Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-7, chapter-82

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
संजय उवाच ।
बृहत्क्षत्रमथायान्तं केकयं दृढविक्रमम् ।
क्षेमधूर्तिर्महाराज विव्याधोरसि मार्गणैः ॥१॥
1. saṁjaya uvāca ,
bṛhatkṣatramathāyāntaṁ kekayaṁ dṛḍhavikramam ,
kṣemadhūrtirmahārāja vivyādhorasi mārgaṇaiḥ.
1. saṃjayaḥ uvāca bṛhatkṣatram atha āyāntam kekayam
dṛḍhavikramam kṣemadhūrtiḥ mahārāja vivyādha urasi mārgaṇaiḥ
1. saṃjayaḥ uvāca mahārāja,
atha kṣemadhūrtiḥ dṛḍhavikramam āyāntam bṛhatkṣatram kekayam urasi mārgaṇaiḥ vivyādha
1. Saṃjaya said: "O great king (mahārāja), Kṣemadhūrti then pierced Bṛhatkṣatra, the Kekkaya prince of firm valor who was approaching, in the chest with arrows."
बृहत्क्षत्रस्तु तं राजा नवत्या नतपर्वणाम् ।
आजघ्ने त्वरितो युद्धे द्रोणानीकबिभित्सया ॥२॥
2. bṛhatkṣatrastu taṁ rājā navatyā nataparvaṇām ,
ājaghne tvarito yuddhe droṇānīkabibhitsayā.
2. bṛhatkṣatraḥ tu tam rājā navatyā nataparvaṇām
ājaghne tvaritaḥ yuddhe droṇānīkabibhitsayā
2. tu rājā bṛhatkṣatraḥ tvaritaḥ yuddhe
droṇānīkabibhitsayā navatyā nataparvaṇām tam ājaghne
2. But King Bṛhatkṣatra, swift in his actions, struck him in battle with ninety arrows having bent shafts, intending to break Drona's army.
क्षेमधूर्तिस्तु संक्रुद्धः केकयस्य महात्मनः ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन पीतेन निशितेन च ॥३॥
3. kṣemadhūrtistu saṁkruddhaḥ kekayasya mahātmanaḥ ,
dhanuściccheda bhallena pītena niśitena ca.
3. kṣemadhūrtiḥ tu saṃkruddhaḥ kekayasya mahātmanaḥ
dhanuḥ ciccheda bhallena pītena niśitena ca
3. tu saṃkruddhaḥ kṣemadhūrtiḥ mahātmanaḥ kekayasya
dhanuḥ pītena niśitena bhallena ca ciccheda
3. But Kṣemadhūrti, greatly enraged, cut the bow of the great-souled Kekkaya with a well-sharpened and polished arrow.
अथैनं छिन्नधन्वानं शरेण नतपर्वणा ।
विव्याध हृदये तूर्णं प्रवरं सर्वधन्विनाम् ॥४॥
4. athainaṁ chinnadhanvānaṁ śareṇa nataparvaṇā ,
vivyādha hṛdaye tūrṇaṁ pravaraṁ sarvadhanvinām.
4. atha enam chinnadhanvānam śareṇa nataparvaṇā
vivyādha hṛdaye tūrṇam pravaram sarvadhanvinām
4. atha enam chinnadhanvānam sarvadhanvinām pravaram
tūrṇam nataparvaṇā śareṇa hṛdaye vivyādha
4. Then, with a swift, bent-jointed arrow, he quickly pierced him – the foremost among all archers, whose bow had been cut – in the heart.
अथान्यद्धनुरादाय बृहत्क्षत्रो हसन्निव ।
व्यश्वसूतध्वजं चक्रे क्षेमधूर्तिं महारथम् ॥५॥
5. athānyaddhanurādāya bṛhatkṣatro hasanniva ,
vyaśvasūtadhvajaṁ cakre kṣemadhūrtiṁ mahāratham.
