महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-13, chapter-126
युधिष्ठिर उवाच ।
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
आगमैर्बहुभिः स्फीतो भवान्नः प्रथितः कुले ॥१॥
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
आगमैर्बहुभिः स्फीतो भवान्नः प्रथितः कुले ॥१॥
1. yudhiṣṭhira uvāca ,
pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada ,
āgamairbahubhiḥ sphīto bhavānnaḥ prathitaḥ kule.
pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada ,
āgamairbahubhiḥ sphīto bhavānnaḥ prathitaḥ kule.
1.
yudhiṣṭhiraḥ uvāca pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada
āgamaiḥ bahubhiḥ sphītaḥ bhavān naḥ prathitaḥ kule
āgamaiḥ bahubhiḥ sphītaḥ bhavān naḥ prathitaḥ kule
1.
Yudhiṣṭhira said: "O Grandfather, O greatly wise one, O expert in all scriptures! You are renowned in our family, enriched by many traditions."
त्वत्तो धर्मार्थसंयुक्तमायत्यां च सुखोदयम् ।
आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुमिच्छाम्यरिंदम ॥२॥
आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुमिच्छाम्यरिंदम ॥२॥
2. tvatto dharmārthasaṁyuktamāyatyāṁ ca sukhodayam ,
āścaryabhūtaṁ lokasya śrotumicchāmyariṁdama.
āścaryabhūtaṁ lokasya śrotumicchāmyariṁdama.
2.
tvattaḥ dharmārthasaṃyuktam āyatyām ca sukhodayam
āścaryabhūtam lokasya śrotum icchāmi arindama
āścaryabhūtam lokasya śrotum icchāmi arindama
2.
O subduer of enemies (arindama), I wish to hear from you that which is associated with natural law (dharma) and material prosperity, brings forth happiness in the future, and is wondrous for the people.
अयं च कालः संप्राप्तो दुर्लभज्ञातिबान्धवः ।
शास्ता च न हि नः कश्चित्त्वामृते भरतर्षभ ॥३॥
शास्ता च न हि नः कश्चित्त्वामृते भरतर्षभ ॥३॥
3. ayaṁ ca kālaḥ saṁprāpto durlabhajñātibāndhavaḥ ,
śāstā ca na hi naḥ kaścittvāmṛte bharatarṣabha.
śāstā ca na hi naḥ kaścittvāmṛte bharatarṣabha.
3.
ayam ca kālaḥ samprāptaḥ durlabhajñātibāndhavaḥ
śāstā ca na hi naḥ kaścit tvām ṛte bharatarṣabha
śāstā ca na hi naḥ kaścit tvām ṛte bharatarṣabha
3.
bharatarṣabha ayam ca kālaḥ samprāptaḥ
durlabhajñātibāndhavaḥ ca hi naḥ kaścit śāstā tvām ṛte na
durlabhajñātibāndhavaḥ ca hi naḥ kaścit śāstā tvām ṛte na
3.
This period has indeed arrived, where relatives and kinsmen are hard to find. And truly, O best of Bharatas, we have no protector other than you.
यदि तेऽहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ ।
वक्तुमर्हसि नः प्रश्नं यत्त्वां पृच्छामि पार्थिव ॥४॥
वक्तुमर्हसि नः प्रश्नं यत्त्वां पृच्छामि पार्थिव ॥४॥
4. yadi te'hamanugrāhyo bhrātṛbhiḥ sahito'nagha ,
vaktumarhasi naḥ praśnaṁ yattvāṁ pṛcchāmi pārthiva.
vaktumarhasi naḥ praśnaṁ yattvāṁ pṛcchāmi pārthiva.
4.
yadi te aham anugrāhyaḥ bhrātṛbhiḥ sahitaḥ anagha
vaktum arhasi naḥ praśnam yat tvām pṛcchāmi pārthiva
vaktum arhasi naḥ praśnam yat tvām pṛcchāmi pārthiva
4.
anagha pārthiva yadi bhrātṛbhiḥ sahitaḥ aham te
anugrāhyaḥ yat praśnam tvām pṛcchāmi naḥ vaktum arhasi
anugrāhyaḥ yat praśnam tvām pṛcchāmi naḥ vaktum arhasi
4.
O sinless one (anagha), if I, along with my brothers, am worthy of your favor, then you should answer our question, which I am about to ask you, O ruler (pārthiva).
अयं नारायणः श्रीमान्सर्वपार्थिवसंमतः ।
भवन्तं बहुमानेन प्रश्रयेण च सेवते ॥५॥
भवन्तं बहुमानेन प्रश्रयेण च सेवते ॥५॥
5. ayaṁ nārāyaṇaḥ śrīmānsarvapārthivasaṁmataḥ ,
bhavantaṁ bahumānena praśrayeṇa ca sevate.
bhavantaṁ bahumānena praśrayeṇa ca sevate.
5.
ayam nārāyaṇaḥ śrīmān sarvapārthivasammataḥ
bhavantam bahumānena praśrayeṇa ca sevate
bhavantam bahumānena praśrayeṇa ca sevate
5.
ayam śrīmān nārāyaṇaḥ sarvapārthivasammataḥ
bhavantam bahumānena ca praśrayeṇa sevate
bhavantam bahumānena ca praśrayeṇa sevate
5.
This glorious Nārāyaṇa, esteemed by all kings, serves you with great respect and humility.
अस्य चैव समक्षं त्वं पार्थिवानां च सर्वशः ।
भ्रातॄणां च प्रियार्थं मे स्नेहाद्भाषितुमर्हसि ॥६॥
भ्रातॄणां च प्रियार्थं मे स्नेहाद्भाषितुमर्हसि ॥६॥
6. asya caiva samakṣaṁ tvaṁ pārthivānāṁ ca sarvaśaḥ ,
bhrātṝṇāṁ ca priyārthaṁ me snehādbhāṣitumarhasi.
bhrātṝṇāṁ ca priyārthaṁ me snehādbhāṣitumarhasi.
6.
asya ca eva samakṣam tvam pārthivānām ca sarvaśaḥ
bhrātṛṇām ca priyārtham me snehāt bhāṣitum arhasi
bhrātṛṇām ca priyārtham me snehāt bhāṣitum arhasi
6.
ca eva asya samakṣam ca sarvaśaḥ pārthivānām ca
bhrātṛṇām priyārtham me snehāt tvam bhāṣitum arhasi
bhrātṛṇām priyārtham me snehāt tvam bhāṣitum arhasi
6.
And indeed, in the presence of this (Nārāyaṇa) and all the kings, and for the sake of my brothers' welfare, you should speak out of love for me.
वैशंपायन उवाच ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्नेहादागतसंभ्रमः ।
भीष्मो भागीरथीपुत्र इदं वचनमब्रवीत् ॥७॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्नेहादागतसंभ्रमः ।
भीष्मो भागीरथीपुत्र इदं वचनमब्रवीत् ॥७॥
7. vaiśaṁpāyana uvāca ,
tasya tadvacanaṁ śrutvā snehādāgatasaṁbhramaḥ ,
bhīṣmo bhāgīrathīputra idaṁ vacanamabravīt.
tasya tadvacanaṁ śrutvā snehādāgatasaṁbhramaḥ ,
bhīṣmo bhāgīrathīputra idaṁ vacanamabravīt.
