महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-3, chapter-60
बृहदश्व उवाच ।
अपक्रान्ते नले राजन्दमयन्ती गतक्लमा ।
अबुध्यत वरारोहा संत्रस्ता विजने वने ॥१॥
अपक्रान्ते नले राजन्दमयन्ती गतक्लमा ।
अबुध्यत वरारोहा संत्रस्ता विजने वने ॥१॥
1. bṛhadaśva uvāca ,
apakrānte nale rājandamayantī gataklamā ,
abudhyata varārohā saṁtrastā vijane vane.
apakrānte nale rājandamayantī gataklamā ,
abudhyata varārohā saṁtrastā vijane vane.
1.
bṛhadaśva uvāca apakrānte nale rājan damayantī
gatāklamā abudhyata varārohā saṃtrastā vijane vane
gatāklamā abudhyata varārohā saṃtrastā vijane vane
1.
Bṛhadaśva said: 'O King, after Nala had departed, Damayantī, the beautiful lady, her weariness dispelled, awoke, terrified in the solitary forest.'
सापश्यमाना भर्तारं दुःखशोकसमन्विता ।
प्राक्रोशदुच्चैः संत्रस्ता महाराजेति नैषधम् ॥२॥
प्राक्रोशदुच्चैः संत्रस्ता महाराजेति नैषधम् ॥२॥
2. sāpaśyamānā bhartāraṁ duḥkhaśokasamanvitā ,
prākrośaduccaiḥ saṁtrastā mahārājeti naiṣadham.
prākrośaduccaiḥ saṁtrastā mahārājeti naiṣadham.
2.
sā apaśyamānā bhartāram duḥkhaśokasammanvitā
prākrośat uccaiḥ saṃtrastā mahārāja iti naiṣadham
prākrośat uccaiḥ saṃtrastā mahārāja iti naiṣadham
2.
Not seeing her husband, she (Damayantī), filled with sorrow and grief, cried out loudly and terrified, 'O great king!' as she called out to Nala.
हा नाथ हा महाराज हा स्वामिन्किं जहासि माम् ।
हा हतास्मि विनष्टास्मि भीतास्मि विजने वने ॥३॥
हा हतास्मि विनष्टास्मि भीतास्मि विजने वने ॥३॥
3. hā nātha hā mahārāja hā svāminkiṁ jahāsi mām ,
hā hatāsmi vinaṣṭāsmi bhītāsmi vijane vane.
hā hatāsmi vinaṣṭāsmi bhītāsmi vijane vane.
3.
hā nātha hā mahārāja hā svāmin kim jahāsi mām hā
hatā asmi vinaṣṭā asmi bhītā asmi vijane vane
hatā asmi vinaṣṭā asmi bhītā asmi vijane vane
3.
Alas, my lord! Alas, O great king! Alas, my master! Why do you abandon me? Oh, I am ruined! I am lost! I am terrified in this desolate forest.
ननु नाम महाराज धर्मज्ञः सत्यवागसि ।
कथमुक्त्वा तथासत्यं सुप्तामुत्सृज्य मां गतः ॥४॥
कथमुक्त्वा तथासत्यं सुप्तामुत्सृज्य मां गतः ॥४॥
4. nanu nāma mahārāja dharmajñaḥ satyavāgasi ,
kathamuktvā tathāsatyaṁ suptāmutsṛjya māṁ gataḥ.
kathamuktvā tathāsatyaṁ suptāmutsṛjya māṁ gataḥ.
4.
nanu nāma mahārāja dharmajñaḥ satyavāk asi katham
uktvā tathā asatyam suptām utsṛjya mām gataḥ
uktvā tathā asatyam suptām utsṛjya mām gataḥ
4.
Surely, O great king, you are known as one who understands righteousness (dharma) and speaks the truth. How could you, having spoken such a falsehood, abandon me while I was asleep and then depart?
कथमुत्सृज्य गन्तासि वश्यां भार्यामनुव्रताम् ।
विशेषतोऽनपकृते परेणापकृते सति ॥५॥
विशेषतोऽनपकृते परेणापकृते सति ॥५॥
5. kathamutsṛjya gantāsi vaśyāṁ bhāryāmanuvratām ,
viśeṣato'napakṛte pareṇāpakṛte sati.
viśeṣato'napakṛte pareṇāpakṛte sati.
