महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-13, chapter-69
भीष्म उवाच ।
अत्रैव कीर्त्यते सद्भिर्ब्राह्मणस्वाभिमर्शने ।
नृगेण सुमहत्कृच्छ्रं यदवाप्तं कुरूद्वह ॥१॥
अत्रैव कीर्त्यते सद्भिर्ब्राह्मणस्वाभिमर्शने ।
नृगेण सुमहत्कृच्छ्रं यदवाप्तं कुरूद्वह ॥१॥
1. bhīṣma uvāca ,
atraiva kīrtyate sadbhirbrāhmaṇasvābhimarśane ,
nṛgeṇa sumahatkṛcchraṁ yadavāptaṁ kurūdvaha.
atraiva kīrtyate sadbhirbrāhmaṇasvābhimarśane ,
nṛgeṇa sumahatkṛcchraṁ yadavāptaṁ kurūdvaha.
1.
bhīṣmaḥ uvāca atra eva kīrtyate sadbhiḥ brāhmaṇasvābhimaśane
nṛgeṇa sumahat kṛcchram yat avāptam kurūdvaha
nṛgeṇa sumahat kṛcchram yat avāptam kurūdvaha
1.
bhīṣmaḥ uvāca kurūdvaha atra eva brāhmaṇasvābhimaśane
sadbhiḥ yat sumahat kṛcchram nṛgeṇa avāptam kīrtyate
sadbhiḥ yat sumahat kṛcchram nṛgeṇa avāptam kīrtyate
1.
Bhishma said: O upholder of the Kurus, in this very context, the virtuous recount the great hardship that King Nṛga experienced due to the improper seizure of a brahmin's property.
निविशन्त्यां पुरा पार्थ द्वारवत्यामिति श्रुतिः ।
अदृश्यत महाकूपस्तृणवीरुत्समावृतः ॥२॥
अदृश्यत महाकूपस्तृणवीरुत्समावृतः ॥२॥
2. niviśantyāṁ purā pārtha dvāravatyāmiti śrutiḥ ,
adṛśyata mahākūpastṛṇavīrutsamāvṛtaḥ.
adṛśyata mahākūpastṛṇavīrutsamāvṛtaḥ.
2.
niviśantyām purā pārtha dvāravatyām iti
śrutiḥ adṛśyata mahākūpaḥ tṛṇavīrutsamāvṛtaḥ
śrutiḥ adṛśyata mahākūpaḥ tṛṇavīrutsamāvṛtaḥ
2.
pārtha purā dvāravatyām niviśantyām iti
śrutiḥ tṛṇavīrutsamāvṛtaḥ mahākūpaḥ adṛśyata
śrutiḥ tṛṇavīrutsamāvṛtaḥ mahākūpaḥ adṛśyata
2.
O Pārtha, there is a tradition (śruti) that formerly, as Dvaraka was being established, a large well was observed, completely overgrown with grass and creepers.
प्रयत्नं तत्र कुर्वाणास्तस्मात्कूपाज्जलार्थिनः ।
श्रमेण महता युक्तास्तस्मिंस्तोये सुसंवृते ॥३॥
श्रमेण महता युक्तास्तस्मिंस्तोये सुसंवृते ॥३॥
3. prayatnaṁ tatra kurvāṇāstasmātkūpājjalārthinaḥ ,
śrameṇa mahatā yuktāstasmiṁstoye susaṁvṛte.
śrameṇa mahatā yuktāstasmiṁstoye susaṁvṛte.
3.
prayatnam tatra kurvāṇāḥ tasmāt kūpāt jalārthinaḥ
śrameṇa mahatā yuktāḥ tasmin toye susaṃvṛte
śrameṇa mahatā yuktāḥ tasmin toye susaṃvṛte
3.
jalārthinaḥ tasmāt kūpāt tatra prayatnam kurvāṇāḥ
tasmin susaṃvṛte toye mahatā śrameṇa yuktāḥ
tasmin susaṃvṛte toye mahatā śrameṇa yuktāḥ
3.
Those seeking water, making efforts at that well, were engaged in great labor, for the water within it was completely concealed.
ददृशुस्ते महाकायं कृकलासमवस्थितम् ।
तस्य चोद्धरणे यत्नमकुर्वंस्ते सहस्रशः ॥४॥
तस्य चोद्धरणे यत्नमकुर्वंस्ते सहस्रशः ॥४॥
4. dadṛśuste mahākāyaṁ kṛkalāsamavasthitam ,
tasya coddharaṇe yatnamakurvaṁste sahasraśaḥ.
tasya coddharaṇe yatnamakurvaṁste sahasraśaḥ.
4.
dadṛśuḥ te mahākāyam kṛkalāsam avasthitam
tasya ca uddharaṇe yatnam akurvan te sahasraśaḥ
tasya ca uddharaṇe yatnam akurvan te sahasraśaḥ
4.
te mahākāyam kṛkalāsam avasthitam dadṛśuḥ ca
te tasya uddharaṇe sahasraśaḥ yatnam akurvan
te tasya uddharaṇe sahasraśaḥ yatnam akurvan
4.
