Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-9, chapter-11

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
संजय उवाच ।
पतितं प्रेक्ष्य यन्तारं शल्यः सर्वायसीं गदाम् ।
आदाय तरसा राजंस्तस्थौ गिरिरिवाचलः ॥१॥
1. saṁjaya uvāca ,
patitaṁ prekṣya yantāraṁ śalyaḥ sarvāyasīṁ gadām ,
ādāya tarasā rājaṁstasthau giririvācalaḥ.
1. saṃjaya uvāca patitaṃ prekṣya yantāraṃ śalyaḥ sarvāyasīm
gadām ādāya tarasā rājan tasthau girir iva acalaḥ
1. saṃjaya uvāca rājan yantāraṃ patitaṃ prekṣya śalyaḥ
sarvāyasīm gadām ādāya tarasā acalaḥ giriḥ iva tasthau
1. Saṃjaya said: O king, seeing the charioteer fallen, Shalya swiftly took up his iron mace and stood firm like an immovable mountain.
तं दीप्तमिव कालाग्निं पाशहस्तमिवान्तकम् ।
सशृङ्गमिव कैलासं सवज्रमिव वासवम् ॥२॥
2. taṁ dīptamiva kālāgniṁ pāśahastamivāntakam ,
saśṛṅgamiva kailāsaṁ savajramiva vāsavam.
2. tam dīptam iva kālāgnim pāśahastam iva antakam
saśṛṅgam iva kailāsam savajram iva vāsavam
2. tam iva dīptam kālāgnim,
iva pāśahastam antakam,
iva saśṛṅgam kailāsam,
iva savajram vāsavam
2. (Shalya looked) like blazing fire at the end of time, like Yama with the noose in his hand, like Kailāsa with its peaks, and like Indra holding the thunderbolt.
सशूलमिव हर्यक्षं वने मत्तमिव द्विपम् ।
जवेनाभ्यपतद्भीमः प्रगृह्य महतीं गदाम् ॥३॥
3. saśūlamiva haryakṣaṁ vane mattamiva dvipam ,
javenābhyapatadbhīmaḥ pragṛhya mahatīṁ gadām.
3. saśūlam iva haryakṣam vane mattam iva dvipam
javena abhyapatat bhīmaḥ pragṛhya mahatīm gadām
3. bhīmaḥ mahatīm gadām pragṛhya saśūlam haryakṣam
iva mattam dvipam iva vane javena abhyapatat
3. Bhīma, taking up his great mace, rushed at him swiftly in the forest, like a lion pierced with a spear or like an intoxicated elephant.
ततः शङ्खप्रणादश्च तूर्याणां च सहस्रशः ।
सिंहनादश्च संजज्ञे शूराणां हर्षवर्धनः ॥४॥
4. tataḥ śaṅkhapraṇādaśca tūryāṇāṁ ca sahasraśaḥ ,
siṁhanādaśca saṁjajñe śūrāṇāṁ harṣavardhanaḥ.
4. tataḥ śaṅkhapraṇādaḥ ca tūryāṇām ca sahasraśaḥ
siṃhanādaḥ ca saṃjajñe śūrāṇām harṣavardhanaḥ
4. tataḥ ca sahasraśaḥ śaṅkhapraṇādaḥ tūryāṇām ca
siṃhanādaḥ ca śūrāṇām harṣavardhanaḥ saṃjajñe
4. Then there arose the sound of conches and thousands of musical instruments, along with roars of the lions, which heightened the courage of the warriors.
प्रेक्षन्तः सर्वतस्तौ हि योधा योधमहाद्विपौ ।
तावकाश्च परे चैव साधु साध्वित्यथाब्रुवन् ॥५॥
5. prekṣantaḥ sarvatastau hi yodhā yodhamahādvipau ,
tāvakāśca pare caiva sādhu sādhvityathābruvan.
5. prekṣantaḥ sarvataḥ tau hi yodhāḥ yodhamahādvipau
tāvakāḥ ca pare ca eva sādhu sādhu iti atha abruvan
5. yodhāḥ sarvataḥ tau yodhamahādvipau prekṣantaḥ hi
tāvakāḥ ca pare ca eva sādhu sādhu iti atha abruvan
5. From all sides, the warriors, seeing those two who were like great elephants among fighters, indeed, both your people and the others then exclaimed, 'Excellent! Excellent!'
न हि मद्राधिपादन्यो रामाद्वा यदुनन्दनात् ।
सोढुमुत्सहते वेगं भीमसेनस्य संयुगे ॥६॥
6. na hi madrādhipādanyo rāmādvā yadunandanāt ,
soḍhumutsahate vegaṁ bhīmasenasya saṁyuge.
6. na hi madradhipāt anyaḥ rāmāt vā yadunandanāt
soḍhum utsahate vegam bhīmasenasya saṃyuge
6. hi madradhipāt vā rāmāt vā yadunandanāt anyaḥ
saṃyuge bhīmasenasya vegam soḍhum na utsahate
6. Indeed, no one other than the king of Madras (Madrarāja), or Rāma, or the delight of the Yadus (Balarāma), is able to endure Bhimasena's might in battle.
तथा मद्राधिपस्यापि गदावेगं महात्मनः ।
सोढुमुत्सहते नान्यो योधो युधि वृकोदरात् ॥७॥
7. tathā madrādhipasyāpi gadāvegaṁ mahātmanaḥ ,
soḍhumutsahate nānyo yodho yudhi vṛkodarāt.
7. tathā madradhipasya api gadāvegam mahātmanaḥ
soḍhum utsahate na anyaḥ yodhaḥ yudhi vṛkodarāt
7. tathā yudhi madradhipasya api mahātmanaḥ gadāvegam
vṛkodarāt anyaḥ yodhaḥ na soḍhum utsahate
7. Similarly, in battle, no other warrior (yodha) except Vṛkodara (Bhīma) is able to endure the mace's might of the great-souled (mahātman) king of Madras (Madrarāja).
तौ वृषाविव नर्दन्तौ मण्डलानि विचेरतुः ।
आवल्गितौ गदाहस्तौ मद्रराजवृकोदरौ ॥८॥
8. tau vṛṣāviva nardantau maṇḍalāni viceratuḥ ,
āvalgitau gadāhastau madrarājavṛkodarau.
