महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-13, chapter-67
युधिष्ठिर उवाच ।
तिलानां कीदृशं दानमथ दीपस्य चैव ह ।
अन्नानां वाससां चैव भूय एव ब्रवीहि मे ॥१॥
तिलानां कीदृशं दानमथ दीपस्य चैव ह ।
अन्नानां वाससां चैव भूय एव ब्रवीहि मे ॥१॥
1. yudhiṣṭhira uvāca ,
tilānāṁ kīdṛśaṁ dānamatha dīpasya caiva ha ,
annānāṁ vāsasāṁ caiva bhūya eva bravīhi me.
tilānāṁ kīdṛśaṁ dānamatha dīpasya caiva ha ,
annānāṁ vāsasāṁ caiva bhūya eva bravīhi me.
1.
yudhiṣṭhiraḥ uvāca tilānām kīdṛśam dānam atha dīpasya
ca eva ha annānām vāsasām ca eva bhūyaḥ eva bravīhi me
ca eva ha annānām vāsasām ca eva bhūyaḥ eva bravīhi me
1.
Yudhishthira said: "What kind of donation is associated with sesamum seeds and with a lamp? And concerning food and garments, please tell me more about their merits."
भीष्म उवाच ।
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्राह्मणस्य च संवादं यमस्य च युधिष्ठिर ॥२॥
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्राह्मणस्य च संवादं यमस्य च युधिष्ठिर ॥२॥
2. bhīṣma uvāca ,
atrāpyudāharantīmamitihāsaṁ purātanam ,
brāhmaṇasya ca saṁvādaṁ yamasya ca yudhiṣṭhira.
atrāpyudāharantīmamitihāsaṁ purātanam ,
brāhmaṇasya ca saṁvādaṁ yamasya ca yudhiṣṭhira.
2.
bhīṣmaḥ uvāca atra api udāharanti imam itihāsam
purātanam brāhmaṇasya ca saṃvādam yamasya ca yudhiṣṭhira
purātanam brāhmaṇasya ca saṃvādam yamasya ca yudhiṣṭhira
2.
Bhishma said: "In this regard, they relate this ancient narrative, the dialogue between a brahmin and Yama, O Yudhishthira."
मध्यदेशे महान्ग्रामो ब्राह्मणानां बभूव ह ।
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यामुनस्य गिरेरधः ॥३॥
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यामुनस्य गिरेरधः ॥३॥
3. madhyadeśe mahāngrāmo brāhmaṇānāṁ babhūva ha ,
gaṅgāyamunayormadhye yāmunasya gireradhaḥ.
gaṅgāyamunayormadhye yāmunasya gireradhaḥ.
3.
madhyadeśe mahān grāmaḥ brāhmaṇānām babhūva ha
gaṅgā-yamunayoḥ madhye yāmunasya gireḥ adhaḥ
gaṅgā-yamunayoḥ madhye yāmunasya gireḥ adhaḥ
3.
In the Madhyadeśa (middle country), there was a large village of brahmins. It was situated between the Ganga and Yamuna rivers, at the foot of the Yamuna mountain.
पर्णशालेति विख्यातो रमणीयो नराधिप ।
विद्वांसस्तत्र भूयिष्ठा ब्राह्मणाश्चावसंस्तदा ॥४॥
विद्वांसस्तत्र भूयिष्ठा ब्राह्मणाश्चावसंस्तदा ॥४॥
4. parṇaśāleti vikhyāto ramaṇīyo narādhipa ,
vidvāṁsastatra bhūyiṣṭhā brāhmaṇāścāvasaṁstadā.
vidvāṁsastatra bhūyiṣṭhā brāhmaṇāścāvasaṁstadā.
4.
parṇaśālā iti vikhyātaḥ ramaṇīyaḥ narādhipa
vidvāṃsaḥ tatra bhūyiṣṭhāḥ brāhmaṇāḥ ca āvasan tadā
vidvāṃsaḥ tatra bhūyiṣṭhāḥ brāhmaṇāḥ ca āvasan tadā
4.
O King (narādhipa), that village, renowned as Parnashala, was charming. There, at that time, a great many learned brahmins resided.
अथ प्राह यमः कंचित्पुरुषं कृष्णवाससम् ।
रक्ताक्षमूर्ध्वरोमाणं काकजङ्घाक्षिनासिकम् ॥५॥
रक्ताक्षमूर्ध्वरोमाणं काकजङ्घाक्षिनासिकम् ॥५॥
5. atha prāha yamaḥ kaṁcitpuruṣaṁ kṛṣṇavāsasam ,
raktākṣamūrdhvaromāṇaṁ kākajaṅghākṣināsikam.
raktākṣamūrdhvaromāṇaṁ kākajaṅghākṣināsikam.
5.
atha prāha yamaḥ kañcit puruṣam kṛṣṇavāsasam
raktākṣamūrdhvaromāṇam kākajaṅghākṣināsikam
raktākṣamūrdhvaromāṇam kākajaṅghākṣināsikam
5.
atha yamaḥ kṛṣṇavāsasam raktākṣamūrdhvaromāṇam
kākajaṅghākṣināsikam kañcit puruṣam prāha
kākajaṅghākṣināsikam kañcit puruṣam prāha
5.