They saw a huge-bodied lizard situated there. And they made thousands of attempts to pull it out.
प्रग्रहैश्चर्मपट्टैश्च तं बद्ध्वा पर्वतोपमम् ।
नाशक्नुवन्समुद्धर्तुं ततो जग्मुर्जनार्दनम् ॥५॥
नाशक्नुवन्समुद्धर्तुं ततो जग्मुर्जनार्दनम् ॥५॥
5. pragrahaiścarmapaṭṭaiśca taṁ baddhvā parvatopamam ,
nāśaknuvansamuddhartuṁ tato jagmurjanārdanam.
nāśaknuvansamuddhartuṁ tato jagmurjanārdanam.
5.
pragrahaiḥ carmapaṭṭaiḥ ca tam baddhvā parvatopamam
na aśaknuvan samuddhartum tataḥ jagmuḥ janārdanam
na aśaknuvan samuddhartum tataḥ jagmuḥ janārdanam
5.
pragrahaiḥ carmapaṭṭaiḥ ca tam parvatopamam baddhvā
samuddhartum na aśaknuvan tataḥ janārdanam jagmuḥ
samuddhartum na aśaknuvan tataḥ janārdanam jagmuḥ
5.
Having bound that mountain-like lizard with ropes and leather straps, they were unable to pull it out. Then, they went to Janardana (Kṛṣṇa).
खमावृत्योदपानस्य कृकलासः स्थितो महान् ।
तस्य नास्ति समुद्धर्तेत्यथ कृष्णे न्यवेदयन् ॥६॥
तस्य नास्ति समुद्धर्तेत्यथ कृष्णे न्यवेदयन् ॥६॥
6. khamāvṛtyodapānasya kṛkalāsaḥ sthito mahān ,
tasya nāsti samuddhartetyatha kṛṣṇe nyavedayan.
tasya nāsti samuddhartetyatha kṛṣṇe nyavedayan.
6.
kham āvṛtya udapānasya kṛkalāsaḥ sthitaḥ mahān
tasya na asti samuddhartā iti atha kṛṣṇe nyavedayan
tasya na asti samuddhartā iti atha kṛṣṇe nyavedayan
6.
mahān kṛkalāsaḥ udapānasya kham āvṛtya sthitaḥ atha
kṛṣṇe tasya samuddhartā na asti iti nyavedayan
kṛṣṇe tasya samuddhartā na asti iti nyavedayan
6.
A great lizard was situated there, having covered the opening of the well. Then they reported to Kṛṣṇa, saying, 'There is no one who can pull it out.'
स वासुदेवेन समुद्धृतश्च पृष्टश्च कामान्निजगाद राजा ।
नृगस्तदात्मानमथो न्यवेदयत्पुरातनं यज्ञसहस्रयाजिनम् ॥७॥
नृगस्तदात्मानमथो न्यवेदयत्पुरातनं यज्ञसहस्रयाजिनम् ॥७॥
7. sa vāsudevena samuddhṛtaśca; pṛṣṭaśca kāmānnijagāda rājā ,
nṛgastadātmānamatho nyavedaya;tpurātanaṁ yajñasahasrayājinam.
nṛgastadātmānamatho nyavedaya;tpurātanaṁ yajñasahasrayājinam.
7.
sa vāsudevena samuddhṛtaḥ ca
pṛṣṭaḥ ca kāmān nijagāda rājā
nṛgaḥ tadā ātmānam atho nyavedayat
purātanam yajñasahasrayājinam
pṛṣṭaḥ ca kāmān nijagāda rājā
nṛgaḥ tadā ātmānam atho nyavedayat
purātanam yajñasahasrayājinam
7.
He was raised by Vāsudeva (Kṛṣṇa), and when questioned about his desires, the king (Nṛga) spoke them. Nṛga then revealed his true self (ātman), stating that he was the ancient king who had performed thousands of Vedic rituals (yajña).
तथा ब्रुवाणं तु तमाह माधवः शुभं त्वया कर्म कृतं न पापकम् ।
कथं भवान्दुर्गतिमीदृशीं गतो नरेन्द्र तद्ब्रूहि किमेतदीदृशम् ॥८॥
कथं भवान्दुर्गतिमीदृशीं गतो नरेन्द्र तद्ब्रूहि किमेतदीदृशम् ॥८॥
8. tathā bruvāṇaṁ tu tamāha mādhavaḥ; śubhaṁ tvayā karma kṛtaṁ na pāpakam ,
kathaṁ bhavāndurgatimīdṛśīṁ gato; narendra tadbrūhi kimetadīdṛśam.
kathaṁ bhavāndurgatimīdṛśīṁ gato; narendra tadbrūhi kimetadīdṛśam.
8.
tathā bruvāṇam tu tam āha mādhavaḥ
śubham tvayā karma kṛtam na pāpakam
katham bhavān durgatim īdṛśīm gataḥ
narendra tat brūhi kim etat īdṛśam
śubham tvayā karma kṛtam na pāpakam
katham bhavān durgatim īdṛśīm gataḥ
narendra tat brūhi kim etat īdṛśam
8.