7.
vaiśaṃpāyana uvāca tasya tat vacanam śrutvā snehāt
āgata-saṃbhramaḥ bhīṣmaḥ bhāgīrathī-putraḥ idam vacanam abravīt
āgata-saṃbhramaḥ bhīṣmaḥ bhāgīrathī-putraḥ idam vacanam abravīt
7.
vaiśaṃpāyana uvāca tasya tat vacanam śrutvā snehāt
āgata-saṃbhramaḥ bhāgīrathī-putraḥ bhīṣmaḥ idam vacanam abravīt
āgata-saṃbhramaḥ bhāgīrathī-putraḥ bhīṣmaḥ idam vacanam abravīt
7.
Vaiśaṃpāyana said: Hearing those words from him, Bhīṣma, the son of Bhagīrathī, became agitated due to his affection and spoke the following words.
हन्त ते कथयिष्यामि कथामतिमनोरमाम् ।
अस्य विष्णोः पुरा राजन्प्रभावोऽयं मया श्रुतः ॥८॥
अस्य विष्णोः पुरा राजन्प्रभावोऽयं मया श्रुतः ॥८॥
8. hanta te kathayiṣyāmi kathāmatimanoramām ,
asya viṣṇoḥ purā rājanprabhāvo'yaṁ mayā śrutaḥ.
asya viṣṇoḥ purā rājanprabhāvo'yaṁ mayā śrutaḥ.
8.
hanta te kathayiṣyāmi kathām ati-manoramām asya
viṣṇoḥ purā rājan prabhāvaḥ ayam mayā śrutaḥ
viṣṇoḥ purā rājan prabhāvaḥ ayam mayā śrutaḥ
8.
hanta rājan te ati-manoramām kathām kathayiṣyāmi
purā mayā asya viṣṇoḥ ayam prabhāvaḥ śrutaḥ
purā mayā asya viṣṇoḥ ayam prabhāvaḥ śrutaḥ
8.
Well then, O King, I will recount to you an exceedingly captivating narrative. This magnificent power (prabhāva) of Viṣṇu was heard by me long ago.
यश्च गोवृषभाङ्कस्य प्रभावस्तं च मे शृणु ।
रुद्राण्याः संशयो यश्च दंपत्योस्तं च मे शृणु ॥९॥
रुद्राण्याः संशयो यश्च दंपत्योस्तं च मे शृणु ॥९॥
9. yaśca govṛṣabhāṅkasya prabhāvastaṁ ca me śṛṇu ,
rudrāṇyāḥ saṁśayo yaśca daṁpatyostaṁ ca me śṛṇu.
rudrāṇyāḥ saṁśayo yaśca daṁpatyostaṁ ca me śṛṇu.
9.
yaḥ ca go-vṛṣabha-aṅkasya prabhāvaḥ tam ca me śṛṇu
rudrāṇyāḥ saṃśayaḥ yaḥ ca dampatyoḥ tam ca me śṛṇu
rudrāṇyāḥ saṃśayaḥ yaḥ ca dampatyoḥ tam ca me śṛṇu
9.
yaḥ go-vṛṣabha-aṅkasya prabhāvaḥ tam ca me śṛṇu
yaḥ ca rudrāṇyāḥ dampatyoḥ saṃśayaḥ tam ca me śṛṇu
yaḥ ca rudrāṇyāḥ dampatyoḥ saṃśayaḥ tam ca me śṛṇu
9.
And hear from me also the glorious power (prabhāva) of Śiva, whose emblem is the bull. Furthermore, hear from me the doubt that arose regarding the divine couple (Śiva and Rudrāṇī).
व्रतं चचार धर्मात्मा कृष्णो द्वादशवार्षिकम् ।
दीक्षितं चागतौ द्रष्टुमुभौ नारदपर्वतौ ॥१०॥
दीक्षितं चागतौ द्रष्टुमुभौ नारदपर्वतौ ॥१०॥
10. vrataṁ cacāra dharmātmā kṛṣṇo dvādaśavārṣikam ,
dīkṣitaṁ cāgatau draṣṭumubhau nāradaparvatau.
dīkṣitaṁ cāgatau draṣṭumubhau nāradaparvatau.
10.
vratam cacāra dharma-ātmā kṛṣṇaḥ dvādaśa-vārṣikam
dīkṣitam ca āgatāu draṣṭum ubhāu nārada-parvatāu
dīkṣitam ca āgatāu draṣṭum ubhāu nārada-parvatāu
10.
dharma-ātmā kṛṣṇaḥ dvādaśa-vārṣikam vratam cacāra
dīkṣitam draṣṭum ca ubhāu nārada-parvatāu āgatāu
dīkṣitam draṣṭum ca ubhāu nārada-parvatāu āgatāu
10.
Kṛṣṇa, the embodiment of righteousness (dharma), observed a twelve-year vow. And both Nārada and Parvata came to witness this initiated (dīkṣita) state.
कृष्णद्वैपायनश्चैव धौम्यश्च जपतां वरः ।
देवलः काश्यपश्चैव हस्तिकाश्यप एव च ॥११॥
देवलः काश्यपश्चैव हस्तिकाश्यप एव च ॥११॥
11. kṛṣṇadvaipāyanaścaiva dhaumyaśca japatāṁ varaḥ ,
devalaḥ kāśyapaścaiva hastikāśyapa eva ca.
devalaḥ kāśyapaścaiva hastikāśyapa eva ca.
11.
kṛṣṇadvaipāyanaḥ ca eva dhaumyaḥ ca japatām varaḥ
devalaḥ kāśyapaḥ ca eva hastikāśyapaḥ eva ca
devalaḥ kāśyapaḥ ca eva hastikāśyapaḥ eva ca
11.
kṛṣṇadvaipāyanaḥ ca eva dhaumyaḥ ca japatām varaḥ
devalaḥ kāśyapaḥ ca eva hastikāśyapaḥ eva ca
devalaḥ kāśyapaḥ ca eva hastikāśyapaḥ eva ca
11.
Also present were Kṛṣṇa Dvaipāyana, and Dhaumya, who was foremost among those who recite sacred texts, as well as Devala, Kāśyapa, and Hastikāśyapa.
अपरे ऋषयः सन्तो दीक्षादमसमन्विताः ।
शिष्यैरनुगताः सर्वे देवकल्पैस्तपोधनैः ॥१२॥
शिष्यैरनुगताः सर्वे देवकल्पैस्तपोधनैः ॥१२॥
12. apare ṛṣayaḥ santo dīkṣādamasamanvitāḥ ,
śiṣyairanugatāḥ sarve devakalpaistapodhanaiḥ.
śiṣyairanugatāḥ sarve devakalpaistapodhanaiḥ.
12.
apare ṛṣayaḥ santaḥ dīkṣādamasamannvitāḥ
śiṣyaiḥ anugatāḥ sarve devakalpaiḥ tapodhanaiḥ
śiṣyaiḥ anugatāḥ sarve devakalpaiḥ tapodhanaiḥ
12.
apare santaḥ ṛṣayaḥ dīkṣādamasamannvitāḥ
sarve devakalpaiḥ tapodhanaiḥ śiṣyaiḥ anugatāḥ
sarve devakalpaiḥ tapodhanaiḥ śiṣyaiḥ anugatāḥ
12.
Other virtuous sages, endowed with spiritual initiation (dīkṣā) and self-restraint, were all accompanied by their disciples who were god-like and whose wealth consisted of austerities (tapas).
