महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-13, chapter-52
युधिष्ठिर उवाच ।
संशयो मे महाप्राज्ञ सुमहान्सागरोपमः ।
तन्मे शृणु महाबाहो श्रुत्वा चाख्यातुमर्हसि ॥१॥
संशयो मे महाप्राज्ञ सुमहान्सागरोपमः ।
तन्मे शृणु महाबाहो श्रुत्वा चाख्यातुमर्हसि ॥१॥
1. yudhiṣṭhira uvāca ,
saṁśayo me mahāprājña sumahānsāgaropamaḥ ,
tanme śṛṇu mahābāho śrutvā cākhyātumarhasi.
saṁśayo me mahāprājña sumahānsāgaropamaḥ ,
tanme śṛṇu mahābāho śrutvā cākhyātumarhasi.
1.
yudhiṣṭhira uvāca saṃśayaḥ me mahāprājña sumahān
sāgaropamaḥ tat me śṛṇu mahābāho śrutvā ca ākhyātum arhasi
sāgaropamaḥ tat me śṛṇu mahābāho śrutvā ca ākhyātum arhasi
1.
Yudhishthira said: O greatly wise one, I have a very great doubt, which is like an ocean. Therefore, O mighty-armed one, please listen to it from me, and having heard it, you should explain it.
कौतूहलं मे सुमहज्जामदग्न्यं प्रति प्रभो ।
रामं धर्मभृतां श्रेष्ठं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥२॥
रामं धर्मभृतां श्रेष्ठं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥२॥
2. kautūhalaṁ me sumahajjāmadagnyaṁ prati prabho ,
rāmaṁ dharmabhṛtāṁ śreṣṭhaṁ tanme vyākhyātumarhasi.
rāmaṁ dharmabhṛtāṁ śreṣṭhaṁ tanme vyākhyātumarhasi.
2.
kautūhalam me sumahat jāmadagnyam prati prabho
rāmam dharmabhṛtām śreṣṭham tat me vyākhyātum arhasi
rāmam dharmabhṛtām śreṣṭham tat me vyākhyātum arhasi
2.
O lord, I have a very great curiosity regarding Jāmadagnya (Paraśurāma), that Rāma who is the foremost among the upholders of natural law (dharma). Therefore, you should explain that to me.
कथमेष समुत्पन्नो रामः सत्यपराक्रमः ।
कथं ब्रह्मर्षिवंशे च क्षत्रधर्मा व्यजायत ॥३॥
कथं ब्रह्मर्षिवंशे च क्षत्रधर्मा व्यजायत ॥३॥
3. kathameṣa samutpanno rāmaḥ satyaparākramaḥ ,
kathaṁ brahmarṣivaṁśe ca kṣatradharmā vyajāyata.
kathaṁ brahmarṣivaṁśe ca kṣatradharmā vyajāyata.
3.
katham eṣa samutpannaḥ rāmaḥ satyaparākramaḥ
katham brahmarṣivaṃśe ca kṣatradharmā vyajāyata
katham brahmarṣivaṃśe ca kṣatradharmā vyajāyata
3.
How was this Rāma, of true valor, born? And how was one possessing the intrinsic nature (dharma) of a kṣatriya born in the lineage of brahmin sages?
तदस्य संभवं राजन्निखिलेनानुकीर्तय ।
कौशिकाच्च कथं वंशात्क्षत्राद्वै ब्राह्मणोऽभवत् ॥४॥
कौशिकाच्च कथं वंशात्क्षत्राद्वै ब्राह्मणोऽभवत् ॥४॥
4. tadasya saṁbhavaṁ rājannikhilenānukīrtaya ,
kauśikācca kathaṁ vaṁśātkṣatrādvai brāhmaṇo'bhavat.
kauśikācca kathaṁ vaṁśātkṣatrādvai brāhmaṇo'bhavat.
4.
tat asya saṃbhavam rājan nikhilena anukīrtaya kauśikāt
ca katham vaṃśāt kṣatrāt vai brāhmaṇaḥ abhavat
ca katham vaṃśāt kṣatrāt vai brāhmaṇaḥ abhavat
4.
Therefore, O king, narrate his entire birth story. And how, indeed, did a kṣatriya from the Kauśika lineage become a brahmin?
अहो प्रभावः सुमहानासीद्वै सुमहात्मनोः ।
रामस्य च नरव्याघ्र विश्वामित्रस्य चैव ह ॥५॥
रामस्य च नरव्याघ्र विश्वामित्रस्य चैव ह ॥५॥
5. aho prabhāvaḥ sumahānāsīdvai sumahātmanoḥ ,
rāmasya ca naravyāghra viśvāmitrasya caiva ha.
rāmasya ca naravyāghra viśvāmitrasya caiva ha.
