Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-5, chapter-93

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
वैशंपायन उवाच ।
तेष्वासीनेषु सर्वेषु तूष्णींभूतेषु राजसु ।
वाक्यमभ्याददे कृष्णः सुदंष्ट्रो दुन्दुभिस्वनः ॥१॥
1. vaiśaṁpāyana uvāca ,
teṣvāsīneṣu sarveṣu tūṣṇīṁbhūteṣu rājasu ,
vākyamabhyādade kṛṣṇaḥ sudaṁṣṭro dundubhisvanaḥ.
1. vaiśaṃpāyana uvāca teṣu āsīneṣu sarveṣu tūṣṇīmbhūteṣu
rājasu vākyam abhyādadé kṛṣṇaḥ sudaṃṣṭraḥ dundubhisvanaḥ
1. Vaiśampāyana said: While all those kings were seated and had become silent, Kṛṣṇa, who possessed fine teeth and a voice like a war-drum, began to speak.
1. וַישַׁמְפָּאיַנַה סיפר, כשכולם ישבו והמלכים שתקו, פתח קְרְשְׁנַה בדבריו בקול כקול תוף, והבזיקו שיניו היפות.
जीमूत इव घर्मान्ते सर्वां संश्रावयन्सभाम् ।
धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य समभाषत माधवः ॥२॥
2. jīmūta iva gharmānte sarvāṁ saṁśrāvayansabhām ,
dhṛtarāṣṭramabhiprekṣya samabhāṣata mādhavaḥ.
2. jīmūtaḥ iva gharmānte sarvām saṃśrāvayan sabhām
dhṛtarāṣṭram abhiprekṣya samabhāṣata mādhavaḥ
2. Mādhava (Kṛṣṇa), having looked at Dhṛtarāṣṭra, then spoke to the entire assembly, making himself heard like a cloud at the end of the summer season.
2. כענן בסוף הקיץ, כשהוא משמיע את קולו בכל האולם, הביט מָאדְהַוַה בדְהְרְטַרָאשְׁתְרַה ואמר,
कुरूणां पाण्डवानां च शमः स्यादिति भारत ।
अप्रयत्नेन वीराणामेतद्यतितुमागतः ॥३॥
3. kurūṇāṁ pāṇḍavānāṁ ca śamaḥ syāditi bhārata ,
aprayatnena vīrāṇāmetadyatitumāgataḥ.
3. kurūṇām pāṇḍavānām ca śamaḥ syāt iti bhārata
aprayatnena vīrāṇām etat yatitum āgataḥ
3. O Bhārata (Dhṛtarāṣṭra), I have come to strive for this - that peace may be established without difficulty among these heroes, both the Kurus and the Pāṇḍavas.
3. הו בְּהָארַטַה, באתי כדי לעשות מאמץ שיהיה שלום בין הקוּרוּ לבין בני פָּאנְדוּ, בלי שהגיבורים יצטרכו להילחם.
राजन्नान्यत्प्रवक्तव्यं तव निःश्रेयसं वचः ।
विदितं ह्येव ते सर्वं वेदितव्यमरिंदम ॥४॥
4. rājannānyatpravaktavyaṁ tava niḥśreyasaṁ vacaḥ ,
viditaṁ hyeva te sarvaṁ veditavyamariṁdama.
4. rājan na anyat pravaktavyam tava niḥśreyasam
vacaḥ viditam hi eva te sarvam veditavyam arimdama
4. O King, O destroyer of enemies, no other word (or counsel) for your supreme well-being (niḥśreyasa) needs to be spoken to you, for everything that should be known is indeed already known to you.
4. הו מלך, מכניע האויבים, אין דבר אחר לומר לך שיביא לך טוב נעלה, כי כל מה שצריך לדעת כבר ידוע לך.
इदमद्य कुलं श्रेष्ठं सर्वराजसु पार्थिव ।
श्रुतवृत्तोपसंपन्नं सर्वैः समुदितं गुणैः ॥५॥
5. idamadya kulaṁ śreṣṭhaṁ sarvarājasu pārthiva ,
śrutavṛttopasaṁpannaṁ sarvaiḥ samuditaṁ guṇaiḥ.
5. idam adya kulam śreṣṭham sarvarājasu pārthiva
śrutavṛttopasampannam sarvaiḥ samuditam guṇaiḥ
5. O King (Dhṛtarāṣṭra), this family (yours), today, is the most excellent among all royal lineages. It is endowed with learning and good conduct, and complete with all good qualities.
5. הו שליט, המשפחה הזאת היום היא המעולה בין כל המלכים, והיא מלאה בלימוד ובהתנהגות טובה, ושלמה בכל התכונות הטובות.
कृपानुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं च भारत ।
तथार्जवं क्षमा सत्यं कुरुष्वेतद्विशिष्यते ॥६॥
6. kṛpānukampā kāruṇyamānṛśaṁsyaṁ ca bhārata ,
tathārjavaṁ kṣamā satyaṁ kuruṣvetadviśiṣyate.
6. kṛpā anukampā kāruṇyam ānṛśaṃsyam ca bhārata
tathā ārjavam kṣamā satyam kuruṣva etat viśiṣyate
6. O Bhārata, cultivate compassion, sympathy, pity, and humanity; likewise, straightforwardness, forgiveness, and truthfulness. These qualities are most excellent.
6. הו בְּהָארַטַה, חמלה, רחמים, רכות לב, היעדר אכזריות, וגם יושר, סליחה ואמת, כל אלה בולטים (במשפחה הזאת).
तस्मिन्नेवंविधे राजन्कुले महति तिष्ठति ।
त्वन्निमित्तं विशेषेण नेह युक्तमसांप्रतम् ॥७॥
7. tasminnevaṁvidhe rājankule mahati tiṣṭhati ,
tvannimittaṁ viśeṣeṇa neha yuktamasāṁpratam.
7. tasmin evaṃvidhe rājan kule mahati tiṣṭhati
tvat nimittam viśeṣeṇa na iha yuktam asāṃpratam
7. O King, as such a great and noble family (lineage) exists, it is particularly inappropriate and wrong for anything to occur here because of you.
7. הו מלך, כשהמשפחה הגדולה הזאת, בעלת הסגולות הללו, עומדת על תילה, אין זה ראוי ואין זה הולם שיקרה כאן עוול, ובמיוחד בגללך.
त्वं हि वारयिता श्रेष्ठः कुरूणां कुरुसत्तम ।
मिथ्या प्रचरतां तात बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च ॥८॥
8. tvaṁ hi vārayitā śreṣṭhaḥ kurūṇāṁ kurusattama ,
mithyā pracaratāṁ tāta bāhyeṣvābhyantareṣu ca.
8. tvam hi vārayitā śreṣṭhaḥ kurūṇām kurusattama
mithyā pracaratām tāta bāhyeṣu ābhyantareṣu ca
8. O dear one, O best among the Kurus, you are indeed the foremost restrainer of the Kurus regarding those, both outsiders and insiders, who act wrongly.
