Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-17, chapter-2

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
वैशंपायन उवाच ।
ततस्ते नियतात्मान उदीचीं दिशमास्थिताः ।
ददृशुर्योगयुक्ताश्च हिमवन्तं महागिरिम् ॥१॥
1. vaiśaṁpāyana uvāca ,
tataste niyatātmāna udīcīṁ diśamāsthitāḥ ,
dadṛśuryogayuktāśca himavantaṁ mahāgirim.
तं चाप्यतिक्रमन्तस्ते ददृशुर्वालुकार्णवम् ।
अवैक्षन्त महाशैलं मेरुं शिखरिणां वरम् ॥२॥
2. taṁ cāpyatikramantaste dadṛśurvālukārṇavam ,
avaikṣanta mahāśailaṁ meruṁ śikhariṇāṁ varam.
तेषां तु गच्छतां शीघ्रं सर्वेषां योगधर्मिणाम् ।
याज्ञसेनी भ्रष्टयोगा निपपात महीतले ॥३॥
3. teṣāṁ tu gacchatāṁ śīghraṁ sarveṣāṁ yogadharmiṇām ,
yājñasenī bhraṣṭayogā nipapāta mahītale.
तां तु प्रपतितां दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ।
उवाच धर्मराजानं याज्ञसेनीमवेक्ष्य ह ॥४॥
4. tāṁ tu prapatitāṁ dṛṣṭvā bhīmaseno mahābalaḥ ,
uvāca dharmarājānaṁ yājñasenīmavekṣya ha.
नाधर्मश्चरितः कश्चिद्राजपुत्र्या परंतप ।
कारणं किं नु तद्राजन्यत्कृष्णा पतिता भुवि ॥५॥
5. nādharmaścaritaḥ kaścidrājaputryā paraṁtapa ,
kāraṇaṁ kiṁ nu tadrājanyatkṛṣṇā patitā bhuvi.
युधिष्ठिर उवाच ।
पक्षपातो महानस्या विशेषेण धनंजये ।
तस्यैतत्फलमद्यैषा भुङ्क्ते पुरुषसत्तम ॥६॥
6. yudhiṣṭhira uvāca ,
pakṣapāto mahānasyā viśeṣeṇa dhanaṁjaye ,
tasyaitatphalamadyaiṣā bhuṅkte puruṣasattama.
वैशंपायन उवाच ।
एवमुक्त्वानवेक्ष्यैनां ययौ धर्मसुतो नृपः ।
समाधाय मनो धीमान्धर्मात्मा पुरुषर्षभः ॥७॥
7. vaiśaṁpāyana uvāca ,
evamuktvānavekṣyaināṁ yayau dharmasuto nṛpaḥ ,
samādhāya mano dhīmāndharmātmā puruṣarṣabhaḥ.
सहदेवस्ततो धीमान्निपपात महीतले ।
तं चापि पतितं दृष्ट्वा भीमो राजानमब्रवीत् ॥८॥
8. sahadevastato dhīmānnipapāta mahītale ,
taṁ cāpi patitaṁ dṛṣṭvā bhīmo rājānamabravīt.
योऽयमस्मासु सर्वेषु शुश्रूषुरनहंकृतः ।
सोऽयं माद्रवतीपुत्रः कस्मान्निपतितो भुवि ॥९॥
9. yo'yamasmāsu sarveṣu śuśrūṣuranahaṁkṛtaḥ ,
so'yaṁ mādravatīputraḥ kasmānnipatito bhuvi.
युधिष्ठिर उवाच ।
आत्मनः सदृशं प्राज्ञं नैषोऽमन्यत कंचन ।
तेन दोषेण पतितस्तस्मादेष नृपात्मजः ॥१०॥
10. yudhiṣṭhira uvāca ,
ātmanaḥ sadṛśaṁ prājñaṁ naiṣo'manyata kaṁcana ,
tena doṣeṇa patitastasmādeṣa nṛpātmajaḥ.
वैशंपायन उवाच ।
इत्युक्त्वा तु समुत्सृज्य सहदेवं ययौ तदा ।
भ्रातृभिः सह कौन्तेयः शुना चैव युधिष्ठिरः ॥११॥
11. vaiśaṁpāyana uvāca ,
ityuktvā tu samutsṛjya sahadevaṁ yayau tadā ,
bhrātṛbhiḥ saha kaunteyaḥ śunā caiva yudhiṣṭhiraḥ.
कृष्णां निपतितां दृष्ट्वा सहदेवं च पाण्डवम् ।
आर्तो बन्धुप्रियः शूरो नकुलो निपपात ह ॥१२॥
12. kṛṣṇāṁ nipatitāṁ dṛṣṭvā sahadevaṁ ca pāṇḍavam ,
ārto bandhupriyaḥ śūro nakulo nipapāta ha.
