Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-7, chapter-46

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
धृतराष्ट्र उवाच ।
तथा प्रविष्टं तरुणं सौभद्रमपराजितम् ।
कुलानुरूपं कुर्वाणं संग्रामेष्वपलायिनम् ॥१॥
1. dhṛtarāṣṭra uvāca ,
tathā praviṣṭaṁ taruṇaṁ saubhadramaparājitam ,
kulānurūpaṁ kurvāṇaṁ saṁgrāmeṣvapalāyinam.
1. dhṛtarāṣṭraḥ uvāca tathā praviṣṭam taruṇam saubhadram
aparājitam kula-anurūpam kurvāṇam saṃgrāmeṣu apalāyinam
1. dhṛtarāṣṭraḥ uvāca.
tathā praviṣṭam,
taruṇam,
aparājitam,
kulānurūpam kurvāṇam,
saṃgrāmeṣu apalāyinam saubhadram (aham śṛṇomi / cintayāmi)
1. Dhṛtarāṣṭra said: "Thus (I hear about) Subhadrā's son (Abhimanyu) - young, invincible, performing deeds befitting his noble lineage, and never retreating in battles.
आजानेयैः सुबलिभिर्युक्तमश्वैस्त्रिहायनैः ।
प्लवमानमिवाकाशे के शूराः समवारयन् ॥२॥
2. ājāneyaiḥ subalibhiryuktamaśvaistrihāyanaiḥ ,
plavamānamivākāśe ke śūrāḥ samavārayan.
2. ājāneyaiḥ subalibhiḥ yuktam aśvaiḥ trihāyanaiḥ
plavamānam iva ākāśe ke śūrāḥ samavārayan
2. ke śūrāḥ ājāneyaiḥ subalibhiḥ trihāyanaiḥ
aśvaiḥ yuktam ākāśe iva plavamānam samavārayan
2. Which heroes could restrain (him/it), yoked with very strong, three-year-old thoroughbred horses, as (he/it) seemed to float in the sky?
संजय उवाच ।
अभिमन्युः प्रविश्यैव तावकान्निशितैः शरैः ।
अकरोद्विमुखान्सर्वान्पार्थिवान्पाण्डुनन्दनः ॥३॥
3. saṁjaya uvāca ,
abhimanyuḥ praviśyaiva tāvakānniśitaiḥ śaraiḥ ,
akarodvimukhānsarvānpārthivānpāṇḍunandanaḥ.
3. saṃjayaḥ uvāca abhimanyuḥ praviśya eva tāvakān niśitaiḥ
śaraiḥ akarot vimukhān sarvān pārthivān pāṇḍunandanaḥ
3. saṃjayaḥ uvāca pāṇḍunandanaḥ abhimanyuḥ niśitaiḥ śaraiḥ
tāvakān praviśya eva sarvān pārthivān vimukhān akarot
3. Saṃjaya said: Abhimanyu, the son of Pāṇḍu, having deeply penetrated your (Kaurava) forces with his sharp arrows, made all the kings turn and retreat.
तं तु द्रोणः कृपः कर्णो द्रौणिश्च सबृहद्बलः ।
कृतवर्मा च हार्दिक्यः षड्रथाः पर्यवारयन् ॥४॥
4. taṁ tu droṇaḥ kṛpaḥ karṇo drauṇiśca sabṛhadbalaḥ ,
kṛtavarmā ca hārdikyaḥ ṣaḍrathāḥ paryavārayan.
4. tam tu droṇaḥ kṛpaḥ karṇaḥ drauṇiḥ ca sabṛhadbalaḥ
kṛtavarmā ca hārdikyaḥ ṣaḍrathāḥ paryavārayan
4. tu droṇaḥ kṛpaḥ karṇaḥ drauṇiḥ ca sabṛhadbalaḥ
kṛtavarmā ca hārdikyaḥ ṣaḍrathāḥ tam paryavārayan
4. But Droṇa, Kṛpa, Karṇa, Drauṇi (Aśvatthāmā), Bṛhadbala, and Kṛtavarmā the Hārdikya - these six great charioteers (ṣaḍrathāḥ) - surrounded him.
दृष्ट्वा तु सैन्धवे भारमतिमात्रं समाहितम् ।
सैन्यं तव महाराज युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥५॥
5. dṛṣṭvā tu saindhave bhāramatimātraṁ samāhitam ,
sainyaṁ tava mahārāja yudhiṣṭhiramupādravat.