To him, who was speaking thus, Mādhava (Kṛṣṇa) said: "You performed virtuous deeds (karma), not sinful ones. O King, how did you come to this terrible condition? Please explain how this happened."
शतं सहस्राणि शतं गवां पुनः पुनः शतान्यष्ट शतायुतानि ।
त्वया पुरा दत्तमितीह शुश्रुम नृप द्विजेभ्यः क्व नु तद्गतं तव ॥९॥
त्वया पुरा दत्तमितीह शुश्रुम नृप द्विजेभ्यः क्व नु तद्गतं तव ॥९॥
9. śataṁ sahasrāṇi śataṁ gavāṁ punaḥ; punaḥ śatānyaṣṭa śatāyutāni ,
tvayā purā dattamitīha śuśruma; nṛpa dvijebhyaḥ kva nu tadgataṁ tava.
tvayā purā dattamitīha śuśruma; nṛpa dvijebhyaḥ kva nu tadgataṁ tava.
9.
śatam sahasrāṇi śatam gavām punaḥ
punaḥ śatāni aṣṭa śatāyutāni tvayā
purā dattam iti iha śuśruma nṛpa
dvijebhyaḥ kva nu tat gatam tava
punaḥ śatāni aṣṭa śatāyutāni tvayā
purā dattam iti iha śuśruma nṛpa
dvijebhyaḥ kva nu tat gatam tava
9.
We have heard here, O King, that you formerly gave away hundreds of thousands, hundreds of cows, and repeatedly, eight million cows to the twice-born (dvija). Where, then, have those gifts of yours gone?
नृगस्ततोऽब्रवीत्कृष्णं ब्राह्मणस्याग्निहोत्रिणः ।
प्रोषितस्य परिभ्रष्टा गौरेका मम गोधने ॥१०॥
प्रोषितस्य परिभ्रष्टा गौरेका मम गोधने ॥१०॥
10. nṛgastato'bravītkṛṣṇaṁ brāhmaṇasyāgnihotriṇaḥ ,
proṣitasya paribhraṣṭā gaurekā mama godhane.
proṣitasya paribhraṣṭā gaurekā mama godhane.
10.
nṛgaḥ tataḥ abravīt kṛṣṇam brāhmaṇasya agnihotriṇaḥ
proṣitasya paribhraṣṭā gauḥ ekā mama godhane
proṣitasya paribhraṣṭā gauḥ ekā mama godhane
10.
Then Nṛga said to Kṛṣṇa: "One cow belonging to a brahmin (dvija), who was a performer of the Vedic fire ritual (homa) and was away from home, strayed into my cattle herd."
गवां सहस्रे संख्याता तदा सा पशुपैर्मम ।
सा ब्राह्मणाय मे दत्ता प्रेत्यार्थमभिकाङ्क्षता ॥११॥
सा ब्राह्मणाय मे दत्ता प्रेत्यार्थमभिकाङ्क्षता ॥११॥
11. gavāṁ sahasre saṁkhyātā tadā sā paśupairmama ,
sā brāhmaṇāya me dattā pretyārthamabhikāṅkṣatā.
sā brāhmaṇāya me dattā pretyārthamabhikāṅkṣatā.
11.
gavām sahasre saṃkhyātā tadā sā paśupaiḥ mama sā
brāhmaṇāya me dattā pretya artham abhikāṅkṣatā
brāhmaṇāya me dattā pretya artham abhikāṅkṣatā
11.
tadā mama paśupaiḥ gavām sahasre sā saṃkhyātā sā
me brāhmaṇāya pretya artham abhikāṅkṣatā dattā
me brāhmaṇāya pretya artham abhikāṅkṣatā dattā
11.
At that time, a thousand cows were counted by my cowherds. That cow was given by me to a Brahmin, as I desired merit for the afterlife.
अपश्यत्परिमार्गंश्च तां यां परगृहे द्विजः ।
ममेयमिति चोवाच ब्राह्मणो यस्य साभवत् ॥१२॥
ममेयमिति चोवाच ब्राह्मणो यस्य साभवत् ॥१२॥
12. apaśyatparimārgaṁśca tāṁ yāṁ paragṛhe dvijaḥ ,
mameyamiti covāca brāhmaṇo yasya sābhavat.
mameyamiti covāca brāhmaṇo yasya sābhavat.
12.
apaśyat parimārgan ca tām yām paragṛhe dvijaḥ
mama iyam iti ca uvāca brāhmaṇaḥ yasya sā abhavat
mama iyam iti ca uvāca brāhmaṇaḥ yasya sā abhavat
12.
parimārgan dvijaḥ paragṛhe yām tām apaśyat ca
yasya sā abhavat brāhmaṇaḥ ca mama iyam iti uvāca
yasya sā abhavat brāhmaṇaḥ ca mama iyam iti uvāca
12.
The Brahmin, searching, saw that cow in another's house. And the Brahmin to whom it belonged said, 'This is mine!'
