महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-13, chapter-97
युधिष्ठिर उवाच ।
यदिदं श्राद्धधर्मेषु दीयते भरतर्षभ ।
छत्रं चोपानहौ चैव केनैतत्संप्रवर्तितम् ।
कथं चैतत्समुत्पन्नं किमर्थं च प्रदीयते ॥१॥
यदिदं श्राद्धधर्मेषु दीयते भरतर्षभ ।
छत्रं चोपानहौ चैव केनैतत्संप्रवर्तितम् ।
कथं चैतत्समुत्पन्नं किमर्थं च प्रदीयते ॥१॥
1. yudhiṣṭhira uvāca ,
yadidaṁ śrāddhadharmeṣu dīyate bharatarṣabha ,
chatraṁ copānahau caiva kenaitatsaṁpravartitam ,
kathaṁ caitatsamutpannaṁ kimarthaṁ ca pradīyate.
yadidaṁ śrāddhadharmeṣu dīyate bharatarṣabha ,
chatraṁ copānahau caiva kenaitatsaṁpravartitam ,
kathaṁ caitatsamutpannaṁ kimarthaṁ ca pradīyate.
1.
yudhiṣṭhira uvāca yat idam śrāddha-dharmeṣu
dīyate bharatarṣabha chatram ca upānahau
ca eva kena etat sampravartitam katham
ca etat samutpannam kimartham ca pradīyate
dīyate bharatarṣabha chatram ca upānahau
ca eva kena etat sampravartitam katham
ca etat samutpannam kimartham ca pradīyate
1.
Yudhiṣṭhira said: O best of the Bhāratas (bharatarṣabha), this which is given during ancestral rites (śrāddha) – an umbrella and footwear – by whom was this established? How did this originate, and for what purpose is it given?
न केवलं श्राद्धधर्मे पुण्यकेष्वपि दीयते ।
एतद्विस्तरतो राजञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥२॥
एतद्विस्तरतो राजञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥२॥
2. na kevalaṁ śrāddhadharme puṇyakeṣvapi dīyate ,
etadvistarato rājañśrotumicchāmi tattvataḥ.
etadvistarato rājañśrotumicchāmi tattvataḥ.
2.
na kevalam śrāddha-dharme puṇyakeṣu api dīyate
etat vistaratáḥ rājan śrotum icchāmi tattvátaḥ
etat vistaratáḥ rājan śrotum icchāmi tattvátaḥ
2.
It is not given only in connection with ancestral rites (śrāddha), but also in meritorious acts. O King (rājan), I wish to hear about this extensively and accurately.
भीष्म उवाच ।
शृणु राजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् ।
यथैतत्प्रथितं लोके येन चैतत्प्रवर्तितम् ॥३॥
शृणु राजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् ।
यथैतत्प्रथितं लोके येन चैतत्प्रवर्तितम् ॥३॥
3. bhīṣma uvāca ,
śṛṇu rājannavahitaśchatropānahavistaram ,
yathaitatprathitaṁ loke yena caitatpravartitam.
śṛṇu rājannavahitaśchatropānahavistaram ,
yathaitatprathitaṁ loke yena caitatpravartitam.
3.
bhīṣma uvāca śṛṇu rājan avahitaḥ chatropānahavistaram
yathā etat prathitam loke yena ca etat pravartitam
yathā etat prathitam loke yena ca etat pravartitam
3.
Bhīṣma said: Hear, O King (rājan), attentively, the extensive account of umbrellas and footwear, how this became well-known in the world, and by whom it was established.
यथा चाक्षय्यतां प्राप्तं पुण्यतां च यथा गतम् ।
सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि जनाधिप ॥४॥
सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि जनाधिप ॥४॥
4. yathā cākṣayyatāṁ prāptaṁ puṇyatāṁ ca yathā gatam ,
sarvametadaśeṣeṇa pravakṣyāmi janādhipa.
sarvametadaśeṣeṇa pravakṣyāmi janādhipa.