8. tau vṛṣau iva nardantau maṇḍalāni viceratuḥ
āvalgitau gadāhastau madrarājavṛkodarau
8. tau madrarājavṛkodarau gadāhastau nardantau
vṛṣau iva āvalgitau maṇḍalāni viceratuḥ
8. Those two, Madrarāja and Vṛkodara (Bhīma), holding maces in their hands, roaring like two bulls, and leaping, moved about in circles.
मण्डलावर्तमार्गेषु गदाविहरणेषु च ।
निर्विशेषमभूद्युद्धं तयोः पुरुषसिंहयोः ॥९॥
9. maṇḍalāvartamārgeṣu gadāviharaṇeṣu ca ,
nirviśeṣamabhūdyuddhaṁ tayoḥ puruṣasiṁhayoḥ.
9. maṇḍalāvartamārgeṣu gadāviharaṇeṣu ca
nirviśeṣam abhūt yuddham tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ
9. yuddham tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ abhūt nirviśeṣam
maṇḍalāvartamārgeṣu ca gadāviharaṇeṣu
9. In the paths of circular maneuvers and in the wielding of their maces, the battle between those two mighty warriors was indistinguishable.
तप्तहेममयैः शुभ्रैर्बभूव भयवर्धनी ।
अग्निज्वालैरिवाविद्धा पट्टैः शल्यस्य सा गदा ॥१०॥
10. taptahemamayaiḥ śubhrairbabhūva bhayavardhanī ,
agnijvālairivāviddhā paṭṭaiḥ śalyasya sā gadā.
10. taptahemamayaiḥ śubhraiḥ babhūva bhayavardhanī
agnijvālaiḥ iva āviddhā paṭṭaiḥ śalyasya sā gadā
10. sā gadā śalyasya śubhraiḥ paṭṭaiḥ taptahemamayaiḥ
iva agnijvālaiḥ āviddhā babhūva bhayavardhanī
10. That mace (gadā) of Shalya, adorned with brilliant, molten gold plates and appearing as if pierced by flames of fire, became a terrifying sight.
तथैव चरतो मार्गान्मण्डलेषु महात्मनः ।
विद्युदभ्रप्रतीकाशा भीमस्य शुशुभे गदा ॥११॥
11. tathaiva carato mārgānmaṇḍaleṣu mahātmanaḥ ,
vidyudabhrapratīkāśā bhīmasya śuśubhe gadā.
11. tathaiva carataḥ mārgān maṇḍaleṣu mahātmanaḥ
vidyudabhrapratīkāśā bhīmasya śuśubhe gadā
11. tathaiva mahātmanaḥ carataḥ mārgān maṇḍaleṣu
bhīmasya gadā śuśubhe vidyudabhrapratīkāśā
11. Similarly, as the great warrior (mahātman) moved in circular paths, Bhima's mace (gadā) shone splendidly, resembling lightning and a cloud.
ताडिता मद्रराजेन भीमस्य गदया गदा ।
दीप्यमानेव वै राजन्ससृजे पावकार्चिषः ॥१२॥
12. tāḍitā madrarājena bhīmasya gadayā gadā ,
dīpyamāneva vai rājansasṛje pāvakārciṣaḥ.
12. tāḍitā madrarājena bhīmasya gadayā gadā
dīpyamānā iva vai rājan sasṛje pāvakārciṣaḥ
12. rājan bhīmasya gadā madrarājena gadayā
tāḍitā vai dīpyamānā iva sasṛje pāvakārciṣaḥ
12. O King, when Bhima's mace (gadā) was struck by the mace (gadayā) of the King of Madras, it truly emitted flames of fire (pāvakārciṣaḥ), as if shining brightly.
तथा भीमेन शल्यस्य ताडिता गदया गदा ।
अङ्गारवर्षं मुमुचे तदद्भुतमिवाभवत् ॥१३॥
13. tathā bhīmena śalyasya tāḍitā gadayā gadā ,
aṅgāravarṣaṁ mumuce tadadbhutamivābhavat.
13. tathā bhīmena śalyasya tāḍitā gadayā gadā
aṅgāravarṣaṃ mumuce tat adbhutam iva abhavat
13. bhīmena gadayā tāḍitā śalyasya gadā tathā
aṅgāravarṣam mumuce tat adbhutam iva abhavat
13. Similarly, when Shalya's mace was struck by Bhima's mace, it showered burning embers, and that sight was truly wondrous.
दन्तैरिव महानागौ शृङ्गैरिव महर्षभौ ।
तोत्त्रैरिव तदान्योन्यं गदाग्राभ्यां निजघ्नतुः ॥१४॥
14. dantairiva mahānāgau śṛṅgairiva maharṣabhau ,
tottrairiva tadānyonyaṁ gadāgrābhyāṁ nijaghnatuḥ.
14. dantaiḥ iva mahānāgau śṛṅgaiḥ iva maharṣabhau
tottraiḥ iva tadā anyonyam gadā-agrābhyām nijaghnatuḥ
14. mahānāgau maharṣabhau ca dantair iva śṛṅgaiḥ iva
tottrair iva anyonyam gadā-agrābhyām tadā nijaghnatuḥ
14. Those two great elephants among fighters, resembling great bulls, struck each other with the tips of their maces, just as elephants strike one another with their tusks, bulls with their horns, or drivers with their goads.
तौ गदानिहतैर्गात्रैः क्षणेन रुधिरोक्षितौ ।
प्रेक्षणीयतरावास्तां पुष्पिताविव किंशुकौ ॥१५॥
15. tau gadānihatairgātraiḥ kṣaṇena rudhirokṣitau ,
prekṣaṇīyatarāvāstāṁ puṣpitāviva kiṁśukau.
15. tau gadānihataiḥ gātraīs kṣaṇena rudhirokṣitau
prekṣaṇīyatarāv āstām puṣpitāv iva kiṃśukau
15. tau gadānihataiḥ gātraiḥ kṣaṇena rudhirokṣitau
puṣpitau kiṃśukau iva prekṣaṇīyatarau āstām
15. Struck by each other's maces and drenched in blood within a moment, those two appeared exceedingly striking, resembling two flowering kiṃśuka trees.
गदया मद्रराजेन सव्यदक्षिणमाहतः ।
भीमसेनो महाबाहुर्न चचालाचलो यथा ॥१६॥
16. gadayā madrarājena savyadakṣiṇamāhataḥ ,
bhīmaseno mahābāhurna cacālācalo yathā.