5. dṛṣṭvā tu saindhave bhāram atimātram samāhitam
sainyam tava mahārāja yudhiṣṭhiram upādravat
5. mahārāja tu (tvam) saindhave atimātram samāhitam
bhāram dṛṣṭvā tava sainyam yudhiṣṭhiram upādravat
5. But, O great king (mahārāja), seeing the immense burden placed upon Saindhava (Jayadratha), your army rushed towards Yudhiṣṭhira.
सौभद्रमितरे वीरमभ्यवर्षञ्शराम्बुभिः ।
तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथाः ॥६॥
6. saubhadramitare vīramabhyavarṣañśarāmbubhiḥ ,
tālamātrāṇi cāpāni vikarṣanto mahārathāḥ.
6. saubhadram itare vīram abhyavarṣan śarāmbubhiḥ
tālamātrāṇi cāpāni vikarṣantaḥ mahārathāḥ
6. itare mahārathāḥ tālamātrāṇi cāpāni vikarṣantaḥ
vīram saubhadram śarāmbubhiḥ abhyavarṣan
6. The other great charioteers, drawing their palm-tree sized bows, rained arrows upon the brave Saubhadra (Abhimanyu) as if they were water.
तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्सर्वविद्यासु निष्ठितान् ।
व्यष्टम्भयद्रणे बाणैः सौभद्रः परवीरहा ॥७॥
7. tāṁstu sarvānmaheṣvāsānsarvavidyāsu niṣṭhitān ,
vyaṣṭambhayadraṇe bāṇaiḥ saubhadraḥ paravīrahā.
7. tān tu sarvān maheṣvāsān sarvavidyāsu niṣṭhitān
vyaṣṭambhayat raṇe bāṇaiḥ saubhadraḥ paravīrahā
7. tu paravīrahā saubhadraḥ raṇe bāṇaiḥ sarvavidyāsu
niṣṭhitān sarvān maheṣvāsān tān vyaṣṭambhayat
7. But Saubhadra (Abhimanyu), the slayer of enemy heroes, in battle, with his arrows, checked all those great archers who were proficient in all arts.
द्रोणं पञ्चाशता विद्ध्वा विंशत्या च बृहद्बलम् ।
अशीत्या कृतवर्माणं कृपं षष्ट्या शिलीमुखैः ॥८॥
8. droṇaṁ pañcāśatā viddhvā viṁśatyā ca bṛhadbalam ,
aśītyā kṛtavarmāṇaṁ kṛpaṁ ṣaṣṭyā śilīmukhaiḥ.
8. droṇam pañcāśatā viddhvā viṁśatyā ca bṛhadbalam
aśītyā kṛtavarmāṇam kṛpam ṣaṣṭyā śilīmukhaiḥ
8. pañcāśatā droṇam viddhvā ca viṁśatyā bṛhadbalam,
aśītyā kṛtavarmāṇam,
ṣaṣṭyā kṛpam śilīmukhaiḥ (viddhvā)
8. Having pierced Droṇa with fifty (arrows), Bṛhadbala with twenty, Kṛtavarmā with eighty, and Kṛpa with sixty arrows (śilīmukha)...
रुक्मपुङ्खैर्महावेगैराकर्णसमचोदितैः ।
अविध्यद्दशभिर्बाणैरश्वत्थामानमार्जुनिः ॥९॥
9. rukmapuṅkhairmahāvegairākarṇasamacoditaiḥ ,
avidhyaddaśabhirbāṇairaśvatthāmānamārjuniḥ.
9. rukmapuṅkhaiḥ mahāvegaiḥ ākarṇasamacoditaiḥ
avidhyat daśabhiḥ bāṇaiḥ aśvatthāmānam ārjuniḥ
9. ārjuniḥ rukmapuṅkhaiḥ mahāvegaiḥ ākarṇasamacoditaiḥ
daśabhiḥ bāṇaiḥ aśvatthāmānam avidhyat
9. The son of Arjuna (Abhimanyu) then pierced Aśvatthāmā with ten arrows that had golden shafts, possessed great speed, and were drawn up to the ear.