4.
yathā ca akṣayyatām prāptam puṇyatām ca yathā
gatam sarvam etat aśeṣeṇa pravakṣyāmi janādhipa
gatam sarvam etat aśeṣeṇa pravakṣyāmi janādhipa
4.
janādhipa sarvam etat aśeṣeṇa pravakṣyāmi ca
yathā akṣayyatām prāptam ca yathā puṇyatām gatam
yathā akṣayyatām prāptam ca yathā puṇyatām gatam
4.
O lord of people, I shall explain all this completely: how imperishability was attained and how merit was acquired.
इतिहासं पुरावृत्तमिमं शृणु नराधिप ।
जमदग्नेश्च संवादं सूर्यस्य च महात्मनः ॥५॥
जमदग्नेश्च संवादं सूर्यस्य च महात्मनः ॥५॥
5. itihāsaṁ purāvṛttamimaṁ śṛṇu narādhipa ,
jamadagneśca saṁvādaṁ sūryasya ca mahātmanaḥ.
jamadagneśca saṁvādaṁ sūryasya ca mahātmanaḥ.
5.
itihāsam purāvṛttam imam śṛṇu narādhipa
jamadagneḥ ca saṃvādam sūryasya ca mahātmanaḥ
jamadagneḥ ca saṃvādam sūryasya ca mahātmanaḥ
5.
narādhipa imam purāvṛttam itihāsam śṛṇu
jamadagneḥ ca mahātmanaḥ sūryasya ca saṃvādam
jamadagneḥ ca mahātmanaḥ sūryasya ca saṃvādam
5.
O lord of men, listen to this ancient narrative (itihāsa), the conversation between Jamadagni and the great-souled (mahātman) Sūrya.
पुरा स भगवान्साक्षाद्धनुषाक्रीडत प्रभो ।
संधाय संधाय शरांश्चिक्षेप किल भार्गवः ॥६॥
संधाय संधाय शरांश्चिक्षेप किल भार्गवः ॥६॥
6. purā sa bhagavānsākṣāddhanuṣākrīḍata prabho ,
saṁdhāya saṁdhāya śarāṁścikṣepa kila bhārgavaḥ.
saṁdhāya saṁdhāya śarāṁścikṣepa kila bhārgavaḥ.
6.
purā sa bhagavān sākṣāt dhanuṣā akrīḍata prabho
saṃdhāya saṃdhāya śarān cikṣepa kila bhārgavaḥ
saṃdhāya saṃdhāya śarān cikṣepa kila bhārgavaḥ
6.
prabho purā sa bhagavān sākṣāt dhanuṣā akrīḍata
bhārgavaḥ kila saṃdhāya saṃdhāya śarān cikṣepa
bhārgavaḥ kila saṃdhāya saṃdhāya śarān cikṣepa
6.
O lord, formerly, that blessed one (bhagavān) himself played with a bow. The son of Bhṛgu (Paraśurāma) repeatedly drew and released arrows.
तान्क्षिप्तान्रेणुका सर्वांस्तस्येषून्दीप्ततेजसः ।
आनाय्य सा तदा तस्मै प्रादादसकृदच्युत ॥७॥
आनाय्य सा तदा तस्मै प्रादादसकृदच्युत ॥७॥
7. tānkṣiptānreṇukā sarvāṁstasyeṣūndīptatejasaḥ ,
ānāyya sā tadā tasmai prādādasakṛdacyuta.
ānāyya sā tadā tasmai prādādasakṛdacyuta.
7.
tān kṣiptān reṇukā sarvān tasya iṣūn dīptatejasaḥ
ānāyya sā tadā tasmai prādāt asakṛt acyuta
ānāyya sā tadā tasmai prādāt asakṛt acyuta
7.
acyuta reṇukā sā tadā tasya dīptatejasaḥ tān
sarvān kṣiptān iṣūn ānāyya asakṛt tasmai prādāt
sarvān kṣiptān iṣūn ānāyya asakṛt tasmai prādāt
7.
O Acyuta, Reṇukā then repeatedly brought all those resplendent arrows, which he had released, and gave them to him.
अथ तेन स शब्देन ज्यातलस्य शरस्य च ।
प्रहृष्टः संप्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् ॥८॥
प्रहृष्टः संप्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् ॥८॥
8. atha tena sa śabdena jyātalasya śarasya ca ,
prahṛṣṭaḥ saṁpracikṣepa sā ca pratyājahāra tān.
prahṛṣṭaḥ saṁpracikṣepa sā ca pratyājahāra tān.