5.
katham utsṛjya gantā asi vaśyām bhāryām
anuvratām viśeṣataḥ anapakṛte pareṇa apakṛte sati
anuvratām viśeṣataḥ anapakṛte pareṇa apakṛte sati
5.
How can you abandon your obedient and devoted wife, and then depart, especially when I have done no wrong, and when an offense has been committed by another?
शक्ष्यसे ता गिरः सत्याः कर्तुं मयि नरेश्वर ।
यास्त्वया लोकपालानां संनिधौ कथिताः पुरा ॥६॥
यास्त्वया लोकपालानां संनिधौ कथिताः पुरा ॥६॥
6. śakṣyase tā giraḥ satyāḥ kartuṁ mayi nareśvara ,
yāstvayā lokapālānāṁ saṁnidhau kathitāḥ purā.
yāstvayā lokapālānāṁ saṁnidhau kathitāḥ purā.
6.
śakṣyase tāḥ giraḥ satyāḥ kartum mayi nareśvara
yāḥ tvayā lokapālānām saṃnidhau kathitāḥ purā
yāḥ tvayā lokapālānām saṃnidhau kathitāḥ purā
6.
O lord of men, will you be able to make those promises true for me, which were spoken by you long ago in the presence of the world-protectors?
पर्याप्तः परिहासोऽयमेतावान्पुरुषर्षभ ।
भीताहमस्मि दुर्धर्ष दर्शयात्मानमीश्वर ॥७॥
भीताहमस्मि दुर्धर्ष दर्शयात्मानमीश्वर ॥७॥
7. paryāptaḥ parihāso'yametāvānpuruṣarṣabha ,
bhītāhamasmi durdharṣa darśayātmānamīśvara.
bhītāhamasmi durdharṣa darśayātmānamīśvara.
7.
paryāptaḥ parihāsaḥ ayam etāvān puruṣarṣabha
bhītā aham asmi durdharṣa darśaya ātmānam īśvara
bhītā aham asmi durdharṣa darśaya ātmānam īśvara
7.
This much joking is enough, O best among men (puruṣarṣabha)! I am afraid, O unconquerable one. Reveal your true self (ātman), O lord.
दृश्यसे दृश्यसे राजन्नेष तिष्ठसि नैषध ।
आवार्य गुल्मैरात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥८॥
आवार्य गुल्मैरात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥८॥
8. dṛśyase dṛśyase rājanneṣa tiṣṭhasi naiṣadha ,
āvārya gulmairātmānaṁ kiṁ māṁ na pratibhāṣase.
āvārya gulmairātmānaṁ kiṁ māṁ na pratibhāṣase.
8.
dṛśyase dṛśyase rājan eṣa tiṣṭhasi naiṣadha
āvārya gulmaiḥ ātmānam kim mām na pratibhāṣase
āvārya gulmaiḥ ātmānam kim mām na pratibhāṣase
8.
O King, O Nala (naiṣadha), you are seen, you are seen; here you stand! Why do you not respond to me, having hidden your true self (ātman) with bushes?
नृशंसं बत राजेन्द्र यन्मामेवंगतामिह ।
विलपन्तीं समालिङ्ग्य नाश्वासयसि पार्थिव ॥९॥
विलपन्तीं समालिङ्ग्य नाश्वासयसि पार्थिव ॥९॥
9. nṛśaṁsaṁ bata rājendra yanmāmevaṁgatāmiha ,
vilapantīṁ samāliṅgya nāśvāsayasi pārthiva.
vilapantīṁ samāliṅgya nāśvāsayasi pārthiva.
9.
nṛśaṃsam bata rājendra yat mām evaṃgatām iha
vilapantīm samāliṅgya na āśvāsayasi pārthiva
vilapantīm samāliṅgya na āśvāsayasi pārthiva
9.
Alas, O best of kings (rājendra), how cruel it is that you do not console me, who am lamenting here and in such a state, even after embracing me, O king (pārthiva)!
