Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-7, chapter-19

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
संजय उवाच ।
परिणाम्य निशां तां तु भारद्वाजो महारथः ।
बहूक्त्वा च ततो राजन्राजानं च सुयोधनम् ॥१॥
1. saṁjaya uvāca ,
pariṇāmya niśāṁ tāṁ tu bhāradvājo mahārathaḥ ,
bahūktvā ca tato rājanrājānaṁ ca suyodhanam.
1. saṃjaya uvāca pariṇāmya niśām tām tu bhāradvājaḥ
mahārathaḥ bahūktvā ca tataḥ rājan rājānam ca suyodhanam
1. saṃjaya uvāca he rājan tu tām niśām pariṇāmya
ca tataḥ rājānam suyodhanam bahūktvā ca
1. Sanjaya said: Indeed, having passed that night, Bharadvāja's son, the great charioteer, then, O King, after having spoken many words to King Suyodhana (Duryodhana)...
1. סַמְג׳ַיַה אמר, הו מלך, דְרוֹנַה (בֶּן בְּהָארַדְוָאג׳ַה), הלוחם הגדול, בילה את הלילה ההוא, ואחרי שאמר דברים רבים למלך סוּיוֹדְהַנַה,
विधाय योगं पार्थेन संशप्तकगणैः सह ।
निष्क्रान्ते च रणात्पार्थे संशप्तकवधं प्रति ॥२॥
2. vidhāya yogaṁ pārthena saṁśaptakagaṇaiḥ saha ,
niṣkrānte ca raṇātpārthe saṁśaptakavadhaṁ prati.
2. vidhāya yogam pārthena saṃśaptakagaṇaiḥ saha
niṣkrānte ca raṇāt pārthe saṃśaptakavadham prati
2. saṃśaptakagaṇaiḥ saha pārthena yogam vidhāya ca
pārthe saṃśaptakavadham prati raṇāt niṣkrānte
2. ...having devised a strategic plan (yoga) involving Partha (Arjuna) with the Saṃśaptaka groups, and when Partha had departed from the battle for the slaughter of the Saṃśaptakas.
2. ואחרי שהסדיר את המהלך (התכסיס) מול פָּארְטְהַא באמצעות להקות הסַמְשַׁפְּטַקַה, וכשפָּארְטְהַא יצא מן הקרב כדי להשמיד את הסַמְשַׁפְּטַקַה,
व्यूढानीकस्ततो द्रोणः पाण्डवानां महाचमूम् ।
अभ्ययाद्भरतश्रेष्ठ धर्मराजजिघृक्षया ॥३॥
3. vyūḍhānīkastato droṇaḥ pāṇḍavānāṁ mahācamūm ,
abhyayādbharataśreṣṭha dharmarājajighṛkṣayā.
3. vyūḍhānīkaḥ tataḥ droṇaḥ pāṇḍavānām mahācamūm
abhyayāt bharataśreṣṭha dharmarājajighṛkṣayā
3. bharataśreṣṭha tataḥ vyūḍhānīkaḥ droṇaḥ pāṇḍavānām
mahācamūm dharmarājajighṛkṣayā abhyayāt
3. Then Droṇa, with his army arrayed, advanced towards the great army of the Pāṇḍavas, O best among the Bhāratas, with the intention of capturing King Yudhiṣṭhira (dharmarāja).
3. אז דְרוֹנַה התקדם עם צבאו המסודר במערך אל הצבא הגדול של הפָּאנְדַוַה, הו מיטב צאצאי בְּהַרַטַה, מתוך רצון ללכוד את מלך היושר (יוּדְהִישְׁתְהִירַה).
व्यूहं दृष्ट्वा सुपर्णं तु भारद्वाजकृतं तदा ।
व्यूहेन मण्डलार्धेन प्रत्यव्यूहद्युधिष्ठिरः ॥४॥
4. vyūhaṁ dṛṣṭvā suparṇaṁ tu bhāradvājakṛtaṁ tadā ,
vyūhena maṇḍalārdhena pratyavyūhadyudhiṣṭhiraḥ.
4. vyūham dṛṣṭvā suparṇam tu bhāradvājakṛtam tadā
vyūhena maṇḍalārdhena pratyavyūhat yudhiṣṭhiraḥ
4. tadā bhāradvājakṛtam suparṇam vyūham dṛṣṭvā tu
yudhiṣṭhiraḥ maṇḍalārdhena vyūhena pratyavyūhat
4. Having then seen the Suparṇa (eagle) array, created by Bhāradvāja (Droṇa), Yudhiṣṭhira counter-arrayed with a half-moon (maṇḍalārdha) formation.
4. כשיוּדְהִישְׁתְהִירַה ראה אז את מערך הנשר (סוּפַּרְנַה) שבנה בן בְּהָארַדְוָאג׳ַה, הוא ענה לו במערך של חצי עיגול.
मुखमासीत्सुपर्णस्य भारद्वाजो महारथः ।
शिरो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः सानुगैः सह ॥५॥
5. mukhamāsītsuparṇasya bhāradvājo mahārathaḥ ,
śiro duryodhano rājā sodaryaiḥ sānugaiḥ saha.
5. mukham āsīt suparṇasya bhāradvājaḥ mahārathaḥ
śiraḥ duryodhanaḥ rājā sodaryaiḥ sānugaiḥ saha
5. suparṇasya mukham mahārathaḥ bhāradvājaḥ āsīt
śiraḥ rājā duryodhanaḥ sodaryaiḥ sānugaiḥ saha
5. The mouth of the Suparṇa (eagle) formation was Bhāradvāja (Droṇa), the great charioteer. The head was King Duryodhana, along with his brothers and followers.
5. פני הנשר היו דְרוֹנַה, הלוחם הגדול, והראש היה המלך דוּרְיוֹדְהַנַה יחד עם אחיו ועוזריו.
चक्षुषी कृतवर्मा च गौतमश्चास्यतां वरः ।
भूतवर्मा क्षेमशर्मा करकर्षश्च वीर्यवान् ॥६॥
6. cakṣuṣī kṛtavarmā ca gautamaścāsyatāṁ varaḥ ,
bhūtavarmā kṣemaśarmā karakarṣaśca vīryavān.
6. cakṣuṣī kṛtavarmā ca gautamaḥ ca asyatām varaḥ
bhūtavarmā kṣemaśarmā karakarṣaḥ ca vīryavān
6. (asya vyūhasya) cakṣuṣī kṛtavarmā ca gautamaḥ ca,
asyatām varaḥ bhūtavarmā kṣemaśarmā ca vīryavān karakarṣaḥ ca
6. Kṛtavarmā and Gautama, the best among those present, formed the two eyes (of the array). Bhūtavarmā, Kṣemaśarmā, and the valiant Karakarṣa (were also part of the formation).
6. שתי העיניים היו קְרְטַוַרְמַה וגַאוּטַמַה (קְרְפַּה) המעולה, ואיתם בְּהוּטַוַרְמַה, קְשֵׁמַשַׁרְמַה וקַרַקַרְשַׁה הגבור.
कलिङ्गाः सिंहलाः प्राच्याः शूराभीरा दशेरकाः ।
शका यवनकाम्बोजास्तथा हंसपदाश्च ये ॥७॥
7. kaliṅgāḥ siṁhalāḥ prācyāḥ śūrābhīrā daśerakāḥ ,
śakā yavanakāmbojāstathā haṁsapadāśca ye.
7. kaliṅgāḥ siṃhalāḥ prācyāḥ śūrābhīrāḥ daśerakāḥ
śakāḥ yavanakāmbojāḥ tathā haṃsapadāḥ ca ye
7. ye kaliṅgāḥ siṃhalāḥ prācyāḥ śūrābhīrāḥ daśerakāḥ
śakāḥ yavanakāmbojāḥ tathā ca haṃsapadāḥ (āsan)
7. The Kaliṅgas, Siṃhalas, Prācyas, Śūrābhīras, Daśerakas, Śakas, Yavanas, Kāmbojas, and also those known as Haṃsapadāḥ (were present).
7. בני קַלִינְגַה, סִימְהַלַה, המזרחיים, שׁוּרַה, אָאבְּהִירַה, דַשֵׁרַקַה, שַׁקַה, יַוַנַה וקַמְבּוֹג׳ַה, וכן אלה בני הַמְסַפַּדַה,
ग्रीवायां शूरसेनाश्च दरदा मद्रकेकयाः ।
गजाश्वरथपत्त्यौघास्तस्थुः शतसहस्रशः ॥८॥
8. grīvāyāṁ śūrasenāśca daradā madrakekayāḥ ,
gajāśvarathapattyaughāstasthuḥ śatasahasraśaḥ.
