महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-13, chapter-42
भीष्म उवाच ।
विपुलस्त्वकरोत्तीव्रं तपः कृत्वा गुरोर्वचः ।
तपोयुक्तमथात्मानममन्यत च वीर्यवान् ॥१॥
विपुलस्त्वकरोत्तीव्रं तपः कृत्वा गुरोर्वचः ।
तपोयुक्तमथात्मानममन्यत च वीर्यवान् ॥१॥
1. bhīṣma uvāca ,
vipulastvakarottīvraṁ tapaḥ kṛtvā gurorvacaḥ ,
tapoyuktamathātmānamamanyata ca vīryavān.
vipulastvakarottīvraṁ tapaḥ kṛtvā gurorvacaḥ ,
tapoyuktamathātmānamamanyata ca vīryavān.
1.
bhīṣmaḥ uvāca vipulaḥ tu akarot tīvram tapaḥ kṛtvā guroḥ
vacaḥ tapaḥ-yuktam atha ātmānam amanyata ca vīryavān
vacaḥ tapaḥ-yuktam atha ātmānam amanyata ca vīryavān
1.
bhīṣmaḥ uvāca vipulaḥ tu guroḥ vacaḥ kṛtvā tīvram tapaḥ
akarot atha vīryavān ca ātmānam tapaḥ-yuktam amanyata
akarot atha vīryavān ca ātmānam tapaḥ-yuktam amanyata
1.
Bhishma said: Vipula, having performed intense austerity (tapas) in accordance with his guru's instruction, then considered himself (ātman) to be powerful and endowed with such ascetic practice.
स तेन कर्मणा स्पर्धन्पृथिवीं पृथिवीपते ।
चचार गतभीः प्रीतो लब्धकीर्तिर्वरो नृषु ॥२॥
चचार गतभीः प्रीतो लब्धकीर्तिर्वरो नृषु ॥२॥
2. sa tena karmaṇā spardhanpṛthivīṁ pṛthivīpate ,
cacāra gatabhīḥ prīto labdhakīrtirvaro nṛṣu.
cacāra gatabhīḥ prīto labdhakīrtirvaro nṛṣu.
2.
saḥ tena karmaṇā spardhan pṛthivīm pṛthivī-pate
cacāra gata-bhīḥ prītaḥ labdha-kīrtiḥ varaḥ nṛṣu
cacāra gata-bhīḥ prītaḥ labdha-kīrtiḥ varaḥ nṛṣu
2.
pṛthivī-pate saḥ tena karmaṇā pṛthivīm spardhan
gata-bhīḥ prītaḥ labdha-kīrtiḥ nṛṣu varaḥ cacāra
gata-bhīḥ prītaḥ labdha-kīrtiḥ nṛṣu varaḥ cacāra
2.
O lord of the earth, by that (karma), he, vying with the earth (in greatness), wandered fearless and pleased, having attained renown and being supreme among men.
उभौ लोकौ जितौ चापि तथैवामन्यत प्रभुः ।
कर्मणा तेन कौरव्य तपसा विपुलेन च ॥३॥
कर्मणा तेन कौरव्य तपसा विपुलेन च ॥३॥
3. ubhau lokau jitau cāpi tathaivāmanyata prabhuḥ ,
karmaṇā tena kauravya tapasā vipulena ca.
karmaṇā tena kauravya tapasā vipulena ca.
3.
ubhau lokau jitau ca api tathā eva amanyata
prabhuḥ karmaṇā tena kauravya tapasā vipulena ca
prabhuḥ karmaṇā tena kauravya tapasā vipulena ca
3.
kauravya prabhuḥ tena karmaṇā ca vipulena tapasā
ca tathā eva ubhau lokau jitau api amanyata
ca tathā eva ubhau lokau jitau api amanyata
3.
O descendant of Kuru, the powerful one (Vipula) likewise considered that both worlds were conquered by him through that action (karma) and by his immense austerity (tapas).
अथ काले व्यतिक्रान्ते कस्मिंश्चित्कुरुनन्दन ।
रुच्या भगिन्या दानं वै बभूव धनधान्यवत् ॥४॥
रुच्या भगिन्या दानं वै बभूव धनधान्यवत् ॥४॥
4. atha kāle vyatikrānte kasmiṁścitkurunandana ,
rucyā bhaginyā dānaṁ vai babhūva dhanadhānyavat.
rucyā bhaginyā dānaṁ vai babhūva dhanadhānyavat.
4.
atha kāle vyatikrānte kasmiñcit kurunandana
rucyā bhaginyā dānaṃ vai babhūva dhanadhānyavat
rucyā bhaginyā dānaṃ vai babhūva dhanadhānyavat
4.
kurunandana atha kasmiñcit kāle vyatikrānte
rucyā bhaginyā dānaṃ vai dhanadhānyavat babhūva
rucyā bhaginyā dānaṃ vai dhanadhānyavat babhūva
4.