तेषामतिथिसत्कारमर्चनीयं कुलोचितम् ।
देवकीतनयः प्रीतो देवकल्पमकल्पयत् ॥१३॥
देवकीतनयः प्रीतो देवकल्पमकल्पयत् ॥१३॥
13. teṣāmatithisatkāramarcanīyaṁ kulocitam ,
devakītanayaḥ prīto devakalpamakalpayat.
devakītanayaḥ prīto devakalpamakalpayat.
13.
teṣām atithisatkāram arcanīyam kulocitam
devakītanayaḥ prītaḥ devakalpam akalpayat
devakītanayaḥ prītaḥ devakalpam akalpayat
13.
prītaḥ devakītanayaḥ teṣām arcanīyam
kulocitam devakalpam atithisatkāram akalpayat
kulocitam devakalpam atithisatkāram akalpayat
13.
The son of Devakī (Kṛṣṇa), being pleased, arranged for them a magnificent (devakalpa) hospitality (atithisatkāra) that was worthy of honor and appropriate for their noble lineage.
हरितेषु सुवर्णेषु बर्हिष्केषु नवेषु च ।
उपोपविविशुः प्रीता विष्टरेषु महर्षयः ॥१४॥
उपोपविविशुः प्रीता विष्टरेषु महर्षयः ॥१४॥
14. hariteṣu suvarṇeṣu barhiṣkeṣu naveṣu ca ,
upopaviviśuḥ prītā viṣṭareṣu maharṣayaḥ.
upopaviviśuḥ prītā viṣṭareṣu maharṣayaḥ.
14.
hariteṣu suvarṇeṣu barhiṣkeṣu naveṣu ca
upopaviviśuḥ prītāḥ viṣṭareṣu maharṣayaḥ
upopaviviśuḥ prītāḥ viṣṭareṣu maharṣayaḥ
14.
prītāḥ maharṣayaḥ hariteṣu suvarṇeṣu naveṣu
ca barhiṣkeṣu viṣṭareṣu upopaviviśuḥ
ca barhiṣkeṣu viṣṭareṣu upopaviviśuḥ
14.
The great sages (maharṣayaḥ), being pleased, sat down on the new, green, golden-hued, kusha grass mats.
कथाश्चक्रुस्ततस्ते तु मधुरा धर्मसंहिताः ।
राजर्षीणां सुराणां च ये वसन्ति तपोधनाः ॥१५॥
राजर्षीणां सुराणां च ये वसन्ति तपोधनाः ॥१५॥
15. kathāścakrustataste tu madhurā dharmasaṁhitāḥ ,
rājarṣīṇāṁ surāṇāṁ ca ye vasanti tapodhanāḥ.
rājarṣīṇāṁ surāṇāṁ ca ye vasanti tapodhanāḥ.
15.
kathāḥ cakruḥ tataḥ te tu madhurāḥ dharmasaṃhitāḥ
rājarṣīṇām surāṇām ca ye vasanti tapodhanāḥ
rājarṣīṇām surāṇām ca ye vasanti tapodhanāḥ
15.
tataḥ tu te ye rājarṣīṇām ca surāṇām tapodhanāḥ
vasanti dharmasaṃhitāḥ madhurāḥ kathāḥ cakruḥ
vasanti dharmasaṃhitāḥ madhurāḥ kathāḥ cakruḥ
15.
Then, they indeed narrated sweet stories imbued with natural law (dharma), concerning the royal sages and gods who dwell as ascetics.
ततो नारायणं तेजो व्रतचर्येन्धनोत्थितम् ।
वक्त्रान्निःसृत्य कृष्णस्य वह्निरद्भुतकर्मणः ॥१६॥
वक्त्रान्निःसृत्य कृष्णस्य वह्निरद्भुतकर्मणः ॥१६॥
16. tato nārāyaṇaṁ tejo vratacaryendhanotthitam ,
vaktrānniḥsṛtya kṛṣṇasya vahniradbhutakarmaṇaḥ.
vaktrānniḥsṛtya kṛṣṇasya vahniradbhutakarmaṇaḥ.
16.
tataḥ nārāyaṇam tejaḥ vratacaryendhanotthitam
vaktrāt niḥsṛtya kṛṣṇasya vahniḥ adbhutakarmaṇaḥ
vaktrāt niḥsṛtya kṛṣṇasya vahniḥ adbhutakarmaṇaḥ
16.
tataḥ kṛṣṇasya adbhutakarmaṇaḥ vaktrāt niḥsṛtya
vratacaryendhanotthitam nārāyaṇam tejaḥ vahniḥ
vratacaryendhanotthitam nārāyaṇam tejaḥ vahniḥ
16.
Then, a Nārāyaṇa-like (nārāyaṇa) brilliance, a fire of wondrous deeds, emerged from Kṛṣṇa's mouth, having arisen from the fuel of his ascetic vows and observances.
सोऽग्निर्ददाह तं शैलं सद्रुमं सलताक्षुपम् ।
सपक्षिमृगसंघातं सश्वापदसरीसृपम् ॥१७॥
सपक्षिमृगसंघातं सश्वापदसरीसृपम् ॥१७॥
17. so'gnirdadāha taṁ śailaṁ sadrumaṁ salatākṣupam ,
sapakṣimṛgasaṁghātaṁ saśvāpadasarīsṛpam.
sapakṣimṛgasaṁghātaṁ saśvāpadasarīsṛpam.
17.
saḥ agniḥ dadāha tam śailam sadrumam salatākṣupam
sapakṣimṛgasaṃghātam saśvāpadasarīsṛpam
sapakṣimṛgasaṃghātam saśvāpadasarīsṛpam
17.
saḥ agniḥ tam sadrumam salatākṣupam
sapakṣimṛgasaṃghātam saśvāpadasarīsṛpam śailam dadāha
sapakṣimṛgasaṃghātam saśvāpadasarīsṛpam śailam dadāha
17.
That fire consumed that mountain, complete with its trees, vines, and shrubs; its multitude of birds and animals; and its beasts of prey and reptiles.
मृगैश्च विविधाकारैर्हाहाभूतमचेतनम् ।
शिखरं तस्य शैलस्य मथितं दीप्तदर्शनम् ॥१८॥
शिखरं तस्य शैलस्य मथितं दीप्तदर्शनम् ॥१८॥
18. mṛgaiśca vividhākārairhāhābhūtamacetanam ,
śikharaṁ tasya śailasya mathitaṁ dīptadarśanam.
śikharaṁ tasya śailasya mathitaṁ dīptadarśanam.
18.
mṛgaiḥ ca vividhākāraiḥ hāhābhūtam acetanam
śikharam tasya śailasya mathitam dīptadarśanam
śikharam tasya śailasya mathitam dīptadarśanam
18.
ca vividhākāraiḥ mṛgaiḥ tasya śailasya śikharam
hāhābhūtam acetanam mathitam dīptadarśanam
hāhābhūtam acetanam mathitam dīptadarśanam
18.
And, with various kinds of animals (experiencing distress), the peak of that mountain was crushed, appearing fiery, having become a place of lamentation, and rendered lifeless.
