Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-3, chapter-65

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
बृहदश्व उवाच ।
हृतराज्ये नले भीमः सभार्ये प्रेष्यतां गते ।
द्विजान्प्रस्थापयामास नलदर्शनकाङ्क्षया ॥१॥
1. bṛhadaśva uvāca ,
hṛtarājye nale bhīmaḥ sabhārye preṣyatāṁ gate ,
dvijānprasthāpayāmāsa naladarśanakāṅkṣayā.
1. bṛhadaśvaḥ uvāca hṛtarājye nale bhīmaḥ sabhārye
preṣyatām gate dvijān prasthāpayāmāsa naladarśanakāṅkṣayā
1. Bṛhadaśva spoke: When Nala, along with his wife, had lost his kingdom and gone away, Bhīma dispatched Brahmins, motivated by the desire to see Nala.
1. בְּרְהַדַשְׁוַה אמר, כאשר נַלַה איבד את ממלכתו והלך עם אשתו לחיי עבדות, שלח בְּהִימַה בְּרַהְמִינִים בכל הכיוונים מתוך רצון למצוא את נַלַה.
संदिदेश च तान्भीमो वसु दत्त्वा च पुष्कलम् ।
मृगयध्वं नलं चैव दमयन्तीं च मे सुताम् ॥२॥
2. saṁdideśa ca tānbhīmo vasu dattvā ca puṣkalam ,
mṛgayadhvaṁ nalaṁ caiva damayantīṁ ca me sutām.
2. sandideśa ca tān bhīmaḥ vasu dattvā ca puṣkalam
mṛgayadhvam nalaṃ ca eva damayantīṃ ca me sutām
2. Bhima commanded them, giving them abundant wealth, saying, "Search for Nala and my daughter, Damayanti."
2. בְּהִימַה נתן להם עושר רב והורה להם, חפשו את נַלַה ואת בתי דַמַיַנְטִי.
अस्मिन्कर्मणि निष्पन्ने विज्ञाते निषधाधिपे ।
गवां सहस्रं दास्यामि यो वस्तावानयिष्यति ।
अग्रहारं च दास्यामि ग्रामं नगरसंमितम् ॥३॥
3. asminkarmaṇi niṣpanne vijñāte niṣadhādhipe ,
gavāṁ sahasraṁ dāsyāmi yo vastāvānayiṣyati ,
agrahāraṁ ca dāsyāmi grāmaṁ nagarasaṁmitam.
3. asmin karmaṇi niṣpanne vijñāte
niṣadhādhipe gavām sahasram dāsyāmi
yaḥ vaḥ tāvān ānayisyati agrahāram
ca dāsyāmi grāmam nagarasaṃmitam
3. When this task is completed and the king of Niṣadha is identified, I will give to you (Brahmins) a thousand cows, [as a reward for] whoever brings such a one. And I will also grant an "agrahāra" (grant of land to Brahmins), a village as prosperous as a city.
3. כאשר המשימה הזאת תושלם ויימצא שליט נִישַׁדְהַא, אתן אלף פרות לכל מי מכם שיביא אותו, וגם אתן אַגְרַהָארַה, כפר גדול כעיר.
न चेच्छक्याविहानेतुं दमयन्ती नलोऽपि वा ।
ज्ञातमात्रेऽपि दास्यामि गवां दशशतं धनम् ॥४॥
4. na cecchakyāvihānetuṁ damayantī nalo'pi vā ,
jñātamātre'pi dāsyāmi gavāṁ daśaśataṁ dhanam.
4. na ca it śakyau iha ānetum damayantī nalaḥ api
vā jñātamātre api dāsyāmi gavām daśaśatam dhanam
4. And if it is not possible to bring Damayanti or Nala here, I will give a thousand cows as wealth merely upon their identification.
4. ואם לא יהיה אפשר להביא לכאן את דַמַיַנְטִי או את נַלַה, אתן עשר מאות פרות כעושר, גם אם רק נודע מקומם.