5. atha anyat dhanuḥ ādāya bṛhatkṣatraḥ hasan iva
vyaśvasūtadhvajam cakre kṣemadhūrtim mahāratham
5. atha bṛhatkṣatraḥ hasan iva anyat dhanuḥ ādāya
kṣemadhūrtim mahāratham vyaśvasūtadhvajam cakre
5. Then Bṛhatkṣatra, as if laughing, took another bow and made Kṣemadhūrti, the great warrior, bereft of his horses, charioteer, and banner.
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च ।
जहार नृपतेः कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम् ॥६॥
6. tato'pareṇa bhallena pītena niśitena ca ,
jahāra nṛpateḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam.
6. tataḥ apareṇa bhallena pītena niśitena ca
jahāra nṛpateḥ kāyāt śiraḥ jvalitakuṇḍalam
6. tataḥ apareṇa pītena ca niśitena bhallena
nṛpateḥ kāyāt jvalitakuṇḍalam śiraḥ jahāra
6. Then, with another yellow-colored and sharpened arrow, he severed the king's head, adorned with shining earrings, from his body.
तच्छिन्नं सहसा तस्य शिरः कुञ्चितमूर्धजम् ।
सकिरीटं महीं प्राप्य बभौ ज्योतिरिवाम्बरात् ॥७॥
7. tacchinnaṁ sahasā tasya śiraḥ kuñcitamūrdhajam ,
sakirīṭaṁ mahīṁ prāpya babhau jyotirivāmbarāt.
7. tat chinnam sahasā tasya śiraḥ kuñcitamūrdhajam
sakirīṭam mahīm prāpya babhau jyotiḥ iva ambarāt
7. sahasā tasya tat chinnam śiraḥ kuñcitamūrdhajam
sakirīṭam mahīm prāpya ambarāt jyotiḥ iva babhau
7. Suddenly, that severed head of his, with its curled hair and diadem, having fallen to the earth, shone like a meteor from the sky.
तं निहत्य रणे हृष्टो बृहत्क्षत्रो महारथः ।
सहसाभ्यपतत्सैन्यं तावकं पार्थकारणात् ॥८॥
8. taṁ nihatya raṇe hṛṣṭo bṛhatkṣatro mahārathaḥ ,
sahasābhyapatatsainyaṁ tāvakaṁ pārthakāraṇāt.
8. tam nihatya raṇe hṛṣṭaḥ bṛhatkṣatraḥ mahārathaḥ
sahasā abhyapatat sainyam tāvakam pārthakāraṇāt
8. hṛṣṭaḥ mahārathaḥ bṛhatkṣatraḥ tam raṇe nihatya
pārthakāraṇāt sahasā tāvakam sainyam abhyapatat
8. Delighted, the great charioteer Brihatkṣatra, having killed him in battle, suddenly attacked your army for Arjuna's sake.
धृष्टकेतुमथायान्तं द्रोणहेतोः पराक्रमी ।
वीरधन्वा महेष्वासो वारयामास भारत ॥९॥
9. dhṛṣṭaketumathāyāntaṁ droṇahetoḥ parākramī ,
vīradhanvā maheṣvāso vārayāmāsa bhārata.
9. dhṛṣṭaketum atha āyāntam droṇahetoḥ parākramī
vīradhanvā mahā-īṣvāsaḥ vārayāmāsa bhārata
9. bhārata atha parākramī mahā-īṣvāsaḥ vīradhanvā
droṇahetoḥ āyāntam dhṛṣṭaketum vārayāmāsa
9. O Bhārata, then the valiant Vīradhanvā, a great archer, stopped Dhṛṣṭaketu as he was advancing for Droṇa's sake.
तौ परस्परमासाद्य शरदंष्ट्रौ तरस्विनौ ।
शरैरनेकसाहस्रैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥१०॥
10. tau parasparamāsādya śaradaṁṣṭrau tarasvinau ,
śarairanekasāhasrairanyonyamabhijaghnatuḥ.