Then, O delight of the Kurus, after some time had passed, the act of giving (dāna) performed by Ruchyā, the sister, became rich in wealth and grain.
एतस्मिन्नेव काले तु दिव्या काचिद्वराङ्गना ।
बिभ्रती परमं रूपं जगामाथ विहायसा ॥५॥
बिभ्रती परमं रूपं जगामाथ विहायसा ॥५॥
5. etasminneva kāle tu divyā kācidvarāṅganā ,
bibhratī paramaṁ rūpaṁ jagāmātha vihāyasā.
bibhratī paramaṁ rūpaṁ jagāmātha vihāyasā.
5.
etasmin eva kāle tu divyā kācid varāṅganā
bibhratī paramaṃ rūpaṃ jagāma atha vihāyasā
bibhratī paramaṃ rūpaṃ jagāma atha vihāyasā
5.
atha etasmin eva kāle tu kācid divyā varāṅganā
paramaṃ rūpaṃ bibhratī vihāyasā jagāma
paramaṃ rūpaṃ bibhratī vihāyasā jagāma
5.
Then, at that very time, a certain divine and exceptionally beautiful woman, bearing a supreme form (of beauty), traveled through the sky.
तस्याः शरीरात्पुष्पाणि पतितानि महीतले ।
तस्याश्रमस्याविदूरे दिव्यगन्धानि भारत ॥६॥
तस्याश्रमस्याविदूरे दिव्यगन्धानि भारत ॥६॥
6. tasyāḥ śarīrātpuṣpāṇi patitāni mahītale ,
tasyāśramasyāvidūre divyagandhāni bhārata.
tasyāśramasyāvidūre divyagandhāni bhārata.
6.
tasyāḥ śarīrāt puṣpāṇi patitāni mahītale
tasyāḥ āśramasya avidūre divyagandhāni bhārata
tasyāḥ āśramasya avidūre divyagandhāni bhārata
6.
bhārata tasyāḥ śarīrāt divyagandhāni puṣpāṇi
tasyāḥ āśramasya avidūre mahītale patitāni
tasyāḥ āśramasya avidūre mahītale patitāni
6.
O Bhārata, divine-smelling flowers fell from her body onto the ground, not far from her hermitage.
तान्यगृह्णात्ततो राजन्रुचिर्नलिनलोचना ।
तदा निमन्त्रकस्तस्या अङ्गेभ्यः क्षिप्रमागमत् ॥७॥
तदा निमन्त्रकस्तस्या अङ्गेभ्यः क्षिप्रमागमत् ॥७॥
7. tānyagṛhṇāttato rājanrucirnalinalocanā ,
tadā nimantrakastasyā aṅgebhyaḥ kṣipramāgamat.
tadā nimantrakastasyā aṅgebhyaḥ kṣipramāgamat.
7.
tāni agṛhṇāt tataḥ rājan ruciḥ nalinalocanā tadā
nimantrakaḥ tasyāḥ aṅgebhyaḥ kṣipram āgamat
nimantrakaḥ tasyāḥ aṅgebhyaḥ kṣipram āgamat
7.
rājan tataḥ nalinalocanā ruciḥ tāni agṛhṇāt tadā
tasyāḥ aṅgebhyaḥ nimantrakaḥ kṣipram āgamat
tasyāḥ aṅgebhyaḥ nimantrakaḥ kṣipram āgamat
7.
O king, then the lotus-eyed Ruci picked those flowers up. At that very moment, an inviter (or messenger) quickly emerged from her body.
तस्या हि भगिनी तात ज्येष्ठा नाम्ना प्रभावती ।
भार्या चित्ररथस्याथ बभूवाङ्गेश्वरस्य वै ॥८॥
भार्या चित्ररथस्याथ बभूवाङ्गेश्वरस्य वै ॥८॥
8. tasyā hi bhaginī tāta jyeṣṭhā nāmnā prabhāvatī ,
bhāryā citrarathasyātha babhūvāṅgeśvarasya vai.
bhāryā citrarathasyātha babhūvāṅgeśvarasya vai.
8.
tasyaḥ hi bhaginī tāta jyeṣṭhā nāmnā prabhāvatī
bhāryā citrarathasya atha babhūva aṅgeśvarasya vai
bhāryā citrarathasya atha babhūva aṅgeśvarasya vai
8.
tāta tasyaḥ hi jyeṣṭhā bhaginī nāmnā prabhāvatī
atha aṅgeśvarasya citrarathasya bhāryā babhūva vai
atha aṅgeśvarasya citrarathasya bhāryā babhūva vai
8.