इत्युक्तास्ते ययुर्हृष्टा ब्राह्मणाः सर्वतोदिशम् ।
पुरराष्ट्राणि चिन्वन्तो नैषधं सह भार्यया ॥५॥
5. ityuktāste yayurhṛṣṭā brāhmaṇāḥ sarvatodiśam ,
purarāṣṭrāṇi cinvanto naiṣadhaṁ saha bhāryayā.
5. iti uktāḥ te yayuḥ hṛṣṭāḥ brāhmaṇāḥ sarvatodiśam
purarāṣṭrāṇi cinvantaḥ naiṣadham saha bhāryayā
5. Thus addressed, the delighted Brahmins went in all directions, searching through cities and kingdoms for Nala, the king of Niṣadha, and his wife.
5. כשנאמר להם כך, יצאו הבְּרַהְמִינִים בשמחה לכל הכיוונים, וחיפשו בערים ובממלכות את מלך נִישַׁדְהַא ואת אשתו.
ततश्चेदिपुरीं रम्यां सुदेवो नाम वै द्विजः ।
विचिन्वानोऽथ वैदर्भीमपश्यद्राजवेश्मनि ।
पुण्याहवाचने राज्ञः सुनन्दासहितां स्थिताम् ॥६॥
6. tataścedipurīṁ ramyāṁ sudevo nāma vai dvijaḥ ,
vicinvāno'tha vaidarbhīmapaśyadrājaveśmani ,
puṇyāhavācane rājñaḥ sunandāsahitāṁ sthitām.
6. tataḥ ca cedipurīm ramyām sudevaḥ
nāma vai dvijaḥ vicinvānaḥ atha
vaidarbhīm apaśyat rājavéśmani puṇyāhavācane
rājñaḥ sunandāsahitām sthitām
6. Then, a Brahmin (dvija) named Sudeva, searching for Vaidarbhī, saw her in the king's palace in the beautiful city of Cedipuri. She was standing there with Sunandā during the king's auspicious day recitation (puṇyāhavācana).
6. אז הגיע לעיר צ׳ֵדִי היפה בְּרַהְמִין בשם סוּדֵוַה, וכשחיפש, ראה את וַידַרְבְּהִי בארמון המלך, בעת טקס ברכת היום המבורך של המלך, כשהיא עומדת יחד עם סוּנַנְדָה.
मन्दप्रख्यायमानेन रूपेणाप्रतिमेन ताम् ।
पिनद्धां धूमजालेन प्रभामिव विभावसोः ॥७॥
7. mandaprakhyāyamānena rūpeṇāpratimena tām ,
pinaddhāṁ dhūmajālena prabhāmiva vibhāvasoḥ.
7. mandaprakhyāyamānena rūpeṇa apratimena tām
pinaddhām dhūmajālena prabhām iva vibhāvasoḥ
7. Her incomparable form was faintly visible, as if she were a flame of fire (vibhāvasu) obscured by a network of smoke (dhūmajāla).
7. יופיה חסר הדמיון נראה בקושי, והיא היתה עטופה כמו ברשת של עשן, כמו זוהר האש.
तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ।
तर्कयामास भैमीति कारणैरुपपादयन् ॥८॥
8. tāṁ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṁ malināṁ kṛśām ,
tarkayāmāsa bhaimīti kāraṇairupapādayan.
8. tām samīkṣya viśālākṣīm adhikam malinām kṛśām
tarkayāmāsa bhaimī iti kāraṇaiḥ upapādayan
8. Observing that wide-eyed (viśālākṣī) woman, who was extremely dirty and thin, he concluded, "This is Bhaimī (Damayantī)," confirming it with various signs.
8. כשהביט בה, ברחבת העיניים, מלוכלכת מאוד ורזה, הסיק מנימוקים שונים שזאת בְּהַימִי.
सुदेव उवाच ।
यथेयं मे पुरा दृष्टा तथारूपेयमङ्गना ।
कृतार्थोऽस्म्यद्य दृष्ट्वेमां लोककान्तामिव श्रियम् ॥९॥
9. sudeva uvāca ,
yatheyaṁ me purā dṛṣṭā tathārūpeyamaṅganā ,
kṛtārtho'smyadya dṛṣṭvemāṁ lokakāntāmiva śriyam.