न शोचाम्यहमात्मानं न चान्यदपि किंचन ।
कथं नु भवितास्येक इति त्वां नृप शोचिमि ॥१०॥
कथं नु भवितास्येक इति त्वां नृप शोचिमि ॥१०॥
10. na śocāmyahamātmānaṁ na cānyadapi kiṁcana ,
kathaṁ nu bhavitāsyeka iti tvāṁ nṛpa śocimi.
kathaṁ nu bhavitāsyeka iti tvāṁ nṛpa śocimi.
10.
na śocāmi aham ātmānam na ca anyat api kiṃcana
katham nu bhavitā asi ekaḥ iti tvām nṛpa śocimi
katham nu bhavitā asi ekaḥ iti tvām nṛpa śocimi
10.
I do not grieve for myself (ātman), nor for anything else. O king (nṛpa), I lament for you (tvām) with the thought, 'How will you manage to be alone?'
कथं नु राजंस्तृषितः क्षुधितः श्रमकर्शितः ।
सायाह्ने वृक्षमूलेषु मामपश्यन्भविष्यसि ॥११॥
सायाह्ने वृक्षमूलेषु मामपश्यन्भविष्यसि ॥११॥
11. kathaṁ nu rājaṁstṛṣitaḥ kṣudhitaḥ śramakarśitaḥ ,
sāyāhne vṛkṣamūleṣu māmapaśyanbhaviṣyasi.
sāyāhne vṛkṣamūleṣu māmapaśyanbhaviṣyasi.
11.
katham nu rājan tṛṣitaḥ kṣudhitaḥ śramakarśitaḥ
sāyāhne vṛkṣamūleṣu mām apaśyan bhaviṣyasi
sāyāhne vṛkṣamūleṣu mām apaśyan bhaviṣyasi
11.
O king, how will you be in the evening, thirsty, hungry, and worn out by toil, under the trees, without seeing me?
ततः सा तीव्रशोकार्ता प्रदीप्तेव च मन्युना ।
इतश्चेतश्च रुदती पर्यधावत दुःखिता ॥१२॥
इतश्चेतश्च रुदती पर्यधावत दुःखिता ॥१२॥
12. tataḥ sā tīvraśokārtā pradīpteva ca manyunā ,
itaścetaśca rudatī paryadhāvata duḥkhitā.
itaścetaśca rudatī paryadhāvata duḥkhitā.
12.
tataḥ sā tīvraśokārtā pradīptā iva ca manyunā
itaḥ cetaḥ ca rudatī paryadhāvata duḥkhitā
itaḥ cetaḥ ca rudatī paryadhāvata duḥkhitā
12.
Then she, afflicted by intense sorrow, and as if burning with rage (manyu), distressed and weeping, ran hither and thither.
मुहुरुत्पतते बाला मुहुः पतति विह्वला ।
मुहुरालीयते भीता मुहुः क्रोशति रोदिति ॥१३॥
मुहुरालीयते भीता मुहुः क्रोशति रोदिति ॥१३॥
13. muhurutpatate bālā muhuḥ patati vihvalā ,
muhurālīyate bhītā muhuḥ krośati roditi.
muhurālīyate bhītā muhuḥ krośati roditi.
13.
muhuḥ utpatate bālā muhuḥ patati vihvalā
muhuḥ ālīyate bhītā muhuḥ krośati roditi
muhuḥ ālīyate bhītā muhuḥ krośati roditi
13.
Repeatedly the young woman rises, then, bewildered, she repeatedly falls. Repeatedly, frightened, she hides, and repeatedly she cries out and weeps.
सा तीव्रशोकसंतप्ता मुहुर्निःश्वस्य विह्वला ।
उवाच भैमी निष्क्रम्य रोदमाना पतिव्रता ॥१४॥
उवाच भैमी निष्क्रम्य रोदमाना पतिव्रता ॥१४॥
14. sā tīvraśokasaṁtaptā muhurniḥśvasya vihvalā ,
uvāca bhaimī niṣkramya rodamānā pativratā.
uvāca bhaimī niṣkramya rodamānā pativratā.