Then Yama addressed a certain man who was dressed in black. He had red eyes, his hair stood on end, and his shanks, eyes, and nose were like those of a crow.
गच्छ त्वं ब्राह्मणग्रामं ततो गत्वा तमानय ।
अगस्त्यं गोत्रतश्चापि नामतश्चापि शर्मिणम् ॥६॥
अगस्त्यं गोत्रतश्चापि नामतश्चापि शर्मिणम् ॥६॥
6. gaccha tvaṁ brāhmaṇagrāmaṁ tato gatvā tamānaya ,
agastyaṁ gotrataścāpi nāmataścāpi śarmiṇam.
agastyaṁ gotrataścāpi nāmataścāpi śarmiṇam.
6.
gaccha tvam brāhmaṇagrāmam tataḥ gatvā tam ānaya
agastyam gotrataḥ ca api nāmataḥ ca api śarmiṇam
agastyam gotrataḥ ca api nāmataḥ ca api śarmiṇam
6.
tvam brāhmaṇagrāmam gaccha tataḥ gatvā gotrataḥ
ca api nāmataḥ ca api śarmiṇam agastyam tam ānaya
ca api nāmataḥ ca api śarmiṇam agastyam tam ānaya
6.
You go to the village of Brahmins. Having arrived there, bring him - Agastya by (gotra) lineage and Śarmin by name.
शमे निविष्टं विद्वांसमध्यापकमनादृतम् ।
मा चान्यमानयेथास्त्वं सगोत्रं तस्य पार्श्वतः ॥७॥
मा चान्यमानयेथास्त्वं सगोत्रं तस्य पार्श्वतः ॥७॥
7. śame niviṣṭaṁ vidvāṁsamadhyāpakamanādṛtam ,
mā cānyamānayethāstvaṁ sagotraṁ tasya pārśvataḥ.
mā cānyamānayethāstvaṁ sagotraṁ tasya pārśvataḥ.
7.
śame niviṣṭam vidvāṃsam adhyāpakam anādṛtam mā
ca anyam ānayethāḥ tvam sagotram tasya pārśvataḥ
ca anyam ānayethāḥ tvam sagotram tasya pārśvataḥ
7.
śame niviṣṭam vidvāṃsam adhyāpakam anādṛtam tvam
tasya sagotram pārśvataḥ ca anyam mā ānayethāḥ
tasya sagotram pārśvataḥ ca anyam mā ānayethāḥ
7.
[Bring him who is] absorbed in tranquility, learned, a teacher, and unhonored. And do not bring another person of his same (gotra) lineage, nor one from his vicinity.
स हि तादृग्गुणस्तेन तुल्योऽध्ययनजन्मना ।
अपत्येषु तथा वृत्ते समस्तेनैव धीमता ।
तमानय यथोद्दिष्टं पूजा कार्या हि तस्य मे ॥८॥
अपत्येषु तथा वृत्ते समस्तेनैव धीमता ।
तमानय यथोद्दिष्टं पूजा कार्या हि तस्य मे ॥८॥
8. sa hi tādṛgguṇastena tulyo'dhyayanajanmanā ,
apatyeṣu tathā vṛtte samastenaiva dhīmatā ,
tamānaya yathoddiṣṭaṁ pūjā kāryā hi tasya me.
apatyeṣu tathā vṛtte samastenaiva dhīmatā ,
tamānaya yathoddiṣṭaṁ pūjā kāryā hi tasya me.
8.
saḥ hi tādṛk guṇaḥ tena tulyaḥ
adhyayanajanmanā apatyeṣu tathā vṛtte
samastena eva dhīmatā tam ānaya
yathā uddiṣṭam pūjā kāryā hi tasya me
adhyayanajanmanā apatyeṣu tathā vṛtte
samastena eva dhīmatā tam ānaya
yathā uddiṣṭam pūjā kāryā hi tasya me
8.
saḥ hi tādṛk guṇaḥ tena tulyaḥ
adhyayanajanmanā apatyeṣu tathā vṛtte
samastena eva dhīmatā tam ānaya
yathā uddiṣṭam tasya me pūjā hi kāryā
adhyayanajanmanā apatyeṣu tathā vṛtte
samastena eva dhīmatā tam ānaya
yathā uddiṣṭam tasya me pūjā hi kāryā
8.
Indeed, he (Agastya) possesses such qualities, being equal in learning and in birth, and likewise in his conduct towards offspring, being entirely wise. Bring him as instructed, for honor is indeed to be performed by me for him.
स गत्वा प्रतिकूलं तच्चकार यमशासनम् ।
तमाक्रम्यानयामास प्रतिषिद्धो यमेन यः ॥९॥
तमाक्रम्यानयामास प्रतिषिद्धो यमेन यः ॥९॥
9. sa gatvā pratikūlaṁ taccakāra yamaśāsanam ,
tamākramyānayāmāsa pratiṣiddho yamena yaḥ.
tamākramyānayāmāsa pratiṣiddho yamena yaḥ.