तावुभौ समनुप्राप्तौ विवदन्तौ भृशज्वरौ ।
भवान्दाता भवान्हर्तेत्यथ तौ मां तदोचतुः ॥१३॥
भवान्दाता भवान्हर्तेत्यथ तौ मां तदोचतुः ॥१३॥
13. tāvubhau samanuprāptau vivadantau bhṛśajvarau ,
bhavāndātā bhavānhartetyatha tau māṁ tadocatuḥ.
bhavāndātā bhavānhartetyatha tau māṁ tadocatuḥ.
13.
tau ubhau samanuprāptau vivadantau bhṛśa jvarau
bhavān dātā bhavān hartā iti atha tau mām tadā ūcatuḥ
bhavān dātā bhavān hartā iti atha tau mām tadā ūcatuḥ
13.
tau ubhau vivadantau bhṛśa jvarau samanuprāptau atha tau tadā mām "bhavān dātā,
bhavān hartā" iti ūcatuḥ
bhavān hartā" iti ūcatuḥ
13.
Those two, greatly agitated and arguing, approached me. Then they said, 'You are the donor, and you are the taker!'
शतेन शतसंख्येन गवां विनिमयेन वै ।
याचे प्रतिग्रहीतारं स तु मामब्रवीदिदम् ॥१४॥
याचे प्रतिग्रहीतारं स तु मामब्रवीदिदम् ॥१४॥
14. śatena śatasaṁkhyena gavāṁ vinimayena vai ,
yāce pratigrahītāraṁ sa tu māmabravīdidam.
yāce pratigrahītāraṁ sa tu māmabravīdidam.
14.
śatena śatasaṃkhyena gavām vinimayena vai
yāce pratigrahītāram saḥ tu mām abravīt idam
yāce pratigrahītāram saḥ tu mām abravīt idam
14.
aham śatena śatasaṃkhyena gavām vinimayena vai
pratigrahītāram yāce saḥ tu mām idam abravīt
pratigrahītāram yāce saḥ tu mām idam abravīt
14.
I offered a hundred cows as an exchange to the recipient, but he then said this to me:
देशकालोपसंपन्ना दोग्ध्री क्षान्तातिवत्सला ।
स्वादुक्षीरप्रदा धन्या मम नित्यं निवेशने ॥१५॥
स्वादुक्षीरप्रदा धन्या मम नित्यं निवेशने ॥१५॥
15. deśakālopasaṁpannā dogdhrī kṣāntātivatsalā ,
svādukṣīrapradā dhanyā mama nityaṁ niveśane.
svādukṣīrapradā dhanyā mama nityaṁ niveśane.
15.
deśakālopasampannā dogdhrī kṣāntā ativatsalā
svādukṣīrapradā dhanyā mama nityam niveśane
svādukṣīrapradā dhanyā mama nityam niveśane
15.
deśakālopasampannā dogdhrī kṣāntā ativatsalā
svādukṣīrapradā dhanyā mama nityam niveśane
svādukṣīrapradā dhanyā mama nityam niveśane
15.
She is a blessed cow, always present in my home, perfectly suited to time and place, a milker, patient, extremely affectionate, and a giver of sweet milk.
कृशं च भरते या गौर्मम पुत्रमपस्तनम् ।
न सा शक्या मया हातुमित्युक्त्वा स जगाम ह ॥१६॥
न सा शक्या मया हातुमित्युक्त्वा स जगाम ह ॥१६॥
16. kṛśaṁ ca bharate yā gaurmama putramapastanam ,
na sā śakyā mayā hātumityuktvā sa jagāma ha.
na sā śakyā mayā hātumityuktvā sa jagāma ha.
16.
kṛśam ca bharate yā gauḥ mama putram apastanam
na sā śakyā mayā hātum iti uktvā sa jagāma ha
na sā śakyā mayā hātum iti uktvā sa jagāma ha
16.
yā gauḥ mama kṛśam apastanam putram bharate,
sā mayā hātum na śakyā.
iti uktvā sa ha jagāma.
sā mayā hātum na śakyā.
iti uktvā sa ha jagāma.
16.
That cow, who sustains my frail son, deprived of his mother's milk, cannot possibly be abandoned by me. Having said this, he then departed.
ततस्तमपरं विप्रं याचे विनिमयेन वै ।
गवां शतसहस्रं वै तत्कृते गृह्यतामिति ॥१७॥
गवां शतसहस्रं वै तत्कृते गृह्यतामिति ॥१७॥
17. tatastamaparaṁ vipraṁ yāce vinimayena vai ,
gavāṁ śatasahasraṁ vai tatkṛte gṛhyatāmiti.
gavāṁ śatasahasraṁ vai tatkṛte gṛhyatāmiti.
17.
tataḥ tam aparam vipram yāce vinimayena vai
gavām śatasahasram vai tatkṛte gṛhyatām iti
gavām śatasahasram vai tatkṛte gṛhyatām iti
17.
tataḥ aham tam aparam vipram vinimayena yāce (iti): gavām śatasahasram vai tatkṛte gṛhyatām.