8. הו הטוב שבקוּרוּ, אתה הטוב מכולם בבלימת הקוּרוּ, בני יקירי, כשהם נוהגים בשקר בענייני חוץ ובענייני פנים.
ते पुत्रास्तव कौरव्य दुर्योधनपुरोगमाः ।
धर्मार्थौ पृष्ठतः कृत्वा प्रचरन्ति नृशंसवत् ॥९॥
9. te putrāstava kauravya duryodhanapurogamāḥ ,
dharmārthau pṛṣṭhataḥ kṛtvā pracaranti nṛśaṁsavat.
9. te putrāḥ tava kauravya duryodhanapurūgamāḥ
dharmārthau pṛṣṭhataḥ kṛtvā pracaranti nṛśaṃsavat
9. O descendant of Kuru, your sons, with Duryodhana as their leader, behave cruelly, having completely disregarded natural law (dharma) and material prosperity (artha).
9. הו קַאוּרַוַה, בניך אלה, ובראשם דוּרְיוֹדְהַנַה, שמו את היושר והרווח מאחורי גבם ופועלים באכזריות.
अशिष्टा गतमर्यादा लोभेन हृतचेतसः ।
स्वेषु बन्धुषु मुख्येषु तद्वेत्थ भरतर्षभ ॥१०॥
10. aśiṣṭā gatamaryādā lobhena hṛtacetasaḥ ,
sveṣu bandhuṣu mukhyeṣu tadvettha bharatarṣabha.
10. aśiṣṭā gatamaryādā lobhena hṛtacetasaḥ sveṣu
bandhuṣu mukhyeṣu tat vettha bharatarṣabha
10. O best among the Bharatas, you know this about your own principal relatives: they are ill-behaved, have lost all sense of propriety, and their minds have been seized by greed.
10. הם חסרי נימוס ועברו על כל גבול, ורוחם נשבתה בחמדנות, כלפי קרובי משפחתם עצמם ובעיקר הגדולים שבהם. אתה יודע זאת, הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה.
सेयमापन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता ।
उपेक्ष्यमाणा कौरव्य पृथिवीं घातयिष्यति ॥११॥
11. seyamāpanmahāghorā kuruṣveva samutthitā ,
upekṣyamāṇā kauravya pṛthivīṁ ghātayiṣyati.
11. sā iyam āpat mahāghorā kuruṣu eva samutthitā
upekṣyamāṇā kauravya pṛthivīm ghātayiṣyati
11. This very terrible calamity, which has arisen among the Kurus themselves, O descendant of Kuru, if it is neglected, will destroy the earth.
11. הצרה הנוראה הזאת התעוררה דווקא בין הקוּרוּ. הו קַאוּרַוַה, אם תתעלם ממנה, היא תהרוס את הארץ.
शक्या चेयं शमयितुं त्वं चेदिच्छसि भारत ।
न दुष्करो ह्यत्र शमो मतो मे भरतर्षभ ॥१२॥
12. śakyā ceyaṁ śamayituṁ tvaṁ cedicchasi bhārata ,
na duṣkaro hyatra śamo mato me bharatarṣabha.
12. śakyā ca iyam śamayitum tvam ced icchasi bhārata
na duṣkaraḥ hi atra śamaḥ mataḥ me bharatarṣabha
12. And this (calamity) can be pacified, O descendant of Bharata, if you wish. For, O best among the Bharatas, I do not consider peace to be difficult in this matter.
12. הו בְּהָארַטַה, אפשר גם להרגיע אותה אם תרצה. לדעתי השלום כאן אינו קשה להשגה, הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה.
त्वय्यधीनः शमो राजन्मयि चैव विशां पते ।
पुत्रान्स्थापय कौरव्य स्थापयिष्याम्यहं परान् ॥१३॥
13. tvayyadhīnaḥ śamo rājanmayi caiva viśāṁ pate ,
putrānsthāpaya kauravya sthāpayiṣyāmyahaṁ parān.
13. tvayi adhīnaḥ śamaḥ rājan mayi ca eva viśām pate
putrān sthāpaya kauravya sthāpayiṣyāmi aham parān
13. O King, peace is dependent on you, and indeed on me, O lord of the people. O descendant of Kuru, establish your sons, and I shall establish the others.
13. הו מלך, השלום תלוי בך ובי. הו אדון העמים, הצב אתה את בניך במקומם, ואני אציב את האחרים.
आज्ञा तव हि राजेन्द्र कार्या पुत्रैः सहान्वयैः ।
हितं बलवदप्येषां तिष्ठतां तव शासने ॥१४॥
14. ājñā tava hi rājendra kāryā putraiḥ sahānvayaiḥ ,
hitaṁ balavadapyeṣāṁ tiṣṭhatāṁ tava śāsane.
14. ājñā tava hi rājendra kāryā putraiḥ sahanvayaiḥ
hitam balavat api eṣām tiṣṭhatām tava śāsane
14. O great king, your command must indeed be carried out by your sons along with their descendants. This brings powerful benefit even to these individuals who remain under your rule.
14. הו מלך המלכים, בניך ובני לווייתם חייבים למלא את פקודתך, ואף הטובה הגדולה ביותר שלהם היא להישאר תחת שלטונך.
तव चैव हितं राजन्पाण्डवानामथो हितम् ।
शमे प्रयतमानस्य मम शासनकाङ्क्षिणाम् ॥१५॥
15. tava caiva hitaṁ rājanpāṇḍavānāmatho hitam ,
śame prayatamānasya mama śāsanakāṅkṣiṇām.
15. tava ca eva hitam rājan pāṇḍavānām atha u
hitam śame prayatamanasya mama śāsanakāṅkṣiṇām
15. O King, this is indeed for your welfare and for the welfare of the Pāṇḍavas, as I am striving for peace, and they (the Pāṇḍavas) desire my counsel.
15. הו מלך, זה לטובתך וזה גם לטובת בני פָּאנְדוּ, המבקשים לקיים את פקודתך, בעוד אני עושה מאמץ למען השלום.
स्वयं निष्कलमालक्ष्य संविधत्स्व विशां पते ।
सहभूतास्तु भरतास्तवैव स्युर्जनेश्वर ॥१६॥
16. svayaṁ niṣkalamālakṣya saṁvidhatsva viśāṁ pate ,
sahabhūtāstu bharatāstavaiva syurjaneśvara.
16. svayam niṣkalam ālakṣya saṃvidhatsva viśām pate
sahabhūtāḥ tu bharatāḥ tava eva syuḥ janeśvara
16. O ruler of the people, seeing yourself as blameless, arrange matters. Indeed, the Bharatas, united, would then be truly yours, O lord of men.
16. הו אדון העם, ראה בעצמך את העניין כשלם וללא פילוג, וסדר את הדברים. ובני בְּהַרַטַה, כשהם מאוחדים, שיהיו כולם שלך, הו שליט בני האדם.