8. grīvāyāṃ śūrasenāḥ ca daradāḥ madrakekayāḥ
gajāśvarathapattyaughāḥ tasthuḥ śatasahasraśaḥ
8. grīvāyāṃ śūrasenāḥ ca daradāḥ madrakekayāḥ
gajāśvarathapattyaughāḥ śatasahasraśaḥ tasthuḥ
8. The Śūrasenas, Daradas, and Madra-Kekayas, along with their throngs of elephants, horses, chariots, and infantry, stood by the neck (of the battle formation) in hundreds of thousands.
8. ובצוואר עמדו בני שׁוּרַסֵנַה, דַרַדַה, מַדְרַה וקֵקַיַה, וגם המוני פילים, סוסים, מרכבות ורגלים, במאות אלפים.
भूरिश्रवाः शलः शल्यः सोमदत्तश्च बाह्लिकः ।
अक्षौहिण्या वृता वीरा दक्षिणं पक्षमाश्रिताः ॥९॥
9. bhūriśravāḥ śalaḥ śalyaḥ somadattaśca bāhlikaḥ ,
akṣauhiṇyā vṛtā vīrā dakṣiṇaṁ pakṣamāśritāḥ.
9. bhūriśravāḥ śalaḥ śalyaḥ somadattaḥ ca bāhlikaḥ
akṣauhiṇyā vṛtāḥ vīrāḥ dakṣiṇam pakṣam āśritāḥ
9. bhūriśravāḥ śalaḥ śalyaḥ somadattaḥ ca bāhlikaḥ
vīrāḥ akṣauhiṇyā vṛtāḥ dakṣiṇam pakṣam āśritāḥ
9. Bhūriśravas, Śala, Śalya, Somadatta, and Bāhlika - these heroes, surrounded by an akṣauhiṇī (army division), took their position on the right flank.
9. בְּהוּרִישְׁרַוַס, שַׁלַה, שַׁלְיַה, סוֹמַדַטַּה וּבָּאהְלִיקַה, הגיבורים המוקפים בצבא ענק (אַקְשַׁאוּהִינִי), תפסו את הכנף הימנית.
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजश्च सुदक्षिणः ।
वामं पक्षं समाश्रित्य द्रोणपुत्राग्रगाः स्थिताः ॥१०॥
10. vindānuvindāvāvantyau kāmbojaśca sudakṣiṇaḥ ,
vāmaṁ pakṣaṁ samāśritya droṇaputrāgragāḥ sthitāḥ.
10. vindānuvindau āvantyau kāmbojaḥ ca sudakṣiṇaḥ
vāmam pakṣam samāśritya droṇaputrāgragāḥ sthitāḥ
10. āvantyau vindānuvindau ca kāmbojaḥ sudakṣiṇaḥ
droṇaputrāgragāḥ vāmam pakṣam samāśritya sthitāḥ
10. Vinda and Anuvinda of Avanti, and Sudakṣiṇa, the Kāmboja king, took their position on the left flank, with Droṇa's son (Aśvatthāman) at their head.
10. וִינְדַה ואַנוּוִינְדַה בני אָאוַנְטִי, וסוּדַקְשִׁינַה מלך הקַמְבּוֹג׳ַה, תפסו את הכנף השמאלית ועמדו שם, כשבן דְרוֹנַה (אַשְׁוַטְטְהָאמַן) מוביל אותם.
पृष्ठे कलिङ्गाः साम्बष्ठा मागधाः पौण्ड्रमद्रकाः ।
गान्धाराः शकुनिप्राग्याः पार्वतीया वसातयः ॥११॥
11. pṛṣṭhe kaliṅgāḥ sāmbaṣṭhā māgadhāḥ pauṇḍramadrakāḥ ,
gāndhārāḥ śakuniprāgyāḥ pārvatīyā vasātayaḥ.
11. pṛṣṭhe kaliṅgāḥ sāmbṣṭhāḥ māgadhāḥ pauṇḍramadrakāḥ
gāndhārāḥ śakuniprāgyāḥ pārvatīyāḥ vasātayaḥ
11. pṛṣṭhe kaliṅgāḥ sāmbṣṭhāḥ māgadhāḥ pauṇḍramadrakāḥ
gāndhārāḥ śakuniprāgyāḥ pārvatīyāḥ vasātayaḥ
11. In the rear were the Kalingas, along with the Ambashthas, Magadhas, Paundras, Madras, Gandharas, those led by Shakuni, the mountain dwellers, and the Vasatis.
11. מאחור עמדו בני קַלִינְגַה, סָאמְבַּשְׁתְהַא, מָאגַדְהַא, פַּאוּנְדְרַה ומַדְרַקַה, בני גָאנְדְהָארַה בהנהגת שַׁקוּנִי, תושבי ההרים ובני וַסָאטִי.
पुच्छे वैकर्तनः कर्णः सपुत्रज्ञातिबान्धवः ।
महत्या सेनया तस्थौ नानाध्वजसमुत्थया ॥१२॥
12. pucche vaikartanaḥ karṇaḥ saputrajñātibāndhavaḥ ,
mahatyā senayā tasthau nānādhvajasamutthayā.
12. pucchhe vaikarṭanaḥ karṇaḥ saputrajñātibāndhavaḥ
mahatyā senayā tasthau nānādhvajasamutthayā
12. vaikarṭanaḥ karṇaḥ saputrajñātibāndhavaḥ mahatyā
nānādhvajasamutthayā senayā pucchhe tasthau
12. At the rear, Karna, the son of Vikartana, took his stand with his sons, relatives, and kinsmen, accompanied by a great army displaying various raised banners.
12. בזנב עמד קַרְנַה בן וַיקַרְטַנַה עם בניו, קרוביו ובני משפחתו, בצבא גדול שהתנוססו בו דגלים שונים.
जयद्रथो भीमरथः सांयात्रिकसभो जयः ।
भूमिंजयो वृषक्राथो नैषधश्च महाबलः ॥१३॥
13. jayadratho bhīmarathaḥ sāṁyātrikasabho jayaḥ ,
bhūmiṁjayo vṛṣakrātho naiṣadhaśca mahābalaḥ.
13. jayadrathaḥ bhīmarathaḥ sāṃyātrikasabhaḥ jayaḥ
bhūmiṃjayaḥ vṛṣakrāthaḥ naiṣadhaḥ ca mahābalaḥ
13. jayadrathaḥ bhīmarathaḥ sāṃyātrikasabhaḥ jayaḥ
bhūmiṃjayaḥ vṛṣakrāthaḥ ca naiṣadhaḥ mahābalaḥ
13. Jayadratha, Bhimaratha, Sāṃyātrikasabha, Jaya, Bhūmiñjaya, Vṛṣakrātha, and Naiṣadha, the very powerful one.
13. ג׳ַיַדְרַטְהַא, בְּהִימַרַטְהַא, סָאמְיָאטְרִיקַ, סַבְּהַא, ג׳ַיַה, בְּהוּמִימְג׳ַיַה, וְרְשַׁקְרָאטְהַא ונַישַׁדְהַא האדיר, (כולם)
वृता बलेन महता ब्रह्मलोकपुरस्कृताः ।
व्यूहस्योपरि ते राजन्स्थिता युद्धविशारदाः ॥१४॥
14. vṛtā balena mahatā brahmalokapuraskṛtāḥ ,
vyūhasyopari te rājansthitā yuddhaviśāradāḥ.
14. vṛtāḥ balena mahatā brahmalokapuraskṛtāḥ
vyūhasya upari te rājan sthitāḥ yuddhaviśāradāḥ
14. rājan te yuddhaviśāradāḥ brahmalokapuraskṛtāḥ
mahatā balena vṛtāḥ vyūhasya upari sthitāḥ
14. O King, those experts in warfare, highly regarded in the Brahma-loka (brahmaloka) and accompanied by a great army, were stationed above the battle formation.
14. (כולם) מוקפים בצבא גדול וחותרים אל עולמו של בְּרַהְמָה, עמדו, הו מלך, על גבי המערך, מיומנים במלחמה.
द्रोणेन विहितो व्यूहः पदात्यश्वरथद्विपैः ।
वातोद्धूतार्णवाकारः प्रवृत्त इव लक्ष्यते ॥१५॥
15. droṇena vihito vyūhaḥ padātyaśvarathadvipaiḥ ,
vātoddhūtārṇavākāraḥ pravṛtta iva lakṣyate.