17.
Then I begged that other Brahmin for an exchange: 'Indeed, let a hundred thousand cows be accepted in its stead.'
ब्राह्मण उवाच ।
न राज्ञां प्रतिगृह्णामि शक्तोऽहं स्वस्य मार्गणे ।
सैव गौर्दीयतां शीघ्रं ममेति मधुसूदन ॥१८॥
न राज्ञां प्रतिगृह्णामि शक्तोऽहं स्वस्य मार्गणे ।
सैव गौर्दीयतां शीघ्रं ममेति मधुसूदन ॥१८॥
18. brāhmaṇa uvāca ,
na rājñāṁ pratigṛhṇāmi śakto'haṁ svasya mārgaṇe ,
saiva gaurdīyatāṁ śīghraṁ mameti madhusūdana.
na rājñāṁ pratigṛhṇāmi śakto'haṁ svasya mārgaṇe ,
saiva gaurdīyatāṁ śīghraṁ mameti madhusūdana.
18.
brāhmaṇaḥ uvāca na rājñām pratigṛhṇāmi śaktaḥ aham svasya
mārgaṇe sā eva gauḥ dīyatām śīghram mama iti madhusūdana
mārgaṇe sā eva gauḥ dīyatām śīghram mama iti madhusūdana
18.
brāhmaṇaḥ uvāca: na rājñām pratigṛhṇāmi.
aham svasya mārgaṇe śaktaḥ (asmi).
he madhusūdana,
sā eva gauḥ mama śīghram dīyatām! iti.
aham svasya mārgaṇe śaktaḥ (asmi).
he madhusūdana,
sā eva gauḥ mama śīghram dīyatām! iti.
18.
The Brahmin said: 'I do not accept anything from kings; I am capable of acquiring my own needs. O Madhusūdana (Kṛṣṇa), let that very cow be given to me quickly!'
रुक्ममश्वांश्च ददतो रजतं स्यन्दनांस्तथा ।
न जग्राह ययौ चापि तदा स ब्राह्मणर्षभः ॥१९॥
न जग्राह ययौ चापि तदा स ब्राह्मणर्षभः ॥१९॥
19. rukmamaśvāṁśca dadato rajataṁ syandanāṁstathā ,
na jagrāha yayau cāpi tadā sa brāhmaṇarṣabhaḥ.
na jagrāha yayau cāpi tadā sa brāhmaṇarṣabhaḥ.
19.
rukmaṃ aśvān ca dadato rajataṃ syandanān tathā
na jagrāha yayau ca api tadā saḥ brāhmaṇarṣabhaḥ
na jagrāha yayau ca api tadā saḥ brāhmaṇarṣabhaḥ
19.
saḥ brāhmaṇarṣabhaḥ rukmaṃ aśvān ca rajataṃ
syandanān tathā dadato api tadā na jagrāha ca yayau
syandanān tathā dadato api tadā na jagrāha ca yayau
19.
When gold, horses, silver, and chariots were being offered, that most excellent Brahmin (brāhmaṇarṣabha) did not accept them and departed.
एतस्मिन्नेव काले तु चोदितः कालधर्मणा ।
पितृलोकमहं प्राप्य धर्मराजमुपागमम् ॥२०॥
पितृलोकमहं प्राप्य धर्मराजमुपागमम् ॥२०॥
20. etasminneva kāle tu coditaḥ kāladharmaṇā ,
pitṛlokamahaṁ prāpya dharmarājamupāgamam.
pitṛlokamahaṁ prāpya dharmarājamupāgamam.
20.
etasmin eva kāle tu coditaḥ kāladharmaṇā
pitṛlokam aham prāpya dharmarājam upāgamam
pitṛlokam aham prāpya dharmarājam upāgamam
20.
tu etasmin eva kāle kāladharmaṇā coditaḥ
aham pitṛlokam prāpya dharmarājam upāgamam
aham pitṛlokam prāpya dharmarājam upāgamam
20.
Precisely at that time, impelled by the natural law (dharma) of time, I reached the world of the ancestors and approached Yama, the king of natural law (dharma).
यमस्तु पूजयित्वा मां ततो वचनमब्रवीत् ।
नान्तः संख्यायते राजंस्तव पुण्यस्य कर्मणः ॥२१॥
नान्तः संख्यायते राजंस्तव पुण्यस्य कर्मणः ॥२१॥
21. yamastu pūjayitvā māṁ tato vacanamabravīt ,
nāntaḥ saṁkhyāyate rājaṁstava puṇyasya karmaṇaḥ.
nāntaḥ saṁkhyāyate rājaṁstava puṇyasya karmaṇaḥ.
21.
yamaḥ tu pūjayitvā mām tataḥ vacanam abravīt na
antaḥ saṃkhyāyate rājan tava puṇyasya karmaṇaḥ
antaḥ saṃkhyāyate rājan tava puṇyasya karmaṇaḥ
21.
tu yamaḥ mām pūjayitvā tataḥ vacanam abravīt
rājan tava puṇyasya karmaṇaḥ antaḥ na saṃkhyāyate
rājan tava puṇyasya karmaṇaḥ antaḥ na saṃkhyāyate
21.