स कर्णं कर्णिना कर्णे पीतेन निशितेन च ।
फाल्गुनिर्द्विषतां मध्ये विव्याध परमेषुणा ॥१०॥
10. sa karṇaṁ karṇinā karṇe pītena niśitena ca ,
phālgunirdviṣatāṁ madhye vivyādha parameṣuṇā.
10. saḥ karṇam karṇinā karṇe pītena niśitena ca
phālguniḥ dviṣatām madhye vivyādha parameṣuṇā
10. phālguniḥ dviṣatām madhye saḥ karṇam karṇe
karṇinā pītena niśitena ca parameṣuṇā vivyādha
10. Arjuna, amidst the enemies, pierced Karna in the ear with an excellent, barbed, well-sharpened, and keen arrow.
पातयित्वा कृपस्याश्वांस्तथोभौ पार्ष्णिसारथी ।
अथैनं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥११॥
11. pātayitvā kṛpasyāśvāṁstathobhau pārṣṇisārathī ,
athainaṁ daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyatstanāntare.
11. pātayitvā kṛpasya aśvān tathā ubhau pārṣṇisārathī
atha enam daśabhiḥ bāṇaiḥ pratyavidhyat stanāntare
11. pātayitvā kṛpasya aśvān tathā ubhau pārṣṇisārathī
atha enam daśabhiḥ bāṇaiḥ stanāntare pratyavidhyat
11. Having struck down Kripa's horses and both the charioteer and the rear-guard, he then pierced him (Kripa) in the middle of the chest with ten arrows.
ततो वृन्दारकं वीरं कुरूणां कीर्तिवर्धनम् ।
पुत्राणां तव वीराणां पश्यतामवधीद्बली ॥१२॥
12. tato vṛndārakaṁ vīraṁ kurūṇāṁ kīrtivardhanam ,
putrāṇāṁ tava vīrāṇāṁ paśyatāmavadhīdbalī.
12. tataḥ vṛndārakam vīram kurūṇām kīrtivardhanam
putrāṇām tava vīrāṇām paśyatām avadhīt balī
12. tataḥ balī tava vīrāṇām putrāṇām paśyatām
kurūṇām vṛndārakam kīrtivardhanam vīram avadhīt
12. Then, the mighty one killed that excellent hero, who enhanced the fame of the Kurus, while your valiant sons watched.
तं द्रौणिः पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समर्पयत् ।
वरं वरममित्राणामारुजन्तमभीतवत् ॥१३॥
13. taṁ drauṇiḥ pañcaviṁśatyā kṣudrakāṇāṁ samarpayat ,
varaṁ varamamitrāṇāmārujantamabhītavat.
13. tam drauṇiḥ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇām samarpayat
varam varam amitrāṇām ārujantam abhītavat
13. drauṇiḥ tam amitrāṇām varam varam abhītavat
ārujantam pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇām samarpayat
13. Drauni (Ashvatthama) assailed him (Arjuna) with twenty-five small arrows, while Arjuna was fearlessly crushing the foremost among the enemies.
स तु बाणैः शितैस्तूर्णं प्रत्यविध्यत मारिष ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणामश्वत्थामानमार्जुनिः ॥१४॥
14. sa tu bāṇaiḥ śitaistūrṇaṁ pratyavidhyata māriṣa ,
paśyatāṁ dhārtarāṣṭrāṇāmaśvatthāmānamārjuniḥ.
14. saḥ tu bāṇaiḥ śitaiḥ tūrṇam pratyavidhyata māriṣa
paśyatām dhārtarāṣṭrāṇām aśvatthāmānam ārjuniḥ
14. māriṣa ārjuniḥ tu saḥ tūrṇam śitaiḥ bāṇaiḥ
aśvatthāmānam dhārtarāṣṭrāṇām paśyatām pratyavidhyata
14. O respected one, the son of Arjuna, Abhimanyu, quickly counter-pierced Aśvatthāmā with sharp arrows, while the sons of Dhṛtarāṣṭra watched.
षष्ट्या शराणां तं द्रौणिस्तिग्मधारैः सुतेजनैः ।
उग्रैर्नाकम्पयद्विद्ध्वा मैनाकमिव पर्वतम् ॥१५॥
15. ṣaṣṭyā śarāṇāṁ taṁ drauṇistigmadhāraiḥ sutejanaiḥ ,
ugrairnākampayadviddhvā mainākamiva parvatam.