8.
atha tena sa śabdena jyātalasya śarasya ca
prahṛṣṭaḥ saṃpracikṣepa sā ca pratyājāhāra tān
prahṛṣṭaḥ saṃpracikṣepa sā ca pratyājāhāra tān
8.
atha sa prahṛṣṭaḥ tena jyātalasya śarasya ca
śabdena saṃpracikṣepa ca sā tān pratyājāhāra
śabdena saṃpracikṣepa ca sā tān pratyājāhāra
8.
Then, delighted by that sound of the bowstring and the arrow, he shot them forth. And she brought them back.
ततो मध्याह्नमारूढे ज्येष्ठामूले दिवाकरे ।
स सायकान्द्विजो विद्ध्वा रेणुकामिदमब्रवीत् ॥९॥
स सायकान्द्विजो विद्ध्वा रेणुकामिदमब्रवीत् ॥९॥
9. tato madhyāhnamārūḍhe jyeṣṭhāmūle divākare ,
sa sāyakāndvijo viddhvā reṇukāmidamabravīt.
sa sāyakāndvijo viddhvā reṇukāmidamabravīt.
9.
tataḥ madhyāhnam ārūḍhe jyeṣṭāmūle divākare sa
sāyakān dvijaḥ viddhvā reṇukām idam abravīt
sāyakān dvijaḥ viddhvā reṇukām idam abravīt
9.
tataḥ divākare jyeṣṭāmūle madhyāhnam ārūḍhe sa
dvijaḥ sāyakān viddhvā reṇukām idam abravīt
dvijaḥ sāyakān viddhvā reṇukām idam abravīt
9.
Then, when the sun reached its zenith in the Jyeṣṭhamūla constellation, that twice-born (dvija) shot the arrows and said this to Reṇukā.
गच्छानय विशालाक्षि शरानेतान्धनुश्च्युतान् ।
यावदेतान्पुनः सुभ्रु क्षिपामीति जनाधिप ॥१०॥
यावदेतान्पुनः सुभ्रु क्षिपामीति जनाधिप ॥१०॥
10. gacchānaya viśālākṣi śarānetāndhanuścyutān ,
yāvadetānpunaḥ subhru kṣipāmīti janādhipa.
yāvadetānpunaḥ subhru kṣipāmīti janādhipa.
10.
gaccha ānaya viśālākṣi śarān etān dhanuḥcyutān
yāvat etān punaḥ subhru kṣipāmi iti janādhipa
yāvat etān punaḥ subhru kṣipāmi iti janādhipa
10.
viśālākṣi gaccha etān dhanuḥcyutān śarān ānaya
yāvat punaḥ etān subhru kṣipāmi iti janādhipa
yāvat punaḥ etān subhru kṣipāmi iti janādhipa
10.
"Go, O broad-eyed one (viśālākṣi)! Bring these arrows that have been released from the bow. As long as I shoot these again," (he said to her) "O lady with beautiful eyebrows (subhru)." O lord of men (janādhipa)!
सा गच्छत्यन्तरा छायां वृक्षमाश्रित्य भामिनी ।
तस्थौ तस्या हि संतप्तं शिरः पादौ तथैव च ॥११॥
तस्थौ तस्या हि संतप्तं शिरः पादौ तथैव च ॥११॥
11. sā gacchatyantarā chāyāṁ vṛkṣamāśritya bhāminī ,
tasthau tasyā hi saṁtaptaṁ śiraḥ pādau tathaiva ca.
tasthau tasyā hi saṁtaptaṁ śiraḥ pādau tathaiva ca.
11.
sā gacchati antarā chāyām vṛkṣam āśritya bhāminī
tasthau tasyāḥ hi saṃtaptam śiraḥ pādau tathā eva ca
tasthau tasyāḥ hi saṃtaptam śiraḥ pādau tathā eva ca
11.
sā bhāminī antarā vṛkṣam chāyām āśritya gacchati
tasthau hi tasyāḥ śiraḥ pādau ca tathā eva saṃtaptam
tasthau hi tasyāḥ śiraḥ pādau ca tathā eva saṃtaptam
11.