9. sudevaḥ uvāca yathā iyam me purā dṛṣṭā tathā rūpā iyam
aṅganā kṛtārthaḥ asmi adya dṛṣṭvā imām lokakāntām iva śriyam
9. Sudeva said, "This woman's form is exactly as I saw her before. Today, having seen her, who is like the world-beloved goddess Śrī, I feel completely fulfilled."
9. סוּדֵוַה אמר, כפי שראיתי אותה בעבר, כך נראית האישה הזאת. היום הגשמתי את מטרתי כשראיתי אותה, כמו שְׁרִי האלה האהובה על העולם.
पूर्णचन्द्राननां श्यामां चारुवृत्तपयोधराम् ।
कुर्वन्तीं प्रभया देवीं सर्वा वितिमिरा दिशः ॥१०॥
10. pūrṇacandrānanāṁ śyāmāṁ cāruvṛttapayodharām ,
kurvantīṁ prabhayā devīṁ sarvā vitimirā diśaḥ.
10. pūrṇacandrānanām śyāmām cāruvṛttapayodharām
kurvantīm prabhayā devīm sarvāḥ vitimirāḥ diśaḥ
10. Making all directions free from darkness with her splendor, the goddess has a face like the full moon, is dark-hued, and has beautiful, rounded breasts.
10. פניה כירח מלא וצבע עורה כהה, חזה עגול ויפה, והיא כאלה שמאירה בזוהרה את כל הכיוונים ומסלקת מהם את החושך.
चारुपद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतीमिव ।
इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥११॥
11. cārupadmapalāśākṣīṁ manmathasya ratīmiva ,
iṣṭāṁ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva.
11. cārupadmapalāśākṣīm manmathasya ratīm iva
iṣṭām sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhām iva
11. She is like Rati, the wife of Manmatha, with beautiful eyes resembling lotus petals. She is also like the splendor of the full moon, beloved by all the world.
11. עיניה כעלי לוטוס יפים, כמו רַטִי אשת מַנְמַטְהַא, אהובה על כל העולם כמו זוהר הירח המלא.
विदर्भसरसस्तस्माद्दैवदोषादिवोद्धृताम् ।
मलपङ्कानुलिप्ताङ्गीं मृणालीमिव तां भृशम् ॥१२॥
12. vidarbhasarasastasmāddaivadoṣādivoddhṛtām ,
malapaṅkānuliptāṅgīṁ mṛṇālīmiva tāṁ bhṛśam.
12. vidarbhasarasaḥ tasmāt daivadoṣāt iva uddhṛtām
malapaṅkānuliptāṅgīm mṛṇālīm iva tām bhṛśam
12. She was greatly like a lotus stalk, her body smeared with mud and dirt, as if she had been pulled from that Vidarbha lake due to some divine misfortune.
12. היא כגבעול לוטוס שנעקר מאגם וִידַרְבְּהַא בגלל פגם של הגורל, וגופה מרוח בבוץ ובלכלוך.
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तनिशाकराम् ।
पतिशोकाकुलां दीनां शुष्कस्रोतां नदीमिव ॥१३॥
13. paurṇamāsīmiva niśāṁ rāhugrastaniśākarām ,
patiśokākulāṁ dīnāṁ śuṣkasrotāṁ nadīmiva.
13. paurṇamāsīm iva niśām rāhugrastaniśākarām
patiśokākulām dīnām śuṣkasrotām nadīm iva
13. She was like a full moon night whose moon is eclipsed by Rāhu, and like a river with a dried-up stream, distressed and agitated by grief for her husband.
13. היא כלילה של ירח מלא שרָאהוּ בלע את הירח שלו, מוכת צער על בעלה ואומללה, כמו נהר שזרמו התייבש.
विध्वस्तपर्णकमलां वित्रासितविहंगमाम् ।
हस्तिहस्तपरिक्लिष्टां व्याकुलामिव पद्मिनीम् ॥१४॥
14. vidhvastaparṇakamalāṁ vitrāsitavihaṁgamām ,
hastihastaparikliṣṭāṁ vyākulāmiva padminīm.