5.
aho prabhāvaḥ su-mahān āsīt vai su-mahātmanoḥ
Rāmasya ca naravyāghra Viśvāmitrasya ca eva ha
Rāmasya ca naravyāghra Viśvāmitrasya ca eva ha
5.
O tiger among men, indeed, how very great was the power of those two exalted individuals, Rama and Viśvāmitra!
कथं पुत्रानतिक्रम्य तेषां नप्तृष्वथाभवत् ।
एष दोषः सुतान्हित्वा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥६॥
एष दोषः सुतान्हित्वा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥६॥
6. kathaṁ putrānatikramya teṣāṁ naptṛṣvathābhavat ,
eṣa doṣaḥ sutānhitvā tanme vyākhyātumarhasi.
eṣa doṣaḥ sutānhitvā tanme vyākhyātumarhasi.
6.
kathaṃ putrān atikramya teṣām naptṛṣu atha abhavat
eṣaḥ doṣaḥ sutān hitvā tat me vyākhyātum arhasi
eṣaḥ doṣaḥ sutān hitvā tat me vyākhyātum arhasi
6.
How did this defect occur among their grandsons, bypassing their sons? You ought to explain that to me, this fault which involved abandoning the sons.
भीष्म उवाच ।
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
च्यवनस्य च संवादं कुशिकस्य च भारत ॥७॥
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
च्यवनस्य च संवादं कुशिकस्य च भारत ॥७॥
7. bhīṣma uvāca ,
atrāpyudāharantīmamitihāsaṁ purātanam ,
cyavanasya ca saṁvādaṁ kuśikasya ca bhārata.
atrāpyudāharantīmamitihāsaṁ purātanam ,
cyavanasya ca saṁvādaṁ kuśikasya ca bhārata.
7.
Bhīṣmaḥ uvāca atra api udāharanti imam itihāsaṃ
purātanam Cyavanasya ca saṃvādaṃ Kuśikasya ca Bhārata
purātanam Cyavanasya ca saṃvādaṃ Kuśikasya ca Bhārata
7.
Bhīṣma said: In this regard, they also narrate this ancient account, the dialogue between Cyavana and Kuśika, O descendant of Bharata.
एतं दोषं पुरा दृष्ट्वा भार्गवश्च्यवनस्तदा ।
आगामिनं महाबुद्धिः स्ववंशे मुनिपुंगवः ॥८॥
आगामिनं महाबुद्धिः स्ववंशे मुनिपुंगवः ॥८॥
8. etaṁ doṣaṁ purā dṛṣṭvā bhārgavaścyavanastadā ,
āgāminaṁ mahābuddhiḥ svavaṁśe munipuṁgavaḥ.
āgāminaṁ mahābuddhiḥ svavaṁśe munipuṁgavaḥ.
8.
etam doṣaṃ purā dṛṣṭvā Bhārgavaḥ Cyavanaḥ tadā
āgāminaṃ mahābuddhiḥ svavaṃśe munipuṅgavaḥ
āgāminaṃ mahābuddhiḥ svavaṃśe munipuṅgavaḥ
8.
Having previously foreseen this impending defect in his own lineage, Cyavana, the great-minded and eminent sage, a descendant of Bhṛgu, then...
संचिन्त्य मनसा सर्वं गुणदोषबलाबलम् ।
दग्धुकामः कुलं सर्वं कुशिकानां तपोधनः ॥९॥
दग्धुकामः कुलं सर्वं कुशिकानां तपोधनः ॥९॥
9. saṁcintya manasā sarvaṁ guṇadoṣabalābalam ,
dagdhukāmaḥ kulaṁ sarvaṁ kuśikānāṁ tapodhanaḥ.
dagdhukāmaḥ kulaṁ sarvaṁ kuśikānāṁ tapodhanaḥ.
9.
sañcintya manasā sarvam guṇadoṣabalābalam
dagdhukāmaḥ kulam sarvam kuśikānām tapodhanaḥ
dagdhukāmaḥ kulam sarvam kuśikānām tapodhanaḥ
9.
The ascetic, having thoroughly considered in his mind all the relative strengths and weaknesses of merits and faults, was desirous of burning the entire family of the Kuśikas.
