Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-1, chapter-219

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
वैशंपायन उवाच ।
तथा शैलनिपातेन भीषिताः खाण्डवालयाः ।
दानवा राक्षसा नागास्तरक्ष्वृक्षवनौकसः ।
द्विपाः प्रभिन्नाः शार्दूलाः सिंहाः केसरिणस्तथा ॥१॥
1. vaiśaṁpāyana uvāca ,
tathā śailanipātena bhīṣitāḥ khāṇḍavālayāḥ ,
dānavā rākṣasā nāgāstarakṣvṛkṣavanaukasaḥ ,
dvipāḥ prabhinnāḥ śārdūlāḥ siṁhāḥ kesariṇastathā.
1. vaiśampāyana uvāca tathā śailanipātena
bhīṣitāḥ khāṇḍavālayāḥ dānavāḥ rākṣasāḥ
nāgāḥ tarakṣvṛkṣavanaukasaḥ dvipāḥ
prabhinnāḥ śārdūlāḥ siṃhāḥ kesariṇaḥ tathā
1. Vaiśampāyana said: Thus, the Dānavas, Rākṣasas, Nāgas, hyenas, bears, other forest dwellers, elephants in rut, tigers, lions, and maned lions dwelling in Khāṇḍava were terrified by the falling mountain pieces.
1. וַישַׁמְפָּאיַנַה אמר, כך נבהלו מנפילת ההר תושבי קְהָאנְדַוַה: דָאנַוַה, רָאקְשַׁסַה ונָאגַה, צבועים, דובים ויושבי היער, פילים משתוללים, נמרים, אריות בעלי רעמה,
मृगाश्च महिषाश्चैव शतशः पक्षिणस्तथा ।
समुद्विग्ना विससृपुस्तथान्या भूतजातयः ॥२॥
2. mṛgāśca mahiṣāścaiva śataśaḥ pakṣiṇastathā ,
samudvignā visasṛpustathānyā bhūtajātayaḥ.
2. mṛgāḥ ca mahiṣāḥ ca eva śataśaḥ pakṣiṇaḥ tathā
samudvignā visasṛpuḥ tathā anyāḥ bhūtajātayaḥ
2. Deer, buffaloes, and hundreds of birds, as well as other types of creatures, became agitated and scattered.
2. צבאים ופרדסים, תאואים, מאות ציפורים ועוד סוגי יצורים אחרים, כולם נבהלו ונמלטו לכל עבר.
तं दावं समुदीक्षन्तः कृष्णौ चाभ्युद्यतायुधौ ।
उत्पातनादशब्देन संत्रासित इवाभवन् ॥३॥
3. taṁ dāvaṁ samudīkṣantaḥ kṛṣṇau cābhyudyatāyudhau ,
utpātanādaśabdena saṁtrāsita ivābhavan.
3. tat dāvam samudīkṣantaḥ kṛṣṇau ca abhyudyatāyudhau
utpātanādaśabdena saṃtrāsitaḥ iva abhavan
3. Observing that forest fire and the two Krishnas (Krishna and Arjuna) with their weapons raised, they became, as it were, terrified by the sound of the raging destruction.
3. כשהביטו באש ההיא ובשני בעלי השם קְרְשְׁנַה כשכליהם מורמים, נבהלו מקול הרעש הנורא.
स्वतेजोभास्वरं चक्रमुत्ससर्ज जनार्दनः ।
तेन ता जातयः क्षुद्राः सदानवनिशाचराः ।
निकृत्ताः शतशः सर्वा निपेतुरनलं क्षणात् ॥४॥
4. svatejobhāsvaraṁ cakramutsasarja janārdanaḥ ,
tena tā jātayaḥ kṣudrāḥ sadānavaniśācarāḥ ,
nikṛttāḥ śataśaḥ sarvā nipeturanalaṁ kṣaṇāt.
4. svatejobhāsvaram cakram utsasarja
janārdanaḥ tena tāḥ jātayaḥ kṣudrāḥ
sadānavaniśācarāḥ nikṛttāḥ
śataśaḥ sarvāḥ nipetuḥ analam kṣaṇāt
4. Janardana (Krishna) released his discus, resplendent with his own power. By its action, all those contemptible creatures, including the daityas and night-wanderers (rākṣasas), were cut down by hundreds and instantly fell into the fire.
4. ג׳ַנָארְדַנַה שיגר את גלגלו הקרבי הזורח בעוצמתו. בגללו נחתכו למאות כל אותם יצורים נחותים, יחד עם הדָאנַוַה ויצורי הלילה, ובן רגע נפלו כולם אל האש.