14. vidhvastaparṇakamalām vitrāsitavihaṅgamām
hastihastaparikliṣṭām vyākulām iva padminīm
14. Like a distressed lotus pond, its lotus leaves shattered, its birds frightened away, and crushed by an elephant's trunk.
14. היא כבריכת לוטוס שעליה ופרחיה נהרסו, ציפוריה הוברחו, והיא נמעכה בידי פיל ונסערה.
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम् ।
दह्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम् ॥१५॥
15. sukumārīṁ sujātāṅgīṁ ratnagarbhagṛhocitām ,
dahyamānāmivoṣṇena mṛṇālīmaciroddhṛtām.
15. sukumārīm sujātāṅgīm ratnagarbhagṛhocitām
dahyamānām iva uṣṇena mṛṇālīm aciroddhṛtām
15. Like a very delicate lotus stalk, with graceful limbs, deserving of jewel-laden inner chambers, being scorched by heat as if it were freshly plucked.
15. היא עדינה, גופה בנוי יפה והיא ראויה לחדר פנימי מלא אבני חן, כמו גבעול לוטוס שנעקר זה עתה ונשרף מהחום.
रूपौदार्यगुणोपेतां मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
चन्द्रलेखामिव नवां व्योम्नि नीलाभ्रसंवृताम् ॥१६॥
16. rūpaudāryaguṇopetāṁ maṇḍanārhāmamaṇḍitām ,
candralekhāmiva navāṁ vyomni nīlābhrasaṁvṛtām.
16. rūpaudāryaguṇopetām maṇḍanārhām amaṇḍitām
candralekhām iva navām vyomni nīlābhrasaṃvṛtām
16. Endowed with beauty and noble qualities, deserving of embellishment but unadorned, like a new crescent moon in the sky, veiled by dark clouds.
16. יופי, נדיבות ומעלות נמצאים בה, והיא ראויה לקישוטים אך נשארה בלעדיהם, כמו חרמש ירח חדש בשמים כשעננים כחולים כהים מכסים אותו.
कामभोगैः प्रियैर्हीनां हीनां बन्धुजनेन च ।
देहं धारयतीं दीनां भर्तृदर्शनकाङ्क्षया ॥१७॥
17. kāmabhogaiḥ priyairhīnāṁ hīnāṁ bandhujanena ca ,
dehaṁ dhārayatīṁ dīnāṁ bhartṛdarśanakāṅkṣayā.
17. kāmabhogaiḥ priyaiḥ hīnām hīnām bandhujanena ca
deham dhārayatīm dīnām bhartṛdarśanakāṅkṣayā
17. Deprived of cherished sensual pleasures and also estranged from her kin, she, miserable, sustains her body only by the intense longing to see her husband.
17. היא חסרה את התענוגות האהובים וחסרה את בני משפחתה, והיא אומללה ומחזיקה את גופה בחיים מתוך כמיהה לראות את בעלה.
भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणैर्विना ।
एषा विरहिता तेन शोभनापि न शोभते ॥१८॥
18. bhartā nāma paraṁ nāryā bhūṣaṇaṁ bhūṣaṇairvinā ,
eṣā virahitā tena śobhanāpi na śobhate.
18. bhartā nāma param nāryāḥ bhūṣaṇam bhūṣaṇaiḥ
vinā eṣā virahitā tena śobhanā api na śobhate
18. For a woman, her husband is truly the supreme ornament, even without any other adornments. This woman, deprived of him, does not shine, even though she is beautiful.
18. הבעל הוא הקישוט העליון של האישה, גם בלי קישוטים אחרים. כשהיא נפרדת ממנו, אפילו אם היא יפה, היא אינה זורחת.
दुष्करं कुरुतेऽत्यर्थं हीनो यदनया नलः ।
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति ॥१९॥
19. duṣkaraṁ kurute'tyarthaṁ hīno yadanayā nalaḥ ,
dhārayatyātmano dehaṁ na śokenāvasīdati.