10. tau parasparam āsādya śaradaṃṣṭrau tarasvinau
śaraiḥ anekasāhasraiḥ anyonyam abhijaghnatuḥ
10. tau tarasvinau śaradaṃṣṭrau parasparam āsādya
anekasāhasraiḥ śaraiḥ anyonyam abhijaghnatuḥ
10. Having confronted each other, those two powerful warriors, whose fangs were arrows, struck one another with thousands of arrows.
तावुभौ नरशार्दूलौ युयुधाते परस्परम् ।
महावने तीव्रमदौ वारणाविव यूथपौ ॥११॥
11. tāvubhau naraśārdūlau yuyudhāte parasparam ,
mahāvane tīvramadau vāraṇāviva yūthapau.
11. tau ubhau naraśārdūlau yuyudhāte parasparam
mahāvane tīvramadau vāraṇau iva yūthapau
11. tau ubhau naraśārdūlau tīvramadau yūthapau
vāraṇau iva mahāvane parasparam yuyudhāte
11. Both of those two great warriors (literally, "tigers among men") fought each other, like two fiercely rutting herd-leader elephants in a great forest.
गिरिगह्वरमासाद्य शार्दूलाविव रोषितौ ।
युयुधाते महावीर्यौ परस्परजिघांसया ॥१२॥
12. girigahvaramāsādya śārdūlāviva roṣitau ,
yuyudhāte mahāvīryau parasparajighāṁsayā.
12. girigahvaram āsādya śārdūlau iva roṣitau
yuyudhāte mahāvīryau parasparajighāṃsayā
12. mahāvīryau roṣitau śārdūlau iva girigahvaram
āsādya parasparajighāṃsayā yuyudhāte
12. The two exceedingly powerful warriors, having reached a mountain cave, fought each other with a mutual desire to kill, much like two enraged tigers.
तद्युद्धमासीत्तुमुलं प्रेक्षणीयं विशां पते ।
सिद्धचारणसंघानां विस्मयाद्भुतदर्शनम् ॥१३॥
13. tadyuddhamāsīttumulaṁ prekṣaṇīyaṁ viśāṁ pate ,
siddhacāraṇasaṁghānāṁ vismayādbhutadarśanam.
13. tat yuddham āsīt tumulam prekṣaṇīyam viśām pate
siddhacāraṇasaṃghānām vismayādbhūtadarśanam
13. viśām pate tat yuddham tumulam prekṣaṇīyam
siddhacāraṇasaṃghānām vismayādbhūtadarśanam āsīt
13. O lord of the people, that battle was tumultuous and a truly spectacular sight, filling the hosts of Siddhas and Caraṇas with wonder and astonishment.
वीरधन्वा ततः क्रुद्धो धृष्टकेतोः शरासनम् ।
द्विधा चिच्छेद भल्लेन प्रहसन्निव भारत ॥१४॥
14. vīradhanvā tataḥ kruddho dhṛṣṭaketoḥ śarāsanam ,
dvidhā ciccheda bhallena prahasanniva bhārata.
14. vīradhanvā tataḥ kruddhaḥ dhṛṣṭaketoḥ śarāsanam
dvidhā ciccheda bhallena prahasan iva bhārata
14. bhārata tataḥ kruddhaḥ vīradhanvā prahasan iva
bhallena dhṛṣṭaketoḥ śarāsanam dvidhā ciccheda
14. O Bhārata, Vīradhanvā, filled with rage, then broke Dhṛṣṭaketu's bow into two pieces with a *bhalla* arrow, all while seemingly laughing.
तदुत्सृज्य धनुश्छिन्नं चेदिराजो महारथः ।
शक्तिं जग्राह विपुलां रुक्मदण्डामयस्मयीम् ॥१५॥
15. tadutsṛjya dhanuśchinnaṁ cedirājo mahārathaḥ ,
śaktiṁ jagrāha vipulāṁ rukmadaṇḍāmayasmayīm.
15. tat utsṛjya dhanuḥ chinnam cedirājaḥ mahārathaḥ
śaktim jagrāha vipulām rukmadaṇḍām ayasmayīm
15. cedirājaḥ mahārathaḥ chinnam dhanuḥ tat utsṛjya
vipulām rukmadaṇḍām ayasmayīm śaktim jagrāha
15. Having cast aside his broken bow, Dhṛṣṭaketu, the king of Cedis and a great charioteer, then seized a massive, powerful iron spear (śakti) with a golden shaft.