14.
sā tīvraśokasaṃtaptā muhuḥ niḥśvasya vihvalā
uvāca bhaimī niṣkramya rodamānā pativratā
uvāca bhaimī niṣkramya rodamānā pativratā
14.
She, Bhīmī, the chaste wife (pativratā), greatly distressed by intense sorrow, bewildered, and repeatedly sighing, then stepping out, spoke while weeping.
यस्याभिशापाद्दुःखार्तो दुःखं विन्दति नैषधः ।
तस्य भूतस्य तद्दुःखाद्दुःखमभ्यधिकं भवेत् ॥१५॥
तस्य भूतस्य तद्दुःखाद्दुःखमभ्यधिकं भवेत् ॥१५॥
15. yasyābhiśāpādduḥkhārto duḥkhaṁ vindati naiṣadhaḥ ,
tasya bhūtasya tadduḥkhādduḥkhamabhyadhikaṁ bhavet.
tasya bhūtasya tadduḥkhādduḥkhamabhyadhikaṁ bhavet.
15.
yasya abhiśāpāt duḥkhārtaḥ duḥkham vindati naiṣadhaḥ
tasya bhūtasya tat duḥkhāt duḥkham abhyadhikam bhavet
tasya bhūtasya tat duḥkhāt duḥkham abhyadhikam bhavet
15.
The sorrow of that being, from whose curse the King of Niṣadha (Nala) is distressed and experiences suffering, would be even greater than Nala's own suffering.
अपापचेतसं पापो य एवं कृतवान्नलम् ।
तस्माद्दुःखतरं प्राप्य जीवत्वसुखजीविकाम् ॥१६॥
तस्माद्दुःखतरं प्राप्य जीवत्वसुखजीविकाम् ॥१६॥
16. apāpacetasaṁ pāpo ya evaṁ kṛtavānnalam ,
tasmādduḥkhataraṁ prāpya jīvatvasukhajīvikām.
tasmādduḥkhataraṁ prāpya jīvatvasukhajīvikām.
16.
apāpacetasam pāpaḥ yaḥ evam kṛtavān nalam
tasmāt duḥkhataram prāpya jīvatu asukhajīvikām
tasmāt duḥkhataram prāpya jīvatu asukhajīvikām
16.
May that wicked person who thus harmed the innocent-minded Nala, experiencing greater suffering than Nala, live a joyless life.
एवं तु विलपन्ती सा राज्ञो भार्या महात्मनः ।
अन्वेषति स्म भर्तारं वने श्वापदसेविते ॥१७॥
अन्वेषति स्म भर्तारं वने श्वापदसेविते ॥१७॥
17. evaṁ tu vilapantī sā rājño bhāryā mahātmanaḥ ,
anveṣati sma bhartāraṁ vane śvāpadasevite.
anveṣati sma bhartāraṁ vane śvāpadasevite.
17.
evam tu vilapantī sā rājñaḥ bhāryā mahātmanaḥ
anveṣati sma bhartāram vane śvāpadasevite
anveṣati sma bhartāram vane śvāpadasevite
17.
Thus lamenting, she, the wife of the noble (mahātman) king, searched for her husband in the forest frequented by wild animals.
उन्मत्तवद्भीमसुता विलपन्ती ततस्ततः ।
हा हा राजन्निति मुहुरितश्चेतश्च धावति ॥१८॥
हा हा राजन्निति मुहुरितश्चेतश्च धावति ॥१८॥
18. unmattavadbhīmasutā vilapantī tatastataḥ ,
hā hā rājanniti muhuritaścetaśca dhāvati.
hā hā rājanniti muhuritaścetaśca dhāvati.
18.
unmattavat bhīmasutā vilapantī tataḥ tataḥ hā
hā rājan iti muhuḥ itaḥ ca cetaḥ ca dhāvati
hā rājan iti muhuḥ itaḥ ca cetaḥ ca dhāvati
18.
The daughter of Bhīma (Damayantī), lamenting like a madwoman, ran hither and thither from place to place, repeatedly crying, 'Alas, alas, O King!'