16. gadayā madrarājena savyadakṣiṇam āhataḥ
bhīmaseno mahābāhuḥ na cacāla acalo yathā
16. madrarājena gadayā savyadakṣiṇam āhataḥ
mahābāhuḥ bhīmasenaḥ acalaḥ yathā na cacāla
16. Struck left and right with a mace by the king of Madras, the mighty-armed Bhimasena did not budge, just like an immovable mountain.
तथा भीमगदावेगैस्ताड्यमानो मुहुर्मुहुः ।
शल्यो न विव्यथे राजन्दन्तिनेवाहतो गिरिः ॥१७॥
17. tathā bhīmagadāvegaistāḍyamāno muhurmuhuḥ ,
śalyo na vivyathe rājandantinevāhato giriḥ.
17. tathā bhīmagadāvegaiḥ tāḍyamānaḥ muhur muhuḥ
śalyaḥ na vivyathe rājan dantinaiva āhataḥ giriḥ
17. rājan tathā muhur muhuḥ bhīmagadāvegaiḥ tāḍyamānaḥ
śalyaḥ na vivyathe dantinaiva āhataḥ giriḥ iva
17. O King, just as a mountain is not shaken when struck by an elephant, so too Shalya did not waver even though he was repeatedly struck by the fierce momentum of Bhima's mace.
शुश्रुवे दिक्षु सर्वासु तयोः पुरुषसिंहयोः ।
गदानिपातसंह्रादो वज्रयोरिव निस्वनः ॥१८॥
18. śuśruve dikṣu sarvāsu tayoḥ puruṣasiṁhayoḥ ,
gadānipātasaṁhrādo vajrayoriva nisvanaḥ.
18. śuśruve dikṣu sarvāsu tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ
gadānipātasaṃhrādaḥ vajrayoḥ iva nisvanaḥ
18. sarvāsu dikṣu tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ
gadānipātasaṃhrādaḥ vajrayoḥ nisvanaḥ iva śuśruve
18. The crashing sound of the maces of those two lions among men was heard in all directions, resembling the thunder of Indra's thunderbolt.
निवृत्य तु महावीर्यौ समुच्छ्रितगदावुभौ ।
पुनरन्तरमार्गस्थौ मण्डलानि विचेरतुः ॥१९॥
19. nivṛtya tu mahāvīryau samucchritagadāvubhau ,
punarantaramārgasthau maṇḍalāni viceratuḥ.
19. nivṛtya tu mahāvīryau samucchritagadāvubhau
punarantaramārgasthau maṇḍalāni viceratuḥ
19. tu mahāvīryau ubhau samucchritagadau nivṛtya
punar antaramārgasthau maṇḍalāni viceratuḥ
19. Those two mighty warriors, with their maces raised aloft, having turned back and standing in the intervening space, once again moved in circular maneuvers.
अथाभ्येत्य पदान्यष्टौ संनिपातोऽभवत्तयोः ।
उद्यम्य लोहदण्डाभ्यामतिमानुषकर्मणोः ॥२०॥
20. athābhyetya padānyaṣṭau saṁnipāto'bhavattayoḥ ,
udyamya lohadaṇḍābhyāmatimānuṣakarmaṇoḥ.
20. atha abhyetya padāni aṣṭau sannipātaḥ abhavat
tayoḥ udyamya lohadaṇḍābhyām atimānuṣakarmaṇaḥ
20. atha tayoḥ abhyetya aṣṭau padāni udyamya
lohadaṇḍābhyām atimānuṣakarmaṇaḥ sannipātaḥ abhavat
20. Then, having approached each other by eight steps and raising their iron-like maces, those two warriors of superhuman deeds clashed.
प्रार्थयानौ तदान्योऽन्यं मण्डलानि विचेरतुः ।
क्रियाविशेषं कृतिनौ दर्शयामासतुस्तदा ॥२१॥
21. prārthayānau tadānyo'nyaṁ maṇḍalāni viceratuḥ ,
kriyāviśeṣaṁ kṛtinau darśayāmāsatustadā.
21. prārthayānau tadā anyo anyam maṇḍalāni viceratuḥ
kriyāviśeṣam kṛtinau darśayāmāsatuḥ tadā
21. tadā kṛtinau prārthayānau anyo anyam maṇḍalāni
viceratuḥ kriyāviśeṣam ca darśayāmāsatuḥ
21. Then those two skilled warriors, challenging each other, moved in circular patterns and displayed their mastery of combat maneuvers.
अथोद्यम्य गदे घोरे सशृङ्गाविव पर्वतौ ।
तावाजघ्नतुरन्योन्यं यथा भूमिचलेऽचलौ ॥२२॥
22. athodyamya gade ghore saśṛṅgāviva parvatau ,
tāvājaghnaturanyonyaṁ yathā bhūmicale'calau.
22. atha udyamya gade ghore saśṛṅgāu iva parvatau
tau ājaghnutuḥ anyonyam yathā bhūmicale acalau
22. atha tau parvatau iva saśṛṅgāu ghore gade udyamya anyonyam ājaghnutuḥ,
yathā bhūmicale acalau
22. Then those two warriors, raising their dreadful maces like two mountains with peaks, struck each other, just like two immovable mountains during an earthquake.
तौ परस्परवेगाच्च गदाभ्यां च भृशाहतौ ।
युगपत्पेततुर्वीरावुभाविन्द्रध्वजाविव ॥२३॥
23. tau parasparavegācca gadābhyāṁ ca bhṛśāhatau ,
yugapatpetaturvīrāvubhāvindradhvajāviva.
23. tau parasparavegāt ca gadābhyām ca bhṛśāhatau
yugapad petatuḥ pṛthivyām ubhau indradhvajāiva
23. tau ubhau vīrau parasparavegāt ca gadābhyām ca
bhṛśāhatau yugapad pṛthivyām indradhvajau iva petatuḥ
23. Struck fiercely by each other's maces and the mutual force of their blows, those two heroes fell to the ground simultaneously, like two fallen festival poles of Indra.
उभयोः सेनयोर्वीरास्तदा हाहाकृतोऽभवन् ।
भृशं मर्मण्यभिहतावुभावास्तां सुविह्वलौ ॥२४॥
24. ubhayoḥ senayorvīrāstadā hāhākṛto'bhavan ,
bhṛśaṁ marmaṇyabhihatāvubhāvāstāṁ suvihvalau.