15. ṣaṣṭyā śarāṇām tam drauṇiḥ tigmadhāraiḥ sutejanaiḥ
ugraiḥ na akampayat viddhvā mainākam iva parvatam
15. drauṇiḥ tam ṣaṣṭyā tigmadhāraiḥ sutejanaiḥ ugraiḥ
śarāṇām viddhvā mainākam parvatam iva na akampayat
15. Having pierced him with sixty sharp-edged, well-sharpened, fierce arrows, Droṇi (Aśvatthāmā) could not shake him, just as one cannot shake the Maināka mountain.
स तु द्रौणिं त्रिसप्तत्या हेमपुङ्खैरजिह्मगैः ।
प्रत्यविध्यन्महातेजा बलवानपकारिणम् ॥१६॥
16. sa tu drauṇiṁ trisaptatyā hemapuṅkhairajihmagaiḥ ,
pratyavidhyanmahātejā balavānapakāriṇam.
16. saḥ tu drauṇim trisaptatyā hemapuṅkhaiḥ ajihmagaiḥ
pratyavidhyat mahātejāḥ balavān apakāriṇam
16. saḥ tu mahātejāḥ balavān trisaptatyā hemapuṅkhaiḥ
ajihmagaiḥ drauṇim apakāriṇam pratyavidhyat
16. But that mighty and powerful one (Abhimanyu) counter-pierced Droṇi (Aśvatthāmā), his adversary, with seventy-three gold-feathered, straight-flying arrows.
तस्मिन्द्रोणो बाणशतं पुत्रगृद्धी न्यपातयत् ।
अश्वत्थामा तथाष्टौ च परीप्सन्पितरं रणे ॥१७॥
17. tasmindroṇo bāṇaśataṁ putragṛddhī nyapātayat ,
aśvatthāmā tathāṣṭau ca parīpsanpitaraṁ raṇe.
17. tasmin droṇaḥ bāṇaśatam putragṛddhī nyapātayat
aśvatthāmā tathā aṣṭau ca parīpsan pitaram raṇe
17. putragṛddhī droṇaḥ tasmin bāṇaśatam nyapātayat
tathā ca aśvatthāmā raṇe pitaram parīpsan aṣṭau
17. Upon him (Abhimanyu), Droṇa, intensely devoted to his son, discharged a hundred arrows. And Aśvatthāmā, seeking to protect his father in battle, similarly shot eight.
कर्णो द्वाविंशतिं भल्लान्कृतवर्मा चतुर्दश ।
बृहद्बलस्तु पञ्चाशत्कृपः शारद्वतो दश ॥१८॥
18. karṇo dvāviṁśatiṁ bhallānkṛtavarmā caturdaśa ,
bṛhadbalastu pañcāśatkṛpaḥ śāradvato daśa.
18. karṇaḥ dvāviṃśatiṃ bhallān kṛtavarmā caturdaśa
bṛhadbalaḥ tu pañcāśat kṛpaḥ śāradvataḥ daśa
18. karṇaḥ dvāviṃśatiṃ bhallān kṛtavarmā caturdaśa
bṛhadbalaḥ tu pañcāśat kṛpaḥ śāradvataḥ daśa
18. Karṇa (shot) twenty-two broad-headed arrows, Kṛtavarman fourteen, Bṛhadbala fifty, and Kṛpa, the son of Śaradvat, ten.
तांस्तु प्रत्यवधीत्सर्वान्दशभिर्दशभिः शरैः ।
तैरर्द्यमानः सौभद्रः सर्वतो निशितैः शरैः ॥१९॥
19. tāṁstu pratyavadhītsarvāndaśabhirdaśabhiḥ śaraiḥ ,
tairardyamānaḥ saubhadraḥ sarvato niśitaiḥ śaraiḥ.
19. tān tu pratyavadhīt sarvān daśabhiḥ daśabhiḥ śaraiḥ
taiḥ ardyamānaḥ saubhadraḥ sarvataḥ niśitaiḥ śaraiḥ
19. tu (saḥ) sarvān tān daśabhiḥ daśabhiḥ śaraiḥ pratyavadhīt
saubhadraḥ taiḥ niśitaiḥ śaraiḥ sarvataḥ ardyamānaḥ
19. But (Abhimanyu) struck back at all of them with ten arrows each. Being assailed from all sides by those sharp arrows, Saubhadra...