Yama, having honored me, then spoke these words: "O King, there is no end to your meritorious actions (karma)."
अस्ति चैव कृतं पापमज्ञानात्तदपि त्वया ।
चरस्व पापं पश्चाद्वा पूर्वं वा त्वं यथेच्छसि ॥२२॥
चरस्व पापं पश्चाद्वा पूर्वं वा त्वं यथेच्छसि ॥२२॥
22. asti caiva kṛtaṁ pāpamajñānāttadapi tvayā ,
carasva pāpaṁ paścādvā pūrvaṁ vā tvaṁ yathecchasi.
carasva pāpaṁ paścādvā pūrvaṁ vā tvaṁ yathecchasi.
22.
asti ca eva kṛtam pāpam ajñānāt tat api tvayā
carasva pāpam paścāt vā pūrvam vā tvam yathā icchasi
carasva pāpam paścāt vā pūrvam vā tvam yathā icchasi
22.
ca eva tvayā ajñānāt tat pāpam kṛtam api asti tvam
yathā icchasi pāpam paścāt vā pūrvam vā carasva
yathā icchasi pāpam paścāt vā pūrvam vā carasva
22.
However, there is also a sin (pāpa) committed by you, albeit unknowingly. You may undergo the consequence of this sin (pāpa) either later or earlier, as you desire.
रक्षितास्मीति चोक्तं ते प्रतिज्ञा चानृता तव ।
ब्राह्मणस्वस्य चादानं त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः ॥२३॥
ब्राह्मणस्वस्य चादानं त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः ॥२३॥
23. rakṣitāsmīti coktaṁ te pratijñā cānṛtā tava ,
brāhmaṇasvasya cādānaṁ trividhaste vyatikramaḥ.
brāhmaṇasvasya cādānaṁ trividhaste vyatikramaḥ.
23.
rakṣitā asmi iti ca uktam te pratijñā ca anṛtā tava
brāhmaṇasvasya ca ādānam trividhaḥ te vyatikramaḥ
brāhmaṇasvasya ca ādānam trividhaḥ te vyatikramaḥ
23.
te rakṣitā asmi iti ca uktam,
tava pratijñā ca anṛtā,
brāhmaṇasvasya ca ādānam.
te trividhaḥ vyatikramaḥ.
tava pratijñā ca anṛtā,
brāhmaṇasvasya ca ādānam.
te trividhaḥ vyatikramaḥ.
23.
You were told, 'I am protected.' Yet your promise is false, and the appropriation of a brahmin's property. These three constitute your transgressions.
पूर्वं कृच्छ्रं चरिष्येऽहं पश्चाच्छुभमिति प्रभो ।
धर्मराजं ब्रुवन्नेवं पतितोऽस्मि महीतले ॥२४॥
धर्मराजं ब्रुवन्नेवं पतितोऽस्मि महीतले ॥२४॥
24. pūrvaṁ kṛcchraṁ cariṣye'haṁ paścācchubhamiti prabho ,
dharmarājaṁ bruvannevaṁ patito'smi mahītale.
dharmarājaṁ bruvannevaṁ patito'smi mahītale.
24.
pūrvam kṛcchram cariṣye aham paścāt śubham iti
prabho dharmarājam bruvan evam patitaḥ asmi mahītale
prabho dharmarājam bruvan evam patitaḥ asmi mahītale
24.
prabho,
aham pūrvam kṛcchram cariṣye,
paścāt śubham iti dharmarājam bruvan evam,
mahītale patitaḥ asmi.
aham pūrvam kṛcchram cariṣye,
paścāt śubham iti dharmarājam bruvan evam,
mahītale patitaḥ asmi.
24.
O Lord, I had declared, 'First I will undertake penance, and then auspiciousness will follow.' Having spoken thus to Dharmarāja, I have now fallen upon the ground.
अश्रौषं प्रच्युतश्चाहं यमस्योच्चैः प्रभाषतः ।
वासुदेवः समुद्धर्ता भविता ते जनार्दनः ॥२५॥
वासुदेवः समुद्धर्ता भविता ते जनार्दनः ॥२५॥
25. aśrauṣaṁ pracyutaścāhaṁ yamasyoccaiḥ prabhāṣataḥ ,
vāsudevaḥ samuddhartā bhavitā te janārdanaḥ.
vāsudevaḥ samuddhartā bhavitā te janārdanaḥ.
25.
aśrauṣam pracyutaḥ ca aham yamasya uccaiḥ prabhāṣataḥ
vāsudevaḥ samuddhartā bhavitā te janārdanaḥ
vāsudevaḥ samuddhartā bhavitā te janārdanaḥ
25.
ca aham pracyutaḥ,
yamasya uccaiḥ prabhāṣataḥ aśrauṣam: te vāsudevaḥ janārdanaḥ samuddhartā bhavitā.
yamasya uccaiḥ prabhāṣataḥ aśrauṣam: te vāsudevaḥ janārdanaḥ samuddhartā bhavitā.