च्यवनस्तमनुप्राप्य कुशिकं वाक्यमब्रवीत् ।
वस्तुमिच्छा समुत्पन्ना त्वया सह ममानघ ॥१०॥
वस्तुमिच्छा समुत्पन्ना त्वया सह ममानघ ॥१०॥
10. cyavanastamanuprāpya kuśikaṁ vākyamabravīt ,
vastumicchā samutpannā tvayā saha mamānagha.
vastumicchā samutpannā tvayā saha mamānagha.
10.
cyavanaḥ tam anuprapya kuśikam vākyam abravīt
vastum icchā samutpannā tvayā saha mama anagha
vastum icchā samutpannā tvayā saha mama anagha
10.
Sage Cyavana, having approached him, King Kuśika, spoke these words: "A desire to dwell with you has arisen in me, O sinless one."
कुशिक उवाच ।
भगवन्सहधर्मोऽयं पण्डितैरिह धार्यते ।
प्रदानकाले कन्यानामुच्यते च सदा बुधैः ॥११॥
भगवन्सहधर्मोऽयं पण्डितैरिह धार्यते ।
प्रदानकाले कन्यानामुच्यते च सदा बुधैः ॥११॥
11. kuśika uvāca ,
bhagavansahadharmo'yaṁ paṇḍitairiha dhāryate ,
pradānakāle kanyānāmucyate ca sadā budhaiḥ.
bhagavansahadharmo'yaṁ paṇḍitairiha dhāryate ,
pradānakāle kanyānāmucyate ca sadā budhaiḥ.
11.
kuśikaḥ uvāca bhagavan sahadharmaḥ ayam paṇḍitaiḥ iha
dhāryate pradāna kāle kanyānām ucyate ca sadā budhaiḥ
dhāryate pradāna kāle kanyānām ucyate ca sadā budhaiḥ
11.
Kuśika said: "O revered one! This principle of shared duty (dharma) is upheld by the learned in this world. And it is always declared by the wise at the time of giving away daughters."
यत्तु तावदतिक्रान्तं धर्मद्वारं तपोधन ।
तत्कार्यं प्रकरिष्यामि तदनुज्ञातुमर्हसि ॥१२॥
तत्कार्यं प्रकरिष्यामि तदनुज्ञातुमर्हसि ॥१२॥
12. yattu tāvadatikrāntaṁ dharmadvāraṁ tapodhana ,
tatkāryaṁ prakariṣyāmi tadanujñātumarhasi.
tatkāryaṁ prakariṣyāmi tadanujñātumarhasi.
12.
yat tu tāvat atikrāntam dharmadvāram tapodhana
tat kāryam prakariṣyāmi tat anujñātum arhasi
tat kāryam prakariṣyāmi tat anujñātum arhasi
12.
"But whatever path of righteous custom (dharma) has been transgressed thus far, O ascetic, I shall undertake that necessary task. You ought to permit that."
भीष्म उवाच ।
अथासनमुपादाय च्यवनस्य महामुनेः ।
कुशिको भार्यया सार्धमाजगाम यतो मुनिः ॥१३॥
अथासनमुपादाय च्यवनस्य महामुनेः ।
कुशिको भार्यया सार्धमाजगाम यतो मुनिः ॥१३॥
13. bhīṣma uvāca ,
athāsanamupādāya cyavanasya mahāmuneḥ ,
kuśiko bhāryayā sārdhamājagāma yato muniḥ.
athāsanamupādāya cyavanasya mahāmuneḥ ,
kuśiko bhāryayā sārdhamājagāma yato muniḥ.
13.
bhīṣmaḥ uvāca atha āsanam upādāya cyavanasya
mahāmuneḥ kuśikaḥ bhāryayā sārdham ājagāma yataḥ muniḥ
mahāmuneḥ kuśikaḥ bhāryayā sārdham ājagāma yataḥ muniḥ
13.
bhīṣmaḥ uvāca.
atha kuśikaḥ bhāryayā sārdham yataḥ mahāmuneḥ cyavanasya muniḥ āsanam upādāya ājagāma.
atha kuśikaḥ bhāryayā sārdham yataḥ mahāmuneḥ cyavanasya muniḥ āsanam upādāya ājagāma.
13.
Bhīṣma said: Then, after the great sage (muni) Chyavana had taken his seat, Kuśika, accompanied by his wife, arrived where the sage (muni) was.