तं कोसलानामधिपः कर्णिनाताडयद्धृदि ।
स तस्याश्वान्ध्वजं चापं सूतं चापातयत्क्षितौ ॥२०॥
20. taṁ kosalānāmadhipaḥ karṇinātāḍayaddhṛdi ,
sa tasyāśvāndhvajaṁ cāpaṁ sūtaṁ cāpātayatkṣitau.
20. taṃ kosalānām adhipaḥ karṇinā atāḍayat hṛdi saḥ
tasya aśvān dhvajaṃ cāpaṃ sūtaṃ ca apātayat kṣitau
20. kosalānām adhipaḥ taṃ karṇinā hṛdi atāḍayat saḥ
tasya aśvān dhvajaṃ cāpaṃ sūtaṃ ca kṣitau apātayat
20. The king of the Kosalas struck him (Abhimanyu) in the chest with a barbed arrow. But (Abhimanyu) then felled his (the Kosala king's) horses, standard, bow, and charioteer to the ground.
अथ कोसलराजस्तु विरथः खड्गचर्मधृत् ।
इयेष फाल्गुनेः कायाच्छिरो हर्तुं सकुण्डलम् ॥२१॥
21. atha kosalarājastu virathaḥ khaḍgacarmadhṛt ,
iyeṣa phālguneḥ kāyācchiro hartuṁ sakuṇḍalam.
21. atha kosalarājaḥ tu virathaḥ khaḍgacarmadhṛt
iyeṣa phālguneḥ kāyāt śiraḥ hartuṃ sakuṇḍalam
21. atha tu virathaḥ khaḍgacarmadhṛt kosalarājaḥ
phālguneḥ kāyāt sakuṇḍalam śiraḥ hartuṃ iyeṣa
21. Then, the king of Kosala, now dismounted from his chariot and carrying a sword and shield, desired to sever the head, along with its earrings, from the body of Abhimanyu, son of Arjuna (phālguni).
स कोसलानां भर्तारं राजपुत्रं बृहद्बलम् ।
हृदि विव्याध बाणेन स भिन्नहृदयोऽपतत् ॥२२॥
22. sa kosalānāṁ bhartāraṁ rājaputraṁ bṛhadbalam ,
hṛdi vivyādha bāṇena sa bhinnahṛdayo'patat.
22. sa kosalānām bhartāram rājaputram bṛhadbalam
hṛdi vivyādha bāṇena sa bhinnahṛdayaḥ apatat
22. sa bāṇena kosalānām bhartāram rājaputram
bṛhadbalam hṛdi vivyādha sa bhinnahṛdayaḥ apatat
22. He pierced Brihadbala, the prince and ruler of the Kosalas, in the heart with an arrow. With his heart thus shattered, he fell down.
बभञ्ज च सहस्राणि दश राजन्महात्मनाम् ।
सृजतामशिवा वाचः खड्गकार्मुकधारिणाम् ॥२३॥
23. babhañja ca sahasrāṇi daśa rājanmahātmanām ,
sṛjatāmaśivā vācaḥ khaḍgakārmukadhāriṇām.
23. babhañja ca sahasrāṇi daśa rājan mahātmanām
sṛjatām aśivāḥ vācaḥ khaḍgakārmukadhāriṇām
23. rājan ca daśa sahasrāṇi mahātmanām aśivāḥ
vācaḥ sṛjatām khaḍgakārmukadhāriṇām babhañja
23. And he shattered ten thousands of heroic warriors, O King, who were uttering ominous words and wielding swords and bows.
तथा बृहद्बलं हत्वा सौभद्रो व्यचरद्रणे ।
विष्टम्भयन्महेष्वासान्योधांस्तव शराम्बुभिः ॥२४॥
24. tathā bṛhadbalaṁ hatvā saubhadro vyacaradraṇe ,
viṣṭambhayanmaheṣvāsānyodhāṁstava śarāmbubhiḥ.
24. tathā bṛhadbalam hatvā saubhadraḥ vyacarat raṇe
viṣṭambhayān maheṣvāsān yodhān tava śarāmbubhiḥ
24. tathā saubhadraḥ bṛhadbalam hatvā raṇe tava
maheṣvāsān yodhān śarāmbubhiḥ viṣṭambhayān vyacarat
24. Thus, having killed Brihadbala, Abhimanyu, the son of Subhadra, moved across the battlefield, paralyzing your great archer warriors with his shower of arrows.