That radiant lady (bhāminī) went, and meanwhile, seeking refuge in the shade of a tree, she stood there, for indeed, her head and feet were scorched.
स्थिता सा तु मुहूर्तं वै भर्तुः शापभयाच्छुभा ।
ययावानयितुं भूयः सायकानसितेक्षणा ।
प्रत्याजगाम च शरांस्तानादाय यशस्विनी ॥१२॥
ययावानयितुं भूयः सायकानसितेक्षणा ।
प्रत्याजगाम च शरांस्तानादाय यशस्विनी ॥१२॥
12. sthitā sā tu muhūrtaṁ vai bhartuḥ śāpabhayācchubhā ,
yayāvānayituṁ bhūyaḥ sāyakānasitekṣaṇā ,
pratyājagāma ca śarāṁstānādāya yaśasvinī.
yayāvānayituṁ bhūyaḥ sāyakānasitekṣaṇā ,
pratyājagāma ca śarāṁstānādāya yaśasvinī.
12.
sthitā sā tu muhūrtaṃ vai bhartuḥ
śāpabhayāt śubhā yayau ānayituṃ
bhūyaḥ sāyakān asitekṣaṇā pratyājagāma
ca śarān tān ādāya yaśasvinī
śāpabhayāt śubhā yayau ānayituṃ
bhūyaḥ sāyakān asitekṣaṇā pratyājagāma
ca śarān tān ādāya yaśasvinī
12.
śubhā asitekṣaṇā sā muhūrtaṃ vai
bhartuḥ śāpabhayāt sthitā tu bhūyaḥ
sāyakān ānayituṃ yayau ca
yaśasvinī tān śarān ādāya pratyājagāma
bhartuḥ śāpabhayāt sthitā tu bhūyaḥ
sāyakān ānayituṃ yayau ca
yaśasvinī tān śarān ādāya pratyājagāma
12.
The auspicious and black-eyed Renuka remained for a moment, indeed, out of fear of her husband's curse. She then went again to retrieve the arrows, and the glorious one returned, having taken those arrows.
सा प्रस्विन्ना सुचार्वङ्गी पद्भ्यां दुःखं नियच्छती ।
उपाजगाम भर्तारं भयाद्भर्तुः प्रवेपती ॥१३॥
उपाजगाम भर्तारं भयाद्भर्तुः प्रवेपती ॥१३॥
13. sā prasvinnā sucārvaṅgī padbhyāṁ duḥkhaṁ niyacchatī ,
upājagāma bhartāraṁ bhayādbhartuḥ pravepatī.
upājagāma bhartāraṁ bhayādbhartuḥ pravepatī.
13.
sā prasvinnā sucārvangī padbhyāṃ duḥkhaṃ niyacchatī
upājagāma bhartāraṃ bhayāt bhartuḥ pravepatī
upājagāma bhartāraṃ bhayāt bhartuḥ pravepatī
13.
sā prasvinnā sucārvangī padbhyāṃ duḥkhaṃ niyacchatī
bhartuḥ bhayāt pravepatī bhartāraṃ upājagāma
bhartuḥ bhayāt pravepatī bhartāraṃ upājagāma
13.
She, perspiring and beautiful-limbed, restraining her difficulty with her feet, approached her husband, trembling out of fear of him.
स तामृषिस्ततः क्रुद्धो वाक्यमाह शुभाननाम् ।
रेणुके किं चिरेण त्वमागतेति पुनः पुनः ॥१४॥
रेणुके किं चिरेण त्वमागतेति पुनः पुनः ॥१४॥
14. sa tāmṛṣistataḥ kruddho vākyamāha śubhānanām ,
reṇuke kiṁ cireṇa tvamāgateti punaḥ punaḥ.
reṇuke kiṁ cireṇa tvamāgateti punaḥ punaḥ.
14.
saḥ tām ṛṣiḥ tataḥ kruddhaḥ vākyam āha śubhānanām
reṇuke kim cireṇa tvam āgatā iti punaḥ punaḥ
reṇuke kim cireṇa tvam āgatā iti punaḥ punaḥ
14.
tataḥ saḥ kruddhaḥ ṛṣiḥ tām śubhānanām vākyam
punaḥ punaḥ āha "reṇuke kim cireṇa tvam āgatā iti"
punaḥ punaḥ āha "reṇuke kim cireṇa tvam āgatā iti"
14.