प्रगृह्य राजा भृङ्गारं पाद्यमस्मै न्यवेदयत् ।
कारयामास सर्वाश्च क्रियास्तस्य महात्मनः ॥१४॥
कारयामास सर्वाश्च क्रियास्तस्य महात्मनः ॥१४॥
14. pragṛhya rājā bhṛṅgāraṁ pādyamasmai nyavedayat ,
kārayāmāsa sarvāśca kriyāstasya mahātmanaḥ.
kārayāmāsa sarvāśca kriyāstasya mahātmanaḥ.
14.
pragṛhya rājā bhṛṅgāram pādyam asmai nyavedayat
kārayāmāsa sarvāḥ ca kriyāḥ tasya mahātmanaḥ
kārayāmāsa sarvāḥ ca kriyāḥ tasya mahātmanaḥ
14.
rājā bhṛṅgāram pragṛhya asmai pādyam nyavedayat ca tasya mahātmanaḥ sarvāḥ kriyāḥ kārayāmāsa.
14.
The king, holding an ewer, offered water for the feet to him (Chyavana), and he (the king) had all the prescribed rituals performed for that great soul (mahātman).
ततः स राजा च्यवनं मधुपर्कं यथाविधि ।
प्रत्यग्राहयदव्यग्रो महात्मा नियतव्रतः ॥१५॥
प्रत्यग्राहयदव्यग्रो महात्मा नियतव्रतः ॥१५॥
15. tataḥ sa rājā cyavanaṁ madhuparkaṁ yathāvidhi ,
pratyagrāhayadavyagro mahātmā niyatavrataḥ.
pratyagrāhayadavyagro mahātmā niyatavrataḥ.
15.
tataḥ saḥ rājā cyavanam madhuparkam yathāvidhi
pratyagrahayat avyagraḥ mahātmā niyatavrataḥ
pratyagrahayat avyagraḥ mahātmā niyatavrataḥ
15.
tataḥ saḥ rājā avyagraḥ mahātmā niyatavrataḥ yathāvidhi cyavanam madhuparkam pratyagrahayat.
15.
Then that king, composed and disciplined (niyatavrata), offered the madhuparka (madhuparka) to Chyavana according to the prescribed rites, being himself a great soul (mahātman).
सत्कृत्य स तथा विप्रमिदं वचनमब्रवीत् ।
भगवन्परवन्तौ स्वो ब्रूहि किं करवावहे ॥१६॥
भगवन्परवन्तौ स्वो ब्रूहि किं करवावहे ॥१६॥
16. satkṛtya sa tathā vipramidaṁ vacanamabravīt ,
bhagavanparavantau svo brūhi kiṁ karavāvahe.
bhagavanparavantau svo brūhi kiṁ karavāvahe.
16.
satkṛtya saḥ tathā vipram idam vacanam abravīt
bhagavan paravantau svaḥ brūhi kim karavāvahe
bhagavan paravantau svaḥ brūhi kim karavāvahe
16.
saḥ tathā vipram satkṛtya idam vacanam abravīt.
bhagavan,
paravantau svaḥ.
kim karavāvahe brūhi.
bhagavan,
paravantau svaḥ.
kim karavāvahe brūhi.
16.
Having thus honored that Brahmin, he (the king) spoke these words: 'O venerable one (bhagavan), we two are at your command; please tell us what we should do.'
यदि राज्यं यदि धनं यदि गाः संशितव्रत ।
यज्ञदानानि च तथा ब्रूहि सर्वं ददामि ते ॥१७॥
यज्ञदानानि च तथा ब्रूहि सर्वं ददामि ते ॥१७॥
17. yadi rājyaṁ yadi dhanaṁ yadi gāḥ saṁśitavrata ,
yajñadānāni ca tathā brūhi sarvaṁ dadāmi te.
yajñadānāni ca tathā brūhi sarvaṁ dadāmi te.
17.
yadi rājyam yadi dhanam yadi gāḥ saṃśitavrata
yajñadānāni ca tathā brūhi sarvam dadāmi te
yajñadānāni ca tathā brūhi sarvam dadāmi te
17.
saṃśitavrata yadi rājyam yadi dhanam yadi gāḥ
ca tathā yajñadānāni sarvam brūhi te dadāmi
ca tathā yajñadānāni sarvam brūhi te dadāmi
17.
O observer of strict vows, if you desire a kingdom, or wealth, or cows, or even (Vedic rituals) (yajña) and donations (dāna), tell me all; I will give it to you.
