Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-13, chapter-99

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
युधिष्ठिर उवाच ।
आरामाणां तडागानां यत्फलं कुरुनन्दन ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तोऽद्य भरतर्षभ ॥१॥
1. yudhiṣṭhira uvāca ,
ārāmāṇāṁ taḍāgānāṁ yatphalaṁ kurunandana ,
tadahaṁ śrotumicchāmi tvatto'dya bharatarṣabha.
भीष्म उवाच ।
सुप्रदर्शा वनवती चित्रधातुविभूषिता ।
उपेता सर्वबीजैश्च श्रेष्ठा भूमिरिहोच्यते ॥२॥
2. bhīṣma uvāca ,
supradarśā vanavatī citradhātuvibhūṣitā ,
upetā sarvabījaiśca śreṣṭhā bhūmirihocyate.
तस्याः क्षेत्रविशेषं च तडागानां निवेशनम् ।
औदकानि च सर्वाणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥३॥
3. tasyāḥ kṣetraviśeṣaṁ ca taḍāgānāṁ niveśanam ,
audakāni ca sarvāṇi pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ.
तडागानां च वक्ष्यामि कृतानां चापि ये गुणाः ।
त्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजितो यस्तडागवान् ॥४॥
4. taḍāgānāṁ ca vakṣyāmi kṛtānāṁ cāpi ye guṇāḥ ,
triṣu lokeṣu sarvatra pūjito yastaḍāgavān.
अथ वा मित्रसदनं मैत्रं मित्रविवर्धनम् ।
कीर्तिसंजननं श्रेष्ठं तडागानां निवेशनम् ॥५॥
5. atha vā mitrasadanaṁ maitraṁ mitravivardhanam ,
kīrtisaṁjananaṁ śreṣṭhaṁ taḍāgānāṁ niveśanam.
धर्मस्यार्थस्य कामस्य फलमाहुर्मनीषिणः ।
तडागं सुकृतं देशे क्षेत्रमेव महाश्रयम् ॥६॥
6. dharmasyārthasya kāmasya phalamāhurmanīṣiṇaḥ ,
taḍāgaṁ sukṛtaṁ deśe kṣetrameva mahāśrayam.
चतुर्विधानां भूतानां तडागमुपलक्षयेत् ।
तडागानि च सर्वाणि दिशन्ति श्रियमुत्तमाम् ॥७॥
7. caturvidhānāṁ bhūtānāṁ taḍāgamupalakṣayet ,
taḍāgāni ca sarvāṇi diśanti śriyamuttamām.
देवा मनुष्या गन्धर्वाः पितरोरगराक्षसाः ।
स्थावराणि च भूतानि संश्रयन्ति जलाशयम् ॥८॥
8. devā manuṣyā gandharvāḥ pitaroragarākṣasāḥ ,
sthāvarāṇi ca bhūtāni saṁśrayanti jalāśayam.
तस्मात्तांस्ते प्रवक्ष्यामि तडागे ये गुणाः स्मृताः ।
या च तत्र फलावाप्तिरृषिभिः समुदाहृता ॥९॥
9. tasmāttāṁste pravakṣyāmi taḍāge ye guṇāḥ smṛtāḥ ,
yā ca tatra phalāvāptirṛṣibhiḥ samudāhṛtā.
वर्षमात्रे तडागे तु सलिलं यस्य तिष्ठति ।
अग्निहोत्रफलं तस्य फलमाहुर्मनीषिणः ॥१०॥
10. varṣamātre taḍāge tu salilaṁ yasya tiṣṭhati ,
agnihotraphalaṁ tasya phalamāhurmanīṣiṇaḥ.
शरत्काले तु सलिलं तडागे यस्य तिष्ठति ।
गोसहस्रस्य स प्रेत्य लभते फलमुत्तमम् ॥११॥
11. śaratkāle tu salilaṁ taḍāge yasya tiṣṭhati ,
gosahasrasya sa pretya labhate phalamuttamam.