स तु वह्निर्महाज्वालो दग्ध्वा सर्वमशेषतः ।
विष्णोः समीपमागम्य पादौ शिष्यवदस्पृशत् ॥१९॥
विष्णोः समीपमागम्य पादौ शिष्यवदस्पृशत् ॥१९॥
19. sa tu vahnirmahājvālo dagdhvā sarvamaśeṣataḥ ,
viṣṇoḥ samīpamāgamya pādau śiṣyavadaspṛśat.
viṣṇoḥ samīpamāgamya pādau śiṣyavadaspṛśat.
19.
sa tu vahniḥ mahājvālaḥ dagdhvā sarvam aśeṣataḥ
viṣṇoḥ samīpam āgamya pādau śiṣyavat aspṛśat
viṣṇoḥ samīpam āgamya pādau śiṣyavat aspṛśat
19.
saḥ mahājvālaḥ vahniḥ tu sarvam aśeṣataḥ dagdhvā
viṣṇoḥ samīpam āgamya śiṣyavat pādau aspṛśat
viṣṇoḥ samīpam āgamya śiṣyavat pādau aspṛśat
19.
But that great-flamed fire, having completely burnt everything, approached Viṣṇu and, like a disciple, touched his feet.
ततो विष्णुर्वनं दृष्ट्वा निर्दग्धमरिकर्शनः ।
सौम्यैर्दृष्टिनिपातैस्तत्पुनः प्रकृतिमानयत् ॥२०॥
सौम्यैर्दृष्टिनिपातैस्तत्पुनः प्रकृतिमानयत् ॥२०॥
20. tato viṣṇurvanaṁ dṛṣṭvā nirdagdhamarikarśanaḥ ,
saumyairdṛṣṭinipātaistatpunaḥ prakṛtimānayat.
saumyairdṛṣṭinipātaistatpunaḥ prakṛtimānayat.
20.
tataḥ viṣṇuḥ vanam dṛṣṭvā nirdagdham arikarśanaḥ
saumyaiḥ dṛṣṭinipātaiḥ tat punaḥ prakṛtim ānayat
saumyaiḥ dṛṣṭinipātaiḥ tat punaḥ prakṛtim ānayat
20.
tataḥ arikarśanaḥ viṣṇuḥ nirdagdham vanam dṛṣṭvā
saumyaiḥ dṛṣṭinipātaiḥ tat punaḥ prakṛtim ānayat
saumyaiḥ dṛṣṭinipātaiḥ tat punaḥ prakṛtim ānayat
20.
Then Viṣṇu, the tormentor of foes, having seen the forest completely burnt, restored it to its original state (prakṛti) with his gentle glances.
तथैव स गिरिर्भूयः प्रपुष्पितलताद्रुमः ।
सपक्षिगणसंघुष्टः सश्वापदसरीसृपः ॥२१॥
सपक्षिगणसंघुष्टः सश्वापदसरीसृपः ॥२१॥
21. tathaiva sa girirbhūyaḥ prapuṣpitalatādrumaḥ ,
sapakṣigaṇasaṁghuṣṭaḥ saśvāpadasarīsṛpaḥ.
sapakṣigaṇasaṁghuṣṭaḥ saśvāpadasarīsṛpaḥ.
21.
tathā eva sa giriḥ bhūyaḥ prapuṣpitalatādrumaḥ
sapakṣigaṇasaṃghuṣṭaḥ saśvāpadasarīsṛpaḥ
sapakṣigaṇasaṃghuṣṭaḥ saśvāpadasarīsṛpaḥ
21.
tathā eva saḥ giriḥ bhūyaḥ prapuṣpitalatādrumaḥ
sapakṣigaṇasaṃghuṣṭaḥ saśvāpadasarīsṛpaḥ
sapakṣigaṇasaṃghuṣṭaḥ saśvāpadasarīsṛpaḥ
21.
Just so, that mountain again became abundant with profusely flowered creepers and trees, filled with the clamor of bird flocks, and populated with wild animals and reptiles.
तदद्भुतमचिन्त्यं च दृष्ट्वा मुनिगणस्तदा ।
विस्मितो हृष्टलोमा च बभूवास्राविलेक्षणः ॥२२॥
विस्मितो हृष्टलोमा च बभूवास्राविलेक्षणः ॥२२॥
22. tadadbhutamacintyaṁ ca dṛṣṭvā munigaṇastadā ,
vismito hṛṣṭalomā ca babhūvāsrāvilekṣaṇaḥ.
vismito hṛṣṭalomā ca babhūvāsrāvilekṣaṇaḥ.
22.
tat adbhutam acintyam ca dṛṣṭvā munigaṇaḥ tadā
vismitaḥ hṛṣṭalomā ca babhūva asrāvilekṣaṇaḥ
vismitaḥ hṛṣṭalomā ca babhūva asrāvilekṣaṇaḥ
22.
tadā munigaṇaḥ tat adbhutam acintyam ca dṛṣṭvā
vismitaḥ hṛṣṭalomā ca asrāvilekṣaṇaḥ babhūva
vismitaḥ hṛṣṭalomā ca asrāvilekṣaṇaḥ babhūva
22.
Then, having seen that wonderful and inconceivable event, the host of sages became amazed, with their hairs bristling, and their eyes moist with tears.
ततो नारायणो दृष्ट्वा तानृषीन्विस्मयान्वितान् ।
प्रश्रितं मधुरं स्निग्धं पप्रच्छ वदतां वरः ॥२३॥
प्रश्रितं मधुरं स्निग्धं पप्रच्छ वदतां वरः ॥२३॥
23. tato nārāyaṇo dṛṣṭvā tānṛṣīnvismayānvitān ,
praśritaṁ madhuraṁ snigdhaṁ papraccha vadatāṁ varaḥ.
praśritaṁ madhuraṁ snigdhaṁ papraccha vadatāṁ varaḥ.
23.
tataḥ nārāyaṇaḥ dṛṣṭvā tān ṛṣīn vismayānvitān
praśritam madhuram snigdham papraccha vadatām varaḥ
praśritam madhuram snigdham papraccha vadatām varaḥ
23.
nārāyaṇaḥ vadatām varaḥ tataḥ tān ṛṣīn vismayānvitān
dṛṣṭvā praśritam madhuram snigdham papraccha
dṛṣṭvā praśritam madhuram snigdham papraccha
23.
Then, Nārāyaṇa, the foremost among speakers, seeing those sages filled with astonishment, addressed them with courteous, sweet, and gentle words.
किमस्य ऋषिपूगस्य त्यक्तसङ्गस्य नित्यशः ।
निर्ममस्यागमवतो विस्मयः समुपागतः ॥२४॥
निर्ममस्यागमवतो विस्मयः समुपागतः ॥२४॥
24. kimasya ṛṣipūgasya tyaktasaṅgasya nityaśaḥ ,
nirmamasyāgamavato vismayaḥ samupāgataḥ.
nirmamasyāgamavato vismayaḥ samupāgataḥ.
24.
kim asya ṛṣipūgasya tyaktasaṅgasya nityaśaḥ
nirmamasya āgamavataḥ vismayaḥ samupāgataḥ
nirmamasya āgamavataḥ vismayaḥ samupāgataḥ
24.
kim vismayaḥ asya ṛṣipūgasya tyaktasaṅgasya
nityaśaḥ nirmamasya āgamavataḥ samupāgataḥ
nityaśaḥ nirmamasya āgamavataḥ samupāgataḥ
24.
What kind of astonishment has come upon this assembly of sages, who are perpetually detached, free from possessiveness, and endowed with scriptural knowledge?