9.
saḥ gatvā pratikūlam tat cakāra yamaśāsanam
tam ākramya ānayāmāsa pratiṣiddhaḥ yamena yaḥ
tam ākramya ānayāmāsa pratiṣiddhaḥ yamena yaḥ
9.
He went and acted contrary to that command of Yama; he forcibly brought back the one who had been forbidden by Yama.
तस्मै यमः समुत्थाय पूजां कृत्वा च वीर्यवान् ।
प्रोवाच नीयतामेष सोऽन्य आनीयतामिति ॥१०॥
प्रोवाच नीयतामेष सोऽन्य आनीयतामिति ॥१०॥
10. tasmai yamaḥ samutthāya pūjāṁ kṛtvā ca vīryavān ,
provāca nīyatāmeṣa so'nya ānīyatāmiti.
provāca nīyatāmeṣa so'nya ānīyatāmiti.
10.
tasmai yamaḥ samutthāya pūjām kṛtvā ca vīryavān
provāca nīyatām eṣaḥ saḥ anyaḥ ānīyatām iti
provāca nīyatām eṣaḥ saḥ anyaḥ ānīyatām iti
10.
To him, the powerful Yama, having risen and performed reverence, said: 'Let this one be taken away, and let another be brought (instead).'
एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन स द्विजः ।
उवाच धर्मराजानं निर्विण्णोऽध्ययनेन वै ।
यो मे कालो भवेच्छेषस्तं वसेयमिहाच्युत ॥११॥
उवाच धर्मराजानं निर्विण्णोऽध्ययनेन वै ।
यो मे कालो भवेच्छेषस्तं वसेयमिहाच्युत ॥११॥
11. evamukte tu vacane dharmarājena sa dvijaḥ ,
uvāca dharmarājānaṁ nirviṇṇo'dhyayanena vai ,
yo me kālo bhaveccheṣastaṁ vaseyamihācyuta.
uvāca dharmarājānaṁ nirviṇṇo'dhyayanena vai ,
yo me kālo bhaveccheṣastaṁ vaseyamihācyuta.
11.
evam ukte tu vacane dharmarājena
saḥ dvijaḥ uvāca dharmarājānam
nirviṇṇaḥ adhyayanena vai yaḥ me kālaḥ
bhavet śeṣaḥ tam vaseyam iha acyuta
saḥ dvijaḥ uvāca dharmarājānam
nirviṇṇaḥ adhyayanena vai yaḥ me kālaḥ
bhavet śeṣaḥ tam vaseyam iha acyuta
11.
When such words were spoken by the King of (dharma) (dharmarāja), that brahmin (dvija), being weary of study, said to the King of (dharma) (dharmarāja): 'Whatever time remains for me, O unswerving one, may I stay here during that time.'
यम उवाच ।
नाहं कालस्य विहितं प्राप्नोमीह कथंचन ।
यो हि धर्मं चरति वै तं तु जानामि केवलम् ॥१२॥
नाहं कालस्य विहितं प्राप्नोमीह कथंचन ।
यो हि धर्मं चरति वै तं तु जानामि केवलम् ॥१२॥
12. yama uvāca ,
nāhaṁ kālasya vihitaṁ prāpnomīha kathaṁcana ,
yo hi dharmaṁ carati vai taṁ tu jānāmi kevalam.
nāhaṁ kālasya vihitaṁ prāpnomīha kathaṁcana ,
yo hi dharmaṁ carati vai taṁ tu jānāmi kevalam.
12.
yamaḥ uvāca na aham kālasya vihitam prāpnomi iha
kathaṃcana yaḥ hi dharmam carati vai tam tu jānāmi kevalam
kathaṃcana yaḥ hi dharmam carati vai tam tu jānāmi kevalam
12.
Yama said: 'By no means do I control what is allotted by time in this realm. Indeed, I know only him who truly practices righteousness (dharma).'
गच्छ विप्र त्वमद्यैव आलयं स्वं महाद्युते ।
ब्रूहि वा त्वं यथा स्वैरं करवाणि किमित्युत ॥१३॥
ब्रूहि वा त्वं यथा स्वैरं करवाणि किमित्युत ॥१३॥
13. gaccha vipra tvamadyaiva ālayaṁ svaṁ mahādyute ,
brūhi vā tvaṁ yathā svairaṁ karavāṇi kimityuta.
brūhi vā tvaṁ yathā svairaṁ karavāṇi kimityuta.
13.
gaccha vipra tvam adya eva ālayam svam mahādyute
brūhi vā tvam yathā svairam karavāṇi kim iti uta
brūhi vā tvam yathā svairam karavāṇi kim iti uta
13.
mahādyute vipra,
tvam adya eva svam ālayam gaccha.
vā tvam yathā svairam kim karavāṇi iti uta brūhi.
tvam adya eva svam ālayam gaccha.
vā tvam yathā svairam kim karavāṇi iti uta brūhi.
13.
O greatly resplendent brahmin, you should go to your dwelling right now. Or, tell me freely what I should do.