तां शुष्यमाणामत्यर्थं कुररीमिव वाशतीम् ।
करुणं बहु शोचन्तीं विलपन्तीं मुहुर्मुहुः ॥१९॥
करुणं बहु शोचन्तीं विलपन्तीं मुहुर्मुहुः ॥१९॥
19. tāṁ śuṣyamāṇāmatyarthaṁ kurarīmiva vāśatīm ,
karuṇaṁ bahu śocantīṁ vilapantīṁ muhurmuhuḥ.
karuṇaṁ bahu śocantīṁ vilapantīṁ muhurmuhuḥ.
19.
tām śuṣyamāṇām atyartham kurarīm iva vāśatīm
karuṇam bahu śocantīm vilapantīm muhurmuhuḥ
karuṇam bahu śocantīm vilapantīm muhurmuhuḥ
19.
Her, greatly withered, crying out like a female osprey, lamenting much and mournfully, and weeping again and again.
सहसाभ्यागतां भैमीमभ्याशपरिवर्तिनीम् ।
जग्राहाजगरो ग्राहो महाकायः क्षुधान्वितः ॥२०॥
जग्राहाजगरो ग्राहो महाकायः क्षुधान्वितः ॥२०॥
20. sahasābhyāgatāṁ bhaimīmabhyāśaparivartinīm ,
jagrāhājagaro grāho mahākāyaḥ kṣudhānvitaḥ.
jagrāhājagaro grāho mahākāyaḥ kṣudhānvitaḥ.
20.
sahasā abhyāgatām bhaimīm abhyāśaparivartinīm
jagrāha ajagaraḥ grāhaḥ mahākāyaḥ kṣudhānvitah
jagrāha ajagaraḥ grāhaḥ mahākāyaḥ kṣudhānvitah
20.
Suddenly, a huge-bodied, hunger-stricken python (ajagara), a seizing creature (grāha), seized Damayantī (bhaimī), who had recently approached and was moving about nearby.
सा ग्रस्यमाना ग्राहेण शोकेन च पराजिता ।
नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम् ॥२१॥
नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम् ॥२१॥
21. sā grasyamānā grāheṇa śokena ca parājitā ,
nātmānaṁ śocati tathā yathā śocati naiṣadham.
nātmānaṁ śocati tathā yathā śocati naiṣadham.
21.
sā grasyamānā grāheṇa śokena ca parājitā na
ātmānam śocati tathā yathā śocati naiṣadham
ātmānam śocati tathā yathā śocati naiṣadham
21.
She, being seized by the seizing creature (grāha) and overcome by grief, did not lament for herself (ātman) as much as she lamented for Nala (naiṣadha).
हा नाथ मामिह वने ग्रस्यमानामनाथवत् ।
ग्राहेणानेन विपिने किमर्थं नाभिधावसि ॥२२॥
ग्राहेणानेन विपिने किमर्थं नाभिधावसि ॥२२॥
22. hā nātha māmiha vane grasyamānāmanāthavat ,
grāheṇānena vipine kimarthaṁ nābhidhāvasi.
grāheṇānena vipine kimarthaṁ nābhidhāvasi.
22.
hā nātha mām iha vane grasyamānām anāthavat
grāheṇa anena vipine kimartham na abhidhāvasi
grāheṇa anena vipine kimartham na abhidhāvasi
22.
Alas, my lord! Why do you not rush to me, here in this forest (vana), being swallowed by this seizing creature (grāha) in this dense wilderness (vipina), helpless like one without a protector?
कथं भविष्यसि पुनर्मामनुस्मृत्य नैषध ।
पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चेतो धनानि च ॥२३॥
पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चेतो धनानि च ॥२३॥
23. kathaṁ bhaviṣyasi punarmāmanusmṛtya naiṣadha ,
pāpānmuktaḥ punarlabdhvā buddhiṁ ceto dhanāni ca.
pāpānmuktaḥ punarlabdhvā buddhiṁ ceto dhanāni ca.