Then that angry sage said to her, the beautiful-faced Renuka, 'O Renuka, why have you arrived so late?' He repeated this again and again.
रेणुकोवाच ।
शिरस्तावत्प्रदीप्तं मे पादौ चैव तपोधन ।
सूर्यतेजोनिरुद्धाहं वृक्षच्छायामुपाश्रिता ॥१५॥
शिरस्तावत्प्रदीप्तं मे पादौ चैव तपोधन ।
सूर्यतेजोनिरुद्धाहं वृक्षच्छायामुपाश्रिता ॥१५॥
15. reṇukovāca ,
śirastāvatpradīptaṁ me pādau caiva tapodhana ,
sūryatejoniruddhāhaṁ vṛkṣacchāyāmupāśritā.
śirastāvatpradīptaṁ me pādau caiva tapodhana ,
sūryatejoniruddhāhaṁ vṛkṣacchāyāmupāśritā.
15.
reṇukā uvāca śiraḥ tāvat pradīptaṃ me pādau ca eva
tapodhana sūryatejoniruddhā aham vṛkṣacchāyām upāśritā
tapodhana sūryatejoniruddhā aham vṛkṣacchāyām upāśritā
15.
reṇukā uvāca: he tapodhana! me śiraḥ tāvat pradīptaṃ ca pādau eva.
aham sūryatejoniruddhā vṛkṣacchāyām upāśritā.
aham sūryatejoniruddhā vṛkṣacchāyām upāśritā.
15.
Renuka said, 'My head was indeed scorching hot, and my feet too, O one whose wealth is austerity (tapas)! I was overcome by the sun's intense heat and took shelter in the shade of a tree.'
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मंश्चिरमेतत्कृतं मया ।
एतज्ज्ञात्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं तपोधन ॥१६॥
एतज्ज्ञात्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं तपोधन ॥१६॥
16. etasmātkāraṇādbrahmaṁścirametatkṛtaṁ mayā ,
etajjñātvā mama vibho mā krudhastvaṁ tapodhana.
etajjñātvā mama vibho mā krudhastvaṁ tapodhana.
16.
etasmat kāraṇāt brahman ciram etat kṛtam mayā |
etat jñātvā mama vibho mā krudhaḥ tvam tapodhana
etat jñātvā mama vibho mā krudhaḥ tvam tapodhana
16.
brahman tapodhana vibho,
etasmāt kāraṇāt mayā etat ciram kṛtam.
etat jñātvā tvam mama mā krudhaḥ
etasmāt kāraṇāt mayā etat ciram kṛtam.
etat jñātvā tvam mama mā krudhaḥ
16.
O (brahman), for this reason, I have done this for a long time. O my lord, O ascetic (tapodhana), knowing this, do not be angry.
जमदग्निरुवाच ।
अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम् ।
शरैर्निपातयिष्यामि सूर्यमस्त्राग्नितेजसा ॥१७॥
अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम् ।
शरैर्निपातयिष्यामि सूर्यमस्त्राग्नितेजसा ॥१७॥
17. jamadagniruvāca ,
adyainaṁ dīptakiraṇaṁ reṇuke tava duḥkhadam ,
śarairnipātayiṣyāmi sūryamastrāgnitejasā.
adyainaṁ dīptakiraṇaṁ reṇuke tava duḥkhadam ,
śarairnipātayiṣyāmi sūryamastrāgnitejasā.
17.
jamadagniḥ uvāca | adya enam dīptakiraṇam reṇuke tava
duḥkhadam | śaraiḥ nipātayiṣyāmi sūryam astrāgnitejasā
duḥkhadam | śaraiḥ nipātayiṣyāmi sūryam astrāgnitejasā
17.
jamadagniḥ uvāca.
reṇuke,
adya enam tava duḥkhadam dīptakiraṇam sūryam astrāgnitejasā śaraiḥ nipātayiṣyāmi.
reṇuke,
adya enam tava duḥkhadam dīptakiraṇam sūryam astrāgnitejasā śaraiḥ nipātayiṣyāmi.