Indeed, her elder sister, named Prabhāvatī, then became the wife of Citraratha, the king of Aṅga, O dear one.
पिनह्य तानि पुष्पाणि केशेषु वरवर्णिनी ।
आमन्त्रिता ततोऽगच्छद्रुचिरङ्गपतेर्गृहान् ॥९॥
आमन्त्रिता ततोऽगच्छद्रुचिरङ्गपतेर्गृहान् ॥९॥
9. pinahya tāni puṣpāṇi keśeṣu varavarṇinī ,
āmantritā tato'gacchadruciraṅgapatergṛhān.
āmantritā tato'gacchadruciraṅgapatergṛhān.
9.
pinahya tāni puṣpāṇi keśeṣu varavarṇinī
āmantritā tataḥ agacchat ruciḥ aṅgapateḥ gṛhān
āmantritā tataḥ agacchat ruciḥ aṅgapateḥ gṛhān
9.
varavarṇinī keśeṣu tāni puṣpāṇi pinahya
āmantritā tataḥ aṅgapateḥ ruciḥ gṛhān agacchat
āmantritā tataḥ aṅgapateḥ ruciḥ gṛhān agacchat
9.
The beautiful woman, having adorned those flowers in her hair, then, being invited, went to the residence of Ruci, the lord of Aṅga.
पुष्पाणि तानि दृष्ट्वाथ तदाङ्गेन्द्रवराङ्गना ।
भगिनीं चोदयामास पुष्पार्थे चारुलोचना ॥१०॥
भगिनीं चोदयामास पुष्पार्थे चारुलोचना ॥१०॥
10. puṣpāṇi tāni dṛṣṭvātha tadāṅgendravarāṅganā ,
bhaginīṁ codayāmāsa puṣpārthe cārulocanā.
bhaginīṁ codayāmāsa puṣpārthe cārulocanā.
10.
puṣpāṇi tāni dṛṣṭvā atha tadā aṅgendravarāṅganā
bhaginīm codayāmāsa puṣpārthe cārulocanā
bhaginīm codayāmāsa puṣpārthe cārulocanā
10.
atha tadā tāni puṣpāṇi dṛṣṭvā aṅgendravarāṅganā
cārulocanā bhaginīm puṣpārthe codayāmāsa
cārulocanā bhaginīm puṣpārthe codayāmāsa
10.
Then, having seen those flowers, the king of Aṅga's beautiful wife, whose eyes were charming, urged her sister to get flowers.
सा भर्त्रे सर्वमाचष्ट रुचिः सुरुचिरानना ।
भगिन्या भाषितं सर्वमृषिस्तच्चाभ्यनन्दत ॥११॥
भगिन्या भाषितं सर्वमृषिस्तच्चाभ्यनन्दत ॥११॥
11. sā bhartre sarvamācaṣṭa ruciḥ surucirānanā ,
bhaginyā bhāṣitaṁ sarvamṛṣistaccābhyanandata.
bhaginyā bhāṣitaṁ sarvamṛṣistaccābhyanandata.
11.
sā bhartre sarvam ācaṣṭa ruciḥ surucirānanā
bhaginyā bhāṣitam sarvam ṛṣiḥ tat ca abhyanandata
bhaginyā bhāṣitam sarvam ṛṣiḥ tat ca abhyanandata
11.
sā ruciḥ surucirānanā bhartre sarvam ācaṣṭa ca
ṛṣiḥ bhaginyā bhāṣitam sarvam tat abhyanandata
ṛṣiḥ bhaginyā bhāṣitam sarvam tat abhyanandata
11.
She, with her radiance and very beautiful face, told everything to her husband. And the (ṛṣi) sage approved of all that had been spoken by the sister.
ततो विपुलमानाय्य देवशर्मा महातपाः ।
पुष्पार्थे चोदयामास गच्छ गच्छेति भारत ॥१२॥
पुष्पार्थे चोदयामास गच्छ गच्छेति भारत ॥१२॥
12. tato vipulamānāyya devaśarmā mahātapāḥ ,
puṣpārthe codayāmāsa gaccha gaccheti bhārata.
puṣpārthe codayāmāsa gaccha gaccheti bhārata.
12.
tataḥ vipulam ānāyya devaśarmā mahātapāḥ
puṣpārthe codayām āsa gaccha gaccha iti bhārata
puṣpārthe codayām āsa gaccha gaccha iti bhārata
12.
tataḥ mahātapāḥ devaśarmā vipulam ānāyya
puṣpārthe gaccha gaccha iti codayām āsa bhārata
puṣpārthe gaccha gaccha iti codayām āsa bhārata
12.
Then, the greatly austere Devaśarman, having summoned Vipula, sent him to fetch flowers, repeatedly saying, 'Go, go!' O Bhārata.