24. ubhayoḥ senayoḥ vīrāḥ tadā hāhākṛtāḥ abhavan
bhṛśam marmaṇi abhihatau ubhau āstām suvihvalau
24. tadā ubhayoḥ senayoḥ vīrāḥ hāhākṛtāḥ abhavan,
ubhau bhṛśam marmaṇi abhihatau suvihvalau āstām
24. Then the warriors of both armies cried out in dismay, as both heroes, struck deeply in their vital spots, lay completely overwhelmed.
ततः सगदमारोप्य मद्राणामृषभं रथे ।
अपोवाह कृपः शल्यं तूर्णमायोधनादपि ॥२५॥
25. tataḥ sagadamāropya madrāṇāmṛṣabhaṁ rathe ,
apovāha kṛpaḥ śalyaṁ tūrṇamāyodhanādapi.
25. tataḥ sa gadām āropya madrāṇām ṛṣabham rathe
apovāha kṛpaḥ śalyam tūrṇam āyodhanād api
25. tataḥ kṛpaḥ sa gadām āropya madrāṇām ṛṣabham
rathe tūrṇam āyodhanāt api apovāha śalyam
25. Then Kripa quickly placed Shalya, the best of the Madras, onto a chariot along with his mace and carried him away from the battlefield.
क्षीबवद्विह्वलत्वात्तु निमेषात्पुनरुत्थितः ।
भीमसेनो गदापाणिः समाह्वयत मद्रपम् ॥२६॥
26. kṣībavadvihvalatvāttu nimeṣātpunarutthitaḥ ,
bhīmaseno gadāpāṇiḥ samāhvayata madrapam.
26. kṣībavat vihvalatvāt tu nimiṣāt punar utthitaḥ
bhīmasenaḥ gadāpāṇiḥ samāhvayata madrapam
26. tu kṣībavat vihvalatvāt nimiṣāt punar utthitaḥ
gadāpāṇiḥ bhīmasenaḥ madrapam samāhvayata
26. Recovering from his dizziness within a mere moment, as if intoxicated, the mighty Bhimasena stood up with his mace in hand and challenged the king of Madras once again.
ततस्तु तावकाः शूरा नानाशस्त्रसमायुताः ।
नानावादित्रशब्देन पाण्डुसेनामयोधयन् ॥२७॥
27. tatastu tāvakāḥ śūrā nānāśastrasamāyutāḥ ,
nānāvāditraśabdena pāṇḍusenāmayodhayan.
27. tatas tu tāvakāḥ śūrāḥ nānāśastrasamāyutāḥ
nānāvāditraśabdena pāṇḍusenām ayodhayan
27. tatas tu tāvakāḥ śūrāḥ nānāśastrasamāyutāḥ
nānāvāditraśabdena pāṇḍusenām ayodhayan
27. Then your valiant warriors, armed with various weapons and accompanied by the sound of diverse musical instruments, attacked the army of the Pandavas.
भुजावुच्छ्रित्य शस्त्रं च शब्देन महता ततः ।
अभ्यद्रवन्महाराज दुर्योधनपुरोगमाः ॥२८॥
28. bhujāvucchritya śastraṁ ca śabdena mahatā tataḥ ,
abhyadravanmahārāja duryodhanapurogamāḥ.
28. bhujau ucchritya śastram ca śabdena mahatā
tataḥ abhyadravan mahārāja duryodhana-purogamāḥ
28. mahārāja tataḥ duryodhana-purogamāḥ bhujau
ucchritya śastram ca mahatā śabdena abhyadravan
28. O great king, led by Duryodhana, they raised their arms and weapons and rushed forward with a mighty roar.
तदनीकमभिप्रेक्ष्य ततस्ते पाण्डुनन्दनाः ।
प्रययुः सिंहनादेन दुर्योधनवधेप्सया ॥२९॥
29. tadanīkamabhiprekṣya tataste pāṇḍunandanāḥ ,
prayayuḥ siṁhanādena duryodhanavadhepsayā.
29. tat anīkam abhiprekṣya tataḥ te pāṇḍu-nandanāḥ
prayayuḥ siṃha-nādena duryodhana-vadha-īpsayā
29. tataḥ abhiprekṣya tat anīkam te pāṇḍu-nandanāḥ
siṃha-nādena duryodhana-vadha-īpsayā prayayuḥ
29. Upon seeing that army, those sons of Pandu advanced with a lion roar, desiring the death of Duryodhana.
तेषामापततां तूर्णं पुत्रस्ते भरतर्षभ ।
प्रासेन चेकितानं वै विव्याध हृदये भृशम् ॥३०॥
30. teṣāmāpatatāṁ tūrṇaṁ putraste bharatarṣabha ,
prāsena cekitānaṁ vai vivyādha hṛdaye bhṛśam.
30. teṣām āpatatām tūrṇam putraḥ te bharatarṣabha
prāsena čekitānam vai vivyādha hṛdaye bhṛśam
30. bharatarṣabha te putras tūrṇam āpatatām
čekitānam vai prāsena hṛdaye bhṛśam vivyādha
30. O best of the Bharatas, your son swiftly pierced the heart of CEkitāna with a spear as they rushed forward.
स पपात रथोपस्थे तव पुत्रेण ताडितः ।
रुधिरौघपरिक्लिन्नः प्रविश्य विपुलं तमः ॥३१॥
31. sa papāta rathopasthe tava putreṇa tāḍitaḥ ,
rudhiraughapariklinnaḥ praviśya vipulaṁ tamaḥ.
31. sa papāta rathopasthe tava putreṇa tāḍitaḥ
rudhiraughapariklinnaḥ praviśya vipulaṃ tamaḥ
31. tava putreṇa tāḍitaḥ rudhiraughapariklinnaḥ
saḥ vipulaṃ tamaḥ praviśya rathopasthe papāta
31. Struck by your son and drenched in streams of blood, he fell into the chariot seat, sinking into profound darkness.
चेकितानं हतं दृष्ट्वा पाण्डवानां महारथाः ।
प्रसक्तमभ्यवर्षन्त शरवर्षाणि भागशः ॥३२॥
32. cekitānaṁ hataṁ dṛṣṭvā pāṇḍavānāṁ mahārathāḥ ,
prasaktamabhyavarṣanta śaravarṣāṇi bhāgaśaḥ.
32. čekitānaṃ hataṃ dṛṣṭvā pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
prasaktam abhyavarṣanta śaravarṣāṇi bhāgaśaḥ
32. pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ čekitānaṃ hataṃ dṛṣṭvā
prasaktam bhāgaśaḥ śaravarṣāṇi abhyavarṣanta
32. Seeing Chekitana slain, the great chariot warriors of the Pandavas continuously rained down showers of arrows from all sides.