17.
Jamadagni said: 'O Reṇukā, today, with arrows charged by the fiery power of my weapons, I will fell this bright-rayed Sun (Sūrya), who causes you distress.'
भीष्म उवाच ।
स विस्फार्य धनुर्दिव्यं गृहीत्वा च बहूञ्शरान् ।
अतिष्ठत्सूर्यमभितो यतो याति ततोमुखः ॥१८॥
स विस्फार्य धनुर्दिव्यं गृहीत्वा च बहूञ्शरान् ।
अतिष्ठत्सूर्यमभितो यतो याति ततोमुखः ॥१८॥
18. bhīṣma uvāca ,
sa visphārya dhanurdivyaṁ gṛhītvā ca bahūñśarān ,
atiṣṭhatsūryamabhito yato yāti tatomukhaḥ.
sa visphārya dhanurdivyaṁ gṛhītvā ca bahūñśarān ,
atiṣṭhatsūryamabhito yato yāti tatomukhaḥ.
18.
bhīṣmaḥ uvāca | saḥ visphārya dhanuḥ divyam gṛhītvā ca bahūn
śarān | atiṣṭhat sūryam abhitaḥ yataḥ yāti tataḥ mukhaḥ
śarān | atiṣṭhat sūryam abhitaḥ yataḥ yāti tataḥ mukhaḥ
18.
bhīṣmaḥ uvāca.
saḥ divyam dhanuḥ visphārya ca bahūn śarān gṛhītvā yataḥ sūryam yāti tataḥ mukhaḥ abhitaḥ atiṣṭhat.
saḥ divyam dhanuḥ visphārya ca bahūn śarān gṛhītvā yataḥ sūryam yāti tataḥ mukhaḥ abhitaḥ atiṣṭhat.
18.
Bhishma said: 'He (Jamadagni), having strung his divine bow and taken many arrows, stood facing the Sun (Sūrya), turning his face in whichever direction it went.'
अथ तं प्रहरिष्यन्तं सूर्योऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
द्विजरूपेण कौन्तेय किं ते सूर्योऽपराध्यते ॥१९॥
द्विजरूपेण कौन्तेय किं ते सूर्योऽपराध्यते ॥१९॥
19. atha taṁ prahariṣyantaṁ sūryo'bhyetya vaco'bravīt ,
dvijarūpeṇa kaunteya kiṁ te sūryo'parādhyate.
dvijarūpeṇa kaunteya kiṁ te sūryo'parādhyate.
19.
atha tam prahariṣyantam sūryaḥ abhyetya vacaḥ abravīt
| dvijarūpeṇa kaunteya kim te sūryaḥ aparādhyate
| dvijarūpeṇa kaunteya kim te sūryaḥ aparādhyate
19.
atha tam prahariṣyantam (jamadagniṃ) sūryaḥ abhyetya dvijarūpeṇa vacaḥ abravīt.
kaunteya,
kim te sūryaḥ aparādhyate?
kaunteya,
kim te sūryaḥ aparādhyate?
19.
Then, the Sun (Sūrya), having approached him (Jamadagni) who was about to strike, spoke these words in the form of a twice-born (dvija): 'O son of Kunti (Kaunteya), how has the Sun (Sūrya) offended you?'
आदत्ते रश्मिभिः सूर्यो दिवि विद्वंस्ततस्ततः ।
रसं स तं वै वर्षासु प्रवर्षति दिवाकरः ॥२०॥
रसं स तं वै वर्षासु प्रवर्षति दिवाकरः ॥२०॥
20. ādatte raśmibhiḥ sūryo divi vidvaṁstatastataḥ ,
rasaṁ sa taṁ vai varṣāsu pravarṣati divākaraḥ.
rasaṁ sa taṁ vai varṣāsu pravarṣati divākaraḥ.
20.
ādatte raśmibhiḥ sūryaḥ divi vidvān tataḥ tataḥ
rasam saḥ tam vai varṣāsu pravarṣati divākaraḥ
rasam saḥ tam vai varṣāsu pravarṣati divākaraḥ
20.
sūryaḥ vidvān raśmibhiḥ divi tataḥ tataḥ rasam
ādatte saḥ divākaraḥ tam vai varṣāsu pravarṣati
ādatte saḥ divākaraḥ tam vai varṣāsu pravarṣati
20.