इदं गृहमिदं राज्यमिदं धर्मासनं च ते ।
राजा त्वमसि शाध्युर्वीं भृत्योऽहं परवांस्त्वयि ॥१८॥
राजा त्वमसि शाध्युर्वीं भृत्योऽहं परवांस्त्वयि ॥१८॥
18. idaṁ gṛhamidaṁ rājyamidaṁ dharmāsanaṁ ca te ,
rājā tvamasi śādhyurvīṁ bhṛtyo'haṁ paravāṁstvayi.
rājā tvamasi śādhyurvīṁ bhṛtyo'haṁ paravāṁstvayi.
18.
idam gṛham idam rājyam idam dharmāsanam ca te rājā
tvam asi śādhi urvīm bhṛtyaḥ aham paravān tvayi
tvam asi śādhi urvīm bhṛtyaḥ aham paravān tvayi
18.
idam gṛham idam rājyam idam dharmāsanam ca te tvam
rājā asi urvīm śādhi aham bhṛtyaḥ tvayi paravān
rājā asi urvīm śādhi aham bhṛtyaḥ tvayi paravān
18.
This house, this kingdom, and this seat of (natural law) (dharma) are yours. You are the king; rule the earth. I am your servant, completely devoted to you.
एवमुक्ते ततो वाक्ये च्यवनो भार्गवस्तदा ।
कुशिकं प्रत्युवाचेदं मुदा परमया युतः ॥१९॥
कुशिकं प्रत्युवाचेदं मुदा परमया युतः ॥१९॥
19. evamukte tato vākye cyavano bhārgavastadā ,
kuśikaṁ pratyuvācedaṁ mudā paramayā yutaḥ.
kuśikaṁ pratyuvācedaṁ mudā paramayā yutaḥ.
19.
evam ukte tataḥ vākye cyavanaḥ bhārgavaḥ tadā
kuśikam prati uvāca idam mudā paramayā yutaḥ
kuśikam prati uvāca idam mudā paramayā yutaḥ
19.
evam vākye ukte tataḥ tadā bhārgavaḥ cyavanaḥ
paramayā mudā yutaḥ kuśikam prati idam uvāca
paramayā mudā yutaḥ kuśikam prati idam uvāca
19.
When these words were thus spoken, Chyavana, the son of Bhṛgu, then, filled with supreme joy, said this to Kuśika.
न राज्यं कामये राजन्न धनं न च योषितः ।
न च गा न च ते देशान्न यज्ञाञ्श्रूयतामिदम् ॥२०॥
न च गा न च ते देशान्न यज्ञाञ्श्रूयतामिदम् ॥२०॥
20. na rājyaṁ kāmaye rājanna dhanaṁ na ca yoṣitaḥ ,
na ca gā na ca te deśānna yajñāñśrūyatāmidam.
na ca gā na ca te deśānna yajñāñśrūyatāmidam.
20.
na rājyam kāmaye rājan na dhanam na ca yoṣitaḥ
na ca gāḥ na ca te deśān na yajñān śrūyatām idam
na ca gāḥ na ca te deśān na yajñān śrūyatām idam
20.
rājan rājyam na kāmaye dhanam na ca yoṣitaḥ na
ca gāḥ na ca te deśān na ca yajñān idam śrūyatām
ca gāḥ na ca te deśān na ca yajñān idam śrūyatām
20.
O king, I do not desire a kingdom, nor wealth, nor women. Nor cows, nor your territories, nor (Vedic rituals) (yajña). Please listen to this.
नियमं कंचिदारप्स्ये युवयोर्यदि रोचते ।
परिचर्योऽस्मि यत्ताभ्यां युवाभ्यामविशङ्कया ॥२१॥
परिचर्योऽस्मि यत्ताभ्यां युवाभ्यामविशङ्कया ॥२१॥
21. niyamaṁ kaṁcidārapsye yuvayoryadi rocate ,
paricaryo'smi yattābhyāṁ yuvābhyāmaviśaṅkayā.
paricaryo'smi yattābhyāṁ yuvābhyāmaviśaṅkayā.
21.
niyamam kaṃcit ārapśye yuvayoḥ yadi rocate
paricaryaḥ asmi yat tābhyām yuvābhyām aviśaṅkayā
paricaryaḥ asmi yat tābhyām yuvābhyām aviśaṅkayā
21.
If it pleases you both, I shall undertake a particular discipline. Indeed, I am here to be served by you two without any hesitation.
एवमुक्ते तदा तेन दंपती तौ जहर्षतुः ।
प्रत्यब्रूतां च तमृषिमेवमस्त्विति भारत ॥२२॥
प्रत्यब्रूतां च तमृषिमेवमस्त्विति भारत ॥२२॥
22. evamukte tadā tena daṁpatī tau jaharṣatuḥ ,
pratyabrūtāṁ ca tamṛṣimevamastviti bhārata.
pratyabrūtāṁ ca tamṛṣimevamastviti bhārata.