19. duṣkaram kurute atyartham hīnaḥ yat anayā nalaḥ
dhārayati ātmanaḥ deham na śokena avasīdati
19. What Nala does is extremely difficult; for though he is deprived of her, he sustains his own body and does not succumb to grief.
19. נַלַה עושה דבר קשה מאוד כשהוא חי בלעדיה, והוא מחזיק את גופו ואינו שוקע בצער.
इमामसितकेशान्तां शतपत्रायतेक्षणाम् ।
सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथते मनः ॥२०॥
20. imāmasitakeśāntāṁ śatapatrāyatekṣaṇām ,
sukhārhāṁ duḥkhitāṁ dṛṣṭvā mamāpi vyathate manaḥ.
20. imām asitakeśāntām śatapatrāyatekṣaṇām sukhārhām
duḥkhitām dṛṣṭvā mama api vyathate manaḥ
20. Seeing this woman with dark hair and eyes like long lotus petals, who deserves happiness but is now distressed, even my mind (manas) is pained.
20. כשאני רואה אותה, שקצות שערה שחורים ועיניה רחבות כעלי לוטוס, ראויה לאושר אך סובלת, גם ליבי כואב.
कदा नु खलु दुःखस्य पारं यास्यति वै शुभा ।
भर्तुः समागमात्साध्वी रोहिणी शशिनो यथा ॥२१॥
21. kadā nu khalu duḥkhasya pāraṁ yāsyati vai śubhā ,
bhartuḥ samāgamātsādhvī rohiṇī śaśino yathā.
21. kadā nu khalu duḥkhasya pāram yāsyati vai śubhā
bhartuḥ samāgamāt sādhvī rohiṇī śaśinaḥ yathā
21. When, indeed, will this beautiful and virtuous woman reach the end of her sorrow through union with her husband, just as Rohiṇī (the star) unites with the Moon?
21. מתי אכן תגיע הטובה הזאת אל סופו של הסבל, בהתאחדותה עם בעלה, האישה הצדקנית, כמו רוֹהִינִי עם הירח.
अस्या नूनं पुनर्लाभान्नैषधः प्रीतिमेष्यति ।
राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनर्लब्ध्वेव मेदिनीम् ॥२२॥
22. asyā nūnaṁ punarlābhānnaiṣadhaḥ prītimeṣyati ,
rājā rājyaparibhraṣṭaḥ punarlabdhveva medinīm.
22. asyāḥ nūnam punarlābhān naiṣadhaḥ prītim eṣyati
rājā rājyaparibhraṣṭaḥ punaḥ labdhvā iva medinīm
22. Surely, Nala will experience great joy upon regaining her, just as a king, having lost his kingdom, rejoices upon recovering his land.
22. בוודאי כשיקבל אותה בחזרה, ישמח נַישַׁדְהַא, כמו מלך שהודח ממלכתו וקיבל בחזרה את הארץ.
तुल्यशीलवयोयुक्तां तुल्याभिजनसंयुताम् ।
नैषधोऽर्हति वैदर्भीं तं चेयमसितेक्षणा ॥२३॥
23. tulyaśīlavayoyuktāṁ tulyābhijanasaṁyutām ,
naiṣadho'rhati vaidarbhīṁ taṁ ceyamasitekṣaṇā.
23. tulyaśīlavayoyuktām tulyābhijanasaṃyutām
naiṣadhaḥ arhati vaidarbhīm tam ca iyam asitekṣaṇā
23. Nala is worthy of Damayantī, who is endowed with equal character, age, and noble lineage. And this black-eyed woman, in turn, is worthy of him.
23. היא שווה לו באופי ובגיל ושווה לו במוצא, ונַישַׁדְהַא ראוי לוַידַרְבְּהִי, והיא, בעלת העיניים השחורות, ראויה לו.
युक्तं तस्याप्रमेयस्य वीर्यसत्त्ववतो मया ।
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनलालसाम् ॥२४॥
24. yuktaṁ tasyāprameyasya vīryasattvavato mayā ,
samāśvāsayituṁ bhāryāṁ patidarśanalālasām.