25.
And I, having been cast down, heard Yama speaking loudly: 'Vāsudeva, Janārdana, will be your deliverer!'
पूर्णे वर्षसहस्रान्ते क्षीणे कर्मणि दुष्कृते ।
प्राप्स्यसे शाश्वताँल्लोकाञ्जितान्स्वेनैव कर्मणा ॥२६॥
प्राप्स्यसे शाश्वताँल्लोकाञ्जितान्स्वेनैव कर्मणा ॥२६॥
26. pūrṇe varṣasahasrānte kṣīṇe karmaṇi duṣkṛte ,
prāpsyase śāśvatāँllokāñjitānsvenaiva karmaṇā.
prāpsyase śāśvatāँllokāñjitānsvenaiva karmaṇā.
26.
pūrṇe varṣasahasrānte kṣīṇe karmaṇi duṣkṛte
prāpsyase śāśvatān lokān jitān svena eva karmaṇā
prāpsyase śāśvatān lokān jitān svena eva karmaṇā
26.
varṣasahasrānte pūrṇe,
duṣkṛte karmaṇi kṣīṇe,
svena eva karmaṇā jitān śāśvatān lokān prāpsyase.
duṣkṛte karmaṇi kṣīṇe,
svena eva karmaṇā jitān śāśvatān lokān prāpsyase.
26.
At the completion of a full thousand years, when your accumulated evil (karma) has been exhausted, you will attain the eternal worlds, which were won by your very own actions (karma).
कूपेऽऽत्मानमधःशीर्षमपश्यं पतितं च ह ।
तिर्यग्योनिमनुप्राप्तं न तु मामजहात्स्मृतिः ॥२७॥
तिर्यग्योनिमनुप्राप्तं न तु मामजहात्स्मृतिः ॥२७॥
27. kūpe''tmānamadhaḥśīrṣamapaśyaṁ patitaṁ ca ha ,
tiryagyonimanuprāptaṁ na tu māmajahātsmṛtiḥ.
tiryagyonimanuprāptaṁ na tu māmajahātsmṛtiḥ.
27.
kūpe ātmanam adhaḥśīrṣam apaśyam patitam ca ha
tiryagyonim anuprāptam na tu mām ajahāt smṛtiḥ
tiryagyonim anuprāptam na tu mām ajahāt smṛtiḥ
27.
kūpe ātmanam adhaḥśīrṣam patitam apaśyam ca ha
tiryagyonim anuprāptam tu mām smṛtiḥ na ajahāt
tiryagyonim anuprāptam tu mām smṛtiḥ na ajahāt
27.
I saw myself fallen headfirst into a well. Although I had attained a subhuman birth, my memory (smṛti) did not abandon me.
त्वया तु तारितोऽस्म्यद्य किमन्यत्र तपोबलात् ।
अनुजानीहि मां कृष्ण गच्छेयं दिवमद्य वै ॥२८॥
अनुजानीहि मां कृष्ण गच्छेयं दिवमद्य वै ॥२८॥
28. tvayā tu tārito'smyadya kimanyatra tapobalāt ,
anujānīhi māṁ kṛṣṇa gaccheyaṁ divamadya vai.
anujānīhi māṁ kṛṣṇa gaccheyaṁ divamadya vai.
28.
tvayā tu tāritaḥ asmi adya kim anyatra tapaḥ
balāt anujānīhi mām kṛṣṇa gaccheyam divam adya vai
balāt anujānīhi mām kṛṣṇa gaccheyam divam adya vai
28.
tu tvayā adya tāritaḥ asmi kim anyatra tapaḥ
balāt kṛṣṇa mām anujānīhi adya vai divam gaccheyam
balāt kṛṣṇa mām anujānīhi adya vai divam gaccheyam
28.
Indeed, by you, I have been delivered today. What else could [my] power of asceticism (tapas) achieve? Kṛṣṇa, permit me; I wish to go to heaven (divam) today.
अनुज्ञातः स कृष्णेन नमस्कृत्य जनार्दनम् ।
विमानं दिव्यमास्थाय ययौ दिवमरिंदम ॥२९॥
विमानं दिव्यमास्थाय ययौ दिवमरिंदम ॥२९॥
29. anujñātaḥ sa kṛṣṇena namaskṛtya janārdanam ,
vimānaṁ divyamāsthāya yayau divamariṁdama.
vimānaṁ divyamāsthāya yayau divamariṁdama.
29.
anujñātaḥ saḥ kṛṣṇena namaskṛtya janārdanam
vimānam divyam āsthāya yayau divam arimdam
vimānam divyam āsthāya yayau divam arimdam
29.
kṛṣṇena anujñātaḥ saḥ janārdanam namaskṛtya
divyam vimānam āsthāya divam yayau arimdam
divyam vimānam āsthāya divam yayau arimdam
29.