22.
evam ukte tadā tena dampatī tau jaharṣatuḥ
pratyabrūtām ca tam ṛṣim evam astu iti bhārata
pratyabrūtām ca tam ṛṣim evam astu iti bhārata
22.
When thus spoken by him, that couple rejoiced. And they replied to that sage, saying, "So be it," O Bhārata.
अथ तं कुशिको हृष्टः प्रावेशयदनुत्तमम् ।
गृहोद्देशं ततस्तत्र दर्शनीयमदर्शयत् ॥२३॥
गृहोद्देशं ततस्तत्र दर्शनीयमदर्शयत् ॥२३॥
23. atha taṁ kuśiko hṛṣṭaḥ prāveśayadanuttamam ,
gṛhoddeśaṁ tatastatra darśanīyamadarśayat.
gṛhoddeśaṁ tatastatra darśanīyamadarśayat.
23.
atha tam kuśikaḥ hṛṣṭaḥ prāveśayat anuttamam
gṛhoddśam tataḥ tatra darśanīyam adarśayat
gṛhoddśam tataḥ tatra darśanīyam adarśayat
23.
Then, the delighted Kuśika led him into an excellent part of the house. Thereupon, he showed him what was worth seeing there.
इयं शय्या भगवतो यथाकाममिहोष्यताम् ।
प्रयतिष्यावहे प्रीतिमाहर्तुं ते तपोधन ॥२४॥
प्रयतिष्यावहे प्रीतिमाहर्तुं ते तपोधन ॥२४॥
24. iyaṁ śayyā bhagavato yathākāmamihoṣyatām ,
prayatiṣyāvahe prītimāhartuṁ te tapodhana.
prayatiṣyāvahe prītimāhartuṁ te tapodhana.
24.
iyam śayyā bhagavataḥ yathākāmam iha uṣyatām
prayatiṣyāvahe prītim āhartum te tapodhana
prayatiṣyāvahe prītim āhartum te tapodhana
24.
This bed is for the revered one. May you stay here as you wish. We two shall endeavor to bring you pleasure, O ascetic (tapodhana).
अथ सूर्योऽतिचक्राम तेषां संवदतां तथा ।
अथर्षिश्चोदयामास पानमन्नं तथैव च ॥२५॥
अथर्षिश्चोदयामास पानमन्नं तथैव च ॥२५॥
25. atha sūryo'ticakrāma teṣāṁ saṁvadatāṁ tathā ,
atharṣiścodayāmāsa pānamannaṁ tathaiva ca.
atharṣiścodayāmāsa pānamannaṁ tathaiva ca.
25.
atha sūryaḥ aticakrāma teṣām saṃvadatām tathā
atha ṛṣiḥ codayāmāsa pānam annam tathā eva ca
atha ṛṣiḥ codayāmāsa pānam annam tathā eva ca
25.
While they were thus conversing, the sun set. Then the sage requested drink and food.
तमपृच्छत्ततो राजा कुशिकः प्रणतस्तदा ।
किमन्नजातमिष्टं ते किमुपस्थापयाम्यहम् ॥२६॥
किमन्नजातमिष्टं ते किमुपस्थापयाम्यहम् ॥२६॥
26. tamapṛcchattato rājā kuśikaḥ praṇatastadā ,
kimannajātamiṣṭaṁ te kimupasthāpayāmyaham.
kimannajātamiṣṭaṁ te kimupasthāpayāmyaham.
26.
tam apṛcchat tataḥ rājā kuśikaḥ praṇataḥ tadā
kim annajātam iṣṭam te kim upasthāpayāmi aham
kim annajātam iṣṭam te kim upasthāpayāmi aham
26.
Then, the humble King Kuśika asked him: 'What kind of food do you desire? What should I offer?'
ततः स परया प्रीत्या प्रत्युवाच जनाधिपम् ।
औपपत्तिकमाहारं प्रयच्छस्वेति भारत ॥२७॥
औपपत्तिकमाहारं प्रयच्छस्वेति भारत ॥२७॥
27. tataḥ sa parayā prītyā pratyuvāca janādhipam ,
aupapattikamāhāraṁ prayacchasveti bhārata.
aupapattikamāhāraṁ prayacchasveti bhārata.
27.
tataḥ saḥ parayā prītyā prati uvāca janādhipam
aupapattikam āhāram prayacchasva iti bhārata
aupapattikam āhāram prayacchasva iti bhārata
27.