24. yuktam tasya aprameyasya vīryasattvavataḥ mayā
samāśvāsayitum bhāryām patidarśanalālasām
24. It is fitting for me to console his wife, who intensely longs to see her husband - that husband who is immeasurable and possesses great valor and strength.
24. ראוי שאני אנחם את אשתו של אותו אדם שאין לשער את גבורתו ועוצמתו, והיא כמהה לראות את בעלה.
अयमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
अदृष्टपूर्वां दुःखस्य दुःखार्तां ध्यानतत्पराम् ॥२५॥
25. ayamāśvāsayāmyenāṁ pūrṇacandranibhānanām ,
adṛṣṭapūrvāṁ duḥkhasya duḥkhārtāṁ dhyānatatparām.
25. ayam āśvāsayāmi enām pūrṇacandranibhānanām
adṛṣṭapūrvām duḥkhasya duḥkhārtām dhyānatatparām
25. I shall now console her - the one with a face like the full moon, who had never before experienced sorrow yet is now distressed by it and absorbed in contemplation (dhyāna).
25. אנחם אותה, שפניה כירח מלא, שלא ידעה צער כזה בעבר, מוכת צער ושקועה במחשבות.
बृहदश्व उवाच ।
एवं विमृश्य विविधैः कारणैर्लक्षणैश्च ताम् ।
उपगम्य ततो भैमीं सुदेवो ब्राह्मणोऽब्रवीत् ॥२६॥
26. bṛhadaśva uvāca ,
evaṁ vimṛśya vividhaiḥ kāraṇairlakṣaṇaiśca tām ,
upagamya tato bhaimīṁ sudevo brāhmaṇo'bravīt.
26. बृहदश्वः उवाच एवम् विमृश्य विविधैः कारणैः लक्षणैः
च ताम् उपगम्य ततः भैमीम् सुदेवः ब्राह्मणः अब्रवीत्
26. Bṛhadaśva said: Having thus pondered and identified her by various signs and reasons, the Brahmin Sudeva then approached Bhīmī and spoke.
26. בְּרְהַדַשְׁוַה אמר, לאחר שהרהר כך בנימוקים ובסימנים שונים, ניגש הבְּרַהְמִין סוּדֵוַה אל בְּהַימִי ואמר.
अहं सुदेवो वैदर्भि भ्रातुस्ते दयितः सखा ।
भीमस्य वचनाद्राज्ञस्त्वामन्वेष्टुमिहागतः ॥२७॥
27. ahaṁ sudevo vaidarbhi bhrātuste dayitaḥ sakhā ,
bhīmasya vacanādrājñastvāmanveṣṭumihāgataḥ.
27. अहम् सुदेवः वैदर्भि भ्रातुः ते दयितः सखा भीमस्य
वचनात् राज्ञः त्वाम् अन्वेष्टुम् इह आगतः
27. O Vaidarbhī, I am Sudeva, your brother's beloved friend. I have come here to search for you by the command of King Bhīma.
27. אני סוּדֵוַה, הו וַידַרְבְּהִי, חבר יקר של אחיך. לפי דברי המלך בְּהִימַה הגעתי לכאן כדי לחפש אותך.
कुशली ते पिता राज्ञि जनित्री भ्रातरश्च ते ।
आयुष्मन्तौ कुशलिनौ तत्रस्थौ दारकौ च ते ।
त्वत्कृते बन्धुवर्गाश्च गतसत्त्वा इवासते ॥२८॥
28. kuśalī te pitā rājñi janitrī bhrātaraśca te ,
āyuṣmantau kuśalinau tatrasthau dārakau ca te ,
tvatkṛte bandhuvargāśca gatasattvā ivāsate.
28. कुशली ते पिता राज्ञि जनित्री
भ्रातरः च ते आयुष्मन्तौ कुशलिनौ
तत्रस्थौ दारकौ च ते त्वत्कृते
बन्धुवर्गाः च गतसत्त्वाः इव आसते
28. O Queen, your father, mother, and brothers are well. Your two children, who remain there, are also well and blessed with long life. But because of you, your family members are as if lifeless.