तस्मिन्निपतिते वीरे नकुले चारुदर्शने ।
पुनरेव तदा भीमो राजानमिदमब्रवीत् ॥१३॥
13. tasminnipatite vīre nakule cārudarśane ,
punareva tadā bhīmo rājānamidamabravīt.
योऽयमक्षतधर्मात्मा भ्राता वचनकारकः ।
रूपेणाप्रतिमो लोके नकुलः पतितो भुवि ॥१४॥
14. yo'yamakṣatadharmātmā bhrātā vacanakārakaḥ ,
rūpeṇāpratimo loke nakulaḥ patito bhuvi.
इत्युक्तो भीमसेनेन प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ।
नकुलं प्रति धर्मात्मा सर्वबुद्धिमतां वरः ॥१५॥
15. ityukto bhīmasenena pratyuvāca yudhiṣṭhiraḥ ,
nakulaṁ prati dharmātmā sarvabuddhimatāṁ varaḥ.
रूपेण मत्समो नास्ति कश्चिदित्यस्य दर्शनम् ।
अधिकश्चाहमेवैक इत्यस्य मनसि स्थितम् ॥१६॥
16. rūpeṇa matsamo nāsti kaścidityasya darśanam ,
adhikaścāhamevaika ityasya manasi sthitam.
नकुलः पतितस्तस्मादागच्छ त्वं वृकोदर ।
यस्य यद्विहितं वीर सोऽवश्यं तदुपाश्नुते ॥१७॥
17. nakulaḥ patitastasmādāgaccha tvaṁ vṛkodara ,
yasya yadvihitaṁ vīra so'vaśyaṁ tadupāśnute.
तांस्तु प्रपतितान्दृष्ट्वा पाण्डवः श्वेतवाहनः ।
पपात शोकसंतप्तस्ततोऽनु परवीरहा ॥१८॥
18. tāṁstu prapatitāndṛṣṭvā pāṇḍavaḥ śvetavāhanaḥ ,
papāta śokasaṁtaptastato'nu paravīrahā.
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे पतिते शक्रतेजसि ।
म्रियमाणे दुराधर्षे भीमो राजानमब्रवीत् ॥१९॥
19. tasmiṁstu puruṣavyāghre patite śakratejasi ,
mriyamāṇe durādharṣe bhīmo rājānamabravīt.
अनृतं न स्मराम्यस्य स्वैरेष्वपि महात्मनः ।
अथ कस्य विकारोऽयं येनायं पतितो भुवि ॥२०॥
20. anṛtaṁ na smarāmyasya svaireṣvapi mahātmanaḥ ,
atha kasya vikāro'yaṁ yenāyaṁ patito bhuvi.
युधिष्ठिर उवाच ।
एकाह्ना निर्दहेयं वै शत्रूनित्यर्जुनोऽब्रवीत् ।
न च तत्कृतवानेष शूरमानी ततोऽपतत् ॥२१॥
21. yudhiṣṭhira uvāca ,
ekāhnā nirdaheyaṁ vai śatrūnityarjuno'bravīt ,
na ca tatkṛtavāneṣa śūramānī tato'patat.
अवमेने धनुर्ग्राहानेष सर्वांश्च फल्गुनः ।
यथा चोक्तं तथा चैव कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥२२॥
22. avamene dhanurgrāhāneṣa sarvāṁśca phalgunaḥ ,
yathā coktaṁ tathā caiva kartavyaṁ bhūtimicchatā.
वैशंपायन उवाच ।
इत्युक्त्वा प्रस्थितो राजा भीमोऽथ निपपात ह ।
पतितश्चाब्रवीद्भीमो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥२३॥
23. vaiśaṁpāyana uvāca ,
ityuktvā prasthito rājā bhīmo'tha nipapāta ha ,
patitaścābravīdbhīmo dharmarājaṁ yudhiṣṭhiram.
भो भो राजन्नवेक्षस्व पतितोऽहं प्रियस्तव ।
किंनिमित्तं च पतनं ब्रूहि मे यदि वेत्थ ह ॥२४॥
24. bho bho rājannavekṣasva patito'haṁ priyastava ,
kiṁnimittaṁ ca patanaṁ brūhi me yadi vettha ha.
युधिष्ठिर उवाच ।
अतिभुक्तं च भवता प्राणेन च विकत्थसे ।
अनवेक्ष्य परं पार्थ तेनासि पतितः क्षितौ ॥२५॥
25. yudhiṣṭhira uvāca ,
atibhuktaṁ ca bhavatā prāṇena ca vikatthase ,
anavekṣya paraṁ pārtha tenāsi patitaḥ kṣitau.
वैशंपायन उवाच ।
इत्युक्त्वा तं महाबाहुर्जगामानवलोकयन् ।
श्वा त्वेकोऽनुययौ यस्ते बहुशः कीर्तितो मया ॥२६॥
26. vaiśaṁpāyana uvāca ,
ityuktvā taṁ mahābāhurjagāmānavalokayan ,
śvā tveko'nuyayau yaste bahuśaḥ kīrtito mayā.