तां तु शक्तिं महावीर्यां दोर्भ्यामायम्य भारत ।
चिक्षेप सहसा यत्तो वीरधन्वरथं प्रति ॥१६॥
16. tāṁ tu śaktiṁ mahāvīryāṁ dorbhyāmāyamya bhārata ,
cikṣepa sahasā yatto vīradhanvarathaṁ prati.
16. tām tu śaktim mahāvīryām dorbhyām āyamya bhārata
cikṣepa sahasā yattaḥ vīradhanvaratham prati
16. bhārata tām tu mahāvīryām śaktim dorbhyām āyamya
yattaḥ sahasā vīradhanvaratham prati cikṣepa
16. O Bhārata, having powerfully grasped that very potent missile (śakti) with both arms, he suddenly and with great effort hurled it towards Vīradhanvan's chariot.
स तया वीरघातिन्या शक्त्या त्वभिहतो भृशम् ।
निर्भिन्नहृदयस्तूर्णं निपपात रथान्महीम् ॥१७॥
17. sa tayā vīraghātinyā śaktyā tvabhihato bhṛśam ,
nirbhinnahṛdayastūrṇaṁ nipapāta rathānmahīm.
17. sa tayā vīraghātinyā śaktyā tu abhihataḥ bhṛśam
nirbhinnahṛdayaḥ tūrṇam nipapāta rathāt mahīm
17. sa tayā vīraghātinyā śaktyā tu bhṛśam abhihataḥ
nirbhinnahṛdayaḥ tūrṇam rathāt mahīm nipapāta
17. Struck severely by that hero-slaying missile (śakti), he, with his heart pierced, quickly fell from his chariot to the earth.
तस्मिन्विनिहते शूरे त्रिगर्तानां महारथे ।
बलं तेऽभज्यत विभो पाण्डवेयैः समन्ततः ॥१८॥
18. tasminvinihate śūre trigartānāṁ mahārathe ,
balaṁ te'bhajyata vibho pāṇḍaveyaiḥ samantataḥ.
18. tasmin vinihate śūre trigartānām mahārathe
balam te abhajyata vibho pāṇḍaveyaiḥ samantataḥ
18. vibho tasmin trigartānām śūre mahārathe vinihate
(sati) te balam pāṇḍaveyaiḥ samantataḥ abhajyata
18. When that heroic great charioteer of the Trigartas was killed, O mighty one, your army was routed from all sides by the Pāṇḍavas.
सहदेवे ततः षष्टिं सायकान्दुर्मुखोऽक्षिपत् ।
ननाद च महानादं तर्जयन्पाण्डवं रणे ॥१९॥
19. sahadeve tataḥ ṣaṣṭiṁ sāyakāndurmukho'kṣipat ,
nanāda ca mahānādaṁ tarjayanpāṇḍavaṁ raṇe.
19. sahadeve tataḥ ṣaṣṭim sāyakān durmukhaḥ akṣipat
nanāda ca mahānādam tarjayan pāṇḍavam raṇe
19. tataḥ durmukhaḥ sahadeve ṣaṣṭim sāyakān akṣipat
ca raṇe pāṇḍavam tarjayan mahānādam nanāda
19. Then Durmukha shot sixty arrows at Sahadeva, and threatening the Pāṇḍava (Sahadeva), he roared a great roar in battle.
मद्रेयस्तु ततः क्रुद्धो दुर्मुखं दशभिः शरैः ।
भ्राता भ्रातरमायान्तं विव्याध प्रहसन्निव ॥२०॥
20. madreyastu tataḥ kruddho durmukhaṁ daśabhiḥ śaraiḥ ,
bhrātā bhrātaramāyāntaṁ vivyādha prahasanniva.