15. droṇena vihitaḥ vyūhaḥ padātyaśvarathadvipaiḥ
vātauddhūtārṇavākāraḥ pravṛttaḥ iva lakṣyate
15. droṇena padātyaśvarathadvipaiḥ vihitaḥ vyūhaḥ
vātauddhūtārṇavākāraḥ pravṛttaḥ iva lakṣyate
15. The battle formation (vyūha) arranged by Drona, comprising infantry, cavalry, chariots, and elephants, appears like an ocean agitated by the wind, as if it has been set in motion.
15. המערך שבנה דְרוֹנַה מחיל רגלים, סוסים, מרכבות ופילים נראה כאילו הוא נע, דומה לים שהרוח מסעירה אותו.
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः ।
सविद्युत्स्तनिता मेघाः सर्वदिग्भ्य इवोष्णगे ॥१६॥
16. tasya pakṣaprapakṣebhyo niṣpatanti yuyutsavaḥ ,
savidyutstanitā meghāḥ sarvadigbhya ivoṣṇage.
16. tasya pakṣaprapakṣebhyaḥ niṣpatanti yuyutsavaḥ
savidyutstanitāḥ meghāḥ sarvadigbhyaḥ iva uṣṇage
16. uṣṇage tasya pakṣaprapakṣebhyaḥ yuyutsavaḥ
niṣpatanti savidyutstanitāḥ meghāḥ sarvadigbhyaḥ iva
16. O King (uṣṇage)! From the main and subsidiary flanks of that formation, warriors eager for battle (yuyutsu) emerge, just like thunderous clouds accompanied by lightning rise from all directions.
16. מכנפיו של המערך ומקצותיו פרצו לכל עבר לוחמים להוטי קרב, כמו עננים עם ברקים ורעמים העולים מכל הכיוונים בימות החום.
तस्य प्राग्ज्योतिषो मध्ये विधिवत्कल्पितं गजम् ।
आस्थितः शुशुभे राजन्नंशुमानुदये यथा ॥१७॥
17. tasya prāgjyotiṣo madhye vidhivatkalpitaṁ gajam ,
āsthitaḥ śuśubhe rājannaṁśumānudaye yathā.
17. tasya prāgjyotiṣaḥ madhye vidhivat kalpitam
gajam āsthitaḥ śuśubhe rājan aṃśumān udaye yathā
17. rājan tasya prāgjyotiṣaḥ madhye vidhivat kalpitam
gajam āsthitaḥ śuśubhe aṃśumān udaye yathā
17. O King (rājan)! The one from Prāgjyotiṣa (prāgjyotiṣaḥ), positioned on an elephant duly arranged in the center of that (formation), shone brilliantly, just as the sun (aṃśumān) appears at sunrise.
17. באמצעו, הו מלך, זהר מלך פְּרָאגְג׳ְיוֹטִישַׁה כשהוא רכוב על פיל שהוכן כדין, כמו השמש בעלותה.
माल्यदामवता राजा श्वेतच्छत्रेण धार्यता ।
कृत्तिकायोगयुक्तेन पौर्णमास्यामिवेन्दुना ॥१८॥
18. mālyadāmavatā rājā śvetacchatreṇa dhāryatā ,
kṛttikāyogayuktena paurṇamāsyāmivendunā.
18. mālyadāmavatā rājā śvetacchatreṇa dhāryatā
kṛttikāyogayuktena paurṇamāsyām iva indunā
18. mālyadāmavatā śvetacchatreṇa rājā dhāryatā
kṛttikāyogayuktena paurṇamāsyām indunā iva
18. The king, adorned with a garland and a white umbrella, was made glorious, like the moon (indu), which on a full moon day (paurṇamāsī) is conjoined with the Kṛttikā constellation.
18. (המלך) היה עטור בזרי פרחים, ומעליו הוחזקה מטרייה לבנה, כמו הירח במלואו כשהוא מצטרף לקְרְטִּיקָה (הפליאדות).
नीलाञ्जनचयप्रख्यो मदान्धो द्विरदो बभौ ।
अभिवृष्टो महामेघैर्यथा स्यात्पर्वतो महान् ॥१९॥
19. nīlāñjanacayaprakhyo madāndho dvirado babhau ,
abhivṛṣṭo mahāmeghairyathā syātparvato mahān.
19. nīlāñjanacayaprakhyaḥ madāndhaḥ dviradaḥ babhau
abhivṛṣṭaḥ mahāmeghaiḥ yathā syāt parvataḥ mahān
19. madāndhaḥ nīlāñjanacayaprakhyaḥ dviradaḥ babhau,
yathā mahān parvataḥ mahāmeghaiḥ abhivṛṣṭaḥ syāt
19. The elephant, dark like a heap of blue collyrium and blinded by its rut, appeared magnificent, just as a great mountain would when drenched by enormous clouds.
19. הפיל, עיוור משכרון התגרות, נראה כערמת כחל כהה וזהר כמו הר גדול שעננים כבדים ממטירים עליו.
नानानृपतिभिर्वीरैर्विविधायुधभूषणैः ।
समन्वितः पार्वतीयैः शक्रो देवगणैरिव ॥२०॥
20. nānānṛpatibhirvīrairvividhāyudhabhūṣaṇaiḥ ,
samanvitaḥ pārvatīyaiḥ śakro devagaṇairiva.
20. nānānṛpatibhiḥ vīraiḥ vividhāyudhabhūṣaṇaiḥ
samanvitaḥ pārvatīyaiḥ śakraḥ devagaṇaiḥ iva
20. śakraḥ devagaṇaiḥ iva,
nānānṛpatibhiḥ vīraiḥ vividhāyudhabhūṣaṇaiḥ pārvatīyaiḥ samanvitaḥ
20. (He was) accompanied by various heroic kings from the mountains, adorned with diverse weapons and ornaments, just as Indra (śakra) is surrounded by the hosts of gods.
20. (מלך פְּרָאגְג׳ְיוֹטִישַׁה) לוּוָה במלכים רבים, בגיבורים עטורי נשק ותכשיטים שונים ובאנשי ההרים, כמו שַׁקְרַה (אִינְדְרַה מלך האלים) בין חבורות האלים.
ततो युधिष्ठिरः प्रेक्ष्य व्यूहं तमतिमानुषम् ।
अजय्यमरिभिः संख्ये पार्षतं वाक्यमब्रवीत् ॥२१॥
21. tato yudhiṣṭhiraḥ prekṣya vyūhaṁ tamatimānuṣam ,
ajayyamaribhiḥ saṁkhye pārṣataṁ vākyamabravīt.
21. tataḥ yudhiṣṭhiraḥ prekṣya vyūham tam atimānuṣam
ajayyam aribhiḥ saṃkhye pārṣatam vākyam abravīt
21. tataḥ yudhiṣṭhiraḥ tam atimānuṣam aribhiḥ saṃkhye ajayyam vyūham prekṣya,
pārṣatam vākyam abravīt
21. Then Yudhishthira, seeing that battle array, which was superhuman and unconquerable by enemies in battle, spoke these words to Parshata (Dhrishtadyumna).
21. אז יוּדְהִישְׁתְהִירַה, כשראה את המערך ההוא, שאינו אנושי ושהאויבים אינם יכולים לנצחו בקרב, פנה אל פָּארְשַׁטַה (דְהְרְשְׁתַדְיוּמְנַה) ואמר לו,
ब्राह्मणस्य वशं नाहमियामद्य यथा प्रभो ।
पारावतसवर्णाश्व तथा नीतिर्विधीयताम् ॥२२॥
22. brāhmaṇasya vaśaṁ nāhamiyāmadya yathā prabho ,
pārāvatasavarṇāśva tathā nītirvidhīyatām.
22. brāhmaṇasya vaśam na aham iyām adya yathā prabho
pārāvatasavarṇāḥ ca aśvāḥ tathā nītiḥ vidhīyatām
22. prabho,
yathā adya aham brāhmaṇasya vaśam na iyām,
tathā ca pārāvatasavarṇāḥ aśvāḥ nītiḥ vidhīyatām
22. O lord, I must not today fall under the control of a Brahmin (Drona). Therefore, let a strategy be adopted so that (our army does not end up with) pigeon-colored horses (i.e., weak and ineffective steeds).
22. הו אדון בעל הסוסים בצבע היונה, ערוך תוכנית כך שהיום לא אפול לשליטת הבְּרַהְמִין (דְרוֹנַה).
