Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-3, chapter-18

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
वासुदेव उवाच ।
एवमुक्त्वा रौक्मिणेयो यादवान्भरतर्षभ ।
दंशितैर्हरिभिर्युक्तं रथमास्थाय काञ्चनम् ॥१॥
1. vāsudeva uvāca ,
evamuktvā raukmiṇeyo yādavānbharatarṣabha ,
daṁśitairharibhiryuktaṁ rathamāsthāya kāñcanam.
1. vāsudeva uvāca evam uktvā raukmiṇeyaḥ yādavān bharatarṣabha
daṃśitaiḥ haribhiḥ yuktam ratham āsthāya kāñcanam
1. Vāsudeva spoke: O best of Bharatas, having thus addressed the Yadavas, Pradyumna (the son of Rukmiṇī), mounted his golden chariot, which was equipped with armored horses...
1. וָאסוּדֵוַה אמר, הו מיטב בני בְּהָארַטַה: לאחר שאמר זאת לבני יָאדַוַה, בן רוּקְמִינִי עלה על מרכבה מוזהבת הרתומה לסוסים משוריינים,
उच्छ्रित्य मकरं केतुं व्यात्ताननमलंकृतम् ।
उत्पतद्भिरिवाकाशं तैर्हयैरन्वयात्परान् ॥२॥
2. ucchritya makaraṁ ketuṁ vyāttānanamalaṁkṛtam ,
utpatadbhirivākāśaṁ tairhayairanvayātparān.
2. ucchritya makaram ketum vyāttānanam alaṅkṛtam
utpatadbhiḥ iva ākāśam taiḥ hayaiḥ anvayāt parān
2. Having raised his decorated banner (ketu) bearing the crocodile (makara) with its wide-open mouth, he pursued the enemies with those horses that seemed to leap into the sky.
2. הרים את דגל המקרה הפעור הפה והמקושט, ורדף אחרי האויבים בסוסיו, כאילו הם מזנקים אל השמיים.
विक्षिपन्नादयंश्चापि धनुःश्रेष्ठं महाबलः ।
तूणखड्गधरः शूरो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ॥३॥
3. vikṣipannādayaṁścāpi dhanuḥśreṣṭhaṁ mahābalaḥ ,
tūṇakhaḍgadharaḥ śūro baddhagodhāṅgulitravān.
3. vikṣipan ādayan ca api dhanuḥ śreṣṭham mahābalaḥ
tūṇakhaḍgadharaḥ śūraḥ baddhagodhāṅgulitravān
3. The mighty hero, drawing back and also twanging his excellent bow, carried a quiver and a sword, and wore a secured leather finger-guard.
3. הגיבור רב הכוח הניף את קשתו המעולה והרעים בה, נשא אשפה וחרב, וענד על אצבעותיו מגן מעור איגואנה.
स विद्युच्चलितं चापं विहरन्वै तलात्तलम् ।
मोहयामास दैतेयान्सर्वान्सौभनिवासिनः ॥४॥
4. sa vidyuccalitaṁ cāpaṁ viharanvai talāttalam ,
mohayāmāsa daiteyānsarvānsaubhanivāsinaḥ.
4. sa vidyutcalitam cāpam viharan vai talāt talam
mohayāmāsa daiteyān sarvān saubhanivāsinaḥ
4. He, verily, moving his bow swiftly like lightning from one position to another, thoroughly confused all the Daityas dwelling in Saubha.
4. הוא שיחק בקשתו המרצדת כברק, מיד ליד, והביך את כל בני דַיְטֵיַה תושבי סַאוּבְּהַא.
नास्य विक्षिपतश्चापं संदधानस्य चासकृत् ।
अन्तरं ददृशे कश्चिन्निघ्नतः शात्रवान्रणे ॥५॥
5. nāsya vikṣipataścāpaṁ saṁdadhānasya cāsakṛt ,
antaraṁ dadṛśe kaścinnighnataḥ śātravānraṇe.
5. na asya vikṣipataḥ cāpam saṃdadhānasya ca asakṛt
antaram dadṛśe kaścit nighnataḥ śātravān raṇe
5. No one could discern any interval in his actions as he repeatedly drew and strung his bow, striking down enemies in battle.