अदृश्यन्राक्षसास्तत्र कृष्णचक्रविदारिताः ।
वसारुधिरसंपृक्ताः संध्यायामिव तोयदाः ॥५॥
5. adṛśyanrākṣasāstatra kṛṣṇacakravidāritāḥ ,
vasārudhirasaṁpṛktāḥ saṁdhyāyāmiva toyadāḥ.
5. adṛśyan rākṣasāḥ tatra kṛṣṇacakravidāritāḥ
vasārudhirasaṃpṛktāḥ sandhyāyām iva toyadāḥ
5. There, the rākṣasas, torn apart by Krishna's discus and drenched in fat and blood, appeared like clouds in the evening twilight.
5. שם נראו הרָאקְשַׁסַה, קרועים בגלגלו של קְרְשְׁנַה ומכוסים שומן ודם, כעננים בשעת בין הערביים.
पिशाचान्पक्षिणो नागान्पशूंश्चापि सहस्रशः ।
निघ्नंश्चरति वार्ष्णेयः कालवत्तत्र भारत ॥६॥
6. piśācānpakṣiṇo nāgānpaśūṁścāpi sahasraśaḥ ,
nighnaṁścarati vārṣṇeyaḥ kālavattatra bhārata.
6. piśācān pakṣiṇaḥ nāgān paśūn ca api sahasraśaḥ
nighnan carati vārṣṇeyaḥ kālavat tatra bhārata
6. O Bhārata, the descendant of Vṛṣṇi (Kṛṣṇa) moves about there, slaying thousands of goblins (piśācas), birds, serpents (nāgas), and animals, just like all-consuming time.
6. הו צאצא של בְּהַרַטַה, וָארְשְׁנֵיַה שוטט שם כמו הזמן עצמו, והכה אלפי פִּישָׁאצ׳ַה, ציפורים, נָאגַה ובעלי חיים.
क्षिप्तं क्षिप्तं हि तच्चक्रं कृष्णस्यामित्रघातिनः ।
हत्वानेकानि सत्त्वानि पाणिमेति पुनः पुनः ॥७॥
7. kṣiptaṁ kṣiptaṁ hi taccakraṁ kṛṣṇasyāmitraghātinaḥ ,
hatvānekāni sattvāni pāṇimeti punaḥ punaḥ.
7. kṣiptam kṣiptam hi tat cakram kṛṣṇasya amitraghātinaḥ
hatvā anekāni sattvāni pāṇim eti punaḥ punaḥ
7. Indeed, that disk (cakra) of Kṛṣṇa, the slayer of foes, when thrown repeatedly, having destroyed countless beings, returns to his hand again and again.
7. בכל פעם שהושלך, אותו גלגל של קְרְשְׁנַה, המכה את אויביו, הרג יצורים רבים וחזר שוב ושוב אל כף ידו.
तथा तु निघ्नतस्तस्य सर्वसत्त्वानि भारत ।
बभूव रूपमत्युग्रं सर्वभूतात्मनस्तदा ॥८॥
8. tathā tu nighnatastasya sarvasattvāni bhārata ,
babhūva rūpamatyugraṁ sarvabhūtātmanastadā.
8. tathā tu nighnataḥ tasya sarvasattvāni bhārata
babhūva rūpam atyugram sarvabhūtātmanaḥ tadā
8. O Bhārata, as he (Kṛṣṇa) was thus slaying all beings, his form, that of the Self (ātman) of all creatures, became exceedingly fierce at that time.
8. הו צאצא של בְּהַרַטַה, כשהכה כך, נעשה אז מראהו של נשמת כל היצורים נורא עד מאוד.
समेतानां च देवानां दानवानां च सर्वशः ।
विजेता नाभवत्कश्चित्कृष्णपाण्डवयोर्मृधे ॥९॥
9. sametānāṁ ca devānāṁ dānavānāṁ ca sarvaśaḥ ,
vijetā nābhavatkaścitkṛṣṇapāṇḍavayormṛdhe.
9. sametānām ca devānām dānavānām ca sarvaśaḥ
vijetā na abhavat kaścit kṛṣṇapāṇḍavayoḥ mṛdhe
9. And among all the assembled gods and dānavas, no one could become a conqueror of Kṛṣṇa and Arjuna (Pāṇḍava) in battle.
9. מבין כל האלים והדָאנַוַה שהתכנסו, לא היה אף אחד שניצח את קְרְשְׁנַה ואת בן פָּאנְדוּ בקרב.