एतं मे संशयं सर्वं याथातथ्यमनिन्दिताः ।
ऋषयो वक्तुमर्हन्ति निश्चितार्थं तपोधनाः ॥२५॥
ऋषयो वक्तुमर्हन्ति निश्चितार्थं तपोधनाः ॥२५॥
25. etaṁ me saṁśayaṁ sarvaṁ yāthātathyamaninditāḥ ,
ṛṣayo vaktumarhanti niścitārthaṁ tapodhanāḥ.
ṛṣayo vaktumarhanti niścitārthaṁ tapodhanāḥ.
25.
etam me saṃśayam sarvam yathātathyam aninditāḥ
ṛṣayaḥ vaktum arhanti niścitārtham tapodhanāḥ
ṛṣayaḥ vaktum arhanti niścitārtham tapodhanāḥ
25.
aninditāḥ tapodhanāḥ ṛṣayaḥ etam me sarvam
saṃśayam yathātathyam niścitārtham vaktum arhanti
saṃśayam yathātathyam niścitārtham vaktum arhanti
25.
O blameless sages, whose wealth is asceticism (tapas), you ought to tell me this entire doubt exactly as it is, with its certain meaning.
ऋषय ऊचुः ।
भवान्विसृजते लोकान्भवान्संहरते पुनः ।
भवाञ्शीतं भवानुष्णं भवानेव प्रवर्षति ॥२६॥
भवान्विसृजते लोकान्भवान्संहरते पुनः ।
भवाञ्शीतं भवानुष्णं भवानेव प्रवर्षति ॥२६॥
26. ṛṣaya ūcuḥ ,
bhavānvisṛjate lokānbhavānsaṁharate punaḥ ,
bhavāñśītaṁ bhavānuṣṇaṁ bhavāneva pravarṣati.
bhavānvisṛjate lokānbhavānsaṁharate punaḥ ,
bhavāñśītaṁ bhavānuṣṇaṁ bhavāneva pravarṣati.
26.
ṛṣayaḥ ūcuḥ bhavān visṛjate lokān bhavān saṃharate
punaḥ bhavān śītam bhavān uṣṇam bhavān eva pravarṣati
punaḥ bhavān śītam bhavān uṣṇam bhavān eva pravarṣati
26.
ṛṣayaḥ ūcuḥ bhavān lokān visṛjate punaḥ bhavān saṃharate
bhavān śītam bhavān uṣṇam bhavān eva pravarṣati
bhavān śītam bhavān uṣṇam bhavān eva pravarṣati
26.
The sages said: 'You create the worlds, and you again withdraw them. You are the cold, you are the heat, and you alone bring forth rain.'
पृथिव्यां यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
तेषां पिता त्वं माता च प्रभुः प्रभव एव च ॥२७॥
तेषां पिता त्वं माता च प्रभुः प्रभव एव च ॥२७॥
27. pṛthivyāṁ yāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca ,
teṣāṁ pitā tvaṁ mātā ca prabhuḥ prabhava eva ca.
teṣāṁ pitā tvaṁ mātā ca prabhuḥ prabhava eva ca.
27.
pṛthivyām yāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca
teṣām pitā tvam mātā ca prabhuḥ prabhavaḥ eva ca
teṣām pitā tvam mātā ca prabhuḥ prabhavaḥ eva ca
27.
You are the father and the mother, the lord and indeed the origin, of all beings, both immobile and mobile, that exist on earth.
एतन्नो विस्मयकरं प्रशंस मधुसूदन ।
त्वमेवार्हसि कल्याण वक्तुं वह्नेर्विनिर्गमम् ॥२८॥
त्वमेवार्हसि कल्याण वक्तुं वह्नेर्विनिर्गमम् ॥२८॥
28. etanno vismayakaraṁ praśaṁsa madhusūdana ,
tvamevārhasi kalyāṇa vaktuṁ vahnervinirgamam.
tvamevārhasi kalyāṇa vaktuṁ vahnervinirgamam.
28.
etat naḥ vismayakaram praśaṃsa madhusūdana tvam
eva arhasi kalyāṇa vaktum vahneḥ vinirgamam
eva arhasi kalyāṇa vaktum vahneḥ vinirgamam
28.
O Madhusūdana, this is astonishing to us; please describe it. O auspicious one, you alone are truly capable of explaining the emergence of the fire.
ततो विगतसंत्रासा वयमप्यरिकर्शन ।
यच्छ्रुतं यच्च दृष्टं नस्तत्प्रवक्ष्यामहे हरे ॥२९॥
यच्छ्रुतं यच्च दृष्टं नस्तत्प्रवक्ष्यामहे हरे ॥२९॥
29. tato vigatasaṁtrāsā vayamapyarikarśana ,
yacchrutaṁ yacca dṛṣṭaṁ nastatpravakṣyāmahe hare.
yacchrutaṁ yacca dṛṣṭaṁ nastatpravakṣyāmahe hare.
29.
tataḥ vigatasaṃtrāsāḥ vayam api arikarśana yat
śrutam yat ca dṛṣṭam naḥ tat pravakṣyāmahe hare
śrutam yat ca dṛṣṭam naḥ tat pravakṣyāmahe hare
29.
Then, freed from fear, we too, O tormentor of foes (arikarśana), shall declare to you, O Hari, what we have heard and what we have seen.
वासुदेव उवाच ।
एतत्तद्वैष्णवं तेजो मम वक्त्राद्विनिःसृतम् ।
कृष्णवर्त्मा युगान्ताभो येनायं मथितो गिरिः ॥३०॥
एतत्तद्वैष्णवं तेजो मम वक्त्राद्विनिःसृतम् ।
कृष्णवर्त्मा युगान्ताभो येनायं मथितो गिरिः ॥३०॥
30. vāsudeva uvāca ,
etattadvaiṣṇavaṁ tejo mama vaktrādviniḥsṛtam ,
kṛṣṇavartmā yugāntābho yenāyaṁ mathito giriḥ.
etattadvaiṣṇavaṁ tejo mama vaktrādviniḥsṛtam ,
kṛṣṇavartmā yugāntābho yenāyaṁ mathito giriḥ.
30.
vāsudevaḥ uvāca etat tat vaiṣṇavam tejaḥ mama vaktrāt
viniḥsṛtam kṛṣṇavartmā yugāntābhaḥ yena ayam mathitaḥ giriḥ
viniḥsṛtam kṛṣṇavartmā yugāntābhaḥ yena ayam mathitaḥ giriḥ
30.
Vāsudeva said: "This is that divine (vaiṣṇava) energy (tejas) that emerged from my mouth, fiery (kṛṣṇavartmā) and resembling the destructive power at the end of an age (yugāntābha), by which this mountain was churned."
ऋषयश्चार्तिमापन्ना जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
भवन्तो व्यथिताश्चासन्देवकल्पास्तपोधनाः ॥३१॥
भवन्तो व्यथिताश्चासन्देवकल्पास्तपोधनाः ॥३१॥
31. ṛṣayaścārtimāpannā jitakrodhā jitendriyāḥ ,
bhavanto vyathitāścāsandevakalpāstapodhanāḥ.
bhavanto vyathitāścāsandevakalpāstapodhanāḥ.
31.
ṛṣayaḥ ca ārtim āpannāḥ jitakrodhāḥ jitendriyāḥ
bhavantaḥ vyathitāḥ ca āsan devakalpāḥ tapodhanāḥ
bhavantaḥ vyathitāḥ ca āsan devakalpāḥ tapodhanāḥ
31.