The sun, intelligently, draws up moisture from various places in the sky with its rays. Indeed, that same sun then rains it down during the rainy seasons.
ततोऽन्नं जायते विप्र मनुष्याणां सुखावहम् ।
अन्नं प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते ॥२१॥
अन्नं प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते ॥२१॥
21. tato'nnaṁ jāyate vipra manuṣyāṇāṁ sukhāvaham ,
annaṁ prāṇā iti yathā vedeṣu paripaṭhyate.
annaṁ prāṇā iti yathā vedeṣu paripaṭhyate.
21.
tataḥ annam jāyate vipra manuṣyāṇām sukhāvaham
annam prāṇāḥ iti yathā vedeṣu paripaṭhyate
annam prāṇāḥ iti yathā vedeṣu paripaṭhyate
21.
vipra tataḥ manuṣyāṇām sukhāvaham annam jāyate
yathā vedeṣu annam prāṇāḥ iti paripaṭhyate
yathā vedeṣu annam prāṇāḥ iti paripaṭhyate
21.
From that (rain), O Brahmin, arises food that brings happiness to human beings. As it is declared in the Vedas: 'Food (annam) is vital life force (prāṇa).'
अथाभ्रेषु निगूढश्च रश्मिभिः परिवारितः ।
सप्त द्वीपानिमान्ब्रह्मन्वर्षेणाभिप्रवर्षति ॥२२॥
सप्त द्वीपानिमान्ब्रह्मन्वर्षेणाभिप्रवर्षति ॥२२॥
22. athābhreṣu nigūḍhaśca raśmibhiḥ parivāritaḥ ,
sapta dvīpānimānbrahmanvarṣeṇābhipravarṣati.
sapta dvīpānimānbrahmanvarṣeṇābhipravarṣati.
22.
atha abhresṣu nigūḍhaḥ ca raśmibhiḥ parivāritaḥ
sapta dvīpān imān brahman varṣeṇa abhipravarṣati
sapta dvīpān imān brahman varṣeṇa abhipravarṣati
22.
atha brahman abhresṣu nigūḍhaḥ ca raśmibhiḥ
parivāritaḥ imān sapta dvīpān varṣeṇa abhipravarṣati
parivāritaḥ imān sapta dvīpān varṣeṇa abhipravarṣati
22.
Then, concealed within the clouds and surrounded by its rays, O Brahmin, it (the sun) showers these seven continents with rain.
ततस्तदौषधीनां च वीरुधां पत्रपुष्पजम् ।
सर्वं वर्षाभिनिर्वृत्तमन्नं संभवति प्रभो ॥२३॥
सर्वं वर्षाभिनिर्वृत्तमन्नं संभवति प्रभो ॥२३॥
23. tatastadauṣadhīnāṁ ca vīrudhāṁ patrapuṣpajam ,
sarvaṁ varṣābhinirvṛttamannaṁ saṁbhavati prabho.
sarvaṁ varṣābhinirvṛttamannaṁ saṁbhavati prabho.
23.
tataḥ tat oṣadhīnām ca vīrudhām patrapuṣpajam
sarvam varṣābhinirvṛttam annam saṃbhavati prabho
sarvam varṣābhinirvṛttam annam saṃbhavati prabho
23.
prabho tataḥ oṣadhīnām ca vīrudhām patrapuṣpajam
sarvam varṣābhinirvṛttam annam saṃbhavati
sarvam varṣābhinirvṛttam annam saṃbhavati
23.
Then, O Lord, from that (rain), all food, particularly that originating from the leaves and flowers of herbs and climbing plants, comes into being.
जातकर्माणि सर्वाणि व्रतोपनयनानि च ।
गोदानानि विवाहाश्च तथा यज्ञसमृद्धयः ॥२४॥
गोदानानि विवाहाश्च तथा यज्ञसमृद्धयः ॥२४॥
24. jātakarmāṇi sarvāṇi vratopanayanāni ca ,
godānāni vivāhāśca tathā yajñasamṛddhayaḥ.
godānāni vivāhāśca tathā yajñasamṛddhayaḥ.