ब्राह्मण उवाच ।
यत्तत्र कृत्वा सुमहत्पुण्यं स्यात्तद्ब्रवीहि मे ।
सर्वस्य हि प्रमाणं त्वं त्रैलोक्यस्यापि सत्तम ॥१४॥
यत्तत्र कृत्वा सुमहत्पुण्यं स्यात्तद्ब्रवीहि मे ।
सर्वस्य हि प्रमाणं त्वं त्रैलोक्यस्यापि सत्तम ॥१४॥
14. brāhmaṇa uvāca ,
yattatra kṛtvā sumahatpuṇyaṁ syāttadbravīhi me ,
sarvasya hi pramāṇaṁ tvaṁ trailokyasyāpi sattama.
yattatra kṛtvā sumahatpuṇyaṁ syāttadbravīhi me ,
sarvasya hi pramāṇaṁ tvaṁ trailokyasyāpi sattama.
14.
brāhmaṇaḥ uvāca yat tatra kṛtvā sumahat puṇyam syāt tat
brūhi me sarvasya hi pramāṇam tvam trailokyasya api sattama
brūhi me sarvasya hi pramāṇam tvam trailokyasya api sattama
14.
brāhmaṇaḥ uvāca.
sattama,
yat sumahat puṇyam kṛtvā tatra syāt,
tat me brūhi.
hi tvam sarvasya trailokyasya api pramāṇam.
sattama,
yat sumahat puṇyam kṛtvā tatra syāt,
tat me brūhi.
hi tvam sarvasya trailokyasya api pramāṇam.
14.
The brahmin said: 'Tell me, what great merit (puṇya) would be attained by doing that there. For you are indeed the authority on all things, even for the three worlds, O best among the virtuous!'
यम उवाच ।
शृणु तत्त्वेन विप्रर्षे प्रदानविधिमुत्तमम् ।
तिलाः परमकं दानं पुण्यं चैवेह शाश्वतम् ॥१५॥
शृणु तत्त्वेन विप्रर्षे प्रदानविधिमुत्तमम् ।
तिलाः परमकं दानं पुण्यं चैवेह शाश्वतम् ॥१५॥
15. yama uvāca ,
śṛṇu tattvena viprarṣe pradānavidhimuttamam ,
tilāḥ paramakaṁ dānaṁ puṇyaṁ caiveha śāśvatam.
śṛṇu tattvena viprarṣe pradānavidhimuttamam ,
tilāḥ paramakaṁ dānaṁ puṇyaṁ caiveha śāśvatam.
15.
yamaḥ uvāca śṛṇu tattvena viprarṣe pradānavidhim
uttamam tilāḥ paramakam dānam puṇyam ca eva iha śāśvatam
uttamam tilāḥ paramakam dānam puṇyam ca eva iha śāśvatam
15.
yamaḥ uvāca.
viprarṣe,
tattvena uttamam pradānavidhim śṛṇu.
tilāḥ paramakam dānam,
ca iha eva śāśvatam पुण्यम्.
viprarṣe,
tattvena uttamam pradānavidhim śṛṇu.
tilāḥ paramakam dānam,
ca iha eva śāśvatam पुण्यम्.
15.
Yama said: 'Listen, O brahmin sage, to the truth regarding the excellent procedure for giving gifts. Sesame seeds are the supreme gift (dāna), and in this world, they bestow eternal merit (puṇya).'
तिलाश्च संप्रदातव्या यथाशक्ति द्विजर्षभ ।
नित्यदानात्सर्वकामांस्तिला निर्वर्तयन्त्युत ॥१६॥
नित्यदानात्सर्वकामांस्तिला निर्वर्तयन्त्युत ॥१६॥
16. tilāśca saṁpradātavyā yathāśakti dvijarṣabha ,
nityadānātsarvakāmāṁstilā nirvartayantyuta.
nityadānātsarvakāmāṁstilā nirvartayantyuta.
16.
tilāḥ ca sampradātavyāḥ yathāśakti dvijarṣabha
nityadānāt sarvakāmān tilāḥ nirvartayanti uta
nityadānāt sarvakāmān tilāḥ nirvartayanti uta
16.
dvijarṣabha,
tilāḥ ca yathāśakti sampradātavyāḥ.
uta tilāḥ nityadānāt sarvakāmān nirvartayanti.
tilāḥ ca yathāśakti sampradātavyāḥ.
uta tilāḥ nityadānāt sarvakāmān nirvartayanti.
16.
And sesame seeds should be given according to one's ability, O best of brahmins. Indeed, by the regular giving (dāna) of sesame seeds, all desires are fulfilled.
तिलाञ्श्राद्धे प्रशंसन्ति दानमेतद्ध्यनुत्तमम् ।
तान्प्रयच्छस्व विप्रेभ्यो विधिदृष्टेन कर्मणा ॥१७॥
तान्प्रयच्छस्व विप्रेभ्यो विधिदृष्टेन कर्मणा ॥१७॥
17. tilāñśrāddhe praśaṁsanti dānametaddhyanuttamam ,
tānprayacchasva viprebhyo vidhidṛṣṭena karmaṇā.
tānprayacchasva viprebhyo vidhidṛṣṭena karmaṇā.