तयोर्बलात्परित्रातुं तं दावं तु यदा सुराः ।
नाशक्नुवञ्शमयितुं तदाभूवन्पराङ्मुखाः ॥१०॥
10. tayorbalātparitrātuṁ taṁ dāvaṁ tu yadā surāḥ ,
nāśaknuvañśamayituṁ tadābhūvanparāṅmukhāḥ.
10. tayoḥ balāt paritrātum tam dāvam tu yadā surāḥ
na aśaknuvan śamayitum tadā abhūvan parāṅmukhāḥ
10. When the gods were unable to protect that forest or extinguish (the fire) due to the power of those two (Arjuna and Krishna), they then turned away.
10. כשהאלים לא יכלו להציל את האש ההיא מכוחם של השניים ולא יכלו לכבות אותה, הם הפנו אז את גבם ונסוגו.
शतक्रतुश्च संप्रेक्ष्य विमुखान्देवतागणान् ।
बभूवावस्थितः प्रीतः प्रशंसन्कृष्णपाण्डवौ ॥११॥
11. śatakratuśca saṁprekṣya vimukhāndevatāgaṇān ,
babhūvāvasthitaḥ prītaḥ praśaṁsankṛṣṇapāṇḍavau.
11. śatakratuḥ ca samprekṣya vimukhān devatāgaṇān
babhūva avasthitaḥ prītaḥ praśaṃsan kṛṣṇapāṇḍavau
11. And Indra (Śatakratu), having seen the hosts of deities turned away, remained pleased, praising Krishna and Arjuna (Pāṇḍava).
11. וגם שַׁטַקְרַטוּ, כשראה את קבוצות האלים פונות עורף, נשאר במקומו מרוצה ושיבח את קְרְשְׁנַה ואת בן פָּאנְדוּ.
निवृत्तेषु तु देवेषु वागुवाचाशरीरिणी ।
शतक्रतुमभिप्रेक्ष्य महागम्भीरनिःस्वना ॥१२॥
12. nivṛtteṣu tu deveṣu vāguvācāśarīriṇī ,
śatakratumabhiprekṣya mahāgambhīraniḥsvanā.
12. nivṛtteṣu tu deveṣu vāk uvāca aśarīriṇī
śatakratum abhiprekṣya mahāgambhīraniḥsvanā
12. When the gods had retreated, a disembodied voice (aśarīriṇī vāc), exceedingly deep-sounding, addressed Indra (Śatakratu).
12. כשהאלים נסוגו, פנה אל שַׁטַקְרַטוּ קול חסר גוף, בעל הד עמוק וכבד, ואמר,
न ते सखा संनिहितस्तक्षकः पन्नगोत्तमः ।
दाहकाले खाण्डवस्य कुरुक्षेत्रं गतो ह्यसौ ॥१३॥
13. na te sakhā saṁnihitastakṣakaḥ pannagottamaḥ ,
dāhakāle khāṇḍavasya kurukṣetraṁ gato hyasau.
13. na te sakhā saṃnihitaḥ takṣakaḥ pannagottamaḥ
dāhakāle khāṇḍavasya kurukṣetram gataḥ hi asau
13. Your friend, Takṣaka, the best of serpents (pannagottama), is not present here; indeed, he has gone to Kurukṣetra at the time of the burning of the Khāṇḍava forest.
13. ידידך טַקְשַׁקַה, הנעלה שבנחשים, אינו נוכח כאן. בשעת שריפת קְהָאנְדַוַה הוא הלך אל קוּרוּקְשֵׁטְרַה.
न च शक्यौ त्वया जेतुं युद्धेऽस्मिन्समवस्थितौ ।
वासुदेवार्जुनौ शक्र निबोधेदं वचो मम ॥१४॥
14. na ca śakyau tvayā jetuṁ yuddhe'sminsamavasthitau ,
vāsudevārjunau śakra nibodhedaṁ vaco mama.
14. na ca śakyau tvayā jetuṃ yuddhe asmin samavasthitau
vāsudevārjunau śakra nibodha idam vacaḥ mama
14. O Indra, you are not capable of conquering Vāsudeva and Arjuna, who stand arrayed in this battle. Understand this word of mine.
14. הו שַׁקְרַה, אין אתה יכול לנצח את שני אלה העומדים בקרב הזה, וָאסוּדֵוַה ואַרְג׳וּנַה. שמע את דברי.
नरनारायणौ देवौ तावेतौ विश्रुतौ दिवि ।
भवानप्यभिजानाति यद्वीर्यौ यत्पराक्रमौ ॥१५॥
15. naranārāyaṇau devau tāvetau viśrutau divi ,
bhavānapyabhijānāti yadvīryau yatparākramau.