धृष्टद्युम्न उवाच ।
द्रोणस्य यतमानस्य वशं नैष्यसि सुव्रत ।
अहमावारयिष्यामि द्रोणमद्य सहानुगम् ॥२३॥
23. dhṛṣṭadyumna uvāca ,
droṇasya yatamānasya vaśaṁ naiṣyasi suvrata ,
ahamāvārayiṣyāmi droṇamadya sahānugam.
23. dhṛṣṭadyumnaḥ uvāca droṇasya yatamānasya vaśam na
eṣyasi suvrata aham āvārayiṣyāmi droṇam adya sahānugam
23. dhṛṣṭadyumnaḥ uvāca suvrata droṇasya yatamānasya vaśam
na eṣyasi aham adya sahānugam droṇam āvārayiṣyāmi
23. Dhṛṣṭadyumna said: "O virtuous one, you will not fall under Droṇa's control, no matter how much he strives. I will indeed restrain Droṇa today, along with his followers."
23. דְהְרְשְׁתַדְיוּמְנַה השיב, הו שומר הנדרים הטובים, דְרוֹנַה לא ישלוט בך, אף שהוא משתדל. אני אעצור היום את דְרוֹנַה יחד עם מלוויו.
मयि जीवति कौरव्य नोद्वेगं कर्तुमर्हसि ।
न हि शक्तो रणे द्रोणो विजेतुं मां कथंचन ॥२४॥
24. mayi jīvati kauravya nodvegaṁ kartumarhasi ,
na hi śakto raṇe droṇo vijetuṁ māṁ kathaṁcana.
24. mayi jīvati kauravya na udvegam kartum arhasi
na hi śaktaḥ raṇe droṇaḥ vijetum mām kathaṃcana
24. kauravya mayi jīvati na udvegam kartum arhasi
hi droṇaḥ raṇe mām kathaṃcana vijetum na śaktaḥ
24. Dhṛṣṭadyumna continued: "O descendant of Kuru, you should not feel any anxiety while I am alive. For Droṇa is certainly not capable of conquering me in battle by any means whatsoever."
24. כל עוד אני חי, הו צאצא של קוּרוּ, אל לך לדאוג. דְרוֹנַה בשום אופן אינו יכול לנצח אותי בקרב.
संजय उवाच ।
एवमुक्त्वा किरन्बाणान्द्रुपदस्य सुतो बली ।
पारावतसवर्णाश्वः स्वयं द्रोणमुपाद्रवत् ॥२५॥
25. saṁjaya uvāca ,
evamuktvā kiranbāṇāndrupadasya suto balī ,
pārāvatasavarṇāśvaḥ svayaṁ droṇamupādravat.
25. saṃjayaḥ uvāca evam uktvā kiran bāṇān drupadasya
sutaḥ balī pārāvatasavarṇāśvaḥ svayam droṇam upādravat
25. saṃjayaḥ uvāca drupadasya balī sutaḥ pārāvatasavarṇāśvaḥ
evam uktvā bāṇān kiran svayam droṇam upādravat
25. Saṃjaya said: "Having spoken thus, the mighty son of Drupada, whose horses were the color of pigeons, himself showered arrows and charged at Droṇa."
25. סַנְג׳ַיַה אמר שלאחר שאמר זאת, בן דְרוּפַּדַה הגיבור, בעל הסוסים בצבע היונה, התקרב בעצמו אל דְרוֹנַה בעודו מפזר חיצים.
अनिष्टदर्शनं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नमवस्थितम् ।
क्षणेनैवाभवद्द्रोणो नातिहृष्टमना इव ॥२६॥
26. aniṣṭadarśanaṁ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnamavasthitam ,
kṣaṇenaivābhavaddroṇo nātihṛṣṭamanā iva.
26. aniṣṭadarśanam dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnam avasthitam
kṣaṇena eva abhavat droṇaḥ na ati hṛṣṭamanā iva
26. aniṣṭadarśanam avasthitam dhṛṣṭadyumnam dṛṣṭvā
droṇaḥ kṣaṇena eva na ati hṛṣṭamanā iva abhavat
26. Having seen Dhṛṣṭadyumna standing there, a truly unwelcome sight, Droṇa's mind instantly became, as it were, far from joyful.
26. כשראה את דְהְרְשְׁתַדְיוּמְנַה עומד מולו, מראה שאינו רצוי לו, נעשה דְרוֹנַה ברגע אחד כמי שרוחו אינה שמחה במיוחד.
तं तु संप्रेक्ष्य पुत्रस्ते दुर्मुखः शत्रुकर्शनः ।
प्रियं चिकीर्षन्द्रोणस्य धृष्टद्युम्नमवारयत् ॥२७॥
27. taṁ tu saṁprekṣya putraste durmukhaḥ śatrukarśanaḥ ,
priyaṁ cikīrṣandroṇasya dhṛṣṭadyumnamavārayat.
27. taṃ tu samprekṣya putraḥ te durmukhaḥ śatrukarśanaḥ
priyaṃ cikīrṣan droṇasya dhṛṣṭadyumnam avārayat
27. te putraḥ durmukhaḥ śatrukarśanaḥ taṃ samprekṣya
droṇasya priyaṃ cikīrṣan dhṛṣṭadyumnaṃ avārayat
27. Your son Durmukha, the vanquisher of foes, upon seeing that, wished to please Droṇa and thus restrained Dhṛṣṭadyumna.
27. וכשראה זאת, בנך דוּרְמוּקְהַא, המדכא אויבים, שרצה לעשות טובה לדְרוֹנַה, עצר את דְהְרְשְׁתַדְיוּמְנַה.
स संप्रहारस्तुमुलः समरूप इवाभवत् ।
पार्षतस्य च शूरस्य दुर्मुखस्य च भारत ॥२८॥
28. sa saṁprahārastumulaḥ samarūpa ivābhavat ,
pārṣatasya ca śūrasya durmukhasya ca bhārata.
28. sa saṃprahāraḥ tumulaḥ samarūpaḥ iva abhavat
| pārṣatasya ca śūrasya durmukhasya ca bhārata
28. भारत सः तुमुलः संप्रहारः पार्षतस्य
शूरस्य च दुर्मुखस्य च इव समरूपः अभवत्
28. O Bhārata, that fierce combat between the brave Pārṣata and Durmukha became, as it were, evenly matched.
28. הו בְּהָארַטַה, ההתקפה ההדדית הסוערת בין פָּארְשַׁטַה הגיבור ובין דוּרְמוּקְהַא נעשתה כמעט שקולה.
पार्षतः शरजालेन क्षिप्रं प्रच्छाद्य दुर्मुखम् ।
भारद्वाजं शरौघेण महता समवारयत् ॥२९॥
29. pārṣataḥ śarajālena kṣipraṁ pracchādya durmukham ,
bhāradvājaṁ śaraugheṇa mahatā samavārayat.
29. pārṣataḥ śarajālena kṣipraṃ pracchādya durmukham
| bhāradvājaṃ śaraugheṇa mahatā samavārayat
29. pārṣataḥ kṣipraṃ durmukham śarajālena pracchādya
mahatā śaraugheṇa bhāradvājaṃ samavārayat
29. Pārṣata, quickly covering Durmukha with a net of arrows, then restrained the son of Bharadvāja (Droṇa) with a great multitude of arrows.
29. פָּארְשַׁטַה כיסה במהירות את דוּרְמוּקְהַא ברשת של חיצים, ועצר את דְרוֹנַה בשטף חיצים גדול.
द्रोणमावारितं दृष्ट्वा भृशायस्तस्तवात्मजः ।
नानालिङ्गैः शरव्रातैः पार्षतं सममोहयत् ॥३०॥
30. droṇamāvāritaṁ dṛṣṭvā bhṛśāyastastavātmajaḥ ,
nānāliṅgaiḥ śaravrātaiḥ pārṣataṁ samamohayat.
30. droṇam avāritaṃ dṛṣṭvā bhṛśāyastaḥ tava ātmajaḥ
| nānāliṅgaiḥ śaravrātaiḥ pārṣataṃ samamohayat
30. droṇam avāritaṃ dṛṣṭvā tava ātmajaḥ bhṛśāyastaḥ
nānāliṅgaiḥ śaravrātaiḥ pārṣataṃ samamohayat
30. Upon seeing Droṇa restrained, your son (Durmukha), greatly agitated, completely bewildered Pārṣata with barrages of arrows bearing diverse marks.