17.
tilān śrāddhe praśaṃsanti dānam etat hi anuttamam
tān prayacchasva viprebhyaḥ vidhidṛṣṭena karmaṇā
tān prayacchasva viprebhyaḥ vidhidṛṣṭena karmaṇā
17.
śrāddhe tilān praśaṃsanti etat dānam hi anuttamam
tān viprebhyaḥ vidhidṛṣṭena karmaṇā prayacchasva
tān viprebhyaḥ vidhidṛṣṭena karmaṇā prayacchasva
17.
Sesame seeds are highly praised in the ancestral offering (śrāddha) ritual; indeed, this gift (dāna) is unsurpassed. Therefore, offer them to qualified Brahmins (vipra) through actions performed according to the prescribed rules (karma).
तिला भक्षयितव्याश्च सदा त्वालभनं च तैः ।
कार्यं सततमिच्छद्भिः श्रेयः सर्वात्मना गृहे ॥१८॥
कार्यं सततमिच्छद्भिः श्रेयः सर्वात्मना गृहे ॥१८॥
18. tilā bhakṣayitavyāśca sadā tvālabhanaṁ ca taiḥ ,
kāryaṁ satatamicchadbhiḥ śreyaḥ sarvātmanā gṛhe.
kāryaṁ satatamicchadbhiḥ śreyaḥ sarvātmanā gṛhe.
18.
tilāḥ bhakṣayitavyāḥ ca sadā tu ālabhanam ca taiḥ
kāryam satatam icchadbhiḥ śreyaḥ sarvātmanā gṛhe
kāryam satatam icchadbhiḥ śreyaḥ sarvātmanā gṛhe
18.
tilāḥ ca sadā bhakṣayitavyāḥ ca taiḥ ālabhanam
kāryam śreyaḥ satatam icchadbhiḥ sarvātmanā gṛhe
kāryam śreyaḥ satatam icchadbhiḥ sarvātmanā gṛhe
18.
Sesame seeds should always be consumed, and anointing the body with them should be performed by those who constantly desire well-being (śreyas) in their home, with their whole being (sarvātmanā).
तथापः सर्वदा देयाः पेयाश्चैव न संशयः ।
पुष्करिण्यस्तडागानि कूपांश्चैवात्र खानयेत् ॥१९॥
पुष्करिण्यस्तडागानि कूपांश्चैवात्र खानयेत् ॥१९॥
19. tathāpaḥ sarvadā deyāḥ peyāścaiva na saṁśayaḥ ,
puṣkariṇyastaḍāgāni kūpāṁścaivātra khānayet.
puṣkariṇyastaḍāgāni kūpāṁścaivātra khānayet.
19.
tathā āpaḥ sarvadā deyāḥ peyāḥ ca eva na saṃśayaḥ
puṣkariṇyaḥ taḍāgāni kūpān ca eva atra khānayet
puṣkariṇyaḥ taḍāgāni kūpān ca eva atra khānayet
19.
tathā āpaḥ sarvadā deyāḥ ca eva peyāḥ na saṃśayaḥ
ca eva atra puṣkariṇyaḥ taḍāgāni kūpān khānayet
ca eva atra puṣkariṇyaḥ taḍāgāni kūpān khānayet
19.
Likewise, water should always be offered, and it should certainly be drunk; there is no doubt about this. One should also dig (khānayet) ponds (puṣkariṇyaḥ), tanks (taḍāgāni), and wells (kūpān) in this place (atra).
एतत्सुदुर्लभतरमिह लोके द्विजोत्तम ।
आपो नित्यं प्रदेयास्ते पुण्यं ह्येतदनुत्तमम् ॥२०॥
आपो नित्यं प्रदेयास्ते पुण्यं ह्येतदनुत्तमम् ॥२०॥
20. etatsudurlabhataramiha loke dvijottama ,
āpo nityaṁ pradeyāste puṇyaṁ hyetadanuttamam.
āpo nityaṁ pradeyāste puṇyaṁ hyetadanuttamam.
20.
etat sudurlabhataram iha loke dvijottama āpaḥ
nityam pradeyāḥ te puṇyam hi etat anuttamam
nityam pradeyāḥ te puṇyam hi etat anuttamam
20.
dvijottama iha loke etat sudurlabhataram āpaḥ
nityam te pradeyāḥ hi etat puṇyam anuttamam
nityam te pradeyāḥ hi etat puṇyam anuttamam
20.
O best of the twice-born (dvijottama), this (act of giving water) is exceedingly rare in this world. Water should always be given by you; for indeed, this merit (puṇya) is unsurpassed.
प्रपाश्च कार्याः पानार्थं नित्यं ते द्विजसत्तम ।
भुक्तेऽप्यथ प्रदेयं ते पानीयं वै विशेषतः ॥२१॥
भुक्तेऽप्यथ प्रदेयं ते पानीयं वै विशेषतः ॥२१॥
21. prapāśca kāryāḥ pānārthaṁ nityaṁ te dvijasattama ,
bhukte'pyatha pradeyaṁ te pānīyaṁ vai viśeṣataḥ.
bhukte'pyatha pradeyaṁ te pānīyaṁ vai viśeṣataḥ.