तावकानामनीकेषु पाण्डवा जितकाशिनः ।
व्यचरन्त महाराज प्रेक्षणीयाः समन्ततः ॥३३॥
33. tāvakānāmanīkeṣu pāṇḍavā jitakāśinaḥ ,
vyacaranta mahārāja prekṣaṇīyāḥ samantataḥ.
33. tāvakānām anīkeṣu pāṇḍavā jitakāśinaḥ
vyacaranta mahārāja prekṣaṇīyāḥ samantataḥ
33. mahārāja tāvakānām anīkeṣu jitakāśinaḥ
pāṇḍavāḥ samantataḥ prekṣaṇīyāḥ vyacaranta
33. O great king, radiant with victory, the Pandavas moved about on all sides amidst the ranks of your troops, a magnificent sight to behold.
कृपश्च कृतवर्मा च सौबलश्च महाबलः ।
अयोधयन्धर्मराजं मद्रराजपुरस्कृताः ॥३४॥
34. kṛpaśca kṛtavarmā ca saubalaśca mahābalaḥ ,
ayodhayandharmarājaṁ madrarājapuraskṛtāḥ.
34. kṛpaḥ ca kṛtavarmā ca saubalaḥ ca mahābalaḥ
ayodhayan dharmarājam madrarājapuraskṛtāḥ
34. kṛpaḥ ca kṛtavarmā ca saubalaḥ ca mahābalaḥ
madrarājapuraskṛtāḥ dharmarājam ayodhayan
34. Kripa, Kritavarma, and the mighty Saubala, led by the king of Madras, engaged in battle against Dharmaraja.
भारद्वाजस्य हन्तारं भूरिवीर्यपराक्रमम् ।
दुर्योधनो महाराज धृष्टद्युम्नमयोधयत् ॥३५॥
35. bhāradvājasya hantāraṁ bhūrivīryaparākramam ,
duryodhano mahārāja dhṛṣṭadyumnamayodhayat.
35. bhāradvājasya hantāraṃ bhūrivīryaparākramam
duryodhano mahārāja dhṛṣṭadyumnam ayodhayat
35. mahārāja duryodhanaḥ bhūrivīryaparākramam
bhāradvājasya hantāram dhṛṣṭadyumnam ayodhayat
35. O great king, Duryodhana engaged in battle against Dhrishtadyumna, the killer of Bharadvaja, who possessed abundant valor and prowess.
त्रिसाहस्रा रथा राजंस्तव पुत्रेण चोदिताः ।
अयोधयन्त विजयं द्रोणपुत्रपुरस्कृताः ॥३६॥
36. trisāhasrā rathā rājaṁstava putreṇa coditāḥ ,
ayodhayanta vijayaṁ droṇaputrapuraskṛtāḥ.
36. trisāhasrā rathā rājan tava putreṇa coditāḥ
ayodhayanta vijayaṃ droṇaputra-puraskṛtāḥ
36. rājan tava putreṇa coditāḥ trisāhasrā rathāḥ
droṇaputra-puraskṛtāḥ vijayaṃ ayodhayanta
36. O king, three thousand chariots urged on by your son and led by the son of Drona attacked Vijaya.
विजये धृतसंकल्पाः समभित्यक्तजीविताः ।
प्राविशंस्तावका राजन्हंसा इव महत्सरः ॥३७॥
37. vijaye dhṛtasaṁkalpāḥ samabhityaktajīvitāḥ ,
prāviśaṁstāvakā rājanhaṁsā iva mahatsaraḥ.
37. vijaye dhṛtasaṅkalpāḥ samabhityaktajīvitāḥ
prāviśan tāvakāḥ rājan haṃsāḥ iva mahatsaraḥ
37. rājan,
dhṛtasaṅkalpāḥ samabhityaktajīvitāḥ tāvakāḥ vijaye mahatsaraḥ iva haṃsāḥ prāviśan
37. O King, your warriors, resolute for victory and having renounced their lives, entered a great lake like swans.
ततो युद्धमभूद्घोरं परस्परवधैषिणाम् ।
अन्योन्यवधसंयुक्तमन्योन्यप्रीतिवर्धनम् ॥३८॥
38. tato yuddhamabhūdghoraṁ parasparavadhaiṣiṇām ,
anyonyavadhasaṁyuktamanyonyaprītivardhanam.
38. tataḥ yuddham abhūt ghoram parasparavadhaiṣiṇām
anyonyavadhsaṃyuktam anyonyaprītivardhanam
38. tataḥ parasparavadhaiṣiṇām ghoram yuddham abhūt
anyonyavadhsaṃyuktam anyonyaprītivardhanam
38. Then a dreadful battle ensued among those who desired to slay each other, a battle characterized by mutual destruction and increasing mutual delight in combat.
तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे राजन्वीरवरक्षये ।
अनिलेनेरितं घोरमुत्तस्थौ पार्थिवं रजः ॥३९॥
39. tasminpravṛtte saṁgrāme rājanvīravarakṣaye ,
anileneritaṁ ghoramuttasthau pārthivaṁ rajaḥ.
39. tasmin pravṛtte saṅgrāme rājan vīravarakṣaye
anilena īritam ghoram uttasthau pārthivam rajaḥ
39. rājan,
tasmin vīravarakṣaye saṅgrāme pravṛtte,
anilena īritam ghoram pārthivam rajaḥ uttasthau
39. O King, as that battle, which involved the destruction of the foremost heroes, commenced, a dreadful cloud of earthly dust, stirred by the wind, rose up.
श्रवणान्नामधेयानां पाण्डवानां च कीर्तनात् ।
परस्परं विजानीमो ये चायुध्यन्नभीतवत् ॥४०॥
40. śravaṇānnāmadheyānāṁ pāṇḍavānāṁ ca kīrtanāt ,
parasparaṁ vijānīmo ye cāyudhyannabhītavat.
40. śravaṇāt nāmadheyānām pāṇḍavānām ca kīrtanāt
parasparam vijānīmaḥ ye ca āyudhyan abhītavat
40. nāmadheyānām pāṇḍavānām ca śravaṇāt ca kīrtanāt,
ye abhītavat āyudhyan ca,
parasparam vijānīmaḥ
40. By hearing the names, by the renown of the Pāṇḍavas, and by (observing) those who fought fearlessly, we distinguish among them.