धर्मार्थयोस्तिष्ठ राजन्पाण्डवैरभिरक्षितः ।
न हि शक्यास्तथाभूता यत्नादपि नराधिप ॥१७॥
17. dharmārthayostiṣṭha rājanpāṇḍavairabhirakṣitaḥ ,
na hi śakyāstathābhūtā yatnādapi narādhipa.
17. dharmārthayoḥ tiṣṭha rājan pāṇḍavaiḥ abhirakṣitaḥ
na hi śakyāḥ tathābhūtāḥ yatnāt api narādhipa
17. O King, abide by "dharma" (natural law) and "artha" (prosperity), protected by the Pāṇḍavas. For indeed, those (Pāṇḍavas) who have become so (powerful/well-established) are not conquerable even with effort, O lord of men.
17. הו מלך, עמוד בדרך היושר ובעושר, כשהפָּאנְדַוַה שומרים עליך. כי אי אפשר להביס אנשים כאלה, אפילו במאמץ גדול, הו שליט בני האדם,
न हि त्वां पाण्डवैर्जेतुं रक्ष्यमाणं महात्मभिः ।
इन्द्रोऽपि देवैः सहितः प्रसहेत कुतो नृपाः ॥१८॥
18. na hi tvāṁ pāṇḍavairjetuṁ rakṣyamāṇaṁ mahātmabhiḥ ,
indro'pi devaiḥ sahitaḥ prasaheta kuto nṛpāḥ.
18. na hi tvām pāṇḍavaiḥ jetum rakṣyamāṇam mahātmabhiḥ
indraḥ api devaiḥ sahitaḥ prasaheta kutaḥ nṛpāḥ
18. Indeed, O kings, even Indra himself, accompanied by the gods, would not be able to conquer you while you are being protected by great souls (mahātman). How then could anyone else?
18. שהרי אפילו אִינְדְרַה בעצמו, בלוויית האלים, לא היה מצליח לנצח אותך כשאתה שמור בידי הפָּאנְדַוַה האצילים, ומה יוכלו לעשות מלכים אחרים.
यत्र भीष्मश्च द्रोणश्च कृपः कर्णो विविंशतिः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तोऽथ बाह्लिकः ॥१९॥
19. yatra bhīṣmaśca droṇaśca kṛpaḥ karṇo viviṁśatiḥ ,
aśvatthāmā vikarṇaśca somadatto'tha bāhlikaḥ.
19. yatra bhīṣmaḥ ca droṇaḥ ca kṛpaḥ karṇaḥ viviṃśatiḥ
aśvatthāmā vikarṇaḥ ca somadattaḥ atha bāhlikaḥ
19. Where Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, Karṇa, Viviṃśati, Aśvatthāmā, Vikarṇa, Somadatta, and then Bāhlika [are present].
19. והרי בצדך עומדים בְּהִישְׁמַה, דְרוֹנַה, קְרִיפַּה, קַרְנַה, וִיוִימְשַׁטִי, אַשְׁוַטְהָאמָה, וִיקַרְנַה, סוֹמַדַטַּה ובָּאהְלִיקַה,
सैन्धवश्च कलिङ्गश्च काम्बोजश्च सुदक्षिणः ।
युधिष्ठिरो भीमसेनः सव्यसाची यमौ तथा ॥२०॥
20. saindhavaśca kaliṅgaśca kāmbojaśca sudakṣiṇaḥ ,
yudhiṣṭhiro bhīmasenaḥ savyasācī yamau tathā.
20. saindhavaḥ ca kaliṅgaḥ ca kāmbojaḥ ca sudakṣiṇaḥ
yudhiṣṭhiraḥ bhīmasenaḥ savyasācī yamau tathā
20. Also Saindhava, Kaliṅga, Kāmboja, and Sudakṣiṇa. And similarly, Yudhiṣṭhira, Bhīmasena, Savyasācī (Arjuna), and the twins (Nakula and Sahadeva).
20. וכן סַיְנְדְהַוַה, קַלִינְגַה, קָאמְבּוֹג׳ַה וסוּדַקְשִׁינַה, וכן יוּדְהִישְׁתְהִירַה, בְּהִימַסֵנַה, סַוְיַסָאצ׳ִי והתאומים,
सात्यकिश्च महातेजा युयुत्सुश्च महारथः ।
को नु तान्विपरीतात्मा युध्येत भरतर्षभ ॥२१॥
21. sātyakiśca mahātejā yuyutsuśca mahārathaḥ ,
ko nu tānviparītātmā yudhyeta bharatarṣabha.
21. sātyakiḥ ca mahātejāḥ yuyutsuḥ ca mahārathaḥ
kaḥ nu tān viparītātmā yudhyeta bharatarṣabha
21. And Sātyaki, the great-spirited, and Yuyutsu, the great chariot-warrior. Who indeed, with a hostile mind, O best of Bharatas, would fight them?
21. וגם סָאטְיַקִי רב העוצמה ויוּיוּטְסוּ הלוחם הדגול. מי, אם כן, ירצה להילחם בהם אם דעתו לא נטתה לרעה, הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה.
लोकस्येश्वरतां भूयः शत्रुभिश्चाप्रधृष्यताम् ।
प्राप्स्यसि त्वममित्रघ्न सहितः कुरुपाण्डवैः ॥२२॥
22. lokasyeśvaratāṁ bhūyaḥ śatrubhiścāpradhṛṣyatām ,
prāpsyasi tvamamitraghna sahitaḥ kurupāṇḍavaiḥ.
22. lokasya īśvaratām bhūyaḥ śatrubhiḥ ca apradhṛṣyatām
prāpsyasi tvam amitraghna sahitaḥ kurupāṇḍavaiḥ
22. O destroyer of enemies, you will once again attain sovereignty over the world and become invincible against your foes, accompanied by both the Kurus and the Pandavas.
22. בהיותך יחד עם בני קוּרוּ ועם הפָּאנְדַוַה, הו מכלה האויבים, תזכה שוב בשליטה על העולם, ותהיה בלתי מנוצח בידי אויבים.
तस्य ते पृथिवीपालास्त्वत्समाः पृथिवीपते ।
श्रेयांसश्चैव राजानः संधास्यन्ते परंतप ॥२३॥
23. tasya te pṛthivīpālāstvatsamāḥ pṛthivīpate ,
śreyāṁsaścaiva rājānaḥ saṁdhāsyante paraṁtapa.
23. tasya te pṛthivīpālāḥ tvat samāḥ pṛthivīpate
śreyāṃsaḥ ca eva rājānaḥ saṃdhāsyante paraṃtapa
23. O lord of the earth, O tormentor of foes, kings who are your equals, and indeed even those who are superior, will make peace with you.
23. הו שליט הארץ, הו צורב האויבים, אז מלכי הארץ שהם שווים לך, ואף מלכים גדולים ממך, יכרתו עמך ברית.