23.
kathaṃ bhaviṣyasi punaḥ mām anusmṛtya naiṣadha |
pāpān muktaḥ punaḥ labdhvā buddhiṃ cetaḥ dhanāni ca
pāpān muktaḥ punaḥ labdhvā buddhiṃ cetaḥ dhanāni ca
23.
O Naisadha, how will you again become freed from sins after remembering me, and having regained your intelligence, consciousness, and wealth?
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस्य परिग्लानस्य नैषध ।
कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति मानद ॥२४॥
कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति मानद ॥२४॥
24. śrāntasya te kṣudhārtasya pariglānasya naiṣadha ,
kaḥ śramaṁ rājaśārdūla nāśayiṣyati mānada.
kaḥ śramaṁ rājaśārdūla nāśayiṣyati mānada.
24.
śrāntasya te kṣudhārtasya pariglānasya naiṣadha
| kaḥ śramaṃ rājaśārdūla nāśayiṣyati mānada
| kaḥ śramaṃ rājaśārdūla nāśayiṣyati mānada
24.
O Naisadha, O tiger among kings, O giver of honor, who will remove the weariness, hunger, and exhaustion from you?
तामकस्मान्मृगव्याधो विचरन्गहने वने ।
आक्रन्दतीमुपश्रुत्य जवेनाभिससार ह ॥२५॥
आक्रन्दतीमुपश्रुत्य जवेनाभिससार ह ॥२५॥
25. tāmakasmānmṛgavyādho vicarangahane vane ,
ākrandatīmupaśrutya javenābhisasāra ha.
ākrandatīmupaśrutya javenābhisasāra ha.
25.
tām akasmāt mṛgavyādhaḥ vicaran gahane vane
| ākrandatīm upaśrutya javena abhisasāra ha
| ākrandatīm upaśrutya javena abhisasāra ha
25.
Wandering in the dense forest, a hunter suddenly heard her crying aloud and swiftly approached her.
तां स दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् ।
त्वरमाणो मृगव्याधः समभिक्रम्य वेगितः ॥२६॥
त्वरमाणो मृगव्याधः समभिक्रम्य वेगितः ॥२६॥
26. tāṁ sa dṛṣṭvā tathā grastāmurageṇāyatekṣaṇām ,
tvaramāṇo mṛgavyādhaḥ samabhikramya vegitaḥ.
tvaramāṇo mṛgavyādhaḥ samabhikramya vegitaḥ.
26.
tām sa dṛṣṭvā tathā grastām urageṇa āyatekṣaṇām
| tvaramāṇaḥ mṛgavyādhaḥ samabhikramya vegitaḥ
| tvaramāṇaḥ mṛgavyādhaḥ samabhikramya vegitaḥ
26.
Having seen her, the long-eyed woman, thus seized by a serpent, that swift and hastening hunter approached.
मुखतः पातयामास शस्त्रेण निशितेन ह ।
निर्विचेष्टं भुजंगं तं विशस्य मृगजीवनः ॥२७॥
निर्विचेष्टं भुजंगं तं विशस्य मृगजीवनः ॥२७॥
27. mukhataḥ pātayāmāsa śastreṇa niśitena ha ,
nirviceṣṭaṁ bhujaṁgaṁ taṁ viśasya mṛgajīvanaḥ.
nirviceṣṭaṁ bhujaṁgaṁ taṁ viśasya mṛgajīvanaḥ.
27.
mukhatas pātayāmāsa śastreṇa niśitena ha
nirviceṣṭam bhujaṅgam tam viśasya mṛgajīvanaḥ
nirviceṣṭam bhujaṅgam tam viśasya mṛgajīvanaḥ
27.
The hunter, having killed that motionless snake, indeed struck it down with a sharp weapon, aiming at its mouth.
मोक्षयित्वा च तां व्याधः प्रक्षाल्य सलिलेन च ।
समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत ॥२८॥
समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत ॥२८॥
28. mokṣayitvā ca tāṁ vyādhaḥ prakṣālya salilena ca ,
samāśvāsya kṛtāhārāmatha papraccha bhārata.
samāśvāsya kṛtāhārāmatha papraccha bhārata.