Even you, the sages - god-like, rich in asceticism (tapas), who have conquered anger and controlled your senses - were afflicted by distress and troubled.
व्रतचर्यापरीतस्य तपस्विव्रतसेवया ।
मम वह्निः समुद्भूतो न वै व्यथितुमर्हथ ॥३२॥
मम वह्निः समुद्भूतो न वै व्यथितुमर्हथ ॥३२॥
32. vratacaryāparītasya tapasvivratasevayā ,
mama vahniḥ samudbhūto na vai vyathitumarhatha.
mama vahniḥ samudbhūto na vai vyathitumarhatha.
32.
vratacaryāparītasyā tapasvivratasevayā mama
vahniḥ samudbhūtaḥ na vai vyathitum arhatha
vahniḥ samudbhūtaḥ na vai vyathitum arhatha
32.
My fire has arisen from my strict adherence to vows and the performance of an ascetic's (tapasvin) vow; therefore, you should certainly not be distressed.
व्रतं चर्तुमिहायातस्त्वहं गिरिमिमं शुभम् ।
पुत्रं चात्मसमं वीर्ये तपसा स्रष्टुमागतः ॥३३॥
पुत्रं चात्मसमं वीर्ये तपसा स्रष्टुमागतः ॥३३॥
33. vrataṁ cartumihāyātastvahaṁ girimimaṁ śubham ,
putraṁ cātmasamaṁ vīrye tapasā sraṣṭumāgataḥ.
putraṁ cātmasamaṁ vīrye tapasā sraṣṭumāgataḥ.
33.
vratam cartum iha āyātaḥ tu aham girim imam śubham
putram ca ātmasamam vīrye tapasā sraṣṭum āgataḥ
putram ca ātmasamam vīrye tapasā sraṣṭum āgataḥ
33.
Indeed, I have come here to this auspicious mountain to observe a vow, and I have also come to create, through asceticism (tapas), a son equal to myself in valor.
ततो ममात्मा यो देहे सोऽग्निर्भूत्वा विनिःसृतः ।
गतश्च वरदं द्रष्टुं सर्वलोकपितामहम् ॥३४॥
गतश्च वरदं द्रष्टुं सर्वलोकपितामहम् ॥३४॥
34. tato mamātmā yo dehe so'gnirbhūtvā viniḥsṛtaḥ ,
gataśca varadaṁ draṣṭuṁ sarvalokapitāmaham.
gataśca varadaṁ draṣṭuṁ sarvalokapitāmaham.
34.
tataḥ mama ātmā yaḥ dehe saḥ agniḥ bhūtvā viniḥsṛtaḥ
gataḥ ca varadam draṣṭum sarvalokapitāmaham
gataḥ ca varadam draṣṭum sarvalokapitāmaham
34.
Then, that self (ātman) of mine, which was within my body, emerged having transformed into fire. And it went to see the granter of boons, the grandfather of all worlds (Brahmā).
तेन चात्मानुशिष्टो मे पुत्रत्वे मुनिसत्तमाः ।
तेजसोऽर्धेन पुत्रस्ते भवितेति वृषध्वजः ॥३५॥
तेजसोऽर्धेन पुत्रस्ते भवितेति वृषध्वजः ॥३५॥
35. tena cātmānuśiṣṭo me putratve munisattamāḥ ,
tejaso'rdhena putraste bhaviteti vṛṣadhvajaḥ.
tejaso'rdhena putraste bhaviteti vṛṣadhvajaḥ.
35.
tena ca ātmanusiṣṭaḥ me putratve munisattamāḥ
tejasaḥ ardhena putraḥ te bhavitā iti vṛṣadhvajaḥ
tejasaḥ ardhena putraḥ te bhavitā iti vṛṣadhvajaḥ
35.
munisattamāḥ tena ca me putratve ātmanusiṣṭaḥ
vṛṣadhvajaḥ te putraḥ tejasaḥ ardhena bhavitā iti
vṛṣadhvajaḥ te putraḥ tejasaḥ ardhena bhavitā iti
35.
O best of sages, Śiva (vṛṣadhvaja), having instructed me about the self (ātman) concerning my sonship, declared: 'Your son will be born from half of [my] splendor.'
सोऽयं वह्निरुपागम्य पादमूले ममान्तिकम् ।
शिष्यवत्परिचर्याथ शान्तः प्रकृतिमागतः ॥३६॥
शिष्यवत्परिचर्याथ शान्तः प्रकृतिमागतः ॥३६॥
36. so'yaṁ vahnirupāgamya pādamūle mamāntikam ,
śiṣyavatparicaryātha śāntaḥ prakṛtimāgataḥ.
śiṣyavatparicaryātha śāntaḥ prakṛtimāgataḥ.
36.
saḥ ayam vahniḥ upāgamya pādamūle mama antikam
śiṣyavat paricaryārtham śāntaḥ prakṛtim āgataḥ
śiṣyavat paricaryārtham śāntaḥ prakṛtim āgataḥ
36.
saḥ ayam vahniḥ mama antikam pādamūle upāgamya
śiṣyavat paricaryārtham śāntaḥ prakṛtim āgataḥ
śiṣyavat paricaryārtham śāntaḥ prakṛtim āgataḥ
36.
This Agni, having approached me at my feet, remained like a disciple for service. He became peaceful and reverted to his original nature (prakṛti).
एतदस्य रहस्यं वः पद्मनाभस्य धीमतः ।
मया प्रेम्णा समाख्यातं न भीः कार्या तपोधनाः ॥३७॥
मया प्रेम्णा समाख्यातं न भीः कार्या तपोधनाः ॥३७॥
37. etadasya rahasyaṁ vaḥ padmanābhasya dhīmataḥ ,
mayā premṇā samākhyātaṁ na bhīḥ kāryā tapodhanāḥ.
mayā premṇā samākhyātaṁ na bhīḥ kāryā tapodhanāḥ.
37.
etat asya rahasyam vaḥ padmanābhasya dhīmataḥ
mayā premṇā samākhyātam na bhīḥ kāryā tapodhanāḥ
mayā premṇā samākhyātam na bhīḥ kāryā tapodhanāḥ
37.
tapodhanāḥ mayā premṇā asya dhīmataḥ padmanābhasya
etat rahasyam vaḥ samākhyātam bhīḥ na kāryā
etat rahasyam vaḥ samākhyātam bhīḥ na kāryā
37.
O ascetics whose wealth is spiritual discipline (tapas), I have affectionately revealed this secret of the wise Padmanābha (Vishnu) to you. You should not have any fear.
सर्वत्र गतिरव्यग्रा भवतां दीर्घदर्शनाः ।
तपस्विव्रतसंदीप्ता ज्ञानविज्ञानशोभिताः ॥३८॥
तपस्विव्रतसंदीप्ता ज्ञानविज्ञानशोभिताः ॥३८॥
38. sarvatra gatiravyagrā bhavatāṁ dīrghadarśanāḥ ,
tapasvivratasaṁdīptā jñānavijñānaśobhitāḥ.
tapasvivratasaṁdīptā jñānavijñānaśobhitāḥ.