तद्रजः पुरुषव्याघ्र शोणितेन प्रशामितम् ।
दिशश्च विमला जज्ञुस्तस्मिन्रजसि शामिते ॥४१॥
41. tadrajaḥ puruṣavyāghra śoṇitena praśāmitam ,
diśaśca vimalā jajñustasminrajasi śāmite.
41. tat rajaḥ puruṣavyāghra śoṇitena praśāmitam
diśaḥ ca vimalāḥ jajñuḥ tasmin rajasi śāmite
41. puruṣavyāghra tat rajaḥ śoṇitena praśāmitam.
tasmin rajasi śāmite ca diśaḥ vimalāḥ jajñuḥ.
41. O tiger among men, that dust was completely settled by blood. When that dust had settled, the directions became clear.
तथा प्रवृत्ते संग्रामे घोररूपे भयानके ।
तावकानां परेषां च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः ॥४२॥
42. tathā pravṛtte saṁgrāme ghorarūpe bhayānake ,
tāvakānāṁ pareṣāṁ ca nāsītkaścitparāṅmukhaḥ.
42. tathā pravṛtte saṅgrāme ghorarūpe bhayānake
tāvakānām pareṣām ca na āsīt kaścit parāṅmukhaḥ
42. tathā ghorarūpe bhayānake saṅgrāme pravṛtte,
tāvakānām ca pareṣām kaścit parāṅmukhaḥ na āsīt.
42. In that battle, which was thus dreadful and terrifying, no one, neither from your side nor from the enemy's side, turned away in retreat.
ब्रह्मलोकपरा भूत्वा प्रार्थयन्तो जयं युधि ।
सुयुद्धेन पराक्रान्ता नराः स्वर्गमभीप्सवः ॥४३॥
43. brahmalokaparā bhūtvā prārthayanto jayaṁ yudhi ,
suyuddhena parākrāntā narāḥ svargamabhīpsavaḥ.
43. brahmalokaparāḥ bhūtvā prārthayantaḥ jayam yudhi
suyyuddhena parākrāntāḥ narāḥ svargam abhīpsavaḥ
43. brahmalokaparāḥ bhūtvā,
yudhi jayam prārthayantaḥ,
suyyuddhena parākrāntāḥ,
svargam abhīpsavaḥ narāḥ.
43. Those men, with their ultimate aim being the realm of Brahman (brahmaloka) and desiring victory in battle, fought valiantly with great skill, yearning for heaven.
भर्तृपिण्डविमोक्षार्थं भर्तृकार्यविनिश्चिताः ।
स्वर्गसंसक्तमनसो योधा युयुधिरे तदा ॥४४॥
44. bhartṛpiṇḍavimokṣārthaṁ bhartṛkāryaviniścitāḥ ,
svargasaṁsaktamanaso yodhā yuyudhire tadā.
44. bhartṛpiṇḍavimokṣārtham bhartṛkāryaviniścitāḥ
svargasaṃsaktamanasaḥ yodhāḥ yuyudhire tadā
44. tadā bhartṛpiṇḍavimokṣārtham bhartṛkāryaviniścitāḥ svargasaṃsaktamanasaḥ yodhāḥ yuyudhire.
44. At that time, the warriors, determined to fulfill their master's duty and be freed from the obligation of his sustenance, fought with their minds set on heaven.
नानारूपाणि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ।
अन्योन्यमभिगर्जन्तः प्रहरन्तः परस्परम् ॥४५॥
45. nānārūpāṇi śastrāṇi visṛjanto mahārathāḥ ,
anyonyamabhigarjantaḥ praharantaḥ parasparam.
45. nānārūpāṇi śastrāṇi visṛjantaḥ mahārathāḥ
anyonyam abhigarjantaḥ praharantaḥ parasparam
45. mahārathāḥ nānārūpāṇi śastrāṇi visṛjantaḥ
anyonyam abhigarjantaḥ parasparam praharantaḥ
45. The great warriors (mahārathas), showering various kinds of weapons, roared at each other and struck one another.
हत विध्यत गृह्णीत प्रहरध्वं निकृन्तत ।
इति स्म वाचः श्रूयन्ते तव तेषां च वै बले ॥४६॥
46. hata vidhyata gṛhṇīta praharadhvaṁ nikṛntata ,
iti sma vācaḥ śrūyante tava teṣāṁ ca vai bale.
46. hata vidhyata gṛhṇīta praharadhvam nikṛntata
iti sma vācaḥ śrūyante tava teṣām ca vai bale
46. tava ca teṣām bale iti vācaḥ sma śrūyante
hata vidhyata gṛhṇīta praharadhvam nikṛntata
46. 'Kill! Pierce! Seize! Strike! Cut down!' Such cries were indeed heard in your army and theirs.
ततः शल्यो महाराज धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
विव्याध निशितैर्बाणैर्हन्तुकामो महारथम् ॥४७॥
47. tataḥ śalyo mahārāja dharmarājaṁ yudhiṣṭhiram ,
vivyādha niśitairbāṇairhantukāmo mahāratham.
47. tataḥ śalyaḥ mahārāja dharmarājam yudhiṣṭhiram
vivyādha niśitaiḥ bāṇaiḥ hantukāmaḥ mahāratham
47. mahārāja tataḥ hantukāmaḥ śalyaḥ niśitaiḥ bāṇaiḥ
dharmarājam yudhiṣṭhiram mahāratham vivyādha
47. Then, O great king, Shalya, desirous of killing the great warrior (mahāratha), Yudhishthira, the king of righteousness (dharmarāja), pierced him with sharp arrows.
तस्य पार्थो महाराज नाराचान्वै चतुर्दश ।
मर्माण्युद्दिश्य मर्मज्ञो निचखान हसन्निव ॥४८॥
48. tasya pārtho mahārāja nārācānvai caturdaśa ,
marmāṇyuddiśya marmajño nicakhāna hasanniva.
48. tasya pārthaḥ mahārāja nārācān vai caturdaśa
marmāṇi uddiśya marmajñaḥ nicakhāna hasan iva
48. mahārāja marmajñaḥ pārthaḥ tasya marmāṇi uddiśya
caturdaśa nārācān vai hasan iva nicakhāna
48. O great king, Partha (Arjuna), an expert in vital spots, aimed at Shalya's vital spots and indeed embedded fourteen iron arrows into him, as if laughing.