15. naranārāyaṇau devau tau etau viśrutau divi
bhavān api abhijānāti yadvīryau yatparākramau
15. These two, Nara and Nārāyaṇa, are renowned as gods in heaven. You yourself know well their valor and their might.
15. שני אלה הם האלים נַרַה ונָארָאיַנַה, מפורסמים בשמיים. גם אתה יודע מה גבורתם ומה עוצמתם.
नैतौ शक्यौ दुराधर्षौ विजेतुमजितौ युधि ।
अपि सर्वेषु लोकेषु पुराणावृषिसत्तमौ ॥१६॥
16. naitau śakyau durādharṣau vijetumajitau yudhi ,
api sarveṣu lokeṣu purāṇāvṛṣisattamau.
16. na etau śakyau durādharṣau vijetum ajitau
yudhi api sarveṣu lokeṣu purāṇau ṛṣisattamau
16. These two, the ancient and supreme sages (ṛṣisattama), are unconquerable (durādharṣa) and invincible (ajita) in battle. They cannot be defeated, even in all worlds.
16. אי אפשר לנצח את שניהם, הם בלתי מנוצחים ואין להם מתחרה בקרב. הם קדומים, והם גדולי החוזים בכל העולמות.
पूजनीयतमावेतावपि सर्वैः सुरासुरैः ।
सयक्षरक्षोगन्धर्वनरकिंनरपन्नगैः ॥१७॥
17. pūjanīyatamāvetāvapi sarvaiḥ surāsuraiḥ ,
sayakṣarakṣogandharvanarakiṁnarapannagaiḥ.
17. pūjanīyatamau etau api sarvaiḥ surāsuraiḥ
sayakṣarakṣogandharvanarakiṃnarapannagaiḥ
17. These two are most worthy of worship by all gods and demons, as well as by Yakṣas, Rākṣasas, Gandharvas, humans, Kinnaras, and Nāgas (pannaga).
17. שניהם ראויים לכבוד יותר מכול בעיני כל האלים והאסורים, יחד עם היַקְשַׁה, הרָאקְשַׁסַה, הגַנְדְהַרְוַה, בני האדם, הקִינַּרַה והנָאגַה.
तस्मादितः सुरैः सार्धं गन्तुमर्हसि वासव ।
दिष्टं चाप्यनुपश्यैतत्खाण्डवस्य विनाशनम् ॥१८॥
18. tasmāditaḥ suraiḥ sārdhaṁ gantumarhasi vāsava ,
diṣṭaṁ cāpyanupaśyaitatkhāṇḍavasya vināśanam.
18. tasmāt itaḥ suraiḥ sārdham gantum arhasi vāsava
diṣṭam ca api anupaśya etat khāṇḍavasya vināśanam
18. Therefore, O Vāsava, you should depart from here with the gods, and witness this fated destruction of the Khāṇḍava forest.
18. לכן, הו וָאסַוַה, ראוי לך ללכת מכאן יחד עם האלים. ראה גם את חורבנה של קְהָאנְדַוַה כגורל שנקבע מראש.
इति वाचमभिश्रुत्य तथ्यमित्यमरेश्वरः ।
कोपामर्षौ समुत्सृज्य संप्रतस्थे दिवं तदा ॥१९॥
19. iti vācamabhiśrutya tathyamityamareśvaraḥ ,
kopāmarṣau samutsṛjya saṁpratasthe divaṁ tadā.
19. iti vācam abhiśrutya tathyam iti amareśvaraḥ
kopāmarṣau samutsṛjya sampratasthe divam tadā
19. Having heard these words and recognizing their truth, the lord of the immortals (Indra) then abandoned his anger and indignation, and departed for heaven.
19. כששמע את הקול הזה והבין שהוא אמת, זנח אדון בני האלמוות את זעמו ואת טינתו, ויצא אז לשמיים.
तं प्रस्थितं महात्मानं समवेक्ष्य दिवौकसः ।
त्वरिताः सहिता राजन्ननुजग्मुः शतक्रतुम् ॥२०॥
20. taṁ prasthitaṁ mahātmānaṁ samavekṣya divaukasaḥ ,
tvaritāḥ sahitā rājannanujagmuḥ śatakratum.
20. tam prasthitam mahātmānam samavekṣya divaukasaḥ
tvaritāḥ sahitāḥ rājan anujagmuḥ śatakratum
20. Having seen that great-souled (ātman) one (Indra) depart, O king, the gods, swift and united, followed him (Indra).
20. הו מלך, כשראו יושבי השמיים את בעל הנפש הגדולה יוצא לדרך, הם מיהרו ויחד הלכו בעקבות שַׁטַקְרַטוּ.