स त्वं पुत्रैश्च पौत्रैश्च भ्रातृभिः पितृभिस्तथा ।
सुहृद्भिः सर्वतो गुप्तः सुखं शक्ष्यसि जीवितुम् ॥२४॥
24. sa tvaṁ putraiśca pautraiśca bhrātṛbhiḥ pitṛbhistathā ,
suhṛdbhiḥ sarvato guptaḥ sukhaṁ śakṣyasi jīvitum.
24. saḥ tvam putraiḥ ca pautraiḥ ca bhrātṛbhiḥ pitṛbhiḥ
tathā suhṛdbhiḥ sarvataḥ guptaḥ sukham śakṣyasi jīvitum
24. Being thus protected from all sides by your sons, grandsons, brothers, fathers, and also your friends, you will be able to live happily.
24. כך תוכל אתה, כשאתה מוגן מכל עבר בידי בניך, נכדיך, אחיך, אבותיך וידידיך, לחיות בנחת.
एतानेव पुरोधाय सत्कृत्य च यथा पुरा ।
अखिलां भोक्ष्यसे सर्वां पृथिवीं पृथिवीपते ॥२५॥
25. etāneva purodhāya satkṛtya ca yathā purā ,
akhilāṁ bhokṣyase sarvāṁ pṛthivīṁ pṛthivīpate.
25. etān eva purodhāya satkṛtya ca yathā purā
akhilām bhokṣyase sarvām pṛthivīm pṛthivīpate
25. O lord of the earth, by indeed appointing these (people) as your chief advisors, and honoring them just as before, you will rule over the entire earth.
25. אם תציב אותם בראש ותכבד אותם כמו בעבר, הו שליט הארץ, תיהנה מכל הארץ כולה.
एतैर्हि सहितः सर्वैः पाण्डवैः स्वैश्च भारत ।
अन्यान्विजेष्यसे शत्रूनेष स्वार्थस्तवाखिलः ॥२६॥
26. etairhi sahitaḥ sarvaiḥ pāṇḍavaiḥ svaiśca bhārata ,
anyānvijeṣyase śatrūneṣa svārthastavākhilaḥ.
26. etaiḥ hi sahitaḥ sarvaiḥ pāṇḍavaiḥ svaiḥ ca bhārata
anyān vijeṣyase śatrūn eṣa svārthaḥ tava akhilaḥ
26. O Bhārata, by uniting with all these Pāṇḍavas and your own people, you will conquer other enemies. This is your complete self-interest.
26. הו בן בְּהַרַטַה, בהיותך יחד עם כל הפָּאנְדַוַה האלה ועם אנשיך, תנצח את שאר האויבים. זו כולה טובתך האישית.
तैरेवोपार्जितां भूमिं भोक्ष्यसे च परंतप ।
यदि संपत्स्यसे पुत्रैः सहामात्यैर्नराधिप ॥२७॥
27. tairevopārjitāṁ bhūmiṁ bhokṣyase ca paraṁtapa ,
yadi saṁpatsyase putraiḥ sahāmātyairnarādhipa.
27. taiḥ eva upārjitām bhūmim bhokṣyase ca paraṃtapa
yadi saṃpatsyase putraiḥ saha amātyaiḥ narādhipa
27. O scorcher of foes, you will enjoy that very land which was acquired by them, if, O king, you unite with your sons and ministers.
27. הו צורב האויבים, תיהנה גם מהארץ שהם עצמם יכבשו, אם רק תתאחד עם בניך ושריך, הו שליט בני האדם.
संयुगे वै महाराज दृश्यते सुमहान्क्षयः ।
क्षये चोभयतो राजन्कं धर्ममनुपश्यसि ॥२८॥
28. saṁyuge vai mahārāja dṛśyate sumahānkṣayaḥ ,
kṣaye cobhayato rājankaṁ dharmamanupaśyasi.
28. saṃyuge vai mahārāja dṛśyate sumahān kṣayaḥ
kṣaye ca ubhayataḥ rājan kam dharmam anupaśyasi
28. O great king, indeed, a very great destruction is seen in battle. And when there is destruction on both sides, O king, what natural law (dharma) do you envision?
28. הו מלך גדול, במלחמה נראה הרס עצום, וכשההרס פוגע בשני הצדדים, איזה חוק יושר אתה רואה בכך.
पाण्डवैर्निहतैः संख्ये पुत्रैर्वापि महाबलैः ।
यद्विन्देथाः सुखं राजंस्तद्ब्रूहि भरतर्षभ ॥२९॥
29. pāṇḍavairnihataiḥ saṁkhye putrairvāpi mahābalaiḥ ,
yadvindethāḥ sukhaṁ rājaṁstadbrūhi bharatarṣabha.
29. pāṇḍavaiḥ nihataiḥ saṃkhye putraiḥ vā api mahābalaiḥ
yat vindethāḥ sukham rājan tat brūhi bharatarṣabha
29. O king, O best of Bhāratas, tell me what happiness you would find, whether it be from the Pāṇḍavas being slain in battle, or from your own mighty sons being slain.
29. אם הפָּאנְדַוַה יהרגו בקרב, או בניך האדירים, איזו נחת תמצא בכך, הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה, אמור לי.
शूराश्च हि कृतास्त्राश्च सर्वे युद्धाभिकाङ्क्षिणः ।
पाण्डवास्तावकाश्चैव तान्रक्ष महतो भयात् ॥३०॥
30. śūrāśca hi kṛtāstrāśca sarve yuddhābhikāṅkṣiṇaḥ ,
pāṇḍavāstāvakāścaiva tānrakṣa mahato bhayāt.
30. śūrāḥ ca hi kṛtāstrāḥ ca sarve yuddha-abhikāṅkṣiṇaḥ
pāṇḍavāḥ tāvakāḥ ca eva tān rakṣa mahataḥ bhayāt
30. Indeed, all of them - the Pandavas and your own sons - are brave, adept in wielding weapons, and eager for battle. Therefore, protect them from great danger.
30. הרי כולם גיבורים, מיומנים בנשק וכמהים לקרב, הפָּאנְדַוַה ובני צדך. שמור עליהם מפני סכנה גדולה.
न पश्येम कुरून्सर्वान्पाण्डवांश्चैव संयुगे ।
क्षीणानुभयतः शूरान्रथेभ्यो रथिभिर्हतान् ॥३१॥
31. na paśyema kurūnsarvānpāṇḍavāṁścaiva saṁyuge ,
kṣīṇānubhayataḥ śūrānrathebhyo rathibhirhatān.
31. na paśyema kurūn sarvān pāṇḍavān ca eva saṃyuge
kṣīṇān ubhayataḥ śūrān rathebhyas rathibhiḥ hatān
31. May we not see all the Kurus and the Pandavas, who are heroes from both sides, destroyed in battle, having been slain from their chariots by other charioteers.
31. שלא נראה בקרב את בני קוּרוּ ואת הפָּאנְדַוַה כולם, גיבורים שנפגעו משני הצדדים והותקפו ונהרגו בידי לוחמי מרכבות אחרים, שנפלו ממרכבותיהם.