5. כשהניף את הקשת וכיוון אותה שוב ושוב, איש לא מצא בו פרצה בשעה שהכה את האויבים בקרב.
मुखस्य वर्णो न विकल्पतेऽस्य चेलुश्च गात्राणि न चापि तस्य ।
सिंहोन्नतं चाप्यभिगर्जतोऽस्य शुश्राव लोकोऽद्भुतरूपमग्र्यम् ॥६॥
6. mukhasya varṇo na vikalpate'sya; celuśca gātrāṇi na cāpi tasya ,
siṁhonnataṁ cāpyabhigarjato'sya; śuśrāva loko'dbhutarūpamagryam.
6. mukhasya varṇaḥ na vikalpate asya
celuḥ ca gātrāṇi na ca api tasya
siṃha unnatam ca api abhigarjataḥ
asya śuśrāva lokaḥ adbhutarūpam agryam
6. His face's color did not change, nor did his limbs tremble. And the people heard his magnificent, wondrously formed roar, which was as elevated as a lion's.
6. צבע פניו לא השתנה ואיבריו לא רעדו. העולם שמע את שאגתו הגבוהה כשאגת אריה, מופלאה ונעלה.
जलेचरः काञ्चनयष्टिसंस्थो व्यात्ताननः सर्वतिमिप्रमाथी ।
वित्रासयन्राजति वाहमुख्ये शाल्वस्य सेनाप्रमुखे ध्वजाग्र्यः ॥७॥
7. jalecaraḥ kāñcanayaṣṭisaṁstho; vyāttānanaḥ sarvatimipramāthī ,
vitrāsayanrājati vāhamukhye; śālvasya senāpramukhe dhvajāgryaḥ.
7. jale-caraḥ kāñcanayaṣṭi-saṃsthaḥ
vyātta-ānanaḥ sarva-timi-pramāthī
vi-trāsayan rājati vāha-mukhye
śālvasya senā-pramukhe dhvaja-agryaḥ
7. At the forefront of Śālva's army, on his main vehicle, a magnificent banner prominently displayed an aquatic creature. This emblem, fixed to a golden staff, had its mouth wide open, terrifying all as if it were the destroyer of all mighty sea creatures.
7. דגל מעולה, בדמות יצור מים פעור פה המנפץ כל לווייתן, עומד על מוט זהב, וזהר בראש צבאו של שָׁאלְוַה כשהוא מבעית את הסוסים המובילים.
ततः स तूर्णं निष्पत्य प्रद्युम्नः शत्रुकर्शनः ।
शाल्वमेवाभिदुद्राव विधास्यन्कलहं नृप ॥८॥
8. tataḥ sa tūrṇaṁ niṣpatya pradyumnaḥ śatrukarśanaḥ ,
śālvamevābhidudrāva vidhāsyankalahaṁ nṛpa.
8. tataḥ saḥ tūrṇam niṣpatya pradyumnaḥ śatru-karśanaḥ
śālvam eva abhidudrāva vi-dhāsyant kalaham nṛpa
8. Then, O king, Pradyumna, the tormentor of enemies, quickly sprang forth and rushed directly towards Śālva, intent on initiating a fight.
8. אז פְּרַדְיוּמְנַה, מכניע האויבים, יצא במהירות ומיהר אל שָׁאלְוַה, מתכוון לפתוח בריב, הו מלך.
अभियानं तु वीरेण प्रद्युम्नेन महाहवे ।
नामर्षयत संक्रुद्धः शाल्वः कुरुकुलोद्वह ॥९॥
9. abhiyānaṁ tu vīreṇa pradyumnena mahāhave ,
nāmarṣayata saṁkruddhaḥ śālvaḥ kurukulodvaha.
9. abhiyānam tu vīreṇa pradyumnena mahā-āhave na
amarṣayata sam-kruddhaḥ śālvaḥ kuru-kula-udvaha
9. However, O scion of the Kuru dynasty, Śālva, becoming greatly enraged, could not tolerate the attack launched by the hero Pradyumna in that fierce battle.
9. הו נושא משפחת קוּרוּ, שָׁאלְוַה זעם ולא סבל את התקפתו של הגיבור פְּרַדְיוּמְנַה בקרב הגדול.