देवराजं तदा यान्तं सह देवैरुदीक्ष्य तु ।
वासुदेवार्जुनौ वीरौ सिंहनादं विनेदतुः ॥२१॥
21. devarājaṁ tadā yāntaṁ saha devairudīkṣya tu ,
vāsudevārjunau vīrau siṁhanādaṁ vinedatuḥ.
21. devarājam tadā yāntam saha devaiḥ udīkṣya tu
vāsudevārjunau vīrau siṃhanādam vinedatuḥ
21. Then, upon seeing the king of the gods (Indra) departing along with the other deities, the two heroes, Vāsudeva (Krishna) and Arjuna, let out a lion's roar.
21. כשראו הגיבורים וָאסוּדֵוַה ואַרְג׳וּנַה את מלך האלים יוצא יחד עם האלים, שאגו שאגת אריה.
देवराजे गते राजन्प्रहृष्टौ कृष्णपाण्डवौ ।
निर्विशङ्कं पुनर्दावं दाहयामासतुस्तदा ॥२२॥
22. devarāje gate rājanprahṛṣṭau kṛṣṇapāṇḍavau ,
nirviśaṅkaṁ punardāvaṁ dāhayāmāsatustadā.
22. devarāje gate rājan prahṛṣṭau kṛṣṇapāṇḍavau
nirviśaṅkam punaḥ dāvam dāhayāmāsatus tadā
22. O King, when the king of the gods had departed, Krishna and Arjuna, greatly pleased, then fearlessly caused the forest fire to blaze again.
22. הו מלך, כשמלך האלים הלך, קְרְשְׁנַה ובן פָּאנְדוּ שמחו מאוד, ואז שוב הבעירו את היער ללא כל חשש.
स मारुत इवाभ्राणि नाशयित्वार्जुनः सुरान् ।
व्यधमच्छरसंपातैः प्राणिनः खाण्डवालयान् ॥२३॥
23. sa māruta ivābhrāṇi nāśayitvārjunaḥ surān ,
vyadhamaccharasaṁpātaiḥ prāṇinaḥ khāṇḍavālayān.
23. saḥ mārutaḥ iva abhrāṇi nāśayitvā arjunaḥ surān
vyadhamat śarasaṃpātaiḥ prāṇinaḥ khāṇḍavālayān
23. Like the wind dispersing clouds, Arjuna destroyed the gods and, with volleys of arrows, scattered the creatures dwelling in the Khāṇḍava forest.
23. אַרְג׳וּנַה, לאחר שפיזר את האלים כמו שרוח מפזרת עננים, השמיד במטחי חיצים את היצורים שדרו בְּקְהָאנְדַוַה.
न च स्म किंचिच्छक्नोति भूतं निश्चरितुं ततः ।
संछिद्यमानमिषुभिरस्यता सव्यसाचिना ॥२४॥
24. na ca sma kiṁcicchaknoti bhūtaṁ niścarituṁ tataḥ ,
saṁchidyamānamiṣubhirasyatā savyasācinā.
24. na ca sma kiñcit śaknoti bhūtam niścaritum
tataḥ saṃchidyamanam iṣubhiḥ asyatā savyasācinā
24. And no creature was able to escape from that place, as they were being cut down by the arrows shot by Savyasācin (Arjuna).
24. ומאז לא הצליח שום יצור לצאת משם, שכן נחתך בחיציו של סַוְיַסָאצ׳ִי היורה.
नाशकंस्तत्र भूतानि महान्त्यपि रणेऽर्जुनम् ।
निरीक्षितुममोघेषुं करिष्यन्ति कुतो रणम् ॥२५॥
25. nāśakaṁstatra bhūtāni mahāntyapi raṇe'rjunam ,
nirīkṣitumamogheṣuṁ kariṣyanti kuto raṇam.
25. na aśakan tatra bhūtāni mahānti api raṇe arjunam
nirīkṣitum amogheṣum kariṣyanti kutaḥ raṇam
25. Even great creatures there were unable to gaze at Arjuna, the one with unerring arrows, in battle. How then could they possibly wage war?
25. אפילו יצורים גדולים לא יכלו שם בקרב אפילו להביט באַרְג׳וּנַה, שחציו אינם מחטיאים. איך יעשו קרב?
शतेनैकं च विव्याध शतं चैकेन पत्रिणा ।
व्यसवस्तेऽपतन्नग्नौ साक्षात्कालहता इव ॥२६॥
26. śatenaikaṁ ca vivyādha śataṁ caikena patriṇā ,
vyasavaste'patannagnau sākṣātkālahatā iva.