विपुलस्तु गुरोर्वाक्यमविचार्य महातपाः ।
स तथेत्यब्रवीद्राजंस्तं च देशं जगाम ह ॥१३॥
स तथेत्यब्रवीद्राजंस्तं च देशं जगाम ह ॥१३॥
13. vipulastu gurorvākyamavicārya mahātapāḥ ,
sa tathetyabravīdrājaṁstaṁ ca deśaṁ jagāma ha.
sa tathetyabravīdrājaṁstaṁ ca deśaṁ jagāma ha.
13.
vipulaḥ tu guroḥ vākyam avicārya mahātapāḥ saḥ
tathā iti abravīt rājan tam ca deśam jagāma ha
tathā iti abravīt rājan tam ca deśam jagāma ha
13.
tu mahātapāḥ vipulaḥ guroḥ vākyam avicārya saḥ
tathā iti abravīt rājan ca tam deśam jagāma ha
tathā iti abravīt rājan ca tam deśam jagāma ha
13.
But Vipula, the greatly austere one, without fully considering his preceptor's (guru) command, said, 'So be it,' O king, and indeed went to that region.
यस्मिन्देशे तु तान्यासन्पतितानि नभस्तलात् ।
अम्लानान्यपि तत्रासन्कुसुमान्यपराण्यपि ॥१४॥
अम्लानान्यपि तत्रासन्कुसुमान्यपराण्यपि ॥१४॥
14. yasmindeśe tu tānyāsanpatitāni nabhastalāt ,
amlānānyapi tatrāsankusumānyaparāṇyapi.
amlānānyapi tatrāsankusumānyaparāṇyapi.
14.
yasmin deśe tu tāni āsan patitāni nabhas talāt
amlānāni api tatra āsan kusumāni aparāṇi api
amlānāni api tatra āsan kusumāni aparāṇi api
14.
tu yasmin deśe nabhas talāt patitāni tāni āsan,
tatra amlānāni aparāṇi kusumāni api āsan
tatra amlānāni aparāṇi kusumāni api āsan
14.
In that region where those flowers had fallen from the sky, there were also other fresh, unfaded blossoms.
ततः स तानि जग्राह दिव्यानि रुचिराणि च ।
प्राप्तानि स्वेन तपसा दिव्यगन्धानि भारत ॥१५॥
प्राप्तानि स्वेन तपसा दिव्यगन्धानि भारत ॥१५॥
15. tataḥ sa tāni jagrāha divyāni rucirāṇi ca ,
prāptāni svena tapasā divyagandhāni bhārata.
prāptāni svena tapasā divyagandhāni bhārata.
15.
tataḥ saḥ tāni jagrāha divyāni rucirāṇi ca
prāptāni svena tapasā divyagandhāni bhārata
prāptāni svena tapasā divyagandhāni bhārata
15.
tataḥ bhārata saḥ divyāni rucirāṇi ca
divyagandhāni svena tapasā prāptāni tāni jagrāha
divyagandhāni svena tapasā prāptāni tāni jagrāha
15.
Then, O Bhārata, he collected those divine and charming flowers, which were divinely fragrant and had been obtained through his own ascetic practice (tapas).
संप्राप्य तानि प्रीतात्मा गुरोर्वचनकारकः ।
ततो जगाम तूर्णं च चम्पां चम्पकमालिनीम् ॥१६॥
ततो जगाम तूर्णं च चम्पां चम्पकमालिनीम् ॥१६॥
16. saṁprāpya tāni prītātmā gurorvacanakārakaḥ ,
tato jagāma tūrṇaṁ ca campāṁ campakamālinīm.
tato jagāma tūrṇaṁ ca campāṁ campakamālinīm.
16.
samprāpya tāni prītātmā guroḥ vacanakārakaḥ
tataḥ jagāma tūrṇam ca campām campakamālinīm
tataḥ jagāma tūrṇam ca campām campakamālinīm
16.
tāni samprāpya prītātmā guroḥ vacanakārakaḥ
tataḥ tūrṇam ca campām campakamālinīm jagāma
tataḥ tūrṇam ca campām campakamālinīm jagāma
16.
Having received those, joyful in spirit (ātman) and obedient to his guru's words, he then quickly went to Campā, a city adorned with Campaka flowers.
स वने विजने तात ददर्श मिथुनं नृणाम् ।
चक्रवत्परिवर्तन्तं गृहीत्वा पाणिना करम् ॥१७॥
चक्रवत्परिवर्तन्तं गृहीत्वा पाणिना करम् ॥१७॥
17. sa vane vijane tāta dadarśa mithunaṁ nṛṇām ,
cakravatparivartantaṁ gṛhītvā pāṇinā karam.
cakravatparivartantaṁ gṛhītvā pāṇinā karam.