Then, with great delight, he replied to the king: 'O Bhārata, offer me whatever food is readily available.'
तद्वचः पूजयित्वा तु तथेत्याह स पार्थिवः ।
यथोपपन्नं चाहारं तस्मै प्रादाज्जनाधिपः ॥२८॥
यथोपपन्नं चाहारं तस्मै प्रादाज्जनाधिपः ॥२८॥
28. tadvacaḥ pūjayitvā tu tathetyāha sa pārthivaḥ ,
yathopapannaṁ cāhāraṁ tasmai prādājjanādhipaḥ.
yathopapannaṁ cāhāraṁ tasmai prādājjanādhipaḥ.
28.
tat vacaḥ pūjayitvā tu tathā iti āha saḥ pārthivaḥ
yathā upapannam ca āhāram tasmai prādāt janādhipaḥ
yathā upapannam ca āhāram tasmai prādāt janādhipaḥ
28.
Having honored those words, that king said, 'So be it,' and then the ruler (janādhipa) gave him food just as it was available.
ततः स भगवान्भुक्त्वा दंपती प्राह धर्मवित् ।
स्वप्तुमिच्छाम्यहं निद्रा बाधते मामिति प्रभो ॥२९॥
स्वप्तुमिच्छाम्यहं निद्रा बाधते मामिति प्रभो ॥२९॥
29. tataḥ sa bhagavānbhuktvā daṁpatī prāha dharmavit ,
svaptumicchāmyahaṁ nidrā bādhate māmiti prabho.
svaptumicchāmyahaṁ nidrā bādhate māmiti prabho.
29.
tataḥ saḥ bhagavān bhuktvā dampatī prāha dharmavit
svaptum icchāmi aham nidrā bādhate mām iti prabho
svaptum icchāmi aham nidrā bādhate mām iti prabho
29.
tataḥ bhuktvā saḥ dharmavit bhagavān dampatī prāha
he prabho aham svaptum icchāmi iti nidrā mām bādhate
he prabho aham svaptum icchāmi iti nidrā mām bādhate
29.
Then, after eating, that revered one, a knower of natural law (dharma), said to the couple: "O lord, I wish to sleep, for slumber oppresses me."
ततः शय्यागृहं प्राप्य भगवानृषिसत्तमः ।
संविवेश नरेन्द्रस्तु सपत्नीकः स्थितोऽभवत् ॥३०॥
संविवेश नरेन्द्रस्तु सपत्नीकः स्थितोऽभवत् ॥३०॥
30. tataḥ śayyāgṛhaṁ prāpya bhagavānṛṣisattamaḥ ,
saṁviveśa narendrastu sapatnīkaḥ sthito'bhavat.
saṁviveśa narendrastu sapatnīkaḥ sthito'bhavat.
30.
tataḥ śayyāgṛham prāpya bhagavān ṛṣisattamaḥ
saṃviveśa narendraḥ tu sapatnīkaḥ sthitaḥ abhavat
saṃviveśa narendraḥ tu sapatnīkaḥ sthitaḥ abhavat
30.
tataḥ bhagavān ṛṣisattamaḥ śayyāgṛham prāpya
saṃviveśa tu narendraḥ sapatnīkaḥ sthitaḥ abhavat
saṃviveśa tu narendraḥ sapatnīkaḥ sthitaḥ abhavat
30.
Then, the venerable sage, the best among ascetics, went to the bed-chamber and lay down. However, the king remained standing with his wife.
न प्रबोध्योऽस्मि संसुप्त इत्युवाचाथ भार्गवः ।
संवाहितव्यौ पादौ मे जागर्तव्यं च वां निशि ॥३१॥
संवाहितव्यौ पादौ मे जागर्तव्यं च वां निशि ॥३१॥
31. na prabodhyo'smi saṁsupta ityuvācātha bhārgavaḥ ,
saṁvāhitavyau pādau me jāgartavyaṁ ca vāṁ niśi.
saṁvāhitavyau pādau me jāgartavyaṁ ca vāṁ niśi.
31.
na prabodhyaḥ asmi saṃsuptaḥ iti uvāca atha bhārgavaḥ
saṃvāhitavyau pādau me jāgartavyam ca vām niśi
saṃvāhitavyau pādau me jāgartavyam ca vām niśi
31.
atha bhārgavaḥ uvāca aham saṃsuptaḥ (san) na prabodhyaḥ
asmi iti me pādau saṃvāhitavyau ca vām niśi jāgartavyam
asmi iti me pādau saṃvāhitavyau ca vām niśi jāgartavyam
31.