26. śatena ekam ca vivyādha śatam ca ekena patriṇā
vyasavaḥ te apatan agnau sākṣāt kālahatāḥ iva
26. He pierced one (foe) with a hundred arrows and a hundred (foes) with a single arrow. Those lifeless beings fell into the fire as if directly struck by Death (kāla).
26. הוא פגע באחד במאה חיצים ובמאה בחץ אחד. הם נפלו לאש חסרי חיים, כאילו הוכו ישירות בידי הזמן עצמו.
न चालभन्त ते शर्म रोधःसु विषमेषु च ।
पितृदेवनिवासेषु संतापश्चाप्यजायत ॥२७॥
27. na cālabhanta te śarma rodhaḥsu viṣameṣu ca ,
pitṛdevanivāseṣu saṁtāpaścāpyajāyata.
27. na ca alabhanta te śarma rodhaḥsu viṣameṣu
ca pitṛdeva-nivāseṣu saṃtāpaḥ ca api ajāyata
27. And they found no comfort, neither on the riverbanks nor in the difficult terrains. Furthermore, anguish also arose in the abodes of the ancestors and gods.
27. הם לא מצאו מקלט לא על גדות הנהרות ולא במקומות לא ישרים, לא במשכנות האבות והאלים, וגם יסורים התעוררו בהם.
भूतसंघसहस्राश्च दीनाश्चक्रुर्महास्वनम् ।
रुरुवुर्वारणाश्चैव तथैव मृगपक्षिणः ।
तेन शब्देन वित्रेसुर्गङ्गोदधिचरा झषाः ॥२८॥
28. bhūtasaṁghasahasrāśca dīnāścakrurmahāsvanam ,
ruruvurvāraṇāścaiva tathaiva mṛgapakṣiṇaḥ ,
tena śabdena vitresurgaṅgodadhicarā jhaṣāḥ.
28. bhūtasaṅghasahasrāḥ ca dīnāḥ cakruḥ
mahāsvanam ruruvuḥ vāraṇāḥ ca eva
tathā eva mṛgapakṣiṇaḥ tena śabdena
vitresuḥ gaṅgodadhi-carāḥ jhaṣāḥ
28. Thousands of distressed beings and hosts of ghosts (bhūta) made a great uproar. Elephants roared, and likewise, wild animals and birds cried out. By that sound, the fish dwelling in the Ganges and the ocean were terrified.
28. אלפי עדרי יצורים, אומללים, השמיעו רעש גדול. הפילים געו וכך גם הצבאים והציפורים. מרעש זה נבהלו הדגים החיים בגַנְגָה ובים.
न ह्यर्जुनं महाबाहुं नापि कृष्णं महाबलम् ।
निरीक्षितुं वै शक्नोति कश्चिद्योद्धुं कुतः पुनः ॥२९॥
29. na hyarjunaṁ mahābāhuṁ nāpi kṛṣṇaṁ mahābalam ,
nirīkṣituṁ vai śaknoti kaścidyoddhuṁ kutaḥ punaḥ.
29. na hi arjunam mahābāhum na api kṛṣṇam mahābalam
nirīkṣitum vai śaknoti kaścit yoddhum kutaḥ punaḥ
29. Indeed, no one is able to even behold the mighty-armed Arjuna, nor the greatly powerful Krishna; how much less (can one hope) to fight (them)!
29. הרי איש אינו יכול להביט באַרְג׳וּנַה בעל הזרועות האדירות, ולא בקְרְשְׁנַה האדיר בכוחו, ועל אחת כמה וכמה להילחם בהם.
एकायनगता येऽपि निष्पतन्त्यत्र केचन ।
राक्षसान्दानवान्नागाञ्जघ्ने चक्रेण तान्हरिः ॥३०॥
30. ekāyanagatā ye'pi niṣpatantyatra kecana ,
rākṣasāndānavānnāgāñjaghne cakreṇa tānhariḥ.
30. ekāyanagatāḥ ye api niṣpatanti atra kecana
rākṣasān dānavān nāgān jaghne cakreṇa tān hariḥ
30. Even those who had entered the singular path, and some who descended there, Hari (Viṣṇu) slew those rākṣasas, dānavas, and nāgas with his discus.
30. וכל אלה שנמלטו בדרך יחידה וניסו לצאת משם, רָאקְשַׁסַה, דָאנַוַה ונָאגַה, הַרִי הרג אותם בגלגלו.
ते विभिन्नशिरोदेहाश्चक्रवेगाद्गतासवः ।
पेतुरास्ये महाकाया दीप्तस्य वसुरेतसः ॥३१॥
31. te vibhinnaśirodehāścakravegādgatāsavaḥ ,
peturāsye mahākāyā dīptasya vasuretasaḥ.