28.
mokṣayitvā ca tām vyādhaḥ prakṣālya salilena
ca samāśvāsya kṛtāhārām atha papraccha bhārata
ca samāśvāsya kṛtāhārām atha papraccha bhārata
28.
And then, O Bhārata, the hunter, having released her and washed her with water, and having comforted her after she had taken food, asked her.
कस्य त्वं मृगशावाक्षि कथं चाभ्यागता वनम् ।
कथं चेदं महत्कृच्छ्रं प्राप्तवत्यसि भामिनि ॥२९॥
कथं चेदं महत्कृच्छ्रं प्राप्तवत्यसि भामिनि ॥२९॥
29. kasya tvaṁ mṛgaśāvākṣi kathaṁ cābhyāgatā vanam ,
kathaṁ cedaṁ mahatkṛcchraṁ prāptavatyasi bhāmini.
kathaṁ cedaṁ mahatkṛcchraṁ prāptavatyasi bhāmini.
29.
kasya tvam mṛgaśāvākṣi katham ca abhyāgatā vanam
katham ca idam mahat kṛcchram prāptavaty asi bhāmini
katham ca idam mahat kṛcchram prāptavaty asi bhāmini
29.
O deer-eyed one, whose are you, and how did you come to the forest? And, O beautiful woman, how have you met with this great difficulty?
दमयन्ती तथा तेन पृच्छ्यमाना विशां पते ।
सर्वमेतद्यथावृत्तमाचचक्षेऽस्य भारत ॥३०॥
सर्वमेतद्यथावृत्तमाचचक्षेऽस्य भारत ॥३०॥
30. damayantī tathā tena pṛcchyamānā viśāṁ pate ,
sarvametadyathāvṛttamācacakṣe'sya bhārata.
sarvametadyathāvṛttamācacakṣe'sya bhārata.
30.
damayantī tathā tena pṛcchyamānā viśām pate
sarvam etat yathāvṛttam ācacaksṣe asya bhārata
sarvam etat yathāvṛttam ācacaksṣe asya bhārata
30.
O lord of people, O Bhārata, Damayantī, being thus questioned by him, recounted to him everything exactly as it had transpired.
तामर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम् ।
सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥३१॥
सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥३१॥
31. tāmardhavastrasaṁvītāṁ pīnaśroṇipayodharām ,
sukumārānavadyāṅgīṁ pūrṇacandranibhānanām.
sukumārānavadyāṅgīṁ pūrṇacandranibhānanām.
31.
tām ardhavastrasaṃvītām pīnaśroṇipayodharām
sukumāranavadyāṅgīm pūrṇacandranibhānanām
sukumāranavadyāṅgīm pūrṇacandranibhānanām
31.
He saw her, half-covered by a garment, with plump hips and breasts, delicate and flawless limbs, and a face like the full moon.
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम् ।
लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशमेयिवान् ॥३२॥
लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशमेयिवान् ॥३२॥
32. arālapakṣmanayanāṁ tathā madhurabhāṣiṇīm ,
lakṣayitvā mṛgavyādhaḥ kāmasya vaśameyivān.
lakṣayitvā mṛgavyādhaḥ kāmasya vaśameyivān.
32.
arālpakṣmanayanām tathā madhurabhāṣiṇīm
lakṣayitvā mṛgavyādhaḥ kāmasya vaśam eyivān
lakṣayitvā mṛgavyādhaḥ kāmasya vaśam eyivān
32.
Upon seeing her, with eyes having curved lashes and speaking sweetly, the hunter fell under the sway of desire (kāma).
तामथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपूर्वया ।
सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भामिनी ॥३३॥
सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भामिनी ॥३३॥
33. tāmatha ślakṣṇayā vācā lubdhako mṛdupūrvayā ,
sāntvayāmāsa kāmārtastadabudhyata bhāminī.
sāntvayāmāsa kāmārtastadabudhyata bhāminī.
33.
tām atha ślakṣṇayā vācā lubdhakaḥ mṛdupūrvayā
sāntvayāmāsa kāmārtaḥ tat abudhyata bhāminī
sāntvayāmāsa kāmārtaḥ tat abudhyata bhāminī
33.