समवेताः पृथिव्यां हि राजानो राजसत्तम ।
अमर्षवशमापन्ना नाशयेयुरिमाः प्रजाः ॥३२॥
32. samavetāḥ pṛthivyāṁ hi rājāno rājasattama ,
amarṣavaśamāpannā nāśayeyurimāḥ prajāḥ.
32. samavetāḥ pṛthivyām hi rājānaḥ rāja-sattama
amarṣa-vaśam āpannāḥ nāśayeyuḥ imāḥ prajāḥ
32. Indeed, O best of kings, the monarchs gathered on this earth, overcome by anger, would certainly destroy these people.
32. הרי מלכי הארץ שנאספו כאן, הו מלך דגול, אחוזי כעס ובלתי מרוסנים, עלולים להשמיד את האנשים האלה.
त्राहि राजन्निमं लोकं न नश्येयुरिमाः प्रजाः ।
त्वयि प्रकृतिमापन्ने शेषं स्यात्कुरुनन्दन ॥३३॥
33. trāhi rājannimaṁ lokaṁ na naśyeyurimāḥ prajāḥ ,
tvayi prakṛtimāpanne śeṣaṁ syātkurunandana.
33. trāhi rājan imam lokam na naśyeyuḥ imāḥ prajāḥ
tvayi prakṛtim āpanne śeṣam syāt kuru-nandana
33. O King, protect this world! May these people not perish. O joy of the Kurus, if you return to your natural disposition (prakṛti), there would be a remnant (of peace or people).
33. הו מלך, הצל את העולם הזה, שלא יאבדו האנשים האלה. אם תשוב אתה למצבך הטבעי והשקט, הו שמחת בני קוּרוּ, יישאר מי שיישאר.
शुक्ला वदान्या ह्रीमन्त आर्याः पुण्याभिजातयः ।
अन्योन्यसचिवा राजंस्तान्पाहि महतो भयात् ॥३४॥
34. śuklā vadānyā hrīmanta āryāḥ puṇyābhijātayaḥ ,
anyonyasacivā rājaṁstānpāhi mahato bhayāt.
34. śuklā vadānyā hrīmantaḥ āryāḥ puṇyābhijātayaḥ
anyonyasacivāḥ rājan tān pāhi mahataḥ bhayāt
34. O King, protect them from great fear - those who are pure, generous, conscientious, noble, of virtuous birth, and serve as each other's counselors.
34. הם טהורים, נדיבים, ביישנים ובעלי כבוד, יוצאי משפחות של מעשי זכות, וכל אחד מהם עוזר לרעהו. הו מלך, שמור עליהם מפני סכנה גדולה.
शिवेनेमे भूमिपालाः समागम्य परस्परम् ।
सह भुक्त्वा च पीत्वा च प्रतियान्तु यथागृहम् ॥३५॥
35. śiveneme bhūmipālāḥ samāgamya parasparam ,
saha bhuktvā ca pītvā ca pratiyāntu yathāgṛham.
35. śivena ime bhūmipālāḥ samāgamya parasparam
saha bhuktvā ca pītvā ca pratiyāntu yathāgṛham
35. May these kings, having safely met with each other and having eaten and drunk together, return to their respective homes.
35. שמלכי הארץ האלה ייפגשו זה עם זה בשלום, יאכלו וישתו יחד, ויחזרו איש לביתו,
सुवाससः स्रग्विणश्च सत्कृत्य भरतर्षभ ।
अमर्षांश्च निराकृत्य वैराणि च परंतप ॥३६॥
36. suvāsasaḥ sragviṇaśca satkṛtya bharatarṣabha ,
amarṣāṁśca nirākṛtya vairāṇi ca paraṁtapa.
36. suvāsasaḥ sragviṇaḥ ca satkṛtya bharatarṣabha
amarṣān ca nirākṛtya vairāṇi ca paraṃtapa
36. O best of Bharatas, O vanquisher of foes, having honored those who are beautifully dressed and garlanded, and having dispelled both resentments and enmities...
36. לבושים בגדים יפים ועטורי זרי פרחים, אחרי שכיבדת אותם, הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה, ואחרי שהסרת את הכעסים והאיבות, הו צורב האויבים.
हार्दं यत्पाण्डवेष्वासीत्प्राप्तेऽस्मिन्नायुषः क्षये ।
तदेव ते भवत्वद्य शश्वच्च भरतर्षभ ॥३७॥
37. hārdaṁ yatpāṇḍaveṣvāsītprāpte'sminnāyuṣaḥ kṣaye ,
tadeva te bhavatvadya śaśvacca bharatarṣabha.
37. hārdaṃ yat pāṇḍaveṣu āsīt prāpte asmin āyuṣaḥ kṣaye
tat eva te bhavatu adya śaśvat ca bharatarṣabha
37. O best of Bharatas, may that very heartfelt affection which existed for the Pāṇḍavas when the end of life approaches, be yours now and forever.
37. החיבה שהייתה לך כלפי הפָּאנְדַוַה כשהגיע השלב הזה של קיצור הימים, שתהיה לך שוב היום ולתמיד, הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה.
बाला विहीनाः पित्रा ते त्वयैव परिवर्धिताः ।
तान्पालय यथान्यायं पुत्रांश्च भरतर्षभ ॥३८॥
38. bālā vihīnāḥ pitrā te tvayaiva parivardhitāḥ ,
tānpālaya yathānyāyaṁ putrāṁśca bharatarṣabha.
38. bālāḥ vihīnāḥ pitrā te tvayā eva parivardhitāḥ
tān pālaya yathānyāyam putrān ca bharatarṣabha
38. Those children, deprived of their father, were raised by you alone. Therefore, O best of Bharatas, protect them justly, just as you would your own sons.
38. הם היו ילדים שאביהם מת, ואתה בעצמך גידלת אותם. הגן עליהם כראוי, וכך גם על בניך, הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה.
भवतैव हि रक्ष्यास्ते व्यसनेषु विशेषतः ।
मा ते धर्मस्तथैवार्थो नश्येत भरतर्षभ ॥३९॥
39. bhavataiva hi rakṣyāste vyasaneṣu viśeṣataḥ ,
mā te dharmastathaivārtho naśyeta bharatarṣabha.
39. bhavatā eva hi rakṣyāḥ te vyasaneṣu viśeṣataḥ mā
te dharmaḥ tathā eva arthaḥ naśyet bharatarṣabha
39. Indeed, they must be protected by you, especially in times of distress. May your natural law (dharma) and material prosperity not be ruined, O best of Bharatas.
39. אתה הוא שצריך לשמור עליהם, ובמיוחד בעת צרה. שלא יאבדו לך היושר והעושר, הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה.
आहुस्त्वां पाण्डवा राजन्नभिवाद्य प्रसाद्य च ।
भवतः शासनाद्दुःखमनुभूतं सहानुगैः ॥४०॥
40. āhustvāṁ pāṇḍavā rājannabhivādya prasādya ca ,
bhavataḥ śāsanādduḥkhamanubhūtaṁ sahānugaiḥ.
