Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-14, chapter-76

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
वैशंपायन उवाच ।
सैन्धवैरभवद्युद्धं ततस्तस्य किरीटिनः ।
हतशेषैर्महाराज हतानां च सुतैरपि ॥१॥
1. vaiśaṁpāyana uvāca ,
saindhavairabhavadyuddhaṁ tatastasya kirīṭinaḥ ,
hataśeṣairmahārāja hatānāṁ ca sutairapi.
तेऽवतीर्णमुपश्रुत्य विषयं श्वेतवाहनम् ।
प्रत्युद्ययुरमृष्यन्तो राजानः पाण्डवर्षभम् ॥२॥
2. te'vatīrṇamupaśrutya viṣayaṁ śvetavāhanam ,
pratyudyayuramṛṣyanto rājānaḥ pāṇḍavarṣabham.
अश्वं च तं परामृश्य विषयान्ते विषोपमाः ।
न भयं चक्रिरे पार्थाद्भीमसेनादनन्तरात् ॥३॥
3. aśvaṁ ca taṁ parāmṛśya viṣayānte viṣopamāḥ ,
na bhayaṁ cakrire pārthādbhīmasenādanantarāt.
तेऽविदूराद्धनुष्पाणिं यज्ञियस्य हयस्य च ।
बीभत्सुं प्रत्यपद्यन्त पदातिनमवस्थितम् ॥४॥
4. te'vidūrāddhanuṣpāṇiṁ yajñiyasya hayasya ca ,
bībhatsuṁ pratyapadyanta padātinamavasthitam.
ततस्ते तु महावीर्या राजानः पर्यवारयन् ।
जिगीषन्तो नरव्याघ्राः पूर्वं विनिकृता युधि ॥५॥
5. tataste tu mahāvīryā rājānaḥ paryavārayan ,
jigīṣanto naravyāghrāḥ pūrvaṁ vinikṛtā yudhi.
ते नामान्यथ गोत्राणि कर्माणि विविधानि च ।
कीर्तयन्तस्तदा पार्थं शरवर्षैरवाकिरन् ॥६॥
6. te nāmānyatha gotrāṇi karmāṇi vividhāni ca ,
kīrtayantastadā pārthaṁ śaravarṣairavākiran.
ते किरन्तः शरांस्तीक्ष्णान्वारणेन्द्रनिवारणान् ।
रणे जयमभीप्सन्तः कौन्तेयं पर्यवारयन् ॥७॥
7. te kirantaḥ śarāṁstīkṣṇānvāraṇendranivāraṇān ,
raṇe jayamabhīpsantaḥ kaunteyaṁ paryavārayan.
तेऽसमीक्ष्यैव तं वीरमुग्रकर्माणमाहवे ।
सर्वे युयुधिरे वीरा रथस्थास्तं पदातिनम् ॥८॥
8. te'samīkṣyaiva taṁ vīramugrakarmāṇamāhave ,
sarve yuyudhire vīrā rathasthāstaṁ padātinam.
ते तमाजघ्निरे वीरं निवातकवचान्तकम् ।
संशप्तकनिहन्तारं हन्तारं सैन्धवस्य च ॥९॥
9. te tamājaghnire vīraṁ nivātakavacāntakam ,
saṁśaptakanihantāraṁ hantāraṁ saindhavasya ca.
ततो रथसहस्रेण हयानामयुतेन च ।
कोष्ठकीकृत्य कौन्तेयं संप्रहृष्टमयोधयन् ॥१०॥
10. tato rathasahasreṇa hayānāmayutena ca ,
koṣṭhakīkṛtya kaunteyaṁ saṁprahṛṣṭamayodhayan.
संस्मरन्तो वधं वीराः सिन्धुराजस्य धीमतः ।
जयद्रथस्य कौरव्य समरे सव्यसाचिना ॥११॥
11. saṁsmaranto vadhaṁ vīrāḥ sindhurājasya dhīmataḥ ,
jayadrathasya kauravya samare savyasācinā.
ततः पर्जन्यवत्सर्वे शरवृष्टिमवासृजन् ।
तैः कीर्णः शुशुभे पार्थो रविर्मेघान्तरे यथा ॥१२॥
12. tataḥ parjanyavatsarve śaravṛṣṭimavāsṛjan ,
taiḥ kīrṇaḥ śuśubhe pārtho ravirmeghāntare yathā.
स शरैः समवच्छन्नो ददृशे पाण्डवर्षभः ।
पञ्जरान्तरसंचारी शकुन्त इव भारत ॥१३॥
13. sa śaraiḥ samavacchanno dadṛśe pāṇḍavarṣabhaḥ ,
pañjarāntarasaṁcārī śakunta iva bhārata.
ततो हाहाकृतं सर्वं कौन्तेये शरपीडिते ।
त्रैलोक्यमभवद्राजन्रविश्चासीद्रजोरुणः ॥१४॥
14. tato hāhākṛtaṁ sarvaṁ kaunteye śarapīḍite ,
trailokyamabhavadrājanraviścāsīdrajoruṇaḥ.
ततो ववौ महाराज मारुतो रोमहर्षणः ।
राहुरग्रसदादित्यं युगपत्सोममेव च ॥१५॥
15. tato vavau mahārāja māruto romaharṣaṇaḥ ,
rāhuragrasadādityaṁ yugapatsomameva ca.
उल्काश्च जघ्निरे सूर्यं विकीर्यन्त्यः समन्ततः ।
वेपथुश्चाभवद्राजन्कैलासस्य महागिरेः ॥१६॥
16. ulkāśca jaghnire sūryaṁ vikīryantyaḥ samantataḥ ,
vepathuścābhavadrājankailāsasya mahāgireḥ.