17.
sa vane vijane tāta dadarśa mithunam nṛṇām
cakravat parivartantam gṛhītvā pāṇinā karam
cakravat parivartantam gṛhītvā pāṇinā karam
17.
saḥ tāta vijane vane nṛṇām mithunam cakravat
pāṇinā karam gṛhītvā parivartantam dadarśa
pāṇinā karam gṛhītvā parivartantam dadarśa
17.
In that solitary forest, O dear one, he saw a pair of men revolving like a wheel, holding each other's hands.
तत्रैकस्तूर्णमगमत्तत्पदे परिवर्तयन् ।
एकस्तु न तथा राजंश्चक्रतुः कलहं ततः ॥१८॥
एकस्तु न तथा राजंश्चक्रतुः कलहं ततः ॥१८॥
18. tatraikastūrṇamagamattatpade parivartayan ,
ekastu na tathā rājaṁścakratuḥ kalahaṁ tataḥ.
ekastu na tathā rājaṁścakratuḥ kalahaṁ tataḥ.
18.
tatra ekaḥ tūrṇam agamat tatpade parivartayan
ekaḥ tu na tathā rājan cakratuḥ kalaham tataḥ
ekaḥ tu na tathā rājan cakratuḥ kalaham tataḥ
18.
tatra ekaḥ tatpade parivartayan tūrṇam agamat tu aparaḥ
(ekaḥ) tathā na (agamat) rājan tataḥ kalaham cakratuḥ
(ekaḥ) tathā na (agamat) rājan tataḥ kalaham cakratuḥ
18.
Among them, one quickly proceeded, following in the other's footsteps. But the second, O king, did not do so, and consequently, they began to quarrel.
त्वं शीघ्रं गच्छसीत्येकोऽब्रवीन्नेति तथापरः ।
नेति नेति च तौ तात परस्परमथोचतुः ॥१९॥
नेति नेति च तौ तात परस्परमथोचतुः ॥१९॥
19. tvaṁ śīghraṁ gacchasītyeko'bravīnneti tathāparaḥ ,
neti neti ca tau tāta parasparamathocatuḥ.
neti neti ca tau tāta parasparamathocatuḥ.
19.
tvam śīghram gacchasi iti ekaḥ abravīt na iti tathā
aparaḥ na iti na iti ca tau tāta parasparam atha ūcatuḥ
aparaḥ na iti na iti ca tau tāta parasparam atha ūcatuḥ
19.
ekaḥ tvam śīghram gacchasi iti abravīt aparaḥ tu na iti
tathā ca tāta tau atha parasparam na iti na iti ūcatuḥ
tathā ca tāta tau atha parasparam na iti na iti ūcatuḥ
19.
One of them said, 'You go quickly!' But the other responded, 'Not so!' And, O dear one, those two then repeatedly said to each other, 'No! No!'
तयोर्विस्पर्धतोरेवं शपथोऽयमभूत्तदा ।
मनसोद्दिश्य विपुलं ततो वाक्यमथोचतुः ॥२०॥
मनसोद्दिश्य विपुलं ततो वाक्यमथोचतुः ॥२०॥
20. tayorvispardhatorevaṁ śapatho'yamabhūttadā ,
manasoddiśya vipulaṁ tato vākyamathocatuḥ.
manasoddiśya vipulaṁ tato vākyamathocatuḥ.
20.
tayoḥ vispardhatoḥ evam śapathaḥ ayam abhūt tadā
manasā uddiśya vipulam tataḥ vākyam atha ucatuḥ
manasā uddiśya vipulam tataḥ vākyam atha ucatuḥ
20.
tayoḥ vispardhatoḥ evam ayam śapathaḥ tadā abhūt.
tataḥ manasā vipulam uddiśya atha vākyam ūcatuḥ.
tataḥ manasā vipulam uddiśya atha vākyam ūcatuḥ.
20.
As those two were thus competing, this oath was then made. Then, mentally addressing Vipula, they both uttered this statement.
आवयोरनृतं प्राह यस्तस्याथ द्विजस्य वै ।
विपुलस्य परे लोके या गतिः सा भवेदिति ॥२१॥
विपुलस्य परे लोके या गतिः सा भवेदिति ॥२१॥
21. āvayoranṛtaṁ prāha yastasyātha dvijasya vai ,
vipulasya pare loke yā gatiḥ sā bhavediti.
vipulasya pare loke yā gatiḥ sā bhavediti.
21.