हेमन्तकाले सलिलं तडागे यस्य तिष्ठति ।
स वै बहुसुवर्णस्य यज्ञस्य लभते फलम् ॥१२॥
12. hemantakāle salilaṁ taḍāge yasya tiṣṭhati ,
sa vai bahusuvarṇasya yajñasya labhate phalam.
यस्य वै शैशिरे काले तडागे सलिलं भवेत् ।
अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाहुर्मनीषिणः ॥१३॥
13. yasya vai śaiśire kāle taḍāge salilaṁ bhavet ,
agniṣṭomasya yajñasya phalamāhurmanīṣiṇaḥ.
तडागं सुकृतं यस्य वसन्ते तु महाश्रयम् ।
अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं स समुपाश्नुते ॥१४॥
14. taḍāgaṁ sukṛtaṁ yasya vasante tu mahāśrayam ,
atirātrasya yajñasya phalaṁ sa samupāśnute.
निदाघकाले पानीयं तडागे यस्य तिष्ठति ।
वाजपेयसमं तस्य फलं वै मुनयो विदुः ॥१५॥
15. nidāghakāle pānīyaṁ taḍāge yasya tiṣṭhati ,
vājapeyasamaṁ tasya phalaṁ vai munayo viduḥ.
स कुलं तारयेत्सर्वं यस्य खाते जलाशये ।
गावः पिबन्ति पानीयं साधवश्च नराः सदा ॥१६॥
16. sa kulaṁ tārayetsarvaṁ yasya khāte jalāśaye ,
gāvaḥ pibanti pānīyaṁ sādhavaśca narāḥ sadā.
तडागे यस्य गावस्तु पिबन्ति तृषिता जलम् ।
मृगपक्षिमनुष्याश्च सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥१७॥
17. taḍāge yasya gāvastu pibanti tṛṣitā jalam ,
mṛgapakṣimanuṣyāśca so'śvamedhaphalaṁ labhet.
यत्पिबन्ति जलं तत्र स्नायन्ते विश्रमन्ति च ।
तडागदस्य तत्सर्वं प्रेत्यानन्त्याय कल्पते ॥१८॥
18. yatpibanti jalaṁ tatra snāyante viśramanti ca ,
taḍāgadasya tatsarvaṁ pretyānantyāya kalpate.
दुर्लभं सलिलं तात विशेषेण परत्र वै ।
पानीयस्य प्रदानेन प्रीतिर्भवति शाश्वती ॥१९॥
19. durlabhaṁ salilaṁ tāta viśeṣeṇa paratra vai ,
pānīyasya pradānena prītirbhavati śāśvatī.
तिलान्ददत पानीयं दीपान्ददत जाग्रत ।
ज्ञातिभिः सह मोदध्वमेतत्प्रेतेषु दुर्लभम् ॥२०॥
20. tilāndadata pānīyaṁ dīpāndadata jāgrata ,
jñātibhiḥ saha modadhvametatpreteṣu durlabham.
सर्वदानैर्गुरुतरं सर्वदानैर्विशिष्यते ।
पानीयं नरशार्दूल तस्माद्दातव्यमेव हि ॥२१॥
21. sarvadānairgurutaraṁ sarvadānairviśiṣyate ,
pānīyaṁ naraśārdūla tasmāddātavyameva hi.
एवमेतत्तडागेषु कीर्तितं फलमुत्तमम् ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वृक्षाणामपि रोपणे ॥२२॥
22. evametattaḍāgeṣu kīrtitaṁ phalamuttamam ,
ata ūrdhvaṁ pravakṣyāmi vṛkṣāṇāmapi ropaṇe.
