Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-15, chapter-16

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
ब्राह्मण उवाच ।
न तद्दुर्योधनकृतं न च तद्भवता कृतम् ।
न कर्णसौबलाभ्यां च कुरवो यत्क्षयं गताः ॥१॥
1. brāhmaṇa uvāca ,
na tadduryodhanakṛtaṁ na ca tadbhavatā kṛtam ,
na karṇasaubalābhyāṁ ca kuravo yatkṣayaṁ gatāḥ.
दैवं तत्तु विजानीमो यन्न शक्यं प्रबाधितुम् ।
दैवं पुरुषकारेण न शक्यमतिवर्तितुम् ॥२॥
2. daivaṁ tattu vijānīmo yanna śakyaṁ prabādhitum ,
daivaṁ puruṣakāreṇa na śakyamativartitum.
अक्षौहिण्यो महाराज दशाष्टौ च समागताः ।
अष्टादशाहेन हता दशभिर्योधपुंगवैः ॥३॥
3. akṣauhiṇyo mahārāja daśāṣṭau ca samāgatāḥ ,
aṣṭādaśāhena hatā daśabhiryodhapuṁgavaiḥ.
भीष्मद्रोणकृपाद्यैश्च कर्णेन च महात्मना ।
युयुधानेन वीरेण धृष्टद्युम्नेन चैव ह ॥४॥
4. bhīṣmadroṇakṛpādyaiśca karṇena ca mahātmanā ,
yuyudhānena vīreṇa dhṛṣṭadyumnena caiva ha.
चतुर्भिः पाण्डुपुत्रैश्च भीमार्जुनयमैर्नृप ।
जनक्षयोऽयं नृपते कृतो दैवबलात्कृतैः ॥५॥
5. caturbhiḥ pāṇḍuputraiśca bhīmārjunayamairnṛpa ,
janakṣayo'yaṁ nṛpate kṛto daivabalātkṛtaiḥ.
अवश्यमेव संग्रामे क्षत्रियेण विशेषतः ।
कर्तव्यं निधनं लोके शस्त्रेण क्षत्रबन्धुना ॥६॥
6. avaśyameva saṁgrāme kṣatriyeṇa viśeṣataḥ ,
kartavyaṁ nidhanaṁ loke śastreṇa kṣatrabandhunā.
तैरियं पुरुषव्याघ्रैर्विद्याबाहुबलान्वितैः ।
पृथिवी निहता सर्वा सहया सरथद्विपा ॥७॥
7. tairiyaṁ puruṣavyāghrairvidyābāhubalānvitaiḥ ,
pṛthivī nihatā sarvā sahayā sarathadvipā.
न स राजापराध्नोति पुत्रस्तव महामनाः ।
न भवान्न च ते भृत्या न कर्णो न च सौबलः ॥८॥
8. na sa rājāparādhnoti putrastava mahāmanāḥ ,
na bhavānna ca te bhṛtyā na karṇo na ca saubalaḥ.
यद्विनष्टाः कुरुश्रेष्ठा राजानश्च सहस्रशः ।
सर्वं दैवकृतं तद्वै कोऽत्र किं वक्तुमर्हति ॥९॥
9. yadvinaṣṭāḥ kuruśreṣṭhā rājānaśca sahasraśaḥ ,
sarvaṁ daivakṛtaṁ tadvai ko'tra kiṁ vaktumarhati.
गुरुर्मतो भवानस्य कृत्स्नस्य जगतः प्रभुः ।
धर्मात्मानमतस्तुभ्यमनुजानीमहे सुतम् ॥१०॥
10. gururmato bhavānasya kṛtsnasya jagataḥ prabhuḥ ,
dharmātmānamatastubhyamanujānīmahe sutam.
लभतां वीरलोकान्स ससहायो नराधिपः ।
द्विजाग्र्यैः समनुज्ञातस्त्रिदिवे मोदतां सुखी ॥११॥
11. labhatāṁ vīralokānsa sasahāyo narādhipaḥ ,
dvijāgryaiḥ samanujñātastridive modatāṁ sukhī.
प्राप्स्यते च भवान्पुण्यं धर्मे च परमां स्थितिम् ।
वेद पुण्यं च कार्त्स्न्येन सम्यग्भरतसत्तम ॥१२॥
12. prāpsyate ca bhavānpuṇyaṁ dharme ca paramāṁ sthitim ,
veda puṇyaṁ ca kārtsnyena samyagbharatasattama.
दृष्टापदानाश्चास्माभिः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
समर्थास्त्रिदिवस्यापि पालने किं पुनः क्षितेः ॥१३॥
13. dṛṣṭāpadānāścāsmābhiḥ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ ,
samarthāstridivasyāpi pālane kiṁ punaḥ kṣiteḥ.
अनुवत्स्यन्ति चापीमाः समेषु विषमेषु च ।
प्रजाः कुरुकुलश्रेष्ठ पाण्डवाञ्शीलभूषणान् ॥१४॥
14. anuvatsyanti cāpīmāḥ sameṣu viṣameṣu ca ,
prajāḥ kurukulaśreṣṭha pāṇḍavāñśīlabhūṣaṇān.
ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च परिहारांश्च पार्थिव ।
पूर्वराजातिसर्गांश्च पालयत्येव पाण्डवः ॥१५॥
15. brahmadeyāgrahārāṁśca parihārāṁśca pārthiva ,
pūrvarājātisargāṁśca pālayatyeva pāṇḍavaḥ.
दीर्घदर्शी कृतप्रज्ञः सदा वैश्रवणो यथा ।
अक्षुद्रसचिवश्चायं कुन्तीपुत्रो महामनाः ॥१६॥
16. dīrghadarśī kṛtaprajñaḥ sadā vaiśravaṇo yathā ,
akṣudrasacivaścāyaṁ kuntīputro mahāmanāḥ.
अप्यमित्रे दयावांश्च शुचिश्च भरतर्षभ ।
ऋजु पश्यति मेधावी पुत्रवत्पाति नः सदा ॥१७॥
17. apyamitre dayāvāṁśca śuciśca bharatarṣabha ,
ṛju paśyati medhāvī putravatpāti naḥ sadā.
विप्रियं च जनस्यास्य संसर्गाद्धर्मजस्य वै ।
न करिष्यन्ति राजर्षे तथा भीमार्जुनादयः ॥१८॥
18. vipriyaṁ ca janasyāsya saṁsargāddharmajasya vai ,
na kariṣyanti rājarṣe tathā bhīmārjunādayaḥ.
मन्दा मृदुषु कौरव्यास्तीक्ष्णेष्वाशीविषोपमाः ।
वीर्यवन्तो महात्मानः पौराणां च हिते रताः ॥१९॥
19. mandā mṛduṣu kauravyāstīkṣṇeṣvāśīviṣopamāḥ ,
vīryavanto mahātmānaḥ paurāṇāṁ ca hite ratāḥ.
न कुन्ती न च पाञ्चाली न चोलूपी न सात्वती ।
अस्मिञ्जने करिष्यन्ति प्रतिकूलानि कर्हिचित् ॥२०॥
20. na kuntī na ca pāñcālī na colūpī na sātvatī ,
asmiñjane kariṣyanti pratikūlāni karhicit.
भवत्कृतमिमं स्नेहं युधिष्ठिरविवर्धितम् ।
न पृष्ठतः करिष्यन्ति पौरजानपदा जनाः ॥२१॥
21. bhavatkṛtamimaṁ snehaṁ yudhiṣṭhiravivardhitam ,
na pṛṣṭhataḥ kariṣyanti paurajānapadā janāḥ.
अधर्मिष्ठानपि सतः कुन्तीपुत्रा महारथाः ।
मानवान्पालयिष्यन्ति भूत्वा धर्मपरायणाः ॥२२॥
22. adharmiṣṭhānapi sataḥ kuntīputrā mahārathāḥ ,
mānavānpālayiṣyanti bhūtvā dharmaparāyaṇāḥ.
स राजन्मानसं दुःखमपनीय युधिष्ठिरात् ।
कुरु कार्याणि धर्म्याणि नमस्ते भरतर्षभ ॥२३॥
23. sa rājanmānasaṁ duḥkhamapanīya yudhiṣṭhirāt ,
kuru kāryāṇi dharmyāṇi namaste bharatarṣabha.
वैशंपायन उवाच ।
तस्य तद्वचनं धर्म्यमनुबन्धगुणोत्तरम् ।
साधु साध्विति सर्वः स जनः प्रतिगृहीतवान् ॥२४॥
24. vaiśaṁpāyana uvāca ,
tasya tadvacanaṁ dharmyamanubandhaguṇottaram ,
sādhu sādhviti sarvaḥ sa janaḥ pratigṛhītavān.
धृतराष्ट्रश्च तद्वाक्यमभिपूज्य पुनः पुनः ।
विसर्जयामास तदा सर्वास्तु प्रकृतीः शनैः ॥२५॥
25. dhṛtarāṣṭraśca tadvākyamabhipūjya punaḥ punaḥ ,
visarjayāmāsa tadā sarvāstu prakṛtīḥ śanaiḥ.
स तैः संपूजितो राजा शिवेनावेक्षितस्तदा ।
प्राञ्जलिः पूजयामास तं जनं भरतर्षभ ॥२६॥
26. sa taiḥ saṁpūjito rājā śivenāvekṣitastadā ,
prāñjaliḥ pūjayāmāsa taṁ janaṁ bharatarṣabha.
ततो विवेश भुवनं गान्धार्या सहितो नृपः ।
व्युष्टायां चैव शर्वर्यां यच्चकार निबोध तत् ॥२७॥
27. tato viveśa bhuvanaṁ gāndhāryā sahito nṛpaḥ ,
vyuṣṭāyāṁ caiva śarvaryāṁ yaccakāra nibodha tat.