21.
prapāḥ ca kāryāḥ pānārtham nityam te dvijasattama
| bhukte api atha pradeyam te pānīyam vai viśeṣataḥ
| bhukte api atha pradeyam te pānīyam vai viśeṣataḥ
21.
dvijasattama te nityam prapāḥ ca pānārtham kāryāḥ
atha bhukte api te pānīyam vai viśeṣataḥ pradeyam
atha bhukte api te pānīyam vai viśeṣataḥ pradeyam
21.
O best among brahmins, you should always establish water-stalls for drinking. Furthermore, after meals, drinking water should certainly be offered by you, especially.
इत्युक्ते स तदा तेन यमदूतेन वै गृहान् ।
नीतश्चकार च तथा सर्वं तद्यमशासनम् ॥२२॥
नीतश्चकार च तथा सर्वं तद्यमशासनम् ॥२२॥
22. ityukte sa tadā tena yamadūtena vai gṛhān ,
nītaścakāra ca tathā sarvaṁ tadyamaśāsanam.
nītaścakāra ca tathā sarvaṁ tadyamaśāsanam.
22.
iti ukte saḥ tadā tena yamadūtena vai gṛhān |
nītaḥ cakāra ca tathā sarvam tat yamaśāsanam
nītaḥ cakāra ca tathā sarvam tat yamaśāsanam
22.
iti ukte tadā tena yamadūtena vai saḥ gṛhān
nītaḥ ca tathā tat sarvam yamaśāsanam cakāra
nītaḥ ca tathā tat sarvam yamaśāsanam cakāra
22.
When this was stated, he was then led to his home by that messenger of (Yama), and he accordingly executed all those commands of (Yama).
नीत्वा तं यमदूतोऽपि गृहीत्वा शर्मिणं तदा ।
ययौ स धर्मराजाय न्यवेदयत चापि तम् ॥२३॥
ययौ स धर्मराजाय न्यवेदयत चापि तम् ॥२३॥
23. nītvā taṁ yamadūto'pi gṛhītvā śarmiṇaṁ tadā ,
yayau sa dharmarājāya nyavedayata cāpi tam.
yayau sa dharmarājāya nyavedayata cāpi tam.
23.
nītvā tam yamadūtaḥ api gṛhītvā śarmiṇam tadā
| yayau saḥ dharmarājāya nyavedayat ca api tam
| yayau saḥ dharmarājāya nyavedayat ca api tam
23.
tadā yamadūtaḥ api tam śarmiṇam gṛhītvā nītvā
saḥ dharmarājāya yayau ca tam api nyavedayat
saḥ dharmarājāya yayau ca tam api nyavedayat
23.
Then, the messenger of (Yama), having taken and brought that Śarmiṇ, went to (Yama), the king of natural law (dharma), and presented him.
तं धर्मराजो धर्मज्ञं पूजयित्वा प्रतापवान् ।
कृत्वा च संविदं तेन विससर्ज यथागतम् ॥२४॥
कृत्वा च संविदं तेन विससर्ज यथागतम् ॥२४॥
24. taṁ dharmarājo dharmajñaṁ pūjayitvā pratāpavān ,
kṛtvā ca saṁvidaṁ tena visasarja yathāgatam.
kṛtvā ca saṁvidaṁ tena visasarja yathāgatam.
24.
tam dharmarājaḥ dharmajñam pūjayitvā pratāpavān
| kṛtvā ca saṃvidam tena visasarja yathāgatam
| kṛtvā ca saṃvidam tena visasarja yathāgatam
24.
pratāpavān dharmarājaḥ tam dharmajñam pūjayitvā
ca tena saṃvidam kṛtvā yathāgatam visasarja
ca tena saṃvidam kṛtvā yathāgatam visasarja
24.
The powerful king of natural law (dharma), having honored that knower of natural law (dharma) and concluded an agreement with him, dismissed him just as he had arrived.
तस्यापि च यमः सर्वमुपदेशं चकार ह ।
प्रत्येत्य च स तत्सर्वं चकारोक्तं यमेन तत् ॥२५॥
प्रत्येत्य च स तत्सर्वं चकारोक्तं यमेन तत् ॥२५॥
25. tasyāpi ca yamaḥ sarvamupadeśaṁ cakāra ha ,
pratyetya ca sa tatsarvaṁ cakāroktaṁ yamena tat.
pratyetya ca sa tatsarvaṁ cakāroktaṁ yamena tat.
25.
tasya api ca yamaḥ sarvam upadeśam cakāra ha |
pratyetya ca saḥ tat sarvam cakāra uktam yamena tat
pratyetya ca saḥ tat sarvam cakāra uktam yamena tat
25.
yamaḥ tasya api ca sarvam upadeśam ha cakāra ca
saḥ pratyetya tat sarvam yamena uktam tat cakāra
saḥ pratyetya tat sarvam yamena uktam tat cakāra
25.