30. כשראה את דְרוֹנַה נעצר, בנך, נסער מאוד, בלבל את פָּארְשַׁטַה במטחי חיצים בעלי סימנים שונים.
तयोर्विषक्तयोः संख्ये पाञ्चाल्यकुरुमुख्ययोः ।
द्रोणो यौधिष्ठिरं सैन्यं बहुधा व्यधमच्छरैः ॥३१॥
31. tayorviṣaktayoḥ saṁkhye pāñcālyakurumukhyayoḥ ,
droṇo yaudhiṣṭhiraṁ sainyaṁ bahudhā vyadhamaccharaiḥ.
31. tayoḥ viṣaktayoḥ saṃkhye pāñcālyakurumukhyayoḥ droṇaḥ
yāudhiṣṭhiraṃ sainyaṃ bahudhā vyadhamat śaraiḥ
31. saṃkhye pāñcālyakurumukhyayoḥ tayoḥ viṣaktayoḥ droṇaḥ
śaraiḥ yāudhiṣṭhiraṃ sainyaṃ bahudhā vyadhamat
31. While those two, the chief of the Pañcālas and the chief of the Kurus, were fiercely engaged in battle, Droṇa scattered Yudhiṣṭhira's army in many ways with his arrows.
31. בעוד שניהם שקועים בקרב זה בזה, ראש הפָּאנְצ׳ָאלַה וראש הקוּרוּ, ניפץ דְרוֹנַה בחיציו את צבאו של יוּדְהִישְׁתְהִירַה בדרכים רבות.
अनिलेन यथाभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः ।
तथा पार्थस्य सैन्यानि विच्छिन्नानि क्वचित्क्वचित् ॥३२॥
32. anilena yathābhrāṇi vicchinnāni samantataḥ ,
tathā pārthasya sainyāni vicchinnāni kvacitkvacit.
32. anilena yathā abhrāṇi vicchinnāni samantataḥ
tathā pārthasya sainyāni vicchinnāni kvacit kvacit
32. yathā anilena abhrāṇi samantataḥ vicchinnāni
tathā pārthasya sainyāni kvacit kvacit vicchinnāni
32. Just as clouds are scattered in every direction by the wind, so too were Pārtha's (Arjuna's) forces scattered here and there.
32. כמו עננים שהרוח קורעת מכל עבר, כך נקרעו צבאות בן פְּרְטְהָא פה ושם.
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत ॥३३॥
33. muhūrtamiva tadyuddhamāsīnmadhuradarśanam ,
tata unmattavadrājannirmaryādamavartata.
33. muhūrtam iva tat yuddham āsīt madhuradarśanam
tataḥ unmattavat rājan nirmaryādam avartata
33. tat yuddham muhūrtam iva madhuradarśanam āsīt
tataḥ rājan unmattavat nirmaryādam avartata
33. For a moment, that battle was pleasant to behold; but thereafter, O King, it proceeded like madmen, without any restraint.
33. לרגע אחד נראה הקרב ההוא מרהיב, ואז, הו מלך, התנהל כמו בידי משוגעים, בלי כל גבול.
नैव स्वे न परे राजन्नज्ञायन्त परस्परम् ।
अनुमानेन संज्ञाभिर्युद्धं तत्समवर्तत ॥३४॥
34. naiva sve na pare rājannajñāyanta parasparam ,
anumānena saṁjñābhiryuddhaṁ tatsamavartata.
34. na eva sve na pare rājan ajñāyanta parasparam
anumānena saṃjñābhiḥ yuddham tat samavartata
34. rājan sve na eva pare na parasparam ajñāyanta
tat yuddham anumānena saṃjñābhiḥ samavartata
34. Neither one's own men nor the enemies, O King, could recognize each other. That battle proceeded by inference and by signs.
34. הו מלך, לא הכירו איש את רעהו, לא בני הצד שלהם ולא האויבים. הקרב התנהל לפי השערות ולפי סימנים.
चूडामणिषु निष्केषु भूषणेष्वसिचर्मसु ।
तेषामादित्यवर्णाभा मरीच्यः प्रचकाशिरे ॥३५॥
35. cūḍāmaṇiṣu niṣkeṣu bhūṣaṇeṣvasicarmasu ,
teṣāmādityavarṇābhā marīcyaḥ pracakāśire.
35. cūḍāmaṇiṣu niṣkeṣu bhūṣaṇeṣu asi-carmasu
teṣām āditya-varṇābhā marīcyaḥ pracakāśire
35. teṣām āditya-varṇābhā marīcyaḥ cūḍāmaṇiṣu
niṣkeṣu bhūṣaṇeṣu asi-carmasu pracakāśire
35. Their rays, radiant like the sun's brilliance, shone forth from their crest-jewels, necklaces, ornaments, swords, and shields.
35. על אבני הראש, על שרשראות הזהב (נִישְׁקַה), על התכשיטים, על החרבות ועל המגינים שלהם ניצנצו קרני אור כצבע השמש.
तत्प्रकीर्णपताकानां रथवारणवाजिनाम् ।
बलाकाशबलाभ्राभं ददृशे रूपमाहवे ॥३६॥
36. tatprakīrṇapatākānāṁ rathavāraṇavājinām ,
balākāśabalābhrābhaṁ dadṛśe rūpamāhave.
36. tat-prakīrṇa-patākānām ratha-vāraṇa-vājinām
balākā-śabala-abhrābhām dadṛśe rūpam āhave
36. āhave tat-prakīrṇa-patākānām ratha-vāraṇa-vājinām
rūpam balākā-śabala-abhrābhām dadṛśe
36. In that battle, the sight of their chariots, elephants, and horses, with unfurled banners, appeared like variegated clouds dotted with cranes.
36. מראה המרכבות, הפילים והסוסים שדגליהם פוזרו נראה בקרב כמו עננים מנומרים בלהקות עגורים.
नरानेव नरा जघ्नुरुदग्राश्च हया हयान् ।
रथांश्च रथिनो जघ्नुर्वारणा वरवारणान् ॥३७॥
37. narāneva narā jaghnurudagrāśca hayā hayān ,
rathāṁśca rathino jaghnurvāraṇā varavāraṇān.
37. narān eva narā jaghnuḥ udagrāḥ ca hayā hayān
rathān ca rathinaḥ jaghnuḥ vāraṇā vara-vāraṇān
37. narā narān eva jaghnuḥ ca udagrāḥ hayā hayān jaghnuḥ
ca rathinaḥ rathān jaghnuḥ vāraṇā vara-vāraṇān jaghnuḥ
37. Men indeed slew men; mighty horses slew horses; charioteers slew chariots; and elephants slew excellent elephants.
37. אנשים הרגו אנשים, סוסים גאים הרגו סוסים, לוחמי מרכבות פגעו במרכבות, ופילים הרגו פילים מובחרים.
समुच्छ्रितपताकानां गजानां परमद्विपैः ।
क्षणेन तुमुलो घोरः संग्रामः समवर्तत ॥३८॥
38. samucchritapatākānāṁ gajānāṁ paramadvipaiḥ ,
kṣaṇena tumulo ghoraḥ saṁgrāmaḥ samavartata.
38. samucchrita-patākānām gajānām parama-dvipaiḥ
kṣaṇena tumulaḥ ghoraḥ saṅgrāmaḥ samavartata
38. kṣaṇena samucchrita-patākānām gajānām
parama-dvipaiḥ tumulaḥ ghoraḥ saṅgrāmaḥ samavartata
38. Among the elephants with their banners raised, a tumultuous and dreadful battle with the supreme elephants swiftly erupted.
38. בין הפילים שדגליהם הונפו ובין הפילים המובחרים פרץ ברגע אחד קרב סוער ונורא.
तेषां संसक्तगात्राणां कर्षतामितरेतरम् ।
दन्तसंघातसंघर्षात्सधूमोऽग्निरजायत ॥३९॥
39. teṣāṁ saṁsaktagātrāṇāṁ karṣatāmitaretaram ,
dantasaṁghātasaṁgharṣātsadhūmo'gnirajāyata.
39. teṣām saṃsaktagātrāṇām karṣatām itaretaram
dantasaṃghātasaṃgharṣāt sadhūmaḥ agniḥ ajāyata
39. teṣām saṃsaktagātrāṇām itaretaram karṣatām
dantasaṃghātasaṃgharṣāt sadhūmaḥ agniḥ ajāyata
39. From the friction of the massed tusks of those whose bodies were entangled and who were dragging each other, a smoky fire arose.