38.
sarvatra gatiḥ avyagrā bhavatām dīrghadarśanāḥ
tapasvivratasaṃdīptāḥ jñānavijñānaśobhitāḥ
tapasvivratasaṃdīptāḥ jñānavijñānaśobhitāḥ
38.
sarvatra bhavatām gatiḥ avyagrā dīrghadarśanāḥ
tapasvivratasaṃdīptāḥ jñānavijñānaśobhitāḥ
tapasvivratasaṃdīptāḥ jñānavijñānaśobhitāḥ
38.
Your progress is unhindered everywhere. O far-sighted ones, you who shine with the vows of those practicing spiritual discipline, and are adorned with knowledge and wisdom!
यच्छ्रुतं यच्च वो दृष्टं दिवि वा यदि वा भुवि ।
आश्चर्यं परमं किंचित्तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे ॥३९॥
आश्चर्यं परमं किंचित्तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे ॥३९॥
39. yacchrutaṁ yacca vo dṛṣṭaṁ divi vā yadi vā bhuvi ,
āścaryaṁ paramaṁ kiṁcittadbhavanto bruvantu me.
āścaryaṁ paramaṁ kiṁcittadbhavanto bruvantu me.
39.
yat śrutam yat ca vaḥ dṛṣṭam divi vā yadi vā bhuvi
āścaryam paramam kiñcit tat bhavantaḥ bruvantu me
āścaryam paramam kiñcit tat bhavantaḥ bruvantu me
39.
bhavantaḥ yadi vā divi vā bhuvi yat śrutam ca yat
vaḥ dṛṣṭam kiñcit paramam āścaryam tat me bruvantu
vaḥ dṛṣṭam kiñcit paramam āścaryam tat me bruvantu
39.
Whatever supreme wonder you have heard or seen, be it in heaven or on earth, please tell me about it.
तस्यामृतनिकाशस्य वाङ्मधोरस्ति मे स्पृहा ।
भवद्भिः कथितस्येह तपोवननिवासिभिः ॥४०॥
भवद्भिः कथितस्येह तपोवननिवासिभिः ॥४०॥
40. tasyāmṛtanikāśasya vāṅmadhorasti me spṛhā ,
bhavadbhiḥ kathitasyeha tapovananivāsibhiḥ.
bhavadbhiḥ kathitasyeha tapovananivāsibhiḥ.
40.
tasya amṛta-nikāśasya vāk-madhoḥ asti me spṛhā
bhavadbhiḥ kathitasya iha tapo-vana-nivāsibhiḥ
bhavadbhiḥ kathitasya iha tapo-vana-nivāsibhiḥ
40.
me spṛhā asti tasya amṛta-nikāśasya vāk-madhoḥ,
iha tapo-vana-nivāsibhiḥ bhavadbhiḥ kathitasya
iha tapo-vana-nivāsibhiḥ bhavadbhiḥ kathitasya
40.
I have a longing for that nectar-like honey of speech, spoken by you, the residents of this hermitage (tapo-vana).
यद्यप्यहमदृष्टं वा दिव्यमद्भुतदर्शनम् ।
दिवि वा भुवि वा किंचित्पश्याम्यमलदर्शनाः ॥४१॥
दिवि वा भुवि वा किंचित्पश्याम्यमलदर्शनाः ॥४१॥
41. yadyapyahamadṛṣṭaṁ vā divyamadbhutadarśanam ,
divi vā bhuvi vā kiṁcitpaśyāmyamaladarśanāḥ.
divi vā bhuvi vā kiṁcitpaśyāmyamaladarśanāḥ.
41.
yadi api aham adṛṣṭam vā divyam adbhuta-darśanam
divi vā bhuvi vā kiñcit paśyāmi amala-darśanāḥ
divi vā bhuvi vā kiñcit paśyāmi amala-darśanāḥ
41.
amala-darśanāḥ! yadi api aham divi vā bhuvi vā
kiñcit adṛṣṭam vā divyam adbhuta-darśanam paśyāmi
kiñcit adṛṣṭam vā divyam adbhuta-darśanam paśyāmi
41.
O you of pure vision! Even if I myself see something previously unseen, divine, or of wondrous appearance, whether in heaven or on earth, (I still desire to hear your accounts).
प्रकृतिः सा मम परा न क्वचित्प्रतिहन्यते ।
न चात्मगतमैश्वर्यमाश्चर्यं प्रतिभाति मे ॥४२॥
न चात्मगतमैश्वर्यमाश्चर्यं प्रतिभाति मे ॥४२॥
42. prakṛtiḥ sā mama parā na kvacitpratihanyate ,
na cātmagatamaiśvaryamāścaryaṁ pratibhāti me.
na cātmagatamaiśvaryamāścaryaṁ pratibhāti me.
42.
prakṛtiḥ sā mama parā na kvacit pratihanyate na
ca ātma-gatam aiśvaryam āścaryam pratibhāti me
ca ātma-gatam aiśvaryam āścaryam pratibhāti me
42.
sā mama parā prakṛtiḥ (asti),
(sā) kvacit na pratihanyate.
ca ātma-gatam aiśvaryam me āścaryam na pratibhāti
(sā) kvacit na pratihanyate.
ca ātma-gatam aiśvaryam me āścaryam na pratibhāti
42.
That is my supreme nature (prakṛti), and it is never obstructed. Nor does my inherent power appear as a wonder to me.
श्रद्धेयः कथितो ह्यर्थः सज्जनश्रवणं गतः ।
चिरं तिष्ठति मेदिन्यां शैले लेख्यमिवार्पितम् ॥४३॥
चिरं तिष्ठति मेदिन्यां शैले लेख्यमिवार्पितम् ॥४३॥
43. śraddheyaḥ kathito hyarthaḥ sajjanaśravaṇaṁ gataḥ ,
ciraṁ tiṣṭhati medinyāṁ śaile lekhyamivārpitam.
ciraṁ tiṣṭhati medinyāṁ śaile lekhyamivārpitam.
43.
śraddheyaḥ kathitaḥ hi arthaḥ sajjanasravaṇam gataḥ
ciram tiṣṭhati medinyām śaile lekhyam iva arpitam
ciram tiṣṭhati medinyām śaile lekhyam iva arpitam
43.
śraddheyaḥ arthaḥ sajjanasravaṇam gataḥ hi ciram
medinyām śaile arpitam lekhyam iva tiṣṭhati
medinyām śaile arpitam lekhyam iva tiṣṭhati
43.
A trustworthy statement, when heard by virtuous persons, indeed endures on earth for a long time, like an inscription placed on a rock.
तदहं सज्जनमुखान्निःसृतं तत्समागमे ।
कथयिष्याम्यहरहर्बुद्धिदीपकरं नृणाम् ॥४४॥
कथयिष्याम्यहरहर्बुद्धिदीपकरं नृणाम् ॥४४॥
44. tadahaṁ sajjanamukhānniḥsṛtaṁ tatsamāgame ,
kathayiṣyāmyaharaharbuddhidīpakaraṁ nṛṇām.
kathayiṣyāmyaharaharbuddhidīpakaraṁ nṛṇām.
44.
tat aham sajjanamukhāt niḥsṛtam tat samāgame
kathayiṣyāmi aharahar buddhidīpkaram nṛṇām
kathayiṣyāmi aharahar buddhidīpkaram nṛṇām
44.
tat aham sajjanamukhāt niḥsṛtam nṛṇām
buddhidīpkaram tat samāgame aharahar kathayiṣyāmi
buddhidīpkaram tat samāgame aharahar kathayiṣyāmi
44.