स रोषमदमत्तो वै कामगादवरुह्य च ।
प्रद्युम्नं योधयामास शाल्वः परपुरंजयः ॥१०॥
10. sa roṣamadamatto vai kāmagādavaruhya ca ,
pradyumnaṁ yodhayāmāsa śālvaḥ parapuraṁjayaḥ.
10. saḥ roṣa-mada-mattaḥ vai kāmagāt avaruhya ca
pradyumnam yodhayāmāsa śālvaḥ parapurañjayaḥ
10. Indeed, Śālva, the conqueror of enemy cities, intoxicated with fury, descended from his aerial car (which moved at will) and then engaged Pradyumna in battle.
10. שָׁאלְוַה, כובש ערי אויבים, שיכור מכעס, ירד מכלי הטיס הנע כרצונו והילחם בפְּרַדְיוּמְנַה.
तयोः सुतुमुलं युद्धं शाल्ववृष्णिप्रवीरयोः ।
समेता ददृशुर्लोका बलिवासवयोरिव ॥११॥
11. tayoḥ sutumulaṁ yuddhaṁ śālvavṛṣṇipravīrayoḥ ,
sametā dadṛśurlokā balivāsavayoriva.
11. tayoḥ sutumulam yuddham śālva-vṛṣṇi-pravīrayoḥ
sametāḥ dadṛśuḥ lokāḥ bali-vāsavayoḥ iva
11. The assembled people watched their very fierce battle, the one between the great heroes of Śālva and Vṛṣṇi, just as they would have watched the battle between Bali and Indra.
11. האנשים שהתאספו ראו את הקרב הסוער ביותר בין שָׁאלְוַה לבין גיבור בני וְרְשְׁנִי, כקרב שהיה בין בַּלִי לבין וָאסַוַה (אִינְדְרַה).
तस्य मायामयो वीर रथो हेमपरिष्कृतः ।
सध्वजः सपताकश्च सानुकर्षः सतूणवान् ॥१२॥
12. tasya māyāmayo vīra ratho hemapariṣkṛtaḥ ,
sadhvajaḥ sapatākaśca sānukarṣaḥ satūṇavān.
12. tasya māyāmayaḥ vīra rathaḥ hemapariṣkṛtaḥ
sadhvajaḥ sapatākaḥ ca sānukarṣaḥ satūṇavān
12. O hero, his chariot, adorned with gold, was made of illusion (māyā). It had a banner, flags, its specific rear structure, and quivers.
12. הו גיבור, מרכבתו (של שָׁאלְוַה) הייתה אשלייתית במהותה ומעוטרת זהב, ועליה דגל ושלטים, רצועות ואשפות.
स तं रथवरं श्रीमान्समारुह्य किल प्रभो ।
मुमोच बाणान्कौरव्य प्रद्युम्नाय महाबलः ॥१३॥
13. sa taṁ rathavaraṁ śrīmānsamāruhya kila prabho ,
mumoca bāṇānkauravya pradyumnāya mahābalaḥ.
13. saḥ tam rathavaram śrīmān samāruhya kila prabho
mumoca bāṇān kauravya pradyumnāya mahābalaḥ
13. O lord, O scion of Kuru, that glorious and mighty hero, having mounted that excellent chariot, indeed shot arrows at Pradyumna.
13. הו אדון, הו צאצא קוּרוּ, אותו אציל רב כוח עלה לכאורה על המרכבה המעולה ההיא ושיגר חצים אל פְּרַדְיוּמְנַה.
ततो बाणमयं वर्षं व्यसृजत्तरसा रणे ।
प्रद्युम्नो भुजवेगेन शाल्वं संमोहयन्निव ॥१४॥
14. tato bāṇamayaṁ varṣaṁ vyasṛjattarasā raṇe ,
pradyumno bhujavegena śālvaṁ saṁmohayanniva.
14. tataḥ bāṇamayam varṣam vyasṛjat tarasā raṇe
pradyumnaḥ bhuja-vegena śālvam saṃmohayat iva
14. Then, Pradyumna, with the swiftness of his arm, rapidly unleashed a shower of arrows in the battle, as if to bewilder Salva.