40. āhuḥ tvām pāṇḍavāḥ rājan abhivādya prasādya ca
bhavataḥ śāsanāt duḥkham anubhūtam saha anugaiḥ
40. The Pāṇḍavas say to you, O King, after bowing and propitiating you: 'By your command, suffering has been endured by us along with our followers.'
40. הו מלך, הפָּאנְדַוַה פנו אליך בכבוד וביקשו לפייס אותך, ואמרו כי בפקודתך סבלו יחד עם מלוויהם,
द्वादशेमानि वर्षाणि वने निर्व्युषितानि नः ।
त्रयोदशं तथाज्ञातैः सजने परिवत्सरम् ॥४१॥
41. dvādaśemāni varṣāṇi vane nirvyuṣitāni naḥ ,
trayodaśaṁ tathājñātaiḥ sajane parivatsaram.
41. dvādaśa imāni varṣāṇi vane nirvyuṣitāni naḥ
trayodaśam tathā ajñātaiḥ sajane parivatsaram
41. These twelve years were spent by us in the forest. Likewise, the thirteenth year was spent by us, unrecognized, in a populated place.
41. שנים עשר השנים האלה עברו עלינו ביער, והשנה השלוש עשרה עברה עלינו בלי שיכירו אותנו, בין אנשים.
स्थाता नः समये तस्मिन्पितेति कृतनिश्चयाः ।
नाहास्म समयं तात तच्च नो ब्राह्मणा विदुः ॥४२॥
42. sthātā naḥ samaye tasminpiteti kṛtaniścayāḥ ,
nāhāsma samayaṁ tāta tacca no brāhmaṇā viduḥ.
42. sthātā naḥ samaye tasmin pitā iti kṛtaniścayāḥ na
ahāsma samayam tāta tat ca naḥ brāhmaṇāḥ viduḥ
42. We were firmly convinced that you, our father, would uphold that agreement. (But) we did not say anything against the agreement, dear one; and the Brahmins also know this about us.
42. וכיוון שהחלטנו כי אבינו יעמוד לצדנו בהסכם ההוא, לא זנחנו את ההסכם, הו אבי, וגם הבְּרַהְמִינִים יודעים זאת.
तस्मिन्नः समये तिष्ठ स्थितानां भरतर्षभ ।
नित्यं संक्लेशिता राजन्स्वराज्यांशं लभेमहि ॥४३॥
43. tasminnaḥ samaye tiṣṭha sthitānāṁ bharatarṣabha ,
nityaṁ saṁkleśitā rājansvarājyāṁśaṁ labhemahi.
43. tasmin naḥ samaye tiṣṭha sthitānām bharatarṣabha
nityam saṃkleśitāḥ rājan svarājya aṃśam labhemahi
43. O best among the Bharatas, you must uphold that agreement of ours, just as we, who have remained steadfast, have done. O King, by enduring constant affliction, we hope to obtain our share of the kingdom.
43. הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה, עמוד בהסכם ההוא לצדנו, אנו העומדים בו. הו מלך, אחרי שסבלנו תמיד, שנזכה לחלקנו בממלכה שלנו.
त्वं धर्ममर्थं युञ्जानः सम्यङ्नस्त्रातुमर्हसि ।
गुरुत्वं भवति प्रेक्ष्य बहून्क्लेशांस्तितिक्ष्महे ॥४४॥
44. tvaṁ dharmamarthaṁ yuñjānaḥ samyaṅnastrātumarhasi ,
gurutvaṁ bhavati prekṣya bahūnkleśāṁstitikṣmahe.
44. tvam dharmam artham yuñjānaḥ samyak naḥ trātum arhasi
gurutvam bhavati prekṣya bahūn kleśān titikṣmahe
44. By rightly upholding both natural law (dharma) and material prosperity, you ought to protect us completely. Considering your status as a respected elder (guru), we endure many afflictions.
44. אתה, המחבר יחד את היושר והעושר, ראוי שתגן עלינו כראוי. בהתחשב בכך שאתה הבכור והמכובד, אנו סובלים הרבה ייסורים.
स भवान्मातृपितृवदस्मासु प्रतिपद्यताम् ।
गुरोर्गरीयसी वृत्तिर्या च शिष्यस्य भारत ॥४५॥
45. sa bhavānmātṛpitṛvadasmāsu pratipadyatām ,
gurorgarīyasī vṛttiryā ca śiṣyasya bhārata.
45. saḥ bhavān mātṛpitṛvat asmāsu pratipadyatām
guroḥ garīyasī vṛttiḥ yā ca śiṣyasya bhārata
45. May your honor behave towards us like a mother and father. O descendant of Bharata, the duty (vṛtti) of a respected elder (guru) is more weighty, and so also is the duty of a disciple.
45. לכן, שתנהג בנו כמו אם ואב. הו בן בְּהַרַטַה, התנהגותו של מורה כלפי תלמידו היא החשובה מכל.
पित्रा स्थापयितव्या हि वयमुत्पथमास्थिताः ।
संस्थापय पथिष्वस्मांस्तिष्ठ राजन्स्ववर्त्मनि ॥४६॥
46. pitrā sthāpayitavyā hi vayamutpathamāsthitāḥ ,
saṁsthāpaya pathiṣvasmāṁstiṣṭha rājansvavartmani.
46. pitrā sthāpayitavyāḥ hi vayam utpatham āsthitāḥ
saṃsthāpaya pathiṣu asmān tiṣṭha rājan svavartmani
46. Indeed, we, who have strayed onto the wrong path, should be guided by our father. O king, set us on the right paths, and you yourself remain on your own proper course (dharma).
46. הרי אבינו צריך להחזיר אותנו לדרך, שכן סטינו מהשביל. החזר אותנו אל הדרכים הנכונות, הו מלך, ועמוד על דרכך שלך.
आहुश्चेमां परिषदं पुत्रास्ते भरतर्षभ ।
धर्मज्ञेषु सभासत्सु नेह युक्तमसांप्रतम् ॥४७॥
47. āhuścemāṁ pariṣadaṁ putrāste bharatarṣabha ,
dharmajñeṣu sabhāsatsu neha yuktamasāṁpratam.
47. āhuḥ ca imām pariṣadam putrāḥ te bharatarṣabha
dharmajñeṣu sabhāsatsu na iha yuktam asāṃpratam
47. O best of Bharatas, your sons address this assembly. What is happening here is not considered right by the assembly members who understand natural law (dharma); indeed, it is improper.
47. הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה, בניך אמרו לאסיפה הזאת, בין היושבים בה היודעים את הדרך הנכונה, שדבר כזה אינו ראוי ואינו הולם כאן.
यत्र धर्मो ह्यधर्मेण सत्यं यत्रानृतेन च ।
हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः ॥४८॥
48. yatra dharmo hyadharmeṇa satyaṁ yatrānṛtena ca ,
hanyate prekṣamāṇānāṁ hatāstatra sabhāsadaḥ.