तं वार्य पाण्डवं बाणैर्हन्तुकामो महायशाः ।
विव्याध समरे क्रुद्धो बहुभिः कङ्कपत्रिभिः ॥४९॥
49. taṁ vārya pāṇḍavaṁ bāṇairhantukāmo mahāyaśāḥ ,
vivyādha samare kruddho bahubhiḥ kaṅkapatribhiḥ.
49. tam vārya pāṇḍavam bāṇaiḥ hantukāmaḥ mahāyaśāḥ
vivyādha samare kruddhaḥ bahubhiḥ kaṅkapatribhiḥ
49. mahāyaśāḥ kruddhaḥ hantukāmaḥ tam pāṇḍavam bāṇaiḥ
vārya samare bahubhiḥ kaṅkapatribhiḥ vivyādha
49. The greatly renowned [Śalya], enraged and intent on killing the Pāṇḍava (pāṇḍava) [Yudhiṣṭhira], first checked him with arrows, and then pierced him in battle with many arrows feathered with vulture (kaṅka) feathers.
अथ भूयो महाराज शरेण नतपर्वणा ।
युधिष्ठिरं समाजघ्ने सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥५०॥
50. atha bhūyo mahārāja śareṇa nataparvaṇā ,
yudhiṣṭhiraṁ samājaghne sarvasainyasya paśyataḥ.
50. atha bhūyaḥ mahārāja śareṇa nataparvaṇā
yudhiṣṭhiram samājaghne sarvasainyasya paśyataḥ
50. atha mahārāja bhūyaḥ nataparvaṇā śareṇa
sarvasainyasya paśyataḥ yudhiṣṭhiram samājaghne
50. Then again, O great king, [Śalya] struck Yudhiṣṭhira with a straight-flying (nataparvaṇā) arrow, as the entire army (sarvasainya) watched.
धर्मराजोऽपि संक्रुद्धो मद्रराजं महायशाः ।
विव्याध निशितैर्बाणैः कङ्कबर्हिणवाजितैः ॥५१॥
51. dharmarājo'pi saṁkruddho madrarājaṁ mahāyaśāḥ ,
vivyādha niśitairbāṇaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ.
51. dharmarājaḥ api saṃkruddhaḥ madrarājam mahāyaśāḥ
vivyādha niśitaiḥ bāṇaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ
51. mahāyaśāḥ dharmarājaḥ api saṃkruddhaḥ niśitaiḥ
kaṅkabarhiṇavājitaiḥ bāṇaiḥ madrarājam vivyādha
51. The greatly renowned (mahāyaśāḥ) King of (dharma) (dharmarāja) [Yudhiṣṭhira], also very enraged, pierced the King of Madra (madrarāja) [Śalya] with sharp arrows that were feathered with both vulture (kaṅka) and peacock (barhiṇa) feathers.
चन्द्रसेनं च सप्तत्या सूतं च नवभिः शरैः ।
द्रुमसेनं चतुःषष्ट्या निजघान महारथः ॥५२॥
52. candrasenaṁ ca saptatyā sūtaṁ ca navabhiḥ śaraiḥ ,
drumasenaṁ catuḥṣaṣṭyā nijaghāna mahārathaḥ.
52. candrasenam ca saptatyā sūtam ca navabhiḥ śaraiḥ
drumasenam catuḥṣaṣṭyā nijaghāna mahārathaḥ
52. mahārathaḥ saptatyā candrasenam ca navabhiḥ
śaraiḥ sūtam ca catuḥṣaṣṭyā drumasenam nijaghāna
52. The great charioteer (mahāratha) [Yudhiṣṭhira] struck Candrasena with seventy [arrows], his charioteer (sūta) with nine arrows, and Drumasena with sixty-four [arrows].
चक्ररक्षे हते शल्यः पाण्डवेन महात्मना ।
निजघान ततो राजंश्चेदीन्वै पञ्चविंशतिम् ॥५३॥
53. cakrarakṣe hate śalyaḥ pāṇḍavena mahātmanā ,
nijaghāna tato rājaṁścedīnvai pañcaviṁśatim.
53. cakrarakṣe hate śalyaḥ pāṇḍavena mahātmanā
nijaghāna tataḥ rājan cedīn vai pañcaviṃśatim
53. rājan cakrarakṣe mahātmanā pāṇḍavena hate
tataḥ śalyaḥ vai pañcaviṃśatim cedīn nijaghāna
53. O king, when the wheel-protectors were killed by the great-souled Pandava, Shalya then slew twenty-five Chedis.
सात्यकिं पञ्चविंशत्या भीमसेनं च पञ्चभिः ।
माद्रीपुत्रौ शतेनाजौ विव्याध निशितैः शरैः ॥५४॥
54. sātyakiṁ pañcaviṁśatyā bhīmasenaṁ ca pañcabhiḥ ,
mādrīputrau śatenājau vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ.
54. sātyakim pañcaviṃśatyā bhīmasenam ca pañcabhiḥ
mādrīputrau śatena ājau vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
54. (saḥ) ājau niśitaiḥ śaraiḥ sātyakim pañcaviṃśatyā
ca bhīmasenam pañcabhiḥ mādrīputrau śatena vivyādha
54. In battle, he (Shalya) pierced Satyaki with twenty-five, Bhimasena with five, and the two sons of Madri with a hundred sharp arrows.
एवं विचरतस्तस्य संग्रामे राजसत्तम ।
संप्रेषयच्छितान्पार्थः शरानाशीविषोपमान् ॥५५॥
55. evaṁ vicaratastasya saṁgrāme rājasattama ,
saṁpreṣayacchitānpārthaḥ śarānāśīviṣopamān.
55. evam vicarataḥ tasya saṃgrāme rājasattama
pārthaḥ śitān āśīviṣopamān śarān saṃpreṣayat
55. rājasattama evam saṃgrāme tasya vicarataḥ
pārthaḥ śitān āśīviṣopamān śarān saṃpreṣayat
55. O best of kings, as he (Shalya) was thus moving about in battle, Partha (Arjuna) dispatched sharp arrows resembling venomous serpents.
ध्वजाग्रं चास्य समरे कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
प्रमुखे वर्तमानस्य भल्लेनापहरद्रथात् ॥५६॥
56. dhvajāgraṁ cāsya samare kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ,
pramukhe vartamānasya bhallenāpaharadrathāt.