āvayoḥ anṛtam prāha yaḥ tasya atha dvijasya
vai vipulasya pare loke yā gatiḥ sā bhavet iti
vai vipulasya pare loke yā gatiḥ sā bhavet iti
21.
yaḥ āvayoḥ anṛtam prāha,
tasya atha dvijasya vai yā vipulasya pare loke gatiḥ sā bhavet iti.
tasya atha dvijasya vai yā vipulasya pare loke gatiḥ sā bhavet iti.
21.
Whoever speaks a falsehood concerning us two, may that brahmin's ultimate destination (gati) in the other world be the same as Vipula's.
एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो विषण्णवदनोऽभवत् ।
एवं तीव्रतपाश्चाहं कष्टश्चायं परिग्रहः ॥२२॥
एवं तीव्रतपाश्चाहं कष्टश्चायं परिग्रहः ॥२२॥
22. etacchrutvā tu vipulo viṣaṇṇavadano'bhavat ,
evaṁ tīvratapāścāhaṁ kaṣṭaścāyaṁ parigrahaḥ.
evaṁ tīvratapāścāhaṁ kaṣṭaścāyaṁ parigrahaḥ.
22.
etat śrutvā tu vipulaḥ viṣaṇṇavadanaḥ abhūt evam
tīvratapāḥ ca aham kaṣṭaḥ ca ayam parigrahaḥ
tīvratapāḥ ca aham kaṣṭaḥ ca ayam parigrahaḥ
22.
etat śrutvā tu vipulaḥ viṣaṇṇavadanaḥ abhūt.
evam aham tīvratapāḥ ca,
ayam parigrahaḥ ca kaṣṭaḥ.
evam aham tīvratapāḥ ca,
ayam parigrahaḥ ca kaṣṭaḥ.
22.
Upon hearing this, Vipula's face became dejected. (He thought:) "I am indeed a practitioner of intense austerities (tapas), and this entanglement is truly troublesome."
मिथुनस्यास्य किं मे स्यात्कृतं पापं यतो गतिः ।
अनिष्टा सर्वभूतानां कीर्तितानेन मेऽद्य वै ॥२३॥
अनिष्टा सर्वभूतानां कीर्तितानेन मेऽद्य वै ॥२३॥
23. mithunasyāsya kiṁ me syātkṛtaṁ pāpaṁ yato gatiḥ ,
aniṣṭā sarvabhūtānāṁ kīrtitānena me'dya vai.
aniṣṭā sarvabhūtānāṁ kīrtitānena me'dya vai.
23.
mithunasya asya kim me syāt kṛtam pāpam yataḥ gatiḥ
aniṣṭā sarvabhūtānām kīrtitā anena me adya vai
aniṣṭā sarvabhūtānām kīrtitā anena me adya vai
23.
asya mithunasya kim pāpam me kṛtam syāt yataḥ sarvabhūtānām aniṣṭā gatiḥ anena adya me vai kīrtitā.
23.
What sin have I committed regarding this couple, by which an undesired destiny (gati) for all creatures has now been proclaimed for me by him?
एवं संचिन्तयन्नेव विपुलो राजसत्तम ।
अवाङ्मुखो न्यस्तशिरा दध्यौ दुष्कृतमात्मनः ॥२४॥
अवाङ्मुखो न्यस्तशिरा दध्यौ दुष्कृतमात्मनः ॥२४॥
24. evaṁ saṁcintayanneva vipulo rājasattama ,
avāṅmukho nyastaśirā dadhyau duṣkṛtamātmanaḥ.
avāṅmukho nyastaśirā dadhyau duṣkṛtamātmanaḥ.
24.
evam saṃcintayan eva vipulaḥ rājasattama
avāṅmukhaḥ nyastaśirāḥ dadhyau duṣkṛtam ātmanaḥ
avāṅmukhaḥ nyastaśirāḥ dadhyau duṣkṛtam ātmanaḥ
24.
rājasattama vipulaḥ evam saṃcintayan eva
avāṅmukhaḥ nyastaśirāḥ ātmanaḥ duṣkṛtam dadhyau
avāṅmukhaḥ nyastaśirāḥ ātmanaḥ duṣkṛtam dadhyau
24.
O best of kings, Vipula, thus contemplating, with his face downcast and head bowed, pondered his own misdeed (ātman).
ततः षडन्यान्पुरुषानक्षैः काञ्चनराजतैः ।
अपश्यद्दीव्यमानान्वै लोभहर्षान्वितांस्तथा ॥२५॥
अपश्यद्दीव्यमानान्वै लोभहर्षान्वितांस्तथा ॥२५॥
25. tataḥ ṣaḍanyānpuruṣānakṣaiḥ kāñcanarājataiḥ ,
apaśyaddīvyamānānvai lobhaharṣānvitāṁstathā.
apaśyaddīvyamānānvai lobhaharṣānvitāṁstathā.