14. אז פְּרַדְיוּמְנַה, בכוח זרועו, שיגר בקרב מטר חצים מהיר, כמעט מבלבל את שָׁאלְוַה.
स तैरभिहतः संख्ये नामर्षयत सौभराट् ।
शरान्दीप्ताग्निसंकाशान्मुमोच तनये मम ॥१५॥
15. sa tairabhihataḥ saṁkhye nāmarṣayata saubharāṭ ,
śarāndīptāgnisaṁkāśānmumoca tanaye mama.
15. sa taiḥ abhihataḥ saṃkhye na amarṣayata saubharāṭ
śarān dīptāgnisaṃkāśān mumoca tanaye mama
15. Struck by them in battle, the great lord (Pradyumna) did not tolerate it. He released arrows, resembling blazing fire, at my son (Śālva).
15. שליט סַאוּבְּהַא, שנפגע מהם בקרב, לא סבל זאת, ושיגר אל בני חצים הדומים לאש בוערת.
स शाल्वबाणै राजेन्द्र विद्धो रुक्मिणिनन्दनः ।
मुमोच बाणं त्वरितो मर्मभेदिनमाहवे ॥१६॥
16. sa śālvabāṇai rājendra viddho rukmiṇinandanaḥ ,
mumoca bāṇaṁ tvarito marmabhedinamāhave.
16. sa śālvabāṇaiḥ rājendra viddhaḥ rukmiṇinandanaḥ
mumoca bāṇam tvaritaḥ marmabhedinam āhave
16. O king of kings, the son of Rukmiṇī (Pradyumna), having been struck by Śālva's arrows, swiftly released a vital-point-piercing arrow in battle.
16. הו מלך המלכים, בן רוּקְמִינִי נפגע מחציו של שָׁאלְוַה ושיגר בקרב במהירות חץ החודר לנקודות חיוניות.
तस्य वर्म विभिद्याशु स बाणो मत्सुतेरितः ।
बिभेद हृदयं पत्री स पपात मुमोह च ॥१७॥
17. tasya varma vibhidyāśu sa bāṇo matsuteritaḥ ,
bibheda hṛdayaṁ patrī sa papāta mumoha ca.
17. tasya varma vibhidya āśu sa bāṇaḥ matsuteritaḥ
bibheda hṛdayam patrī sa papāta mumoha ca
17. That feathered arrow, quickly piercing his (Śālva's) armor, and propelled by my son (Pradyumna), then pierced his heart. He (Śālva) fell and became unconscious.
17. החץ ששיגר בני פילח במהירות את שריונו, חדר ללבו, והוא נפל והתעלף.
तस्मिन्निपतिते वीरे शाल्वराजे विचेतसि ।
संप्राद्रवन्दानवेन्द्रा दारयन्तो वसुंधराम् ॥१८॥
18. tasminnipatite vīre śālvarāje vicetasi ,
saṁprādravandānavendrā dārayanto vasuṁdharām.
18. tasmin nipatite vīre śālvarāje vicetasi sam
pra adravan dānavendrāḥ dārayantaḥ vasundharām
18. When that heroic King Śālva fell unconscious, the lords of the Dānavas fled, seemingly tearing apart the earth as they went.
18. כשהגיבור, מלך שָׁאלְוַה, נפל מחוסר חושים, נמלטו שליטי הדָאנַוַה בבהלה והרעידו את האדמה.
हाहाकृतमभूत्सैन्यं शाल्वस्य पृथिवीपते ।
नष्टसंज्ञे निपतिते तदा सौभपतौ नृप ॥१९॥
19. hāhākṛtamabhūtsainyaṁ śālvasya pṛthivīpate ,
naṣṭasaṁjñe nipatite tadā saubhapatau nṛpa.
19. hāhākṛtam abhūt sainyam śālvasya pṛthivīpate
naṣṭasaṃjñe nipatite tadā saubhapatau nṛpa
19. O King, when the lord of Saubha (Śālva) collapsed, having lost consciousness, Śālva's army cried out in distress, O lord of the earth.
19. הו אדון הארץ, צבאו של שָׁאלְוַה פרץ בזעקות, כשמלך סַאוּבְּהַא נפל אז ואיבד את חושיו.