39. בעוד גופיהם דבוקים זה בזה והם מושכים זה את זה, נוצרה מחיכוך התנגשות החטים אש מלווה בעשן.
विप्रकीर्णपताकास्ते विषाणजनिताग्नयः ।
बभूवुः खं समासाद्य सविद्युत इवाम्बुदाः ॥४०॥
40. viprakīrṇapatākāste viṣāṇajanitāgnayaḥ ,
babhūvuḥ khaṁ samāsādya savidyuta ivāmbudāḥ.
40. viprakīrṇapatākāḥ te viṣāṇajanitāgnayaḥ
babhūvuḥ kham samāsādya savidyutaḥ iva ambudāḥ
40. viprakīrṇapatākāḥ viṣāṇajanitāgnayaḥ te kham
samāsādya savidyutaḥ ambudāḥ iva babhūvuḥ
40. With their banners scattered and fires generated by their tusks, they became like lightning-filled clouds that had reached the sky.
40. הפילים ההם, שדגליהם התפזרו ובחטיהם נוצרו להבות, נראו כשהגיעו אל השמיים כעננים עם ברקים.
विक्षरद्भिर्नदद्भिश्च निपतद्भिश्च वारणैः ।
संबभूव मही कीर्णा मेघैर्द्यौरिव शारदी ॥४१॥
41. vikṣaradbhirnadadbhiśca nipatadbhiśca vāraṇaiḥ ,
saṁbabhūva mahī kīrṇā meghairdyauriva śāradī.
41. vikṣaradbhīḥ nadadbhiḥ ca nipatadbhiḥ ca vāraṇaiḥ
sambabhūva mahī kīrṇā meghaiḥ dyauḥ iva śāradī
41. vikṣaradbhīḥ nadadbhiḥ ca nipatadbhiḥ ca vāraṇaiḥ
mahī śāradī meghaiḥ dyauḥ iva kīrṇā sambabhūva
41. The earth became covered with elephants that were showering (ichor/blood), roaring, and falling, just like an autumnal sky strewn with clouds.
41. הארץ התכסתה בפילים שהזילו נוזל שכרון, שאגו ונפלו, כמו שמי הסתיו המכוסים בעננים.
तेषामाहन्यमानानां बाणतोमरवृष्टिभिः ।
वारणानां रवो जज्ञे मेघानामिव संप्लवे ॥४२॥
42. teṣāmāhanyamānānāṁ bāṇatomaravṛṣṭibhiḥ ,
vāraṇānāṁ ravo jajñe meghānāmiva saṁplave.
42. teṣām āhanyamānānām bāṇatomaravṛṣṭibhiḥ
vāraṇānām ravaḥ jajñe meghānām iva saṃplave
42. bāṇatomaravṛṣṭibhiḥ āhanyamānānām teṣām
vāraṇānām ravaḥ meghānām saṃplave iva jajñe
42. A roar arose from those elephants, who were being struck by showers of arrows and javelins, similar to the sound of clouds during a deluge.
42. בעת שהוכו במטחי חיצים וחניתות, נשמע קולם של הפילים כקול העננים בעת מבול.
तोमराभिहताः केचिद्बाणैश्च परमद्विपाः ।
वित्रेसुः सर्वभूतानां शब्दमेवापरेऽव्रजन् ॥४३॥
43. tomarābhihatāḥ kecidbāṇaiśca paramadvipāḥ ,
vitresuḥ sarvabhūtānāṁ śabdamevāpare'vrajan.
43. tomarābhihatāḥ kecit bāṇaiḥ ca paramadvipāḥ
vitresuḥ sarvabhūtānām śabdam eva apare avrajan
43. kecit paramadvipāḥ tomarābhihatāḥ ca bāṇaiḥ
vitresuḥ apare sarvabhūtānām śabdam eva avrajan
43. Some of the excellent elephants, struck by javelins and arrows, trembled in terror. Others merely fled at the sound of all creatures.
43. פילים מובחרים אחדים, שנפגעו בחניתות ובחיצים, הטילו אימה על כל היצורים, ואחרים פנו דווקא אל מקור הקול.
विषाणाभिहताश्चापि केचित्तत्र गजा गजैः ।
चक्रुरार्तस्वरं घोरमुत्पातजलदा इव ॥४४॥
44. viṣāṇābhihatāścāpi kecittatra gajā gajaiḥ ,
cakrurārtasvaraṁ ghoramutpātajaladā iva.
44. viṣāṇābhihatāḥ ca api kecit tatra gajāḥ gajaiḥ
cakruḥ ārtasvaram ghoram utpātajaladāḥ iva
44. tatra kecit gajāḥ gajaiḥ viṣāṇābhihatāḥ ca
api ghoram ārtasvaram utpātajaladāḥ iva cakruḥ
44. Some elephants there, struck by the tusks of other elephants, also let out a terrible cry of distress, like clouds foreboding disaster.
44. וגם פילים אחרים שם, שנפגעו מחטים של פילים, השמיעו זעקת כאב נוראה כעננים מבשרי רעה.
प्रतीपं ह्रियमाणाश्च वारणा वरवारणैः ।
उन्मथ्य पुनराजह्रुः प्रेरिताः परमाङ्कुशैः ॥४५॥
45. pratīpaṁ hriyamāṇāśca vāraṇā varavāraṇaiḥ ,
unmathya punarājahruḥ preritāḥ paramāṅkuśaiḥ.
45. pratīpam hriyamāṇāḥ ca vāraṇāḥ varavāraṇaiḥ
unmathya punaḥ ājahruḥ preritāḥ paramāṅkuśaiḥ
45. vāraṇāḥ varavāraṇaiḥ pratīpam hriyamāṇāḥ ca
paramāṅkuśaiḥ preritāḥ unmathya punaḥ ājahruḥ
45. And elephants, though being driven back by superior elephants, later, spurred on by excellent goads, overthrew (their opponents) and drove them back again.
45. פילים שנגררו לאחור בידי פילים מובחרים ניפצו (את יריביהם) ושבו והסתערו, כשהם מודרבנים במחושים מעולים.
महामात्रा महामात्रैस्ताडिताः शरतोमरैः ।
गजेभ्यः पृथिवीं जग्मुर्मुक्तप्रहरणाङ्कुशाः ॥४६॥
46. mahāmātrā mahāmātraistāḍitāḥ śaratomaraiḥ ,
gajebhyaḥ pṛthivīṁ jagmurmuktapraharaṇāṅkuśāḥ.
46. mahāmātrāḥ mahāmātraiḥ tāḍitāḥ śaratomaraiḥ
gajebhyaḥ pṛthivīm jagmuḥ muktapraharaṇāṅkuśāḥ
46. mahāmātrāḥ mahāmātraiḥ śaratomaraiḥ tāḍitāḥ
muktapraharaṇāṅkuśāḥ gajebhyaḥ pṛthivīm jagmuḥ
46. Mahouts, struck by the arrows and javelins (of rival) mahouts, fell from their elephants to the ground, having abandoned their weapons and goads.
46. נהגי הפילים, שהוכו בחיצים ובחניתות בידי נהגי פילים אחרים, נפלו מעל הפילים אל הארץ, ונשקם ומחושיהם נשמטו מידיהם.
निर्मनुष्याश्च मातङ्गा विनदन्तस्ततस्ततः ।
छिन्नाभ्राणीव संपेतुः संप्रविश्य परस्परम् ॥४७॥
47. nirmanuṣyāśca mātaṅgā vinadantastatastataḥ ,
chinnābhrāṇīva saṁpetuḥ saṁpraviśya parasparam.
47. nirmanuṣyāḥ ca mātaṅgāḥ vinadantaḥ tataḥ tataḥ
chinnābhrāṇi iva saṃpetuḥ saṃpraviśya parasparam
47. ca nirmanuṣyāḥ mātaṅgāḥ tataḥ tataḥ vinadantaḥ
chinnābhrāṇi iva parasparam saṃpraviśya saṃpetuḥ
47. And the riderless elephants, roaring in all directions, crashed into each other like scattered clouds.
47. פילים בלי אדם, שאגו לכל עבר, נפלו זה על זה כעננים קרועים, לאחר שנדחסו זה לתוך זה.
हतान्परिवहन्तश्च यन्त्रिताः परमायुधैः ।
दिशो जग्मुर्महानागाः केचिदेकचरा इव ॥४८॥
48. hatānparivahantaśca yantritāḥ paramāyudhaiḥ ,
diśo jagmurmahānāgāḥ kecidekacarā iva.