मुमुचुश्चास्रमत्युष्णं दुःखशोकसमन्विताः ।
सप्तर्षयो जातभयास्तथा देवर्षयोऽपि च ॥१७॥
17. mumucuścāsramatyuṣṇaṁ duḥkhaśokasamanvitāḥ ,
saptarṣayo jātabhayāstathā devarṣayo'pi ca.
शशश्चाशु विनिर्भिद्य मण्डलं शशिनोऽपतत् ।
विपरीतस्तदा राजंस्तस्मिन्नुत्पातलक्षणे ॥१८॥
18. śaśaścāśu vinirbhidya maṇḍalaṁ śaśino'patat ,
viparītastadā rājaṁstasminnutpātalakṣaṇe.
रासभारुणसंकाशा धनुष्मन्तः सविद्युतः ।
आवृत्य गगनं मेघा मुमुचुर्मांसशोणितम् ॥१९॥
19. rāsabhāruṇasaṁkāśā dhanuṣmantaḥ savidyutaḥ ,
āvṛtya gaganaṁ meghā mumucurmāṁsaśoṇitam.
एवमासीत्तदा वीरे शरवर्षाभिसंवृते ।
लोकेऽस्मिन्भरतश्रेष्ठ तदद्भुतमिवाभवत् ॥२०॥
20. evamāsīttadā vīre śaravarṣābhisaṁvṛte ,
loke'sminbharataśreṣṭha tadadbhutamivābhavat.
तस्य तेनावकीर्णस्य शरजालेन सर्वशः ।
मोहात्पपात गाण्डीवमावापश्च करादपि ॥२१॥
21. tasya tenāvakīrṇasya śarajālena sarvaśaḥ ,
mohātpapāta gāṇḍīvamāvāpaśca karādapi.
तस्मिन्मोहमनुप्राप्ते शरजालं महत्तरम् ।
सैन्धवा मुमुचुस्तूर्णं गतसत्त्वे महारथे ॥२२॥
22. tasminmohamanuprāpte śarajālaṁ mahattaram ,
saindhavā mumucustūrṇaṁ gatasattve mahārathe.
ततो मोहसमापन्नं ज्ञात्वा पार्थं दिवौकसः ।
सर्वे वित्रस्तमनसस्तस्य शान्तिपराभवन् ॥२३॥
23. tato mohasamāpannaṁ jñātvā pārthaṁ divaukasaḥ ,
sarve vitrastamanasastasya śāntiparābhavan.
ततो देवर्षयः सर्वे तथा सप्तर्षयोऽपि च ।
ब्रह्मर्षयश्च विजयं जेपुः पार्थस्य धीमतः ॥२४॥
24. tato devarṣayaḥ sarve tathā saptarṣayo'pi ca ,
brahmarṣayaśca vijayaṁ jepuḥ pārthasya dhīmataḥ.
ततः प्रदीपिते देवैः पार्थतेजसि पार्थिव ।
तस्थावचलवद्धीमान्संग्रामे परमास्त्रवित् ॥२५॥
25. tataḥ pradīpite devaiḥ pārthatejasi pārthiva ,
tasthāvacalavaddhīmānsaṁgrāme paramāstravit.
विचकर्ष धनुर्दिव्यं ततः कौरवनन्दनः ।
यन्त्रस्येवेह शब्दोऽभून्महांस्तस्य पुनः पुनः ॥२६॥
26. vicakarṣa dhanurdivyaṁ tataḥ kauravanandanaḥ ,
yantrasyeveha śabdo'bhūnmahāṁstasya punaḥ punaḥ.
ततः स शरवर्षाणि प्रत्यमित्रान्प्रति प्रभुः ।
ववर्ष धनुषा पार्थो वर्षाणीव सुरेश्वरः ॥२७॥
27. tataḥ sa śaravarṣāṇi pratyamitrānprati prabhuḥ ,
vavarṣa dhanuṣā pārtho varṣāṇīva sureśvaraḥ.
ततस्ते सैन्धवा योधाः सर्व एव सराजकाः ।
नादृश्यन्त शरैः कीर्णाः शलभैरिव पावकाः ॥२८॥
28. tataste saindhavā yodhāḥ sarva eva sarājakāḥ ,
nādṛśyanta śaraiḥ kīrṇāḥ śalabhairiva pāvakāḥ.
तस्य शब्देन वित्रेसुर्भयार्ताश्च विदुद्रुवुः ।
मुमुचुश्चाश्रु शोकार्ताः सुषुपुश्चापि सैन्धवाः ॥२९॥
29. tasya śabdena vitresurbhayārtāśca vidudruvuḥ ,
mumucuścāśru śokārtāḥ suṣupuścāpi saindhavāḥ.
तांस्तु सर्वान्नरश्रेष्ठः सर्वतो विचरन्बली ।
अलातचक्रवद्राजञ्शरजालैः समर्पयत् ॥३०॥
30. tāṁstu sarvānnaraśreṣṭhaḥ sarvato vicaranbalī ,
alātacakravadrājañśarajālaiḥ samarpayat.
तदिन्द्रजालप्रतिमं बाणजालममित्रहा ।
व्यसृजद्दिक्षु सर्वासु महेन्द्र इव वज्रभृत् ॥३१॥
31. tadindrajālapratimaṁ bāṇajālamamitrahā ,
vyasṛjaddikṣu sarvāsu mahendra iva vajrabhṛt.
मेघजालनिभं सैन्यं विदार्य स रविप्रभः ।
विबभौ कौरवश्रेष्ठः शरदीव दिवाकरः ॥३२॥
32. meghajālanibhaṁ sainyaṁ vidārya sa raviprabhaḥ ,
vibabhau kauravaśreṣṭhaḥ śaradīva divākaraḥ.