20. madreyaḥ tu tataḥ kruddhaḥ durmukham daśabhiḥ śaraiḥ
bhrātā bhrātaram āyāntam vivyādha prahasan iva
20. tataḥ kruddhaḥ madreyaḥ tu bhrātā āyāntam bhrātaram
durmukham daśabhiḥ śaraiḥ prahasan iva vivyādha
20. Then, the son of Madri (Sahadeva), enraged, struck Durmukha, who was approaching, with ten arrows, as if laughing, kinsman striking kinsman.
तं रणे रभसं दृष्ट्वा सहदेवं महाबलम् ।
दुर्मुखो नवभिर्बाणैस्ताडयामास भारत ॥२१॥
21. taṁ raṇe rabhasaṁ dṛṣṭvā sahadevaṁ mahābalam ,
durmukho navabhirbāṇaistāḍayāmāsa bhārata.
21. tam raṇe rabhasam dṛṣṭvā sahadevam mahābalam
durmukhaḥ navabhiḥ bāṇaiḥ tāḍayāmāsa bhārata
21. bhārata,
raṇe tam rabhasam mahābalam sahadevam dṛṣṭvā durmukhaḥ navabhiḥ bāṇaiḥ tāḍayāmāsa
21. Having seen that impetuous and mighty Sahadeva in battle, Durmukha struck him with nine arrows, O Bharata.
दुर्मुखस्य तु भल्लेन छित्त्वा केतुं महाबलः ।
जघान चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः ॥२२॥
22. durmukhasya tu bhallena chittvā ketuṁ mahābalaḥ ,
jaghāna caturo vāhāṁścaturbhirniśitaiḥ śaraiḥ.
22. durmukhasya tu bhallena chittvā ketum mahābalaḥ
jaghāna caturaḥ vāhān caturbhiḥ niśitaiḥ śaraiḥ
22. tu mahābalaḥ bhallena durmukhasya ketum chittvā
caturbhiḥ niśitaiḥ शरैः caturaḥ vāhān jaghāna
22. But the mighty one (Sahadeva), having severed Durmukha's banner with a broad-headed arrow, then struck down his four horses with four sharp arrows.
अथापरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च ।
चिच्छेद सारथेः कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम् ॥२३॥
23. athāpareṇa bhallena pītena niśitena ca ,
ciccheda sāratheḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam.
23. atha apareṇa bhallena pītena niśitena ca
ciccheda sāratheḥ kāyāt śiraḥ jvalitakuṇḍalam
23. atha ca apareṇa pītena niśitena bhallena
sāratheḥ kāyāt ज्वलितकुण्डलम् śiraḥ ciccheda
23. Then, with another sharp and yellow (or gilded) broad-headed arrow, he severed the charioteer's head, which was adorned with shining earrings, from his body.
क्षुरप्रेण च तीक्ष्णेन कौरव्यस्य महद्धनुः ।
सहदेवो रणे छित्त्वा तं च विव्याध पञ्चभिः ॥२४॥
24. kṣurapreṇa ca tīkṣṇena kauravyasya mahaddhanuḥ ,
sahadevo raṇe chittvā taṁ ca vivyādha pañcabhiḥ.
24. kṣurapreṇa ca tīkṣṇena kauravyasya mahat dhanuḥ
sahadevaḥ raṇe chittvā tam ca vivyādha pañcabhiḥ
24. raṇe sahadevaḥ tīkṣṇena kṣurapreṇa ca kauravyasya
mahat dhanuḥ chittvā ca tam pañcabhiḥ vivyādha
24. In battle, Sahadeva, with a sharp razor-arrow, first cut the great bow of the son of Kuru, and then pierced him with five arrows.
हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा दुर्मुखो विमनास्तदा ।
आरुरोह रथं राजन्निरमित्रस्य भारत ॥२५॥
25. hatāśvaṁ tu rathaṁ tyaktvā durmukho vimanāstadā ,
āruroha rathaṁ rājanniramitrasya bhārata.