28. הו מלכה, אביך בשלום, וגם אמך ואחיך. שני ילדיך, בני חיים ארוכים, בשלום ושוהים שם. ובני משפחתך כולם נמצאים בגללך כמו חסרי חיים.
अभिज्ञाय सुदेवं तु दमयन्ती युधिष्ठिर ।
पर्यपृच्छत्ततः सर्वान्क्रमेण सुहृदः स्वकान् ॥२९॥
29. abhijñāya sudevaṁ tu damayantī yudhiṣṭhira ,
paryapṛcchattataḥ sarvānkrameṇa suhṛdaḥ svakān.
29. अभिज्ञाय सुदेवम् तु दमयन्ती युधिष्ठिर
पर्यपृच्छत् ततः सर्वान् क्रमेण सुहृदः स्वकान्
29. O Yudhiṣṭhira, Damayantī, having recognized Sudeva, then asked him about all her own friends, one by one.
29. הו יוּדְהִישְׁתְהִירַה, דַמַיַנְטִי זיהתה את סוּדֵוַה, ואז שאלה לשלום כל קרוביה, זה אחר זה.
रुरोद च भृशं राजन्वैदर्भी शोककर्शिता ।
दृष्ट्वा सुदेवं सहसा भ्रातुरिष्टं द्विजोत्तमम् ॥३०॥
30. ruroda ca bhṛśaṁ rājanvaidarbhī śokakarśitā ,
dṛṣṭvā sudevaṁ sahasā bhrāturiṣṭaṁ dvijottamam.
30. ruroda ca bhṛśaṃ rājan vaidarbhī śokakarśitā
dṛṣṭvā sudevaṃ sahasā bhrātuḥ iṣṭaṃ dvijottamam
30. And Vaidarbhī, overcome with sorrow, wept profusely, O king, upon suddenly seeing Sudeva, the most excellent brahmin who was dear to her brother.
30. הו מלך, וַידַרְבְּהִי, שהצער עיוות אותה, בכתה מאוד כשראתה לפתע את סוּדֵוַה, הבְּרַהְמִין המצטיין שאהוב על אחיה.
ततो रुदन्तीं तां दृष्ट्वा सुनन्दा शोककर्शिताम् ।
सुदेवेन सहैकान्ते कथयन्तीं च भारत ॥३१॥
31. tato rudantīṁ tāṁ dṛṣṭvā sunandā śokakarśitām ,
sudevena sahaikānte kathayantīṁ ca bhārata.
31. tataḥ rudantīṃ tāṃ dṛṣṭvā sunandā śokakarśitām
sudevena saha ekānte kathayantīṃ ca bhārata
31. Then, O Bhārata, Sunandā, upon seeing her (Vaidarbhī) weeping and overcome with sorrow, and conversing with Sudeva in a secluded place...
31. אז סוּנַנְדָה ראתה אותה בוכה ומיוסרת מצער, כשהיא משוחחת עם סוּדֵוַה במקום מבודד, הו בְּהָארַטַה,
जनित्र्यै प्रेषयामास सैरन्ध्री रुदते भृशम् ।
ब्राह्मणेन समागम्य तां वेद यदि मन्यसे ॥३२॥
32. janitryai preṣayāmāsa sairandhrī rudate bhṛśam ,
brāhmaṇena samāgamya tāṁ veda yadi manyase.
32. janitryai preṣayāmāsa sairandhrī rudate bhṛśam
brāhmaṇena samāgamya tāṃ veda yadi manyase
32. Sairandhrī, profusely weeping, sent word to her mother, (the message was:) 'If you acknowledge (her identity), you will recognize her by meeting with this brahmin (Sudeva).'
32. (סוּנַנְדָה) שלחה הודעה לאמה, שהמשרתת סַירַנְדְהְרִי בוכה מאוד. (והוסיפה) שלאחר שנפגשה עם הבְּרַהְמִין, כדאי שתבוא ותברר מי היא, אם תרצה,
अथ चेदिपतेर्माता राज्ञश्चान्तःपुरात्तदा ।
जगाम यत्र सा बाला ब्राह्मणेन सहाभवत् ॥३३॥
33. atha cedipatermātā rājñaścāntaḥpurāttadā ,
jagāma yatra sā bālā brāhmaṇena sahābhavat.