48. yatra dharmaḥ hi adharmeṇa satyam yatra anṛtena
ca hanyate prekṣamāṇānām hatāḥ tatra sabhāsadaḥ
48. Indeed, where natural law (dharma) is destroyed by unrighteousness, and truth by falsehood, those assembly members who merely watch are themselves destroyed.
48. במקום שבו נפגע הצדק בידי העוול והאמת בידי השקר, בעוד אנשים צופים בכך, שם נחרבו חברי האסיפה.
विद्धो धर्मो ह्यधर्मेण सभां यत्र प्रपद्यते ।
न चास्य शल्यं कृन्तन्ति विद्धास्तत्र सभासदः ।
धर्म एतानारुजति यथा नद्यनुकूलजान् ॥४९॥
49. viddho dharmo hyadharmeṇa sabhāṁ yatra prapadyate ,
na cāsya śalyaṁ kṛntanti viddhāstatra sabhāsadaḥ ,
dharma etānārujati yathā nadyanukūlajān.
49. viddhaḥ dharmaḥ hi adharmeṇa sabhām
yatra prapadyate na ca asya śalyam
kṛntanti viddhāḥ tatra sabhāsadaḥ
dharmaḥ etān ārujati yathā nadī anukūlajān
49. Indeed, where natural law (dharma), wounded by unrighteousness, enters the assembly, and the assembly members do not remove its piercing 'thorn', then those assembly members themselves become wounded. Natural law (dharma) crushes them, just as a river devastates the trees growing along its banks.
49. כשהצדק נפגע בידי העוול ונכנס אל האסיפה, וחבריה אינם מוציאים את החץ שנעץ בו, הם עצמם נפגעים. הצדק מכה בהם כמו נהר שמכה את מי שנולדו על גדותיו.
ये धर्ममनुपश्यन्तस्तूष्णीं ध्यायन्त आसते ।
ते सत्यमाहुर्धर्मं च न्याय्यं च भरतर्षभ ॥५०॥
50. ye dharmamanupaśyantastūṣṇīṁ dhyāyanta āsate ,
te satyamāhurdharmaṁ ca nyāyyaṁ ca bharatarṣabha.
50. ye dharmam anupaśyantaḥ tūṣṇīm dhyāyantaḥ āsate |
te satyam āhuḥ dharmam ca nyāyyam ca bharatarṣabha
50. O best among the Bhāratas, those who remain silent, observing and contemplating (dhyāna) the natural law (dharma), they truly declare what is rightful and just (dharma).
50. אלה שרואים את הצדק נפגע, ויושבים בשתיקה שקועים במחשבות, הם הקובעים מהו אמת, מהו חוק היושר ומהו ראוי, הו אדם דגול מבני בְּהַרַטַה.
शक्यं किमन्यद्वक्तुं ते दानादन्यज्जनेश्वर ।
ब्रुवन्तु वा महीपालाः सभायां ये समासते ।
धर्मार्थौ संप्रधार्यैव यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् ॥५१॥
51. śakyaṁ kimanyadvaktuṁ te dānādanyajjaneśvara ,
bruvantu vā mahīpālāḥ sabhāyāṁ ye samāsate ,
dharmārthau saṁpradhāryaiva yadi satyaṁ bravīmyaham.
51. śakyam kim anyat vaktum te dānāt anyat
janeśvara | bruvantu vā mahīpālāḥ
sabhāyām ye samāsate | dharmārthau
saṃpradhārya eva yadi satyam bravīmi aham
51. O lord of men, what else can be said to them apart from giving? Let the kings who are assembled in this assembly speak. If I speak the truth, it is only after thoroughly considering both natural law (dharma) and material prosperity (artha).
51. מה אפשר לומר לך מלבד לתת להם את חלקם, הו אדון בני האדם. או שמלכי הארץ היושבים באסיפה ידברו, אחרי שישקלו את היושר והעושר, אם אמת אני אומר.
प्रमुञ्चेमान्मृत्युपाशात्क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभ ।
प्रशाम्य भरतश्रेष्ठ मा मन्युवशमन्वगाः ॥५२॥
52. pramuñcemānmṛtyupāśātkṣatriyānkṣatriyarṣabha ,
praśāmya bharataśreṣṭha mā manyuvaśamanvagāḥ.
52. pramuñca imān mṛtyupāśāt kṣatriyān kṣatriyarṣabha
| praśāmya bharataśreṣṭha mā manyuvaśam anvagāḥ
52. O best of Kṣatriyas, release these Kṣatriyas from the noose of death. O best of Bharatas, calm down; do not succumb to the power of anger.
52. שחרר את בני קסטת הלוחמים האלה מרצועות המוות, הו גדול הלוחמים. הירגע, הו המעולה שבבני בְּהַרַטַה, ואל תיפול תחת שלטון הכעס.
पित्र्यं तेभ्यः प्रदायांशं पाण्डवेभ्यो यथोचितम् ।
ततः सपुत्रः सिद्धार्थो भुङ्क्ष्व भोगान्परंतप ॥५३॥
53. pitryaṁ tebhyaḥ pradāyāṁśaṁ pāṇḍavebhyo yathocitam ,
tataḥ saputraḥ siddhārtho bhuṅkṣva bhogānparaṁtapa.
53. pitryam tebhyaḥ pradāya aṃśam pāṇḍavebhyaḥ yathā ucitam
| tataḥ saputraḥ siddhārthaḥ bhuṅkṣva bhogān paraṃtapa
53. O scorcher of foes, having given the paternal (pitrya) share to the Pāṇḍavas as is proper, then you, along with your sons, will have achieved your purpose and can enjoy pleasures.
53. לאחר שתיתן לפָּאנְדַוַה את חלק האב כראוי להם, תיהנה אז, עם בניך, כשמטרתך הושגה, מההנאות, הו צורב האויבים.
अजातशत्रुं जानीषे स्थितं धर्मे सतां सदा ।
सपुत्रे त्वयि वृत्तिं च वर्तते यां नराधिप ॥५४॥
54. ajātaśatruṁ jānīṣe sthitaṁ dharme satāṁ sadā ,
saputre tvayi vṛttiṁ ca vartate yāṁ narādhipa.
54. ajātaśatrum jānīṣe sthitam dharme satām sadā
saputre tvayi vṛttim ca vartate yām narādhipa
54. O king, you know that Ajatashatru (Yudhishthira) always remains established in the natural law (dharma) followed by the virtuous. And you know the way he conducts himself towards you and your sons.
54. אתה מכיר את אַג׳ָאטַשַׁטְרוּ, העומד תמיד בדרך הצדיקים, ואת היחס שהוא נוהג בו כלפיך ובניך, הו שליט בני האדם.
दाहितश्च निरस्तश्च त्वामेवोपाश्रितः पुनः ।
इन्द्रप्रस्थं त्वयैवासौ सपुत्रेण विवासितः ॥५५॥
55. dāhitaśca nirastaśca tvāmevopāśritaḥ punaḥ ,
indraprasthaṁ tvayaivāsau saputreṇa vivāsitaḥ.