48. hatān parivahantaḥ ca yantritāḥ paramāyudhaiḥ
diśaḥ jagmuḥ mahānāgāḥ kecit ekacarāḥ iva
48. ca kecit mahānāgāḥ hatān parivahantaḥ
paramāyudhaiḥ yantritāḥ ekacarāḥ iva diśaḥ jagmuḥ
48. And some great elephants, carrying the dead, while others were restrained by mighty weapons, scattered in all directions as if wandering alone.
48. הפילים הגדולים, שנעצרו בידי נשק מעולה, נשאו על עצמם את ההרוגים והלכו לכל עבר, חלקם כמו פילים בודדים נודדים.
ताडितास्ताड्यमानाश्च तोमरर्ष्टिपरश्वधैः ।
पेतुरार्तस्वरं कृत्वा तदा विशसने गजाः ॥४९॥
49. tāḍitāstāḍyamānāśca tomararṣṭiparaśvadhaiḥ ,
peturārtasvaraṁ kṛtvā tadā viśasane gajāḥ.
49. tāḍitāḥ tāḍyamānāḥ ca tomararṣṭiparaśvadhaiḥ
petuḥ ārtasvaram kṛtvā tadā viśasane gajāḥ
49. tadā gajāḥ tomararṣṭiparaśvadhaiḥ tāḍitāḥ ca
tāḍyamānāḥ ārtasvaram kṛtvā viśasane peṭuḥ
49. The elephants, whether already struck or still being struck by javelins, spears, and axes, then fell in that slaughter, uttering cries of distress.
49. פילים שהוכו ושהכו אחרים בחניתות, בחרבות ובקרדומים, נפלו אז בשדה הטבח כשהם משמיעים זעקת כאב.
तेषां शैलोपमैः कायैर्निपतद्भिः समन्ततः ।
आहता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥५०॥
50. teṣāṁ śailopamaiḥ kāyairnipatadbhiḥ samantataḥ ,
āhatā sahasā bhūmiścakampe ca nanāda ca.
50. teṣām śailopamaiḥ kāyaiḥ nipatadbhiḥ samantataḥ
āhatā sahasā bhūmiḥ cakampē ca nanāda ca
50. samantataḥ nipatadbhiḥ teṣām śailopamaiḥ kāyaiḥ
sahasā āhatā bhūmiḥ cakampē ca nanāda ca
50. With their mountain-like bodies falling all around, the earth, suddenly struck by them, trembled and roared.
50. מגופיהם הדומים להרים שנפלו מכל עבר, הארץ, שהוכתה לפתע, רעדה והדהדה.
सादितैः सगजारोहैः सपताकैः समन्ततः ।
मातङ्गैः शुशुभे भूमिर्विकीर्णैरिव पर्वतैः ॥५१॥
51. sāditaiḥ sagajārohaiḥ sapatākaiḥ samantataḥ ,
mātaṅgaiḥ śuśubhe bhūmirvikīrṇairiva parvataiḥ.
51. sādītaiḥ sagajārohaiḥ sapatākaiḥ samantataḥ
mātaṅgaiḥ śuśubhe bhūmiḥ vikīrṇaiḥ iva parvataiḥ
51. bhūmiḥ samantataḥ sādītaiḥ sagajārohaiḥ sapatākaiḥ
mātaṅgaiḥ vikīrṇaiḥ parvataiḥ iva śuśubhe
51. The ground appeared magnificent, strewn everywhere with elephants that had been struck down, along with their riders and banners, resembling scattered mountains.
51. הארץ זהרה מהפילים שהופלו, עם רוכביהם ודגליהם, מוטלים לכל עבר כמו הרים מפוזרים.
गजस्थाश्च महामात्रा निर्भिन्नहृदया रणे ।
रथिभिः पातिता भल्लैर्विकीर्णाङ्कुशतोमराः ॥५२॥
52. gajasthāśca mahāmātrā nirbhinnahṛdayā raṇe ,
rathibhiḥ pātitā bhallairvikīrṇāṅkuśatomarāḥ.
52. gajasthāḥ ca mahāmātrāḥ nirbhinnahṛdayāḥ raṇe
rathibhiḥ pātitāḥ bhallaiḥ vikīrṇāṅkuśatomarāḥ
52. raṇe gajasthāḥ ca nirbhinnahṛdayāḥ vikīrṇāṅkuśatomarāḥ
mahāmātrāḥ rathibhiḥ bhallaiḥ pātitāḥ
52. In battle, the great officers, who were mounted on elephants, their hearts pierced and their elephant-goads and lances scattered, were struck down by charioteers with spears.
52. ונהגי הפילים הגדולים שרכבו על הפילים, ולבם נפרץ בקרב, הופלו בידי לוחמי מרכבות בחיצי להב רחב, כשמחושיהם וחניתותיהם מפוזרים.
क्रौञ्चवद्विनदन्तोऽन्ये नाराचाभिहता गजाः ।
परान्स्वांश्चापि मृद्नन्तः परिपेतुर्दिशो दश ॥५३॥
53. krauñcavadvinadanto'nye nārācābhihatā gajāḥ ,
parānsvāṁścāpi mṛdnantaḥ paripeturdiśo daśa.
53. krauñcavāt vinadantaḥ anye nārācābhihatāḥ gajāḥ
parān svān ca api mṛdnantaḥ paripetuḥ diśaḥ daśa
53. anye nārācābhihatāḥ krauñcavāt vinadantaḥ parān
svān ca api mṛdnantaḥ gajāḥ daśa diśaḥ paripetuḥ
53. Other elephants, struck by arrows and roaring like curlews, trampled both enemies and their own forces as they scattered in all ten directions.
53. פילים אחרים, שנפגעו מחיצי ברזל, פצחו בקריאות כמו עגורים, ומעכו גם את אנשי האויב וגם את אנשיהם שלהם, ופרצו בריצה לכל עשרת הכיוונים.
गजाश्वरथसंघानां शरीरौघसमावृता ।
बभूव पृथिवी राजन्मांसशोणितकर्दमा ॥५४॥
54. gajāśvarathasaṁghānāṁ śarīraughasamāvṛtā ,
babhūva pṛthivī rājanmāṁsaśoṇitakardamā.
54. gajāśvarathasaṃghānām śarīraughasamāvṛtā
babhūva pṛthivī rājan māṃsaśoṇitakardamā
54. rājan pṛthivī gajāśvarathasaṃghānām
śarīraughasamāvṛtā māṃsaśoṇitakardamā babhūva
54. O King, the earth became covered with heaps of bodies of elephants, horses, and chariots, transformed into a quagmire of flesh and blood.
54. הו מלך, האדמה, שכוסתה בשטפי גופות של פילים, סוסים וצבאות מרכבות, הפכה לבוץ של בשר ודם.
प्रमथ्य च विषाणाग्रैः समुत्क्षिप्य च वारणैः ।
सचक्राश्च विचक्राश्च रथैरेव महारथाः ॥५५॥
55. pramathya ca viṣāṇāgraiḥ samutkṣipya ca vāraṇaiḥ ,
sacakrāśca vicakrāśca rathaireva mahārathāḥ.
55. pramathya ca viṣāṇāgraiḥ samutkṣipya ca vāraṇaiḥ
sa-cakrāḥ ca vi-cakrāḥ ca rathaiḥ eva mahā-rathāḥ
55. vāraṇaiḥ viṣāṇāgraiḥ pramathya ca samutkṣipya ca
rathaiḥ eva sa-cakrāḥ ca vi-cakrāḥ ca mahā-rathāḥ
55. Great warriors (mahārathāḥ), along with their chariots (ratha) – some of which still had wheels and some that had lost them – were crushed and tossed up by elephants with the tips of their tusks.
55. הפילים ריסקו בקצות ניביהם והעיפו מעלה את גדולי הלוחמים יחד עם מרכבותיהם, חלקן עדיין עם גלגלים וחלקן בלי גלגלים.
रथाश्च रथिभिर्हीना निर्मनुष्याश्च वाजिनः ।
हतारोहाश्च मातङ्गा दिशो जग्मुः शरातुराः ॥५६॥
56. rathāśca rathibhirhīnā nirmanuṣyāśca vājinaḥ ,
hatārohāśca mātaṅgā diśo jagmuḥ śarāturāḥ.