25. hatāśvam tu ratham tyaktvā durmukhaḥ vimanāḥ
tadā ārūroha ratham rājan niramitrasya bhārata
25. rājan bhārata tadā tu durmukhaḥ vimanāḥ hatāśvam
ratham tyaktvā niramitrasya ratham ārūroha
25. But then, O king, O Bharata, Durmukha, disheartened, abandoned his chariot whose horses were slain and mounted the chariot of Niramitra.
सहदेवस्ततः क्रुद्धो निरमित्रं महाहवे ।
जघान पृतनामध्ये भल्लेन परवीरहा ॥२६॥
26. sahadevastataḥ kruddho niramitraṁ mahāhave ,
jaghāna pṛtanāmadhye bhallena paravīrahā.
26. sahadevaḥ tataḥ kruddhaḥ niramitram mahāhave
jaghāna pṛtanāmadhye bhallena paravīrahā
26. tataḥ kruddhaḥ paravīrahā sahadevaḥ mahāhave
pṛtanāmadhye bhallena niramitram jaghāna
26. Then Sahadeva, enraged and a slayer of enemy heroes, killed Niramitra with a broad-headed arrow in the midst of that great battle.
स पपात रथोपस्थान्निरमित्रो जनेश्वरः ।
त्रिगर्तराजस्य सुतो व्यथयंस्तव वाहिनीम् ॥२७॥
27. sa papāta rathopasthānniramitro janeśvaraḥ ,
trigartarājasya suto vyathayaṁstava vāhinīm.
27. saḥ papāta rathopasthāt niramitraḥ janeśvaraḥ
trigartarājasya sutaḥ vyathayan tava vāhinīm
27. saḥ niramitraḥ janeśvaraḥ trigartarājasya sutaḥ
tava vāhinīm vyathayan rathopasthāt papāta
27. Niramitra, that ruler and son of the Trigarta king, fell from the chariot platform, distressing your army.
तं तु हत्वा महाबाहुः सहदेवो व्यरोचत ।
यथा दाशरथी रामः खरं हत्वा महाबलम् ॥२८॥
28. taṁ tu hatvā mahābāhuḥ sahadevo vyarocata ,
yathā dāśarathī rāmaḥ kharaṁ hatvā mahābalam.
28. tam tu hatvā mahābāhuḥ sahadevaḥ vyarocata
yathā dāśarathī rāmaḥ kharam hatvā mahābalam
28. sahadevaḥ mahābāhuḥ tam hatvā vyarocata
yathā dāśarathī rāmaḥ mahābalam kharam hatvā
28. Sahadeva, the mighty-armed, shone brilliantly after slaying him, just as Rāma, the son of Daśaratha, shone after slaying the exceedingly powerful Khara.
हाहाकारो महानासीत्त्रिगर्तानां जनेश्वर ।
राजपुत्रं हतं दृष्ट्वा निरमित्रं महाबलम् ॥२९॥
29. hāhākāro mahānāsīttrigartānāṁ janeśvara ,
rājaputraṁ hataṁ dṛṣṭvā niramitraṁ mahābalam.
29. hāhākāraḥ mahān āsīt trigartānām janeśvara
rājaputram hatam dṛṣṭvā niramitram mahābalam
29. janeśvara trigartānām mahān hāhākāraḥ āsīt
rājaputram mahābalam niramitram hatam dṛṣṭvā
29. O lord of men (janeśvara), a great lamentation arose among the Trigartas upon seeing their prince, who was immensely powerful and without rivals, slain.
नकुलस्ते सुतं राजन्विकर्णं पृथुलोचनम् ।
मुहूर्ताज्जितवान्संख्ये तदद्भुतमिवाभवत् ॥३०॥
30. nakulaste sutaṁ rājanvikarṇaṁ pṛthulocanam ,
muhūrtājjitavānsaṁkhye tadadbhutamivābhavat.