Having been permitted by Kṛṣṇa, and having saluted Janārdana, he ascended a divine aerial car and went to heaven (divam), O subduer of foes.
ततस्तस्मिन्दिवं प्राप्ते नृगे भरतसत्तम ।
वासुदेव इमं श्लोकं जगाद कुरुनन्दन ॥३०॥
वासुदेव इमं श्लोकं जगाद कुरुनन्दन ॥३०॥
30. tatastasmindivaṁ prāpte nṛge bharatasattama ,
vāsudeva imaṁ ślokaṁ jagāda kurunandana.
vāsudeva imaṁ ślokaṁ jagāda kurunandana.
30.
tataḥ tasmin divam prāpte nṛge bharatasattama
vāsudevaḥ imam ślokam jagāda kurunandana
vāsudevaḥ imam ślokam jagāda kurunandana
30.
tataḥ tasmin nṛge divam prāpte bharatasattama
vāsudevaḥ imam ślokam jagāda kurunandana
vāsudevaḥ imam ślokam jagāda kurunandana
30.
Then, when King Nṛga had attained heaven (divam), O best among the Bhāratas, Vāsudeva spoke this verse, O delight of the Kurus.
ब्राह्मणस्वं न हर्तव्यं पुरुषेण विजानता ।
ब्राह्मणस्वं हृतं हन्ति नृगं ब्राह्मणगौरिव ॥३१॥
ब्राह्मणस्वं हृतं हन्ति नृगं ब्राह्मणगौरिव ॥३१॥
31. brāhmaṇasvaṁ na hartavyaṁ puruṣeṇa vijānatā ,
brāhmaṇasvaṁ hṛtaṁ hanti nṛgaṁ brāhmaṇagauriva.
brāhmaṇasvaṁ hṛtaṁ hanti nṛgaṁ brāhmaṇagauriva.
31.
brāhmaṇasvaṃ na hartavyaṃ puruṣeṇa vijānatā
brāhmaṇasvaṃ hṛtaṃ hanti nṛgaṃ brāhmaṇagau iva
brāhmaṇasvaṃ hṛtaṃ hanti nṛgaṃ brāhmaṇagau iva
31.
vijānatā puruṣeṇa brāhmaṇasvaṃ na hartavyaṃ
hṛtaṃ brāhmaṇasvaṃ brāhmaṇagau iva nṛgaṃ hanti
hṛtaṃ brāhmaṇasvaṃ brāhmaṇagau iva nṛgaṃ hanti
31.
A discerning person should not seize the property of a brahmin. Property belonging to a brahmin, when taken, destroys (the perpetrator), just as the brahmin's cow destroyed King Nṛga.
सतां समागमः सद्भिर्नाफलः पार्थ विद्यते ।
विमुक्तं नरकात्पश्य नृगं साधुसमागमात् ॥३२॥
विमुक्तं नरकात्पश्य नृगं साधुसमागमात् ॥३२॥
32. satāṁ samāgamaḥ sadbhirnāphalaḥ pārtha vidyate ,
vimuktaṁ narakātpaśya nṛgaṁ sādhusamāgamāt.
vimuktaṁ narakātpaśya nṛgaṁ sādhusamāgamāt.
32.
satām samāgamaḥ sadbhiḥ na aphalaḥ pārtha vidyate
vimuktaṃ narakāt paśya nṛgaṃ sādhusamāgamāt
vimuktaṃ narakāt paśya nṛgaṃ sādhusamāgamāt
32.
pārtha satām sadbhiḥ samāgamaḥ na aphalaḥ vidyate
narakāt vimuktaṃ nṛgaṃ sādhusamāgamāt paśya
narakāt vimuktaṃ nṛgaṃ sādhusamāgamāt paśya
32.
O Pārtha, the association of the good with the virtuous is never fruitless. Behold Nṛga, who was liberated from hell due to the company of the righteous.
प्रदानं फलवत्तत्र द्रोहस्तत्र तथाफलः ।
अपचारं गवां तस्माद्वर्जयेत युधिष्ठिर ॥३३॥
अपचारं गवां तस्माद्वर्जयेत युधिष्ठिर ॥३३॥
33. pradānaṁ phalavattatra drohastatra tathāphalaḥ ,
apacāraṁ gavāṁ tasmādvarjayeta yudhiṣṭhira.
apacāraṁ gavāṁ tasmādvarjayeta yudhiṣṭhira.
33.
pradānaṃ phalavat tatra drohaḥ tatra tathāphalaḥ
apacāraṃ gavām tasmāt varjayeta yudhiṣṭhira
apacāraṃ gavām tasmāt varjayeta yudhiṣṭhira
33.
yudhiṣṭhira tatra pradānaṃ phalavat tatra drohaḥ
tathāphalaḥ tasmāt gavām apacāraṃ varjayeta
tathāphalaḥ tasmāt gavām apacāraṃ varjayeta
33.
In this regard, giving (cows) is fruitful, while harming them leads to similar (negative) results. Therefore, O Yudhiṣṭhira, one should avoid any offense against cows.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69 (current chapter)
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47