56. dhvajāgram ca asya samare kuntīputraḥ yudhiṣṭhiraḥ
pramukhe vartamānasya bhallena apaharat rathāt
56. ca samare kuntīputraḥ yudhiṣṭhiraḥ pramukhe
vartamānasya asya rathāt dhvajāgram bhallena apaharat
56. And Yudhishthira, the son of Kunti, in battle, with a crescent-shaped arrow (bhalla), cut off the top of his (Shalya's) banner from the chariot, while he (Shalya) was standing in front.
पाण्डुपुत्रेण वै तस्य केतुं छिन्नं महात्मना ।
निपतन्तमपश्याम गिरिशृङ्गमिवाहतम् ॥५७॥
57. pāṇḍuputreṇa vai tasya ketuṁ chinnaṁ mahātmanā ,
nipatantamapaśyāma giriśṛṅgamivāhatam.
57. pāṇḍuputreṇa vai tasya ketuṃ chinnaṃ mahātmanā
nipatantam apaśyāma giriśṛṅgam iva āhatam
57. vai tasya ketuṃ mahātmanā pāṇḍuputreṇa chinnaṃ
nipatantam āhatam giriśṛṅgam iva apaśyāma
57. Indeed, we saw his banner, cut down by the great-souled son of Pāṇḍu, falling like a shattered mountain peak.
ध्वजं निपतितं दृष्ट्वा पाण्डवं च व्यवस्थितम् ।
संक्रुद्धो मद्रराजोऽभूच्छरवर्षं मुमोच ह ॥५८॥
58. dhvajaṁ nipatitaṁ dṛṣṭvā pāṇḍavaṁ ca vyavasthitam ,
saṁkruddho madrarājo'bhūccharavarṣaṁ mumoca ha.
58. dhvajaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavaṃ ca vyavasthitam
saṃkruddhaḥ madrarājaḥ abhūt śaravarṣaṃ mumoca ha
58. madrarājaḥ dhvajaṃ nipatitaṃ ca pāṇḍavaṃ vyavasthitam
dṛṣṭvā saṃkruddhaḥ abhūt ha śaravarṣaṃ mumoca
58. Seeing his banner fallen and the Pāṇḍava (Arjuna) standing firm, the king of Madras (Śalya) became greatly enraged and indeed released a shower of arrows.
शल्यः सायकवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।
अभ्यवर्षदमेयात्मा क्षत्रियं क्षत्रियर्षभः ॥५९॥
59. śalyaḥ sāyakavarṣeṇa parjanya iva vṛṣṭimān ,
abhyavarṣadameyātmā kṣatriyaṁ kṣatriyarṣabhaḥ.
59. śalyaḥ sāyakavarṣeṇa parjanyaḥ iva vṛṣṭimān
abhyavarṣat ameyātmā kṣatriyaṃ kṣatriyarṣabhaḥ
59. ameyātmā kṣatriyarṣabhaḥ śalyaḥ parjanyaḥ iva
vṛṣṭimān sāyakavarṣeṇa kṣatriyaṃ abhyavarṣat
59. Śalya, whose spirit (ātman) was immeasurable and who was a bull among warriors (kṣatriyas), showered upon the warrior (Arjuna) with a volley of arrows, just as a rain-cloud (parjanya) showers down rain.
सात्यकिं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
एकैकं पञ्चभिर्विद्ध्वा युधिष्ठिरमपीडयत् ॥६०॥
60. sātyakiṁ bhīmasenaṁ ca mādrīputrau ca pāṇḍavau ,
ekaikaṁ pañcabhirviddhvā yudhiṣṭhiramapīḍayat.
60. sātyakiṃ bhīmasenaṃ ca mādrīputrau ca pāṇḍavau
ekaikaṃ pañcabhiḥ viddhvā yudhiṣṭhiram apīḍayat
60. sātyakiṃ ca bhīmasenaṃ ca mādrīputrau pāṇḍavau
ekaikaṃ pañcabhiḥ viddhvā yudhiṣṭhiram apīḍayat
60. Having pierced Satyaki, Bhīmasena, and the two Pāṇḍavas who were sons of Mādrī (Nakula and Sahadeva), each with five arrows, he then afflicted Yudhiṣṭhira.
ततो बाणमयं जालं विततं पाण्डवोरसि ।
अपश्याम महाराज मेघजालमिवोद्गतम् ॥६१॥
61. tato bāṇamayaṁ jālaṁ vitataṁ pāṇḍavorasi ,
apaśyāma mahārāja meghajālamivodgatam.
61. tataḥ bāṇamayam jālam vitatam pāṇḍava urasi
apaśyāma mahārāja meghajālam iva udgatam
61. mahārāja tataḥ pāṇḍava urasi vitatam bāṇamayam
jālam meghajālam iva udgatam apaśyāma
61. Then, O great king, we saw a net of arrows, spread out upon the Pāṇḍava's chest, just like a rising multitude of clouds.
तस्य शल्यो रणे क्रुद्धो बाणैः संनतपर्वभिः ।
दिशः प्रच्छादयामास प्रदिशश्च महारथः ॥६२॥
62. tasya śalyo raṇe kruddho bāṇaiḥ saṁnataparvabhiḥ ,
diśaḥ pracchādayāmāsa pradiśaśca mahārathaḥ.
62. tasya śalyaḥ raṇe kruddhaḥ bāṇaiḥ saṃnataparvabhiḥ
diśaḥ pracchādayāmāsa pradiśaḥ ca mahārathaḥ
62. raṇe kruddhaḥ mahārathaḥ śalyaḥ tasya saṃnataparvabhiḥ
bāṇaiḥ diśaḥ ca pradiśaḥ pracchādayāmāsa
62. Enraged in battle, that great warrior Śalya covered all the directions and intermediate directions with his well-jointed arrows.
ततो युधिष्ठिरो राजा बाणजालेन पीडितः ।
बभूव हृतविक्रान्तो जम्भो वृत्रहणा यथा ॥६३॥
63. tato yudhiṣṭhiro rājā bāṇajālena pīḍitaḥ ,
babhūva hṛtavikrānto jambho vṛtrahaṇā yathā.
63. tataḥ yudhiṣṭhiraḥ rājā bāṇajālena pīḍitaḥ
babhūva hṛtavikrāntaḥ jambhaḥ vṛtrahaṇā yathā
63. tataḥ bāṇajālena pīḍitaḥ rājā yudhiṣṭhiraḥ
vṛtrahaṇā jambhaḥ yathā hṛtavikrāntaḥ babhūva
63. Then, King Yudhiṣṭhira, afflicted by the net of arrows, became deprived of his valor, just as Jambha was by Vṛtrahan (Indra).