Yama also gave him all the instruction. And he, having returned, carried out everything that was spoken by Yama.
तथा प्रशंसते दीपान्यमः पितृहितेप्सया ।
तस्माद्दीपप्रदो नित्यं संतारयति वै पितॄन् ॥२६॥
तस्माद्दीपप्रदो नित्यं संतारयति वै पितॄन् ॥२६॥
26. tathā praśaṁsate dīpānyamaḥ pitṛhitepsayā ,
tasmāddīpaprado nityaṁ saṁtārayati vai pitṝn.
tasmāddīpaprado nityaṁ saṁtārayati vai pitṝn.
26.
tathā praśaṃsate dīpān yamaḥ pitṛhita-īpsayā |
tasmāt dīpa-pradaḥ nityam saṃtārayati vai pitṝn
tasmāt dīpa-pradaḥ nityam saṃtārayati vai pitṝn
26.
tathā yamaḥ pitṛhita-īpsayā dīpān praśaṃsate
tasmāt dīpa-pradaḥ nityam vai pitṝn saṃtārayati
tasmāt dīpa-pradaḥ nityam vai pitṝn saṃtārayati
26.
Thus, Yama praises lamps out of a desire for the welfare of the ancestors. Therefore, one who always offers lamps (dāna) undoubtedly causes his ancestors to cross over (from suffering).
दातव्याः सततं दीपास्तस्माद्भरतसत्तम ।
देवानां च पितॄणां च चक्षुष्यास्ते मताः प्रभो ॥२७॥
देवानां च पितॄणां च चक्षुष्यास्ते मताः प्रभो ॥२७॥
27. dātavyāḥ satataṁ dīpāstasmādbharatasattama ,
devānāṁ ca pitṝṇāṁ ca cakṣuṣyāste matāḥ prabho.
devānāṁ ca pitṝṇāṁ ca cakṣuṣyāste matāḥ prabho.
27.
dātavyāḥ satatam dīpāḥ tasmāt bharata-sattama |
devānām ca pitṝṇām ca cakṣuṣyāḥ te matāḥ prabho
devānām ca pitṝṇām ca cakṣuṣyāḥ te matāḥ prabho
27.
tasmāt bharata-sattama,
dīpāḥ satatam dātavyāḥ prabho,
ca devānām ca pitṝṇām te cakṣuṣyāḥ matāḥ
dīpāḥ satatam dātavyāḥ prabho,
ca devānām ca pitṝṇām te cakṣuṣyāḥ matāḥ
27.
Therefore, O best among the Bhāratas, lamps should always be given (dāna). O lord, they are considered beneficial to the eyes of both the gods and the ancestors.
रत्नदानं च सुमहत्पुण्यमुक्तं जनाधिप ।
तानि विक्रीय यजते ब्राह्मणो ह्यभयंकरः ॥२८॥
तानि विक्रीय यजते ब्राह्मणो ह्यभयंकरः ॥२८॥
28. ratnadānaṁ ca sumahatpuṇyamuktaṁ janādhipa ,
tāni vikrīya yajate brāhmaṇo hyabhayaṁkaraḥ.
tāni vikrīya yajate brāhmaṇo hyabhayaṁkaraḥ.
28.
ratna-dānam ca su-mahat puṇyam uktam jana-adhipa
| tāni vikrīya yajate brāhmaṇaḥ hi abhayaṃ-karaḥ
| tāni vikrīya yajate brāhmaṇaḥ hi abhayaṃ-karaḥ
28.
jana-adhipa,
ratna-dānam ca su-mahat puṇyam uktam hi abhayaṃ-karaḥ brāhmaṇaḥ tāni vikrīya yajate
ratna-dānam ca su-mahat puṇyam uktam hi abhayaṃ-karaḥ brāhmaṇaḥ tāni vikrīya yajate
28.
And the offering (dāna) of jewels is declared to be greatly meritorious, O ruler of people. Indeed, a Brahmin who bestows fearlessness performs a Vedic ritual (yajña) by selling those (jewels).
यद्वै ददाति विप्रेभ्यो ब्राह्मणः प्रतिगृह्य वै ।
उभयोः स्यात्तदक्षय्यं दातुरादातुरेव च ॥२९॥
उभयोः स्यात्तदक्षय्यं दातुरादातुरेव च ॥२९॥
29. yadvai dadāti viprebhyo brāhmaṇaḥ pratigṛhya vai ,
ubhayoḥ syāttadakṣayyaṁ dāturādātureva ca.
ubhayoḥ syāttadakṣayyaṁ dāturādātureva ca.
29.
yat vai dadāti viprebhyaḥ brāhmaṇaḥ pratigṛhya
vai ubhayoḥ syāt tat akṣayyam dātuḥ ādātuḥ eva ca
vai ubhayoḥ syāt tat akṣayyam dātuḥ ādātuḥ eva ca
29.
yat vai brāhmaṇaḥ pratigṛhya viprebhyaḥ dadāti,
tat ubhayoḥ dātuḥ ādātuḥ ca eva akṣayyam syāt
tat ubhayoḥ dātuḥ ādātuḥ ca eva akṣayyam syāt
29.