33. atha cedipateḥ mātā rājñaḥ ca antaḥpurāt tadā
jagāma yatra sā bālā brāhmaṇena saha abhavat
33. Then, the mother of the king of Cedi, emerging from the royal inner chambers, went to the place where that maiden (Damayantī) was with the brahmin (Sudeva).
33. ואז אם מלך צ׳ֵדִי יצאה באותו זמן מאגף הנשים של המלך אל המקום שבו הייתה הנערה יחד עם הבְּרַהְמִין.
ततः सुदेवमानाय्य राजमाता विशां पते ।
पप्रच्छ भार्या कस्येयं सुता वा कस्य भामिनी ॥३४॥
34. tataḥ sudevamānāyya rājamātā viśāṁ pate ,
papraccha bhāryā kasyeyaṁ sutā vā kasya bhāminī.
34. tataḥ sudevam ānāyya rājamātā viśām pate
papraccha bhāryā kasya iyam sutā vā kasya bhāminī
34. Then, O lord of the people, the queen mother, having summoned Sudeva, inquired, 'Whose wife is this woman, or whose daughter is this beautiful lady?'
34. הו אדון בני האדם, אז אם המלך הזמינה אליה את סוּדֵוַה ושאלה אותו, של מי היא אשתו, או בתו של מי היא, הגברת היפה הזאת,
कथं च नष्टा ज्ञातिभ्यो भर्तुर्वा वामलोचना ।
त्वया च विदिता विप्र कथमेवंगता सती ॥३५॥
35. kathaṁ ca naṣṭā jñātibhyo bharturvā vāmalocanā ,
tvayā ca viditā vipra kathamevaṁgatā satī.
35. katham ca naṣṭā jñātibhyaḥ bhartuḥ vā vāmalocanā
tvayā ca viditā vipra katham evaṃgatā satī
35. And how did this beautiful-eyed woman become separated from her relatives or her husband? O Brahmin, since you know her, how did she come to be in such a state?
35. וכיצד אבדה מקרוביה ומבעלה, היפת עיניים. והו בְּרַהְמִין, כיצד נודע לך עליה, ואיך הגיעה למצב כזה, והרי היא אישה אצילה.
एतदिच्छाम्यहं त्वत्तो ज्ञातुं सर्वमशेषतः ।
तत्त्वेन हि ममाचक्ष्व पृच्छन्त्या देवरूपिणीम् ॥३६॥
36. etadicchāmyahaṁ tvatto jñātuṁ sarvamaśeṣataḥ ,
tattvena hi mamācakṣva pṛcchantyā devarūpiṇīm.
36. etat icchāmi aham tvattaḥ jñātum sarvam aśeṣataḥ
tattvena hi mama ācakṣva pṛcchantyāḥ devarūpiṇīm
36. I wish to know all of this from you completely and truly. Therefore, please tell me, as I am asking, everything about this goddess-like woman.
36. אני רוצה לדעת ממך את כל זה במלואו, בלי להשמיט דבר. ספר לי את האמת, כי אני שואלת על אישה שנראית כמו אלה.
एवमुक्तस्तया राजन्सुदेवो द्विजसत्तमः ।
सुखोपविष्ट आचष्ट दमयन्त्या यथातथम् ॥३७॥
37. evamuktastayā rājansudevo dvijasattamaḥ ,
sukhopaviṣṭa ācaṣṭa damayantyā yathātatham.
37. evam uktaḥ tayā rājan sudevaḥ dvijasattamaḥ
sukha upaviṣṭaḥ ācaṣṭa damayantyāḥ yathātatham
37. Thus addressed by her, O King, Sudeva, that excellent Brahmin, being comfortably seated, began to recount the story of Damayantī exactly as it had happened.
37. הו מלך, כשהמלכה פנתה אליו כך, סוּדֵוַה, הבְּרַהְמִין המעולה, התיישב בנוחות וסיפר את סיפורה של דַמַיַנְטִי כפי שהיה.