24.
jātakarmāṇi sarvāṇi vratopanayanāni ca
godānāni vivāhāḥ ca tathā yajñasamṛddhayaḥ
godānāni vivāhāḥ ca tathā yajñasamṛddhayaḥ
24.
sarvāṇi jātakarmāṇi ca vratopanayanāni
godānāni ca vivāhāḥ tathā yajñasamṛddhayaḥ
godānāni ca vivāhāḥ tathā yajñasamṛddhayaḥ
24.
All birth rites, vows and initiation ceremonies, cow donations, and marriages, as well as the successes of Vedic rituals (yajña).
सत्राणि दानानि तथा संयोगा वित्तसंचयाः ।
अन्नतः संप्रवर्तन्ते यथा त्वं वेत्थ भार्गव ॥२५॥
अन्नतः संप्रवर्तन्ते यथा त्वं वेत्थ भार्गव ॥२५॥
25. satrāṇi dānāni tathā saṁyogā vittasaṁcayāḥ ,
annataḥ saṁpravartante yathā tvaṁ vettha bhārgava.
annataḥ saṁpravartante yathā tvaṁ vettha bhārgava.
25.
satrāṇi dānāni tathā saṃyogāḥ vittasaṃcayāḥ
annataḥ sampravartante yathā tvam vettha bhārgava
annataḥ sampravartante yathā tvam vettha bhārgava
25.
bhārgava tvam yathā vettha,
satrāṇi dānāni tathā saṃyogāḥ vittasaṃcayāḥ annataḥ sampravartante
satrāṇi dānāni tathā saṃyogāḥ vittasaṃcayāḥ annataḥ sampravartante
25.
Great Vedic rituals, donations, and similarly, connections and accumulations of wealth – all these originate from food, just as you, O Bhargava, know.
रमणीयानि यावन्ति यावदारम्भकाणि च ।
सर्वमन्नात्प्रभवति विदितं कीर्तयामि ते ॥२६॥
सर्वमन्नात्प्रभवति विदितं कीर्तयामि ते ॥२६॥
26. ramaṇīyāni yāvanti yāvadārambhakāṇi ca ,
sarvamannātprabhavati viditaṁ kīrtayāmi te.
sarvamannātprabhavati viditaṁ kīrtayāmi te.
26.
ramaṇīyāni yāvanti yāvat ārambhakāṇi ca
sarvam annāt prabhavati viditam kīrtayāmi te
sarvam annāt prabhavati viditam kīrtayāmi te
26.
yāvanti ramaṇīyāni ca yāvat ārambhakāṇi,
sarvam annāt prabhavati.
te viditam kīrtayāmi
sarvam annāt prabhavati.
te viditam kīrtayāmi
26.
All things that are delightful, and all things that are initiations or beginnings – everything arises from food. I declare to you what is already known.
सर्वं हि वेत्थ विप्र त्वं यदेतत्कीर्तितं मया ।
प्रसादये त्वा विप्रर्षे किं ते सूर्यो निपात्यते ॥२७॥
प्रसादये त्वा विप्रर्षे किं ते सूर्यो निपात्यते ॥२७॥
27. sarvaṁ hi vettha vipra tvaṁ yadetatkīrtitaṁ mayā ,
prasādaye tvā viprarṣe kiṁ te sūryo nipātyate.
prasādaye tvā viprarṣe kiṁ te sūryo nipātyate.
27.
sarvam hi vettha vipra tvam yat etat kīrtitam mayā
| prasādaye tvā viprarṣe kim te sūryaḥ nipātyate
| prasādaye tvā viprarṣe kim te sūryaḥ nipātyate
27.
vipra tvam hi sarvam vettha yat etat mayā kīrtitam.
viprarṣe,
tvā prasādaye.
kim te sūryaḥ nipātyate?
viprarṣe,
tvā prasādaye.
kim te sūryaḥ nipātyate?
27.
Indeed, O Brahmin, you know everything that has been declared by me. O sage among Brahmins, I seek your favor. Why are you causing the sun to fall [i.e., making clear what is already evident]?
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97 (current chapter)
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47