25.
tataḥ ṣaṭ anyān puruṣān akṣaiḥ kāñcanarājataiḥ
apaśyat dīvyamānān vai lobhaharṣānvitān tathā
apaśyat dīvyamānān vai lobhaharṣānvitān tathā
25.
tataḥ saḥ ṣaṭ anyān kāñcanarājataiḥ akṣaiḥ dīvyamānān
lobhaharṣānvitān puruṣān vai tathā apaśyat
lobhaharṣānvitān puruṣān vai tathā apaśyat
25.
Then, he saw six other persons (puruṣa) playing with dice made of gold and silver, indeed filled with greed and joy, and thus.
कुर्वतः शपथं तं वै यः कृतो मिथुनेन वै ।
विपुलं वै समुद्दिश्य तेऽपि वाक्यमथाब्रुवन् ॥२६॥
विपुलं वै समुद्दिश्य तेऽपि वाक्यमथाब्रुवन् ॥२६॥
26. kurvataḥ śapathaṁ taṁ vai yaḥ kṛto mithunena vai ,
vipulaṁ vai samuddiśya te'pi vākyamathābruvan.
vipulaṁ vai samuddiśya te'pi vākyamathābruvan.
26.
kurvataḥ śapatham tam vai yaḥ kṛtaḥ mithunena vai
vipulam vai samuddiśya te api vākyam atha abruvan
vipulam vai samuddiśya te api vākyam atha abruvan
26.
yaḥ śapatham mithunena vai kṛtaḥ vipulam vai samuddiśya
tam śapatham kurvataḥ te api atha vākyam abruvan
tam śapatham kurvataḥ te api atha vākyam abruvan
26.
While performing that oath - which had indeed been made by the couple concerning Vipula - they also then spoke these words.
यो लोभमास्थायास्माकं विषमं कर्तुमुत्सहेत् ।
विपुलस्य परे लोके या गतिस्तामवाप्नुयात् ॥२७॥
विपुलस्य परे लोके या गतिस्तामवाप्नुयात् ॥२७॥
27. yo lobhamāsthāyāsmākaṁ viṣamaṁ kartumutsahet ,
vipulasya pare loke yā gatistāmavāpnuyāt.
vipulasya pare loke yā gatistāmavāpnuyāt.
27.
yaḥ lobham āsthāya asmākam viṣamam kartum utsahet
vipulasya pare loke yā gatiḥ tām avāpnuyāt
vipulasya pare loke yā gatiḥ tām avāpnuyāt
27.
yaḥ lobham āsthāya asmākam viṣamam kartum utsahet
saḥ pare loke vipulasya yā gatiḥ tām avāpnuyāt
saḥ pare loke vipulasya yā gatiḥ tām avāpnuyāt
27.
Whoever, resorting to greed (lobha), would dare to do injustice to us, may he attain that same destination (gati) in the other world that is Vipula's.
एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो नापश्यद्धर्मसंकरम् ।
जन्मप्रभृति कौरव्य कृतपूर्वमथात्मनः ॥२८॥
जन्मप्रभृति कौरव्य कृतपूर्वमथात्मनः ॥२८॥
28. etacchrutvā tu vipulo nāpaśyaddharmasaṁkaram ,
janmaprabhṛti kauravya kṛtapūrvamathātmanaḥ.
janmaprabhṛti kauravya kṛtapūrvamathātmanaḥ.
28.
etat śrutvā tu vipulaḥ na apaśyat dharma-saṃkaram
janma-prabhṛti kauravya kṛta-pūrvam atha ātmanaḥ
janma-prabhṛti kauravya kṛta-pūrvam atha ātmanaḥ
28.
kauravya tu etat śrutvā vipulaḥ janma-prabhṛti
ātmanaḥ kṛta-pūrvam atha dharma-saṃkaram na apaśyat
ātmanaḥ kṛta-pūrvam atha dharma-saṃkaram na apaśyat
28.
Having heard this, Vipula, however, did not perceive any transgression of natural law (dharma) that he had committed since his birth, O scion of Kuru.
स प्रदध्यौ तदा राजन्नग्नावग्निरिवाहितः ।
दह्यमानेन मनसा शापं श्रुत्वा तथाविधम् ॥२९॥
दह्यमानेन मनसा शापं श्रुत्वा तथाविधम् ॥२९॥
29. sa pradadhyau tadā rājannagnāvagnirivāhitaḥ ,
dahyamānena manasā śāpaṁ śrutvā tathāvidham.
dahyamānena manasā śāpaṁ śrutvā tathāvidham.