30. nakulaḥ te sutam rājan vikarnam pṛthulocanam
muhūrtāt jitavān saṅkhye tat adbhutam iva abhavat
30. rājan nakulaḥ te pṛthulocanam sutam vikarnam
muhūrtāt saṅkhye jitavān tat adbhutam iva abhavat
30. O King (rājan), Nakula conquered your broad-eyed son Vikarṇa in battle within a moment; that was truly astonishing.
सात्यकिं व्याघ्रदत्तस्तु शरैः संनतपर्वभिः ।
चक्रेऽदृश्यं साश्वसूतं सध्वजं पृतनान्तरे ॥३१॥
31. sātyakiṁ vyāghradattastu śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ ,
cakre'dṛśyaṁ sāśvasūtaṁ sadhvajaṁ pṛtanāntare.
31. sātyakim vyāghradattaḥ tu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
cakre adṛśyam sāśvasūtam sadhvajam pṛtanāntare
31. tu vyāghradattaḥ saṃnataparvabhiḥ śaraiḥ pṛtanāntare
sātyakim sāśvasūtam sadhvajam adṛśyam cakre
31. But Vyāghradatta, with his well-jointed arrows, rendered Sātyaki, along with his horses, charioteer, and banner, invisible amidst the army.
तान्निवार्य शराञ्शूरः शैनेयः कृतहस्तवत् ।
साश्वसूतध्वजं बाणैर्व्याघ्रदत्तमपातयत् ॥३२॥
32. tānnivārya śarāñśūraḥ śaineyaḥ kṛtahastavat ,
sāśvasūtadhvajaṁ bāṇairvyāghradattamapātayat.
32. tān nivārya śarān śūraḥ śaineyaḥ kṛtahastavat
sāśvasūtadhvajam bāṇaiḥ vyāghradattam apātayat
32. śūraḥ śaineyaḥ kṛtahastavat tān śarān nivārya
bāṇaiḥ sāśvasūtadhvajam vyāghradattam apātayat
32. The brave Śaineya (Sātyaki), like a practiced expert, having repelled those arrows, struck down Vyāghradatta - along with his horses, charioteer, and banner - with his own arrows.
कुमारे निहते तस्मिन्मगधस्य सुते प्रभो ।
मागधाः सर्वतो यत्ता युयुधानमुपाद्रवन् ॥३३॥
33. kumāre nihate tasminmagadhasya sute prabho ,
māgadhāḥ sarvato yattā yuyudhānamupādravan.
33. kumāre nihate tasmin magadhasya sute prabho
māgadhāḥ sarvataḥ yattāḥ yuyudhānam upādravan
33. prabho tasmin magadhasya sute kumāre nihate sati
māgadhāḥ yattāḥ sarvataḥ yuyudhānam upādravan
33. O lord, when that prince, the son of Magadha, was slain, the Magadha warriors, fully prepared, rushed from all sides towards Yuyudhāna (Sātyaki).
विसृजन्तः शरांश्चैव तोमरांश्च सहस्रशः ।
भिण्डिपालांस्तथा प्रासान्मुद्गरान्मुसलानपि ॥३४॥
34. visṛjantaḥ śarāṁścaiva tomarāṁśca sahasraśaḥ ,
bhiṇḍipālāṁstathā prāsānmudgarānmusalānapi.
34. visṛjantaḥ śarān ca eva tomarān ca sahasraśaḥ
bhiṇḍipālān tathā prāsān mudgarān musalān api
34. visṛjantaḥ eva sahasraśaḥ śarān ca tomarān ca
tathā bhiṇḍipālān prāsān mudgarān musalān api
34. They (the Magadha warriors) were releasing thousands of arrows, javelins, as well as spears of various kinds (bhiṇḍipālas and prāsas), maces, and clubs.
अयोधयन्रणे शूराः सात्वतं युद्धदुर्मदम् ।
तांस्तु सर्वान्स बलवान्सात्यक्तिर्युद्धदुर्मदः ।
नातिकृच्छ्राद्धसन्नेव विजिग्ये पुरुषर्षभ ॥३५॥
35. ayodhayanraṇe śūrāḥ sātvataṁ yuddhadurmadam ,
tāṁstu sarvānsa balavānsātyaktiryuddhadurmadaḥ ,
nātikṛcchrāddhasanneva vijigye puruṣarṣabha.