Therefore, I shall narrate daily, in the assembly of such virtuous persons, that which has issued from their mouths and which illuminates the intellect (buddhi) of people.
ततो मुनिगणाः सर्वे प्रश्रिताः कृष्णसंनिधौ ।
नेत्रैः पद्मदलप्रख्यैरपश्यन्त जनार्दनम् ॥४५॥
नेत्रैः पद्मदलप्रख्यैरपश्यन्त जनार्दनम् ॥४५॥
45. tato munigaṇāḥ sarve praśritāḥ kṛṣṇasaṁnidhau ,
netraiḥ padmadalaprakhyairapaśyanta janārdanam.
netraiḥ padmadalaprakhyairapaśyanta janārdanam.
45.
tataḥ munigaṇāḥ sarve praśritāḥ kṛṣṇasaṃnidhau
netraiḥ padmadalaprakhyaiḥ apaśyanta janārdanam
netraiḥ padmadalaprakhyaiḥ apaśyanta janārdanam
45.
tataḥ sarve munigaṇāḥ kṛṣṇasaṃnidhau praśritāḥ
padmadalaprakhyaiḥ netraiḥ janārdanam apaśyanta
padmadalaprakhyaiḥ netraiḥ janārdanam apaśyanta
45.
Then, all the groups of sages (muni), reverently present before Kṛṣṇa, beheld Janārdana with eyes that resembled lotus petals.
वर्धयन्तस्तथैवान्ये पूजयन्तस्तथापरे ।
वाग्भिरृग्भूषितार्थाभिः स्तुवन्तो मधुसूदनम् ॥४६॥
वाग्भिरृग्भूषितार्थाभिः स्तुवन्तो मधुसूदनम् ॥४६॥
46. vardhayantastathaivānye pūjayantastathāpare ,
vāgbhirṛgbhūṣitārthābhiḥ stuvanto madhusūdanam.
vāgbhirṛgbhūṣitārthābhiḥ stuvanto madhusūdanam.
46.
vardhayantaḥ tathā eva anye pūjayantaḥ tathā apare
vāgbhiḥ ṛgbhūṣitārthābhiḥ stuvantaḥ madhusūdanam
vāgbhiḥ ṛgbhūṣitārthābhiḥ stuvantaḥ madhusūdanam
46.
anye vardhayantaḥ tathā eva apare pūjayantaḥ tathā
ṛgbhūṣitārthābhiḥ vāgbhiḥ madhusūdanam stuvantaḥ
ṛgbhūṣitārthābhiḥ vāgbhiḥ madhusūdanam stuvantaḥ
46.
Some were extolling, others were worshiping, and still others were praising Madhusūdana with words whose meanings were adorned by Vedic verses (ṛc).
ततो मुनिगणाः सर्वे नारदं देवदर्शनम् ।
तदा नियोजयामासुर्वचने वाक्यकोविदम् ॥४७॥
तदा नियोजयामासुर्वचने वाक्यकोविदम् ॥४७॥
47. tato munigaṇāḥ sarve nāradaṁ devadarśanam ,
tadā niyojayāmāsurvacane vākyakovidam.
tadā niyojayāmāsurvacane vākyakovidam.
47.
tataḥ munigaṇāḥ sarve nāradam devadarśanam
tadā niyojayāmāsuḥ vacane vākyakovidam
tadā niyojayāmāsuḥ vacane vākyakovidam
47.
tataḥ tadā sarve munigaṇāḥ devadarśanam
vākyakovidam nāradam vacane niyojayāmāsuḥ
vākyakovidam nāradam vacane niyojayāmāsuḥ
47.
Then, all the groups of sages engaged Nārada, who is a seer of the gods and an expert in words, for that statement.
यदाश्चर्यमचिन्त्यं च गिरौ हिमवति प्रभो ।
अनुभूतं मुनिगणैस्तीर्थयात्रापरायणैः ॥४८॥
अनुभूतं मुनिगणैस्तीर्थयात्रापरायणैः ॥४८॥
48. yadāścaryamacintyaṁ ca girau himavati prabho ,
anubhūtaṁ munigaṇaistīrthayātrāparāyaṇaiḥ.
anubhūtaṁ munigaṇaistīrthayātrāparāyaṇaiḥ.
48.
yat āścaryam acintyam ca girau himavati prabho
anubhūtam munigaṇaiḥ tīrthayātrāparāyaṇaiḥ
anubhūtam munigaṇaiḥ tīrthayātrāparāyaṇaiḥ
48.
prabho yat āścaryam acintyam ca himavati girau
tīrthayātrāparāyaṇaiḥ munigaṇaiḥ anubhūtam
tīrthayātrāparāyaṇaiḥ munigaṇaiḥ anubhūtam
48.
O lord, that which is wondrous and inconceivable, and which was experienced by the groups of sages devoted to holy journey (tīrthayātrā), on the Himālaya mountain.
तद्भवानृषिसंघस्य हितार्थं सर्वचोदितः ।
यथादृष्टं हृषीकेशे सर्वमाख्यातुमर्हति ॥४९॥
यथादृष्टं हृषीकेशे सर्वमाख्यातुमर्हति ॥४९॥
49. tadbhavānṛṣisaṁghasya hitārthaṁ sarvacoditaḥ ,
yathādṛṣṭaṁ hṛṣīkeśe sarvamākhyātumarhati.
yathādṛṣṭaṁ hṛṣīkeśe sarvamākhyātumarhati.
49.
tat bhavān ṛṣisaṃghasya hitārtham sarvacoditaḥ
yathādṛṣṭam hṛṣīkeśe sarvam ākhyātum arhati
yathādṛṣṭam hṛṣīkeśe sarvam ākhyātum arhati
49.
tat bhavān ṛṣisaṃghasya hitārtham sarvacoditaḥ
yathādṛṣṭam hṛṣīkeśe sarvam ākhyātum arhati
yathādṛṣṭam hṛṣīkeśe sarvam ākhyātum arhati
49.
Therefore, you, having been urged by all for the welfare of the assembly of sages, are able to narrate everything as it was witnessed concerning Hṛṣīkeśa.
एवमुक्तः स मुनिभिर्नारदो भगवानृषिः ।
कथयामास देवर्षिः पूर्ववृत्तां कथां शुभाम् ॥५०॥
कथयामास देवर्षिः पूर्ववृत्तां कथां शुभाम् ॥५०॥
50. evamuktaḥ sa munibhirnārado bhagavānṛṣiḥ ,
kathayāmāsa devarṣiḥ pūrvavṛttāṁ kathāṁ śubhām.
kathayāmāsa devarṣiḥ pūrvavṛttāṁ kathāṁ śubhām.
50.
evam uktaḥ saḥ munibhiḥ nāradaḥ bhagavān ṛṣiḥ
kathayāmāsa devarṣiḥ pūrvavṛttām kathām śubhām
kathayāmāsa devarṣiḥ pūrvavṛttām kathām śubhām
50.
evam munibhiḥ uktaḥ saḥ bhagavān ṛṣiḥ devarṣiḥ
nāradaḥ pūrvavṛttām śubhām kathām kathayāmāsa
nāradaḥ pūrvavṛttām śubhām kathām kathayāmāsa
50.
Thus addressed by the sages, that venerable (bhagavān) sage (ṛṣi) Nārada, the divine sage (devarṣi), narrated the auspicious tale of past events.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126 (current chapter)
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47