तत उत्थाय कौरव्य प्रतिलभ्य च चेतनाम् ।
मुमोच बाणं तरसा प्रद्युम्नाय महाबलः ॥२०॥
20. tata utthāya kauravya pratilabhya ca cetanām ,
mumoca bāṇaṁ tarasā pradyumnāya mahābalaḥ.
20. tataḥ utthāya kauravya pratilabhya ca cetanām
mumoca bāṇam tarasā pradyumnāya mahābalaḥ
20. O descendant of Kuru, then the mighty Śālva, having risen and regained his consciousness, swiftly released an arrow at Pradyumna.
20. אז קם, הו צאצא קוּרוּ, וחזר לחושיו, והאציל רב הכוח שיגר חץ במהירות אל פְּרַדְיוּמְנַה.
तेन विद्धो महाबाहुः प्रद्युम्नः समरे स्थितः ।
जत्रुदेशे भृशं वीरो व्यवासीदद्रथे तदा ॥२१॥
21. tena viddho mahābāhuḥ pradyumnaḥ samare sthitaḥ ,
jatrudeśe bhṛśaṁ vīro vyavāsīdadrathe tadā.
21. tena viddhaḥ mahābāhuḥ pradyumnaḥ samare sthitaḥ
jatrudeśe bhṛśam vīraḥ vyavāsīdat rathe tadā
21. Struck by him (Śālva), the mighty-armed Pradyumna, the hero, who was standing in battle, then sank heavily into his chariot at the region of his collarbone.
21. פְּרַדְיוּמְנַה אדיר הזרועות, שעמד בקרב, נפגע ממנו קשות באזור עצם הבריח, והגיבור שקע אז במרכבה.
तं स विद्ध्वा महाराज शाल्वो रुक्मिणिनन्दनम् ।
ननाद सिंहनादं वै नादेनापूरयन्महीम् ॥२२॥
22. taṁ sa viddhvā mahārāja śālvo rukmiṇinandanam ,
nanāda siṁhanādaṁ vai nādenāpūrayanmahīm.
22. tam saḥ viddhvā mahārāja śālvaḥ rukmiṇīnandanam
nanāda siṃhanādam vai nādena āpūrayat mahīm
22. Having struck him, the son of Rukmiṇī (Pradyumna), King Śālva then roared a lion's roar, filling the earth with his sound, O great King.
22. הו מלך גדול, לאחר ששָׁאלְוַה פגע בבן רוּקְמִינִי, הוא שאג שאגת אריה ומילא את הארץ בקול.
ततो मोहं समापन्ने तनये मम भारत ।
मुमोच बाणांस्त्वरितः पुनरन्यान्दुरासदान् ॥२३॥
23. tato mohaṁ samāpanne tanaye mama bhārata ,
mumoca bāṇāṁstvaritaḥ punaranyāndurāsadān.
23. tataḥ moham samāpanne tanaye mama bhārata
mumoca bāṇān tvaritaḥ punar anyān durāsadān
23. Then, O descendant of Bharata, when my son fell into unconsciousness, he quickly released more irresistible arrows.
23. אז, הו בְּהָארַטַה, כשבני נפל להלם, שיגר שָׁאלְוַה במהירות שוב חצים אחרים, קשים להתמודדות.
स तैरभिहतो बाणैर्बहुभिस्तेन मोहितः ।
निश्चेष्टः कौरवश्रेष्ठ प्रद्युम्नोऽभूद्रणाजिरे ॥२४॥
24. sa tairabhihato bāṇairbahubhistena mohitaḥ ,
niśceṣṭaḥ kauravaśreṣṭha pradyumno'bhūdraṇājire.
24. saḥ taiḥ abhihataḥ bāṇaiḥ bahubhiḥ tena mohitaḥ
niśceṣṭaḥ kauravaśreṣṭha pradyumnaḥ abhūt raṇājire
24. O best of the Kurus, struck by those many arrows from him, Pradyumna became bewildered and motionless on the battlefield.
24. הו מיטב קוּרוּ, פְּרַדְיוּמְנַה, שנפגע מחצים רבים אלה והוכה על ידו בבלבול, נותר חסר תנועה בשדה הקרב.