyabāndhavaḥ ,
prajā bhṛtyāṁśca putrāṁśca svadharmeṇānupālaya.
prajā bhṛtyāṁśca putrāṁśca svadharmeṇānupālaya.
25.
saḥ tvam evamvidhaḥ dāntaḥ kṣatriyaḥ priyabāndhavaḥ
prajāḥ bhṛtyān ca putrān ca svadharmeṇa anupālaya
prajāḥ bhṛtyān ca putrān ca svadharmeṇa anupālaya
25.
saḥ tvam evamvidhaḥ dāntaḥ kṣatriyaḥ priyabāndhavaḥ
svadharmeṇa prajāḥ bhṛtyān ca putrān ca anupālaya
svadharmeṇa prajāḥ bhṛtyān ca putrān ca anupālaya
25.
Therefore, you, being such a self-controlled warrior (kṣatriya) and one with dear friends, protect your subjects, servants, and sons according to your own intrinsic nature (dharma).
इष्टानिष्टसमायोगो वैरं सौहार्दमेव च ।
अथ जातिसहस्राणि बहूनि परिवर्तते ॥२६॥
अथ जातिसहस्राणि बहूनि परिवर्तते ॥२६॥
26. iṣṭāniṣṭasamāyogo vairaṁ sauhārdameva ca ,
atha jātisahasrāṇi bahūni parivartate.
atha jātisahasrāṇi bahūni parivartate.
26.
iṣṭāniṣṭasamāyogaḥ vairam sauhārdam eva
ca atha jātisahasrāṇi bahūni parivartate
ca atha jātisahasrāṇi bahūni parivartate
26.
iṣṭāniṣṭasamāyogaḥ vairam sauhārdam eva
ca atha bahūni jātisahasrāṇi parivartate
ca atha bahūni jātisahasrāṇi parivartate
26.
The connection with desirable and undesirable things, as well as enmity and friendship, certainly recurs through many thousands of births.
तस्माद्गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कदाचन ।
निर्गुणो यो हि दुर्बुद्धिरात्मनः सोऽरिरुच्यते ॥२७॥
निर्गुणो यो हि दुर्बुद्धिरात्मनः सोऽरिरुच्यते ॥२७॥
27. tasmādguṇeṣu rajyethā mā doṣeṣu kadācana ,
nirguṇo yo hi durbuddhirātmanaḥ so'rirucyate.
nirguṇo yo hi durbuddhirātmanaḥ so'rirucyate.
27.
tasmāt guṇeṣu rajyethāḥ mā doṣeṣu kadācana
nirguṇaḥ yaḥ hi durbuddhiḥ ātmanaḥ saḥ ariḥ ucyate
nirguṇaḥ yaḥ hi durbuddhiḥ ātmanaḥ saḥ ariḥ ucyate
27.
tasmāt guṇeṣu rajyethāḥ,
mā kadācana doṣeṣu.
hi yaḥ nirguṇaḥ durbuddhiḥ,
saḥ ātmanaḥ ariḥ ucyate.
mā kadācana doṣeṣu.
hi yaḥ nirguṇaḥ durbuddhiḥ,
saḥ ātmanaḥ ariḥ ucyate.
27.
Therefore, one should be attracted to virtues, and never to faults. For whoever is devoid of good qualities and is ill-minded, he is declared to be an enemy of the self (ātman).
मानुषेषु महाराज धर्माधर्मौ प्रवर्ततः ।
न तथान्येषु भूतेषु मनुष्यरहितेष्विह ॥२८॥
न तथान्येषु भूतेषु मनुष्यरहितेष्विह ॥२८॥
28. mānuṣeṣu mahārāja dharmādharmau pravartataḥ ,
na tathānyeṣu bhūteṣu manuṣyarahiteṣviha.
na tathānyeṣu bhūteṣu manuṣyarahiteṣviha.
28.
mānuṣeṣu mahārāja dharmādharmau pravartataḥ
na tathā anyeṣu bhūteṣu manuṣyarahiteṣu iha
na tathā anyeṣu bhūteṣu manuṣyarahiteṣu iha
28.
mahārāja,
mānuṣeṣu dharmādharmau pravartataḥ.
iha manuṣyarahiteṣu anyeṣu bhūteṣu tathā na.
mānuṣeṣu dharmādharmau pravartataḥ.
iha manuṣyarahiteṣu anyeṣu bhūteṣu tathā na.
28.
Among human beings, O great king, the intrinsic nature (dharma) of existence and its opposite, unrighteousness (adharma), operate. This is not so among other creatures here that are devoid of human presence.
धर्मशीलो नरो विद्वानीहकोऽनीहकोऽपि वा ।
आत्मभूतः सदा लोके चरेद्भूतान्यहिंसयन् ॥२९॥
आत्मभूतः सदा लोके चरेद्भूतान्यहिंसयन् ॥२९॥
29. dharmaśīlo naro vidvānīhako'nīhako'pi vā ,
ātmabhūtaḥ sadā loke caredbhūtānyahiṁsayan.
ātmabhūtaḥ sadā loke caredbhūtānyahiṁsayan.
29.
dharmaśīlaḥ naraḥ vidvān īhakaḥ anīhakaḥ api vā
ātmabhūtaḥ sadā loke caret bhūtāni ahiṃsayan
ātmabhūtaḥ sadā loke caret bhūtāni ahiṃsayan
29.
dharmaśīlaḥ vidvān naraḥ,
īhakaḥ vā api anīhakaḥ,
ātmabhūtaḥ sadā loke bhūtāni ahiṃsayan caret.
īhakaḥ vā api anīhakaḥ,
ātmabhūtaḥ sadā loke bhūtāni ahiṃsayan caret.
29.
A man of righteous character (dharmaśīla), who is learned, whether active or inactive, should always live in the world, established in the self (ātman), without harming any beings.
यदा व्यपेतहृल्लेखं मनो भवति तस्य वै ।
नानृतं चैव भवति तदा कल्याणमृच्छति ॥३०॥
नानृतं चैव भवति तदा कल्याणमृच्छति ॥३०॥
30. yadā vyapetahṛllekhaṁ mano bhavati tasya vai ,
nānṛtaṁ caiva bhavati tadā kalyāṇamṛcchati.
nānṛtaṁ caiva bhavati tadā kalyāṇamṛcchati.
30.
yadā vyapetahṛllekham manaḥ bhavati tasya vai
na anṛtam ca eva bhavati tadā kalyāṇam ṛcchati
na anṛtam ca eva bhavati tadā kalyāṇam ṛcchati
30.
yadā tasya manaḥ vyapetahṛllekham bhavati ca
anṛtam na eva bhavati tadā vai kalyāṇam ṛcchati
anṛtam na eva bhavati tadā vai kalyāṇam ṛcchati
30.
When a person's mind (manas) becomes free from the impurities of the heart, and there is certainly no untruth, then he attains auspiciousness.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283 (current chapter)
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47