स्थावराणां च भूतानां जातयः षट्प्रकीर्तिताः ।
वृक्षगुल्मलतावल्ल्यस्त्वक्सारास्तृणजातयः ॥२३॥
23. sthāvarāṇāṁ ca bhūtānāṁ jātayaḥ ṣaṭprakīrtitāḥ ,
vṛkṣagulmalatāvallyastvaksārāstṛṇajātayaḥ.
एता जात्यस्तु वृक्षाणां तेषां रोपे गुणास्त्विमे ।
कीर्तिश्च मानुषे लोके प्रेत्य चैव फलं शुभम् ॥२४॥
24. etā jātyastu vṛkṣāṇāṁ teṣāṁ rope guṇāstvime ,
kīrtiśca mānuṣe loke pretya caiva phalaṁ śubham.
लभते नाम लोके च पितृभिश्च महीयते ।
देवलोकगतस्यापि नाम तस्य न नश्यति ॥२५॥
25. labhate nāma loke ca pitṛbhiśca mahīyate ,
devalokagatasyāpi nāma tasya na naśyati.
अतीतानागते चोभे पितृवंशं च भारत ।
तारयेद्वृक्षरोपी च तस्माद्वृक्षान्प्ररोपयेत् ॥२६॥
26. atītānāgate cobhe pitṛvaṁśaṁ ca bhārata ,
tārayedvṛkṣaropī ca tasmādvṛkṣānpraropayet.
तस्य पुत्रा भवन्त्येते पादपा नात्र संशयः ।
परलोकगतः स्वर्गं लोकांश्चाप्नोति सोऽव्ययान् ॥२७॥
27. tasya putrā bhavantyete pādapā nātra saṁśayaḥ ,
paralokagataḥ svargaṁ lokāṁścāpnoti so'vyayān.
पुष्पैः सुरगणान्वृक्षाः फलैश्चापि तथा पितॄन् ।
छायया चातिथींस्तात पूजयन्ति महीरुहाः ॥२८॥
28. puṣpaiḥ suragaṇānvṛkṣāḥ phalaiścāpi tathā pitṝn ,
chāyayā cātithīṁstāta pūjayanti mahīruhāḥ.
किंनरोरगरक्षांसि देवगन्धर्वमानवाः ।
तथा ऋषिगणाश्चैव संश्रयन्ति महीरुहान् ॥२९॥
29. kiṁnaroragarakṣāṁsi devagandharvamānavāḥ ,
tathā ṛṣigaṇāścaiva saṁśrayanti mahīruhān.
पुष्पिताः फलवन्तश्च तर्पयन्तीह मानवान् ।
वृक्षदं पुत्रवद्वृक्षास्तारयन्ति परत्र च ॥३०॥
30. puṣpitāḥ phalavantaśca tarpayantīha mānavān ,
vṛkṣadaṁ putravadvṛkṣāstārayanti paratra ca.
तस्मात्तडागे वृक्षा वै रोप्याः श्रेयोर्थिना सदा ।
पुत्रवत्परिपाल्याश्च पुत्रास्ते धर्मतः स्मृताः ॥३१॥
31. tasmāttaḍāge vṛkṣā vai ropyāḥ śreyorthinā sadā ,
putravatparipālyāśca putrāste dharmataḥ smṛtāḥ.
तडागकृद्वृक्षरोपी इष्टयज्ञश्च यो द्विजः ।
एते स्वर्गे महीयन्ते ये चान्ये सत्यवादिनः ॥३२॥
32. taḍāgakṛdvṛkṣaropī iṣṭayajñaśca yo dvijaḥ ,
ete svarge mahīyante ye cānye satyavādinaḥ.
तस्मात्तडागं कुर्वीत आरामांश्चैव रोपयेत् ।
यजेच्च विविधैर्यज्ञैः सत्यं च सततं वदेत् ॥३३॥
33. tasmāttaḍāgaṁ kurvīta ārāmāṁścaiva ropayet ,
yajecca vividhairyajñaiḥ satyaṁ ca satataṁ vadet.