31. te vibhinnaśirodehāḥ cakravegāt gatāsavaḥ
petuḥ āsye mahākāyāḥ dīptasya vasuretasas
31. With their heads and bodies torn apart, their lives departed due to the discus's speed, those mighty-bodied beings fell into the mouth of the blazing Vasu-retas.
31. ראשיהם וגופם נבקעו, וחייהם נלקחו מעוצמת הגלגל, ובעלי הגופים הענקיים נפלו אל לוע האש (אַגְנִי) הבוערת.
स मांसरुधिरौघैश्च मेदौघैश्च समीरितः ।
उपर्याकाशगो वह्निर्विधूमः समदृश्यत ॥३२॥
32. sa māṁsarudhiraughaiśca medaughaiśca samīritaḥ ,
uparyākāśago vahnirvidhūmaḥ samadṛśyata.
32. sa māṃsarudhiraughaiḥ ca medaughaiḥ ca samīritaḥ
upari ākāśagaḥ vahniḥ vidhūmaḥ samadṛśyata
32. Propelled by torrents of flesh and blood, and by streams of fat, that fire, soaring high into the sky, appeared smokeless.
32. האש, שהונעה בשפעות של בשר ודם ובשפעות של שומן, עמדה למעלה בשמיים ונראתה ללא עשן.
दीप्ताक्षो दीप्तजिह्वश्च दीप्तव्यात्तमहाननः ।
दीप्तोर्ध्वकेशः पिङ्गाक्षः पिबन्प्राणभृतां वसाम् ॥३३॥
33. dīptākṣo dīptajihvaśca dīptavyāttamahānanaḥ ,
dīptordhvakeśaḥ piṅgākṣaḥ pibanprāṇabhṛtāṁ vasām.
33. dīptākṣaḥ dīptajihvaḥ ca dīptavyāttamahānanaḥ
dīptordhvakeśaḥ piṅgākṣaḥ piban prāṇabhṛtām vasām
33. Its eyes blazing, its tongue blazing, its great, wide-open mouth blazing, its upright hair blazing, its eyes yellowish, it drank the vital essence (vasā) of living beings.
33. עיניה בערו, לשונה בערה ופיה הגדול הפעור בער, שערה הזדקר למעלה בלהבות ועיניה היו חומות-זהובות, והיא שתתה את שומנם של בעלי החיים.
तां स कृष्णार्जुनकृतां सुधां प्राप्य हुताशनः ।
बभूव मुदितस्तृप्तः परां निर्वृतिमागतः ॥३४॥
34. tāṁ sa kṛṣṇārjunakṛtāṁ sudhāṁ prāpya hutāśanaḥ ,
babhūva muditastṛptaḥ parāṁ nirvṛtimāgataḥ.
34. tām saḥ kṛṣṇārjunakṛtām sudhām prāpya hutāśanaḥ
babhūva muditaḥ tṛptaḥ parām nirvṛtim āgataḥ
34. Having obtained that nectar prepared by Krishna and Arjuna, the fire god (Agni) became delighted, satisfied, and attained supreme tranquility (nirvṛti).
34. כשאגני (האש) קיבל את הצוף הזה שהכינו קְרְשְׁנַה ואַרְג׳וּנַה, הוא שמח, שבע ונרגע בסיפוק עליון.
अथासुरं मयं नाम तक्षकस्य निवेशनात् ।
विप्रद्रवन्तं सहसा ददर्श मधुसूदनः ॥३५॥
35. athāsuraṁ mayaṁ nāma takṣakasya niveśanāt ,
vipradravantaṁ sahasā dadarśa madhusūdanaḥ.
35. atha asuram mayam nāma takṣakasya niveśanāt
vipradravantam sahasā dadarśa madhusūdanaḥ
35. Then, Madhusudana (Krishna) suddenly saw the Asura (demon) named Maya, who was fleeing from the dwelling of Takshaka.
35. אז ראה מַדְהוּסוּדַנַה את האסורה מַיַה בורח בפתאומיות מביתו של טַקְשַׁקַה.
तमग्निः प्रार्थयामास दिधक्षुर्वातसारथिः ।
देहवान्वै जटी भूत्वा नदंश्च जलदो यथा ।
जिघांसुर्वासुदेवश्च चक्रमुद्यम्य विष्ठितः ॥३६॥
36. tamagniḥ prārthayāmāsa didhakṣurvātasārathiḥ ,
dehavānvai jaṭī bhūtvā nadaṁśca jalado yathā ,
jighāṁsurvāsudevaśca cakramudyamya viṣṭhitaḥ.