56. rathāḥ ca rathibhiḥ hīnāḥ nir-manuṣyāḥ ca vājinaḥ
hata-ārohāḥ ca mātaṅgāḥ diśaḥ jagmuḥ śara-āturāḥ
56. rathibhiḥ hīnāḥ rathāḥ ca nir-manuṣyāḥ vājinaḥ ca
hata-ārohāḥ mātaṅgāḥ ca śara-āturāḥ diśaḥ jagmuḥ
56. Chariots, abandoned by their charioteers, and horses, riderless; and elephants, their riders slain, distressed by arrows, fled in all directions.
56. מרכבות נותרו בלי לוחמיהן, סוסים בלי רוכבים, ופילים שרוכביהם נהרגו נמלטו לכל עבר, מעונים מהחיצים.
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
इत्यासीत्तुमुलं युद्धं न प्रज्ञायत किंचन ॥५७॥
57. jaghānātra pitā putraṁ putraśca pitaraṁ tathā ,
ityāsīttumulaṁ yuddhaṁ na prajñāyata kiṁcana.
57. jaghāna atra pitā putraṃ putraḥ ca pitaraṃ tathā
iti āsīt tumulaṃ yuddhaṃ na pra-jñāyata kiṃ-cana
57. atra pitā putraṃ jaghāna tathā ca putraḥ pitaraṃ
iti tumulaṃ yuddhaṃ āsīt kiṃ-cana na pra-jñāyata
57. In this [battle], a father killed his son, and similarly, a son killed his father. Such was the tumultuous (yuddha) battle that nothing at all could be discerned.
57. בקרב הזה אב הרג את בנו, וכך גם בן הרג את אביו. כך התנהלה מלחמה סוערת, ולא ניתן היה להבחין בדבר.
आ गुल्फेभ्योऽवसीदन्त नराः शोणितकर्दमे ।
दीप्यमानैः परिक्षिप्ता दावैरिव महाद्रुमाः ॥५८॥
58. ā gulphebhyo'vasīdanta narāḥ śoṇitakardame ,
dīpyamānaiḥ parikṣiptā dāvairiva mahādrumāḥ.
58. ā gulphebhyaḥ avasīdanta narāḥ śoṇita-kardame
dīpyamānaiḥ pari-kṣiptāḥ dāvaiḥ iva mahā-drumāḥ
58. narāḥ śoṇita-kardame ā gulphebhyaḥ avasīdanta
dīpyamānaiḥ pari-kṣiptāḥ dāvaiḥ iva mahā-drumāḥ
58. Men were sinking up to their ankles in the mud of blood, enveloped by blazing [elements], just as great trees are surrounded by forest fires (dāva).
58. אנשים שקעו עד הקרסוליים בבוץ הדם, והיו כעצים גדולים המוקפים באש יער בוערת.
शोणितैः सिच्यमानानि वस्त्राणि कवचानि च ।
छत्राणि च पताकाश्च सर्वं रक्तमदृश्यत ॥५९॥
59. śoṇitaiḥ sicyamānāni vastrāṇi kavacāni ca ,
chatrāṇi ca patākāśca sarvaṁ raktamadṛśyata.
59. śoṇitaiḥ sicyamānāni vastrāṇi kavacāni ca
chatrāṇi ca patākāḥ ca sarvam raktam adṛśyata
59. vastrāṇi kavacāni ca chatrāṇi ca patākāḥ ca
śoṇitaiḥ sicyamānāni sarvam raktam adṛśyata
59. Garments and armors, being drenched with blood, and also royal canopies and banners - everything was seen to be red.
59. בגדים ושריונות הוזלפו בדם, וגם שמשיות מלכותיות ודגלים, והכול נראה אדום.
हयौघाश्च रथौघाश्च नरौघाश्च निपातिताः ।
संवृत्ताः पुनरावृत्ता बहुधा रथनेमिभिः ॥६०॥
60. hayaughāśca rathaughāśca naraughāśca nipātitāḥ ,
saṁvṛttāḥ punarāvṛttā bahudhā rathanemibhiḥ.
60. hayaughāḥ ca rathaughāḥ ca naraughāḥ ca nipātitāḥ
saṃvṛttāḥ punarāvṛttāḥ bahudhā rathanemibhiḥ
60. hayaughāḥ ca rathaughāḥ ca naraughāḥ ca nipātitāḥ
saṃvṛttāḥ rathanemibhiḥ bahudhā punarāvṛttāḥ
60. Masses of horses, chariots, and men, having been struck down, were repeatedly churned by chariot wheels in many ways.
60. המוני סוסים, מרכבות ואנשים שהופלו התגלגלו וחזרו והתגלגלו, ונמעכו פעם אחר פעם בדרכים רבות תחת חישוקי גלגלי המרכבות.
स गजौघमहावेगः परासुनरशैवलः ।
रथौघतुमुलावर्तः प्रबभौ सैन्यसागरः ॥६१॥
61. sa gajaughamahāvegaḥ parāsunaraśaivalaḥ ,
rathaughatumulāvartaḥ prababhau sainyasāgaraḥ.
61. saḥ gajaughamahāvegaḥ parāsunaraśaivalaḥ
rathaughatumulāvartaḥ prababhou sainyasāgaraḥ
61. saḥ sainyasāgaraḥ gajaughamahāvegaḥ
parāsunaraśaivalaḥ rathaughatumulāvartaḥ prababhou
61. That ocean-like army shone forth, having vast currents composed of elephant masses, with dead men as its algae, and terrible whirlpools formed by masses of chariots.
61. ים הצבא ההוא נראה נהדר. שטפי הפילים היו כוחו העצום, גופות ההרוגים היו לו כאצות, ומערבולות סוערות של מרכבות הסתובבו בו.
तं वाहनमहानौभिर्योधा जयधनैषिणः ।
अवगाह्यावमज्जन्तो नैव मोहं प्रचक्रिरे ॥६२॥
62. taṁ vāhanamahānaubhiryodhā jayadhanaiṣiṇaḥ ,
avagāhyāvamajjanto naiva mohaṁ pracakrire.
62. tam vāhanamahānoubhiḥ yodhāḥ jayadhanaiṣiṇaḥ
avagāhya avamajjantaḥ na eva moham pracakrire
62. jayadhanaiṣiṇaḥ yodhāḥ vāhanamahānoubhiḥ tam
avagāhya avamajjantaḥ na eva moham pracakrire
62. The warriors, eager for victory and wealth, plunged into that (ocean-like army) with their great vehicle-ships, and even while sinking, they did not at all experience confusion or unconsciousness.
62. לוחמים השואפים לניצחון ולשלל צללו אל הים ההוא באניות הגדולות של כלי הרכב שלהם, וגם כשטבלו בתוכו לא איבדו את צלילות דעתם.
शरवर्षाभिवृष्टेषु योधेष्वजितलक्ष्मसु ।
न हि स्वचित्ततां लेभे कश्चिदाहतलक्षणः ॥६३॥
63. śaravarṣābhivṛṣṭeṣu yodheṣvajitalakṣmasu ,
na hi svacittatāṁ lebhe kaścidāhatalakṣaṇaḥ.
63. śaravarṣābhivṛṣṭeṣu yodheṣu ajitalakṣmasu na
hi svacittatām lebhe kaścit āhatalakṣaṇaḥ
63. yodheṣu śaravarṣābhivṛṣṭeṣu ajitalakṣmasu
kaścit āhatalakṣaṇaḥ svacittatām na hi lebhe
63. Among the warriors, who were drenched by a rain of arrows yet whose valiant marks remained unvanquished, not one whose distinguishing features (like composure) were struck could maintain their mental clarity.
63. כשהלוחמים הוצפו בגשם חיצים ואיש מהם לא הוכרע, מי שנפגע במקומות החיוניים של גופו לא שב לשלוט בדעתו.
वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे भयंकरे ।
मोहयित्वा परान्द्रोणो युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥६४॥
64. vartamāne tathā yuddhe ghorarūpe bhayaṁkare ,
mohayitvā parāndroṇo yudhiṣṭhiramupādravat.
64. vartamāne tathā yuddhe ghorarūpe bhayaṃkare
mohayitvā parān droṇaḥ yudhiṣṭhiram upādravat
64. tathā yuddhe vartamāne ghorarūpe bhayaṃkare
droṇaḥ parān mohayitvā yudhiṣṭhiram upādravat
64. As that terrifying and fearful battle continued, Drona, having deluded his enemies, rushed towards Yudhishthira.
64. בעוד הקרב הנורא והמפחיד נמשך, דְרוֹנַה בלבל את האויבים והתנפל על יוּדְהִישְׁתְהִירַה.