35. ayodhayan raṇe śūrāḥ sātvatam
yuddhadurmadam tān tu sarvān sa balavān
sātyaktiḥ yuddhadurmadaḥ na atikṛcchrāt
hasan eva vijigye puruṣarṣabha
35. śūrāḥ raṇe yuddhadurmadam sātvatam ayodhayan.
tu puruṣarṣabha saḥ balavān yuddhadurmadaḥ sātyaktiḥ tān sarvān na atikṛcchrāt hasan eva vijigye
35. The brave (Magadha) warriors fought in battle against Sātvata (Sātyaki), who was formidable in conflict. But that mighty Sātyaki, himself formidable in battle, conquered all of them without much difficulty, even while laughing, O best among men.
मागधान्द्रवतो दृष्ट्वा हतशेषान्समन्ततः ।
बलं तेऽभज्यत विभो युयुधानशरार्दितम् ॥३६॥
36. māgadhāndravato dṛṣṭvā hataśeṣānsamantataḥ ,
balaṁ te'bhajyata vibho yuyudhānaśarārditam.
36. māgadhān dravataḥ dṛṣṭvā hataśeṣān samantataḥ
balam te abhajyata vibho yuyudhānaśarārditam
36. vibho samantataḥ hataśeṣān dravataḥ māgadhān
dṛṣṭvā yuyudhānaśarārditam te balam abhajyata
36. O powerful one, seeing the surviving Magadha warriors fleeing from all sides, your army, tormented by Yuyudhāna's arrows, was routed.
नाशयित्वा रणे सैन्यं त्वदीयं माधवोत्तमः ।
विधुन्वानो धनुःश्रेष्ठं व्यभ्राजत महायशाः ॥३७॥
37. nāśayitvā raṇe sainyaṁ tvadīyaṁ mādhavottamaḥ ,
vidhunvāno dhanuḥśreṣṭhaṁ vyabhrājata mahāyaśāḥ.
37. nāśayitvā raṇe sainyam tvadīyam mādhavottamaḥ
vidhunvānaḥ dhanuḥśreṣṭham vi abhrājata mahāyaśāḥ
37. mādhavottamaḥ tvadīyam sainyam raṇe nāśayitvā
dhanuḥśreṣṭham vidhunvānaḥ mahāyaśāḥ vyabhrājata
37. The best among the Madhavas, having annihilated your army in battle, shone with great glory while brandishing his supreme bow.
भज्यमानं बलं राजन्सात्वतेन महात्मना ।
नाभ्यवर्तत युद्धाय त्रासितं दीर्घबाहुना ॥३८॥
38. bhajyamānaṁ balaṁ rājansātvatena mahātmanā ,
nābhyavartata yuddhāya trāsitaṁ dīrghabāhunā.
38. bhajyamānam balam rājan sātvatena mahātmanā na
abhi avartata yuddhāya trāsitam dīrghabāhunā
38. rājan mahātmanā dīrghabāhunā sātvatena bhajyamānam
trāsitam balam yuddhāya na abhyavartata
38. O King, the army, being routed by the great-souled Sātyaki and terrified by the long-armed one, did not turn to fight.
ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धः सहसोद्वृत्य चक्षुषी ।
सात्यकिं सत्यकर्माणं स्वयमेवाभिदुद्रुवे ॥३९॥
39. tato droṇo bhṛśaṁ kruddhaḥ sahasodvṛtya cakṣuṣī ,
sātyakiṁ satyakarmāṇaṁ svayamevābhidudruve.
39. tataḥ droṇaḥ bhṛśam kruddhaḥ sahasā ud vṛtya cakṣuṣī
sātyakim satyakarmāṇam svayam eva abhi dudruve
39. tataḥ droṇaḥ bhṛśam kruddhaḥ sahasā cakṣuṣī udvṛtya
svayam eva satyakarmāṇam sātyakim abhidudruve
39. Then Droṇa, greatly enraged, suddenly rolling his eyes, himself rushed directly towards Sātyaki, whose deeds are true.