36. tam agniḥ prārthayāmāsa didhakṣuḥ
vātasārathiḥ dehavān vai jaṭī bhūtvā
nadan ca jaladaḥ yathā jighāṃsuḥ
vāsudevaḥ ca cakram udyamya viṣṭhitaḥ
36. Agni, desiring to burn him and having the wind as his charioteer, implored him. Indeed, Agni took on a physical body, became matted-haired, and roared like a cloud. And Vasudeva (Krishna), intending to kill him, stood with his discus uplifted.
36. אַגְנִי, שרכבו הרוח, רצה לשרוף אותו ולבש גוף, הופיע כבעל קוקו מתולתל ושאג כענן. וָאסוּדֵוַה, שרצה להרוג אותו, עמד והרים את הצ׳ַקְרַה שלו.
स चक्रमुद्यतं दृष्ट्वा दिधक्षुं च हुताशनम् ।
अभिधावार्जुनेत्येवं मयश्चुक्रोश भारत ॥३७॥
37. sa cakramudyataṁ dṛṣṭvā didhakṣuṁ ca hutāśanam ,
abhidhāvārjunetyevaṁ mayaścukrośa bhārata.
37. saḥ cakram udyatam dṛṣṭvā didhakṣum ca hutāśanam
abhidhāva arjuna iti evam mayaḥ cukrośa bhārata
37. Upon seeing the uplifted discus and Agni, who desired to burn him, Maya cried out, 'Run, Arjuna!' O Bhārata.
37. כשראה מַיַה את הצ׳ַקְרַה המורמת ואת האש שרוצה לשרוף, הוא צעק, הו בְּהָארַטַה (ג׳ַנַמֵג׳ַיַה): רוץ אלי, הו אַרְג׳וּנַה.
तस्य भीतस्वनं श्रुत्वा मा भैरिति धनंजयः ।
प्रत्युवाच मयं पार्थो जीवयन्निव भारत ॥३८॥
38. tasya bhītasvanaṁ śrutvā mā bhairiti dhanaṁjayaḥ ,
pratyuvāca mayaṁ pārtho jīvayanniva bhārata.
38. tasya bhītasvanam śrutvā mā bhaiḥ iti dhanaṃjayaḥ
prati uvāca mayam pārthaḥ jīvayan iva bhārata
38. O Bhārata, hearing his terrified cry, Dhananjaya (Arjuna), also known as Partha, replied to Maya, 'Do not fear!', as if bringing him back to life.
38. כששמע דְהַנַנְג׳ַיַה, בן פְּרִיתָה, את קולו המבוהל, אמר למַיַה אל תירא, כמי שמחיה אותו, הו בְּהָארַטַה.
तं पार्थेनाभये दत्ते नमुचेर्भ्रातरं मयम् ।
न हन्तुमैच्छद्दाशार्हः पावको न ददाह च ॥३९॥
39. taṁ pārthenābhaye datte namucerbhrātaraṁ mayam ,
na hantumaicchaddāśārhaḥ pāvako na dadāha ca.
39. tam pārtheṇa abhaye datte namuceḥ bhrātaram mayam
na hantum aicchat dāśārhaḥ pāvakaḥ na dadāha ca
39. When Partha (Arjuna) had given him (Maya), the brother of Namuci, assurance of safety, the Fire god (Agni), known as Dāśārha and Pāvaka, neither wished to kill him nor did he burn him.
39. לאחר שאַרְג׳וּנַה העניק למַיַה, אחיו של נַמוּצ׳ִי, ביטחון, הדַאשַׁרְהַה (קְרְשְׁנַה) לא רצה להרוג אותו, וגם האש לא שרפה אותו.
तस्मिन्वने दह्यमाने षडग्निर्न ददाह च ।
अश्वसेनं मयं चापि चतुरः शार्ङ्गकानिति ॥४०॥
40. tasminvane dahyamāne ṣaḍagnirna dadāha ca ,
aśvasenaṁ mayaṁ cāpi caturaḥ śārṅgakāniti.
40. tasmin vane dahyamāne ṣaṭ agniḥ na dadāha ca
aśvasenam mayam ca api caturaḥ śārṅgakān iti
40. In that forest, while it was being burned, the Fire god (Agni), also known as Ṣaḍagni, did not burn Aśvasena, Maya, and also the four Śārṅgaka serpents.
40. כשהיער ההוא נשרף, האש לא שרפה שישה, את אַשְׁוַסֵנַה, את מַיַה ואת ארבעת בני השָׁארְנְגַקַה.