55. dāhitaḥ ca nirastaḥ ca tvām eva upāśritaḥ punaḥ
indraprastham tvayā eva asau saputreṇa vivāsitaḥ
55. Though he was afflicted and rejected, he sought refuge with you again. Yet, you, along with your sons, exiled him from Indrapraṣṭha.
55. הוא נשרף ונדחק החוצה, ושוב נזקק רק לך. אתה ובנך הם שהגליתם אותו מאִינְדְרַפְּרַסְתְהַה.
स तत्र निवसन्सर्वान्वशमानीय पार्थिवान् ।
त्वन्मुखानकरोद्राजन्न च त्वामत्यवर्तत ॥५६॥
56. sa tatra nivasansarvānvaśamānīya pārthivān ,
tvanmukhānakarodrājanna ca tvāmatyavartata.
56. saḥ tatra nivasān sarvān vaśam ānīya pārthivān
tvanmukhān akarot rājan na ca tvām atyavartata
56. O king, while residing there (in Indrapraṣṭha), he brought all kings under his sway, making you their leader, and he never acted against you.
56. הוא התגורר שם, הכניע את כל המלכים והעמיד אותך בראשם, הו מלך, ולא חרג ממך מעולם.
तस्यैवं वर्तमानस्य सौबलेन जिहीर्षता ।
राष्ट्राणि धनधान्यं च प्रयुक्तः परमोपधिः ॥५७॥
57. tasyaivaṁ vartamānasya saubalena jihīrṣatā ,
rāṣṭrāṇi dhanadhānyaṁ ca prayuktaḥ paramopadhiḥ.
57. tasya evam vartamānasya saubalena jihīrṣatā
rāṣṭrāṇi dhanadhānyam ca prayuktaḥ paramopadhiḥ
57. While he (Yudhishthira) was thus conducting himself, Saubala (Shakuni), desiring to seize his kingdoms, wealth, and grain, employed a supreme stratagem against him.
57. בעוד הוא נוהג כך, סַאוּבַּלַה (שַׁקוּנִי), שביקש לחטוף ממנו את ממלכותיו, את עושרו ואת תבואתו, הפעיל נגדו תחבולת מרמה מושלמת.
स तामवस्थां संप्राप्य कृष्णां प्रेक्ष्य सभागताम् ।
क्षत्रधर्मादमेयात्मा नाकम्पत युधिष्ठिरः ॥५८॥
58. sa tāmavasthāṁ saṁprāpya kṛṣṇāṁ prekṣya sabhāgatām ,
kṣatradharmādameyātmā nākampata yudhiṣṭhiraḥ.
58. saḥ tām avasthām samprāpya kṛṣṇām prekṣya sabhāgatām
kṣatradharmāt ameyātmā na akampata yudhiṣṭhiraḥ
58. Having reached that difficult situation and having seen Draupadī (Kṛṣṇā) present in the assembly, Yudhiṣṭhira, whose spirit (ātman) was immeasurable, did not waver from his warrior's intrinsic nature (dharma).
58. כשהגיע למצב הזה וראה את קְרְשְׁנָה (דְרַאוּפַּדִי) מובאת אל האולם, יוּדְהִישְׁתְהִירַה, בעל הנפש העצומה, לא סטה מחוק דרך הלוחם.
अहं तु तव तेषां च श्रेय इच्छामि भारत ।
धर्मादर्थात्सुखाच्चैव मा राजन्नीनशः प्रजाः ॥५९॥
59. ahaṁ tu tava teṣāṁ ca śreya icchāmi bhārata ,
dharmādarthātsukhāccaiva mā rājannīnaśaḥ prajāḥ.
59. aham tu tava teṣām ca śreyaḥ icchāmi bhārata
dharmāt arthāt sukhāt ca eva mā rājan nīnaśaḥ prajāḥ
59. O descendant of Bharata, I indeed desire your welfare and theirs. O King, do not destroy the people by neglecting (your intrinsic nature of) righteousness (dharma), wealth (artha), and happiness (sukha) alike.
59. אך אני, הו בְּהָארַטַה, רוצה בטובתך ובטובתם. הו מלך, אל תאבד את הנתינים מדרך היושר, מהעושר ומההנאה.
अनर्थमर्थं मन्वाना अर्थं वानर्थमात्मनः ।
लोभेऽतिप्रसृतान्पुत्रान्निगृह्णीष्व विशां पते ॥६०॥
60. anarthamarthaṁ manvānā arthaṁ vānarthamātmanaḥ ,
lobhe'tiprasṛtānputrānnigṛhṇīṣva viśāṁ pate.
60. anartham artham manvānāḥ artham vā anartham ātmanaḥ
lobhe atiprasṛtān putrān nigṛhṇīṣva viśām pate
60. O lord of the people, restrain your sons who, excessively indulged in greed, consider what is disadvantageous to be advantageous, and what is truly advantageous to be disadvantageous for themselves (ātman).
60. הו מושל העמים, רסן את בניך, שהתפשטו יתר על המידה בתאוות בצע, ושחושבים לעצמם שהנזק הוא תועלת, או שהתועלת היא נזק.
स्थिताः शुश्रूषितुं पार्थाः स्थिता योद्धुमरिंदमाः ।
यत्ते पथ्यतमं राजंस्तस्मिंस्तिष्ठ परंतप ॥६१॥
61. sthitāḥ śuśrūṣituṁ pārthāḥ sthitā yoddhumariṁdamāḥ ,
yatte pathyatamaṁ rājaṁstasmiṁstiṣṭha paraṁtapa.
61. sthitāḥ śuśrūṣitum pārthāḥ sthitāḥ yoddhum arimdamāḥ
yat te pathyatamam rājan tasmin tiṣṭha paramtapa
61. The Pāṇḍavas are ready to serve, and those subduers of enemies are also ready to fight. O King, O scorcher of foes, stand firm in whatever is most beneficial for you.
61. בני פָּארְטַה עומדים נכונים לשרת אותך, ועומדים נכונים גם להילחם, והם מכניעי אויבים. הו מכלה אויבים, הו מושל העמים, עמוד במה שמועיל לך ביותר.
तद्वाक्यं पार्थिवाः सर्वे हृदयैः समपूजयन् ।
न तत्र कश्चिद्वक्तुं हि वाचं प्राक्रामदग्रतः ॥६२॥
62. tadvākyaṁ pārthivāḥ sarve hṛdayaiḥ samapūjayan ,
na tatra kaścidvaktuṁ hi vācaṁ prākrāmadagrataḥ.
62. tat vākyam pārthivāḥ sarve hṛdayaiḥ sam apūjayan
na tatra kaścit vaktum hi vācam prākrāmat agrataḥ
62. All the kings wholeheartedly honored that statement. Indeed, no one there dared to utter a word in opposition.
62. כל המלכים כיבדו את דבריו בלבם, ואיש מהם לא העז להוציא מילה לפניו.