29.
saḥ pradadhyau tadā rājan agnau agniḥ iva āhitaḥ
dahyamānena manasā śāpam śrutvā tathā-vidham
dahyamānena manasā śāpam śrutvā tathā-vidham
29.
rājan tadā saḥ tathā-vidham śāpam śrutvā agnau
agniḥ iva āhitaḥ dahyamānena manasā pradadhyau
agniḥ iva āhitaḥ dahyamānena manasā pradadhyau
29.
Then, O king, he pondered deeply, with his mind burning as if it were fire placed into fire, having heard such a curse.
तस्य चिन्तयतस्तात बह्व्यो दिननिशा ययुः ।
इदमासीन्मनसि च रुच्या रक्षणकारितम् ॥३०॥
इदमासीन्मनसि च रुच्या रक्षणकारितम् ॥३०॥
30. tasya cintayatastāta bahvyo dinaniśā yayuḥ ,
idamāsīnmanasi ca rucyā rakṣaṇakāritam.
idamāsīnmanasi ca rucyā rakṣaṇakāritam.
30.
tasya cintayataḥ tāta bahvyaḥ dina-niśāḥ yayuḥ
idam āsīt manasi ca rucyā rakṣaṇa-kāritam
idam āsīt manasi ca rucyā rakṣaṇa-kāritam
30.
tāta tasya cintayataḥ bahvyaḥ dina-niśāḥ yayuḥ
ca manasi idam āsīt rucyā rakṣaṇa-kāritam
ca manasi idam āsīt rucyā rakṣaṇa-kāritam
30.
As he continued to ponder, O father, many days and nights passed. And this thought was in his mind: 'It was done out of a desire for protection.'
लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च ।
विधाय न मया चोक्तं सत्यमेतद्गुरोस्तदा ॥३१॥
विधाय न मया चोक्तं सत्यमेतद्गुरोस्तदा ॥३१॥
31. lakṣaṇaṁ lakṣaṇenaiva vadanaṁ vadanena ca ,
vidhāya na mayā coktaṁ satyametadgurostadā.
vidhāya na mayā coktaṁ satyametadgurostadā.
31.
lakṣaṇam lakṣaṇena eva vadanam vadanena ca
vidhāya na mayā ca uktam satyam etat guroḥ tadā
vidhāya na mayā ca uktam satyam etat guroḥ tadā
31.
lakṣaṇena eva lakṣaṇam ca vadanena vadanam vidhāya,
tadā etat guroḥ satyam mayā ca na uktam
tadā etat guroḥ satyam mayā ca na uktam
31.
Having managed every subtle aspect, feature by feature and face by face, this truth concerning the preceptor was not spoken by me then.
एतदात्मनि कौरव्य दुष्कृतं विपुलस्तदा ।
अमन्यत महाभाग तथा तच्च न संशयः ॥३२॥
अमन्यत महाभाग तथा तच्च न संशयः ॥३२॥
32. etadātmani kauravya duṣkṛtaṁ vipulastadā ,
amanyata mahābhāga tathā tacca na saṁśayaḥ.
amanyata mahābhāga tathā tacca na saṁśayaḥ.
32.
etad ātmani kauravya duṣkṛtam vipulaḥ tadā
amanyata mahābhāga tathā tat ca na saṃśayaḥ
amanyata mahābhāga tathā tat ca na saṃśayaḥ
32.
kauravya mahābhāga vipulaḥ tadā etad duṣkṛtam
ātmani amanyata tathā tat ca saṃśayaḥ na
ātmani amanyata tathā tat ca saṃśayaḥ na
32.
O descendant of Kuru (kauravya), Vipula then regarded that great wrongdoing as being within himself. And indeed, O fortunate one (mahābhāga), there is no doubt about that.
स चम्पां नगरीमेत्य पुष्पाणि गुरवे ददौ ।
पूजयामास च गुरुं विधिवत्स गुरुप्रियः ॥३३॥
पूजयामास च गुरुं विधिवत्स गुरुप्रियः ॥३३॥
33. sa campāṁ nagarīmetya puṣpāṇi gurave dadau ,
pūjayāmāsa ca guruṁ vidhivatsa gurupriyaḥ.
pūjayāmāsa ca guruṁ vidhivatsa gurupriyaḥ.
33.
sa campām nagarīm etya puṣpāṇi gurave dadau
pūjayāmāsa ca gurum vidhivat sa gurupriyaḥ
pūjayāmāsa ca gurum vidhivat sa gurupriyaḥ
33.
sa campām nagarīm etya gurave puṣpāṇi dadau
ca sa gurupriyaḥ gurum vidhivat pūjayāmāsa
ca sa gurupriyaḥ gurum vidhivat pūjayāmāsa
33.
Having arrived at the city of Campā, he gave flowers to his spiritual teacher (guru). And that beloved disciple (gurupriya) worshipped his teacher in accordance with the prescribed rites.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42 (current chapter)
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47