Then the hunter, afflicted by desire (kāma), consoled her with soft and gentle words. The lady (Damayantī) understood his intentions.
दमयन्ती तु तं दुष्टमुपलभ्य पतिव्रता ।
तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना ॥३४॥
तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना ॥३४॥
34. damayantī tu taṁ duṣṭamupalabhya pativratā ,
tīvraroṣasamāviṣṭā prajajvāleva manyunā.
tīvraroṣasamāviṣṭā prajajvāleva manyunā.
34.
damayantī tu tam duṣṭam upalabhya pativratā
tīvraroṣasamāviṣṭā prajajvāla iva manyunā
tīvraroṣasamāviṣṭā prajajvāla iva manyunā
34.
But Damayantī, the chaste wife (pativratā), upon realizing his wickedness, became filled with intense anger and blazed up as if with fury.
स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुमातुरः ।
दुर्धर्षां तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव ॥३५॥
दुर्धर्षां तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव ॥३५॥
35. sa tu pāpamatiḥ kṣudraḥ pradharṣayitumāturaḥ ,
durdharṣāṁ tarkayāmāsa dīptāmagniśikhāmiva.
durdharṣāṁ tarkayāmāsa dīptāmagniśikhāmiva.
35.
saḥ tu pāpamatiḥ kṣudraḥ pradharṣayitum āturaḥ
durdharṣām tarkayāmāsa dīptām agniśikhām iva
durdharṣām tarkayāmāsa dīptām agniśikhām iva
35.
However, that evil-minded and contemptible man, eager to violate her, regarded her as unassailable, like a blazing flame of fire.
दमयन्ती तु दुःखार्ता पतिराज्यविनाकृता ।
अतीतवाक्पथे काले शशापैनं रुषा किल ॥३६॥
अतीतवाक्पथे काले शशापैनं रुषा किल ॥३६॥
36. damayantī tu duḥkhārtā patirājyavinākṛtā ,
atītavākpathe kāle śaśāpainaṁ ruṣā kila.
atītavākpathe kāle śaśāpainaṁ ruṣā kila.
36.
damayantī tu duḥkhārtā pati-rājya-vinākṛtā
atīta-vākpathe kāle śaśāpa enam ruṣā kila
atīta-vākpathe kāle śaśāpa enam ruṣā kila
36.
However, Damayantī, tormented by sorrow and bereft of her husband and kingdom, at a time when all speech was past, indeed cursed him out of anger.
यथाहं नैषधादन्यं मनसापि न चिन्तये ।
तथायं पततां क्षुद्रः परासुर्मृगजीवनः ॥३७॥
तथायं पततां क्षुद्रः परासुर्मृगजीवनः ॥३७॥
37. yathāhaṁ naiṣadhādanyaṁ manasāpi na cintaye ,
tathāyaṁ patatāṁ kṣudraḥ parāsurmṛgajīvanaḥ.
tathāyaṁ patatāṁ kṣudraḥ parāsurmṛgajīvanaḥ.
37.
yathā aham naiṣadhāt anyam manasā api na cintaye
tathā ayam patatām kṣudraḥ parāsuḥ mṛgajīvanaḥ
tathā ayam patatām kṣudraḥ parāsuḥ mṛgajīvanaḥ
37.
"Just as I do not contemplate anyone other than the King of Niṣadha, even with my mind (manas), so may this contemptible hunter fall lifeless."
उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः ।
व्यसुः पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुमः ॥३८॥
व्यसुः पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुमः ॥३८॥
38. uktamātre tu vacane tayā sa mṛgajīvanaḥ ,
vyasuḥ papāta medinyāmagnidagdha iva drumaḥ.
vyasuḥ papāta medinyāmagnidagdha iva drumaḥ.
38.
uktamātre tu vacane tayā saḥ mṛgajīvanaḥ
vyasuḥ papāta medinyām agnidagdhaḥ iva drumaḥ
vyasuḥ papāta medinyām agnidagdhaḥ iva drumaḥ
38.
But as soon as those words were spoken by her, that hunter fell lifeless to the ground, just like a tree consumed by fire.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60 (current chapter)
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47