Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-14, chapter-13

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
वासुदेव उवाच ।
न बाह्यं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्भवति भारत ।
शारीरं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्भवति वा न वा ॥१॥
1. vāsudeva uvāca ,
na bāhyaṁ dravyamutsṛjya siddhirbhavati bhārata ,
śārīraṁ dravyamutsṛjya siddhirbhavati vā na vā.
बाह्यद्रव्यविमुक्तस्य शारीरेषु च गृध्यतः ।
यो धर्मो यत्सुखं चैव द्विषतामस्तु तत्तथा ॥२॥
2. bāhyadravyavimuktasya śārīreṣu ca gṛdhyataḥ ,
yo dharmo yatsukhaṁ caiva dviṣatāmastu tattathā.
द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् ।
ममेति द्व्यक्षरो मृत्युर्न ममेति च शाश्वतम् ॥३॥
3. dvyakṣarastu bhavenmṛtyustryakṣaraṁ brahma śāśvatam ,
mameti dvyakṣaro mṛtyurna mameti ca śāśvatam.
ब्रह्म मृत्युश्च तौ राजन्नात्मन्येव व्यवस्थितौ ।
अदृश्यमानौ भूतानि योधयेतामसंशयम् ॥४॥
4. brahma mṛtyuśca tau rājannātmanyeva vyavasthitau ,
adṛśyamānau bhūtāni yodhayetāmasaṁśayam.
अविनाशोऽस्य सत्त्वस्य नियतो यदि भारत ।
भित्त्वा शरीरं भूतानामहिंसां प्रतिपद्यते ॥५॥
5. avināśo'sya sattvasya niyato yadi bhārata ,
bhittvā śarīraṁ bhūtānāmahiṁsāṁ pratipadyate.
लब्ध्वापि पृथिवीं सर्वां सहस्थावरजङ्गमाम् ।
ममत्वं यस्य नैव स्यात्किं तया स करिष्यति ॥६॥
6. labdhvāpi pṛthivīṁ sarvāṁ sahasthāvarajaṅgamām ,
mamatvaṁ yasya naiva syātkiṁ tayā sa kariṣyati.
अथ वा वसतः पार्थ वने वन्येन जीवतः ।
ममता यस्य द्रव्येषु मृत्योरास्ये स वर्तते ॥७॥
7. atha vā vasataḥ pārtha vane vanyena jīvataḥ ,
mamatā yasya dravyeṣu mṛtyorāsye sa vartate.
बाह्यान्तराणां शत्रूणां स्वभावं पश्य भारत ।
यन्न पश्यति तद्भूतं मुच्यते स महाभयात् ॥८॥
8. bāhyāntarāṇāṁ śatrūṇāṁ svabhāvaṁ paśya bhārata ,
yanna paśyati tadbhūtaṁ mucyate sa mahābhayāt.
कामात्मानं न प्रशंसन्ति लोके न चाकामात्काचिदस्ति प्रवृत्तिः ।
दानं हि वेदाध्ययनं तपश्च कामेन कर्माणि च वैदिकानि ॥९॥
9. kāmātmānaṁ na praśaṁsanti loke; na cākāmātkācidasti pravṛttiḥ ,
dānaṁ hi vedādhyayanaṁ tapaśca; kāmena karmāṇi ca vaidikāni.
व्रतं यज्ञान्नियमान्ध्यानयोगान्कामेन यो नारभते विदित्वा ।
यद्यद्ध्ययं कामयते स धर्मो न यो धर्मो नियमस्तस्य मूलम् ॥१०॥
10. vrataṁ yajñānniyamāndhyānayogā;nkāmena yo nārabhate viditvā ,
yadyaddhyayaṁ kāmayate sa dharmo; na yo dharmo niyamastasya mūlam.
अत्र गाथाः कामगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
शृणु संकीर्त्यमानास्ता निखिलेन युधिष्ठिर ॥११॥
11. atra gāthāḥ kāmagītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ ,
śṛṇu saṁkīrtyamānāstā nikhilena yudhiṣṭhira.
नाहं शक्योऽनुपायेन हन्तुं भूतेन केनचित् ।
यो मां प्रयतते हन्तुं ज्ञात्वा प्रहरणे बलम् ।
तस्य तस्मिन्प्रहरणे पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥१२॥
12. nāhaṁ śakyo'nupāyena hantuṁ bhūtena kenacit ,
yo māṁ prayatate hantuṁ jñātvā praharaṇe balam ,
tasya tasminpraharaṇe punaḥ prādurbhavāmyaham.
यो मां प्रयतते हन्तुं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
जङ्गमेष्विव कर्मात्मा पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥१३॥
13. yo māṁ prayatate hantuṁ yajñairvividhadakṣiṇaiḥ ,
jaṅgameṣviva karmātmā punaḥ prādurbhavāmyaham.
यो मां प्रयतते हन्तुं वेदैर्वेदान्तसाधनैः ।
स्थावरेष्विव शान्तात्मा तस्य प्रादुर्भवाम्यहम् ॥१४॥
14. yo māṁ prayatate hantuṁ vedairvedāntasādhanaiḥ ,
sthāvareṣviva śāntātmā tasya prādurbhavāmyaham.
यो मां प्रयतते हन्तुं धृत्या सत्यपराक्रमः ।
भावो भवामि तस्याहं स च मां नावबुध्यते ॥१५॥
15. yo māṁ prayatate hantuṁ dhṛtyā satyaparākramaḥ ,
bhāvo bhavāmi tasyāhaṁ sa ca māṁ nāvabudhyate.
यो मां प्रयतते हन्तुं तपसा संशितव्रतः ।
ततस्तपसि तस्याथ पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥१६॥
16. yo māṁ prayatate hantuṁ tapasā saṁśitavrataḥ ,
tatastapasi tasyātha punaḥ prādurbhavāmyaham.
यो मां प्रयतते हन्तुं मोक्षमास्थाय पण्डितः ।
तस्य मोक्षरतिस्थस्य नृत्यामि च हसामि च ।
अवध्यः सर्वभूतानामहमेकः सनातनः ॥१७॥
17. yo māṁ prayatate hantuṁ mokṣamāsthāya paṇḍitaḥ ,
tasya mokṣaratisthasya nṛtyāmi ca hasāmi ca ,
avadhyaḥ sarvabhūtānāmahamekaḥ sanātanaḥ.
तस्मात्त्वमपि तं कामं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
धर्मं कुरु महाराज तत्र ते स भविष्यति ॥१८॥
18. tasmāttvamapi taṁ kāmaṁ yajñairvividhadakṣiṇaiḥ ,
dharmaṁ kuru mahārāja tatra te sa bhaviṣyati.
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता ।
अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः ॥१९॥
19. yajasva vājimedhena vidhivaddakṣiṇāvatā ,
anyaiśca vividhairyajñaiḥ samṛddhairāptadakṣiṇaiḥ.
मा ते व्यथास्तु निहतान्बन्धून्वीक्ष्य पुनः पुनः ।
न शक्यास्ते पुनर्द्रष्टुं ये हतास्मिन्रणाजिरे ॥२०॥
20. mā te vyathāstu nihatānbandhūnvīkṣya punaḥ punaḥ ,
na śakyāste punardraṣṭuṁ ye hatāsminraṇājire.
स त्वमिष्ट्वा महायज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः ।
लोके कीर्तिं परां प्राप्य गतिमग्र्यां गमिष्यसि ॥२१॥
21. sa tvamiṣṭvā mahāyajñaiḥ samṛddhairāptadakṣiṇaiḥ ,
loke kīrtiṁ parāṁ prāpya gatimagryāṁ gamiṣyasi.