Whatever a brahmin indeed gives to other brahmins, after having himself received it, that becomes an imperishable benefit for both the giver and the recipient.
यो ददाति स्थितः स्थित्यां तादृशाय प्रतिग्रहम् ।
उभयोरक्षयं धर्मं तं मनुः प्राह धर्मवित् ॥३०॥
उभयोरक्षयं धर्मं तं मनुः प्राह धर्मवित् ॥३०॥
30. yo dadāti sthitaḥ sthityāṁ tādṛśāya pratigraham ,
ubhayorakṣayaṁ dharmaṁ taṁ manuḥ prāha dharmavit.
ubhayorakṣayaṁ dharmaṁ taṁ manuḥ prāha dharmavit.
30.
yaḥ dadāti sthitaḥ sthityām tādṛśāya pratigraham
ubhayoḥ akṣayyam dharmam tam manuḥ prāha dharmavit
ubhayoḥ akṣayyam dharmam tam manuḥ prāha dharmavit
30.
yaḥ sthityām sthitaḥ tādṛśāya pratigraham dadāti,
dharmavit manuḥ tam ubhayoḥ akṣayyam dharmam prāha
dharmavit manuḥ tam ubhayoḥ akṣayyam dharmam prāha
30.
Manu, the knower of natural law (dharma), declared that a gift given by one steadfast in their proper duty to such a deserving person brings an imperishable merit for both the giver and the recipient.
वाससां तु प्रदानेन स्वदारनिरतो नरः ।
सुवस्त्रश्च सुवेषश्च भवतीत्यनुशुश्रुम ॥३१॥
सुवस्त्रश्च सुवेषश्च भवतीत्यनुशुश्रुम ॥३१॥
31. vāsasāṁ tu pradānena svadāranirato naraḥ ,
suvastraśca suveṣaśca bhavatītyanuśuśruma.
suvastraśca suveṣaśca bhavatītyanuśuśruma.
31.
vāsasām tu pradānena svadāranirataḥ naraḥ
suvastraḥ ca suveṣaḥ ca bhavati iti anuśuśruma
suvastraḥ ca suveṣaḥ ca bhavati iti anuśuśruma
31.
tu vāsasām pradānena svadāranirataḥ naraḥ
suvastraḥ ca suveṣaḥ ca bhavati iti anuśuśruma
suvastraḥ ca suveṣaḥ ca bhavati iti anuśuśruma
31.
We have heard that a man devoted to his own wife, by giving clothes, becomes well-clothed and well-attired.
गावः सुवर्णं च तथा तिलाश्चैवानुवर्णिताः ।
बहुशः पुरुषव्याघ्र वेदप्रामाण्यदर्शनात् ॥३२॥
बहुशः पुरुषव्याघ्र वेदप्रामाण्यदर्शनात् ॥३२॥
32. gāvaḥ suvarṇaṁ ca tathā tilāścaivānuvarṇitāḥ ,
bahuśaḥ puruṣavyāghra vedaprāmāṇyadarśanāt.
bahuśaḥ puruṣavyāghra vedaprāmāṇyadarśanāt.
32.
gāvaḥ suvarṇam ca tathā tilāḥ ca eva anuvarṇitāḥ
bahuśaḥ puruṣavyāghra vedaprāmāṇyadarśanāt
bahuśaḥ puruṣavyāghra vedaprāmāṇyadarśanāt
32.
puruṣavyāghra,
gāvaḥ ca suvarṇam ca tathā tilāḥ ca eva vedaprāmāṇyadarśanāt bahuśaḥ anuvarṇitāḥ
gāvaḥ ca suvarṇam ca tathā tilāḥ ca eva vedaprāmāṇyadarśanāt bahuśaḥ anuvarṇitāḥ
32.
O tiger among men, cows, gold, and also sesame seeds have been described repeatedly [as meritorious], based on the authority of the Vedas.
विवाहांश्चैव कुर्वीत पुत्रानुत्पादयेत च ।
पुत्रलाभो हि कौरव्य सर्वलाभाद्विशिष्यते ॥३३॥
पुत्रलाभो हि कौरव्य सर्वलाभाद्विशिष्यते ॥३३॥
33. vivāhāṁścaiva kurvīta putrānutpādayeta ca ,
putralābho hi kauravya sarvalābhādviśiṣyate.
putralābho hi kauravya sarvalābhādviśiṣyate.
33.
vivāhān ca eva kurvīta putrān utpādayeta ca
putralābhaḥ hi kauravya sarvalābhāt viśiṣyate
putralābhaḥ hi kauravya sarvalābhāt viśiṣyate
33.
vivāhān eva ca kurvīta putrān ca utpādayeta kauravya,
hi putralābhaḥ sarvalābhāt viśiṣyate
hi putralābhaḥ sarvalābhāt viśiṣyate
33.
One should indeed perform marriages and beget sons, for, O scion of Kuru, the acquisition of sons truly surpasses all other forms of gain.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67 (current chapter)
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47