Then Bhārgava said: "If I fall into a deep sleep, I am not to be awakened. My feet are to be massaged, and you two must remain awake throughout the night."
अविशङ्कश्च कुशिकस्तथेत्याह स धर्मवित् ।
न प्रबोधयतां तं च तौ तदा रजनीक्षये ॥३२॥
न प्रबोधयतां तं च तौ तदा रजनीक्षये ॥३२॥
32. aviśaṅkaśca kuśikastathetyāha sa dharmavit ,
na prabodhayatāṁ taṁ ca tau tadā rajanīkṣaye.
na prabodhayatāṁ taṁ ca tau tadā rajanīkṣaye.
32.
aviśaṅkaḥ ca kuśikaḥ tathā iti āha saḥ dharmavit
na prabodhayatām tam ca tau tadā rajanīkṣaye
na prabodhayatām tam ca tau tadā rajanīkṣaye
32.
ca aviśaṅkaḥ saḥ dharmavit kuśikaḥ tathā iti
āha ca tau tadā rajanīkṣaye tam na prabodhayatām
āha ca tau tadā rajanīkṣaye tam na prabodhayatām
32.
And King Kuśika, without hesitation, replied, 'So be it,' for he was a knower of natural law (dharma). And accordingly, those two did not awaken him then, even at the breaking of dawn.
यथादेशं महर्षेस्तु शुश्रूषापरमौ तदा ।
बभूवतुर्महाराज प्रयतावथ दंपती ॥३३॥
बभूवतुर्महाराज प्रयतावथ दंपती ॥३३॥
33. yathādeśaṁ maharṣestu śuśrūṣāparamau tadā ,
babhūvaturmahārāja prayatāvatha daṁpatī.
babhūvaturmahārāja prayatāvatha daṁpatī.
33.
yathādeśam maharṣeḥ tu śuśrūṣāparamau tadā
babhūvatuḥ mahārāja prayatāv atha dampatī
babhūvatuḥ mahārāja prayatāv atha dampatī
33.
mahārāja tadā atha dampatī prayatāv maharṣeḥ
yathādeśam śuśrūṣāparamau babhūvatuḥ
yathādeśam śuśrūṣāparamau babhūvatuḥ
33.
O great king, then that diligent couple became extremely devoted to serving the great sage as instructed.
ततः स भगवान्विप्रः समादिश्य नराधिपम् ।
सुष्वापैकेन पार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम् ॥३४॥
सुष्वापैकेन पार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम् ॥३४॥
34. tataḥ sa bhagavānvipraḥ samādiśya narādhipam ,
suṣvāpaikena pārśvena divasānekaviṁśatim.
suṣvāpaikena pārśvena divasānekaviṁśatim.
34.
tataḥ sa bhagavān vipraḥ samādiśya narādhipam
suṣvāpa ekena pārśvena divasān ekaviṃśatim
suṣvāpa ekena pārśvena divasān ekaviṃśatim
34.
tataḥ sa bhagavān vipraḥ narādhipam samādiśya
ekena pārśvena ekaviṃśatim divasān suṣvāpa
ekena pārśvena ekaviṃśatim divasān suṣvāpa
34.
Then that venerable brahmin, after giving instructions to the king, slept on one side for twenty-one days.
स तु राजा निराहारः सभार्यः कुरुनन्दन ।
पर्युपासत तं हृष्टश्च्यवनाराधने रतः ॥३५॥
पर्युपासत तं हृष्टश्च्यवनाराधने रतः ॥३५॥
35. sa tu rājā nirāhāraḥ sabhāryaḥ kurunandana ,
paryupāsata taṁ hṛṣṭaścyavanārādhane rataḥ.
paryupāsata taṁ hṛṣṭaścyavanārādhane rataḥ.
35.
sa tu rājā nirāhāraḥ sabhāryaḥ kurunandana
paryupāsata tam hṛṣṭaḥ cyavanārādhane rataḥ
paryupāsata tam hṛṣṭaḥ cyavanārādhane rataḥ
35.
kurunandana tu sa rājā nirāhāraḥ sabhāryaḥ
hṛṣṭaḥ cyavanārādhane rataḥ tam paryupāsata
hṛṣṭaḥ cyavanārādhane rataḥ tam paryupāsata
35.
But that king, O scion of Kuru (kurunandana), fasting and accompanied by his wife, attended upon him, joyful and dedicated to the veneration of Cyavana.
भार्गवस्तु समुत्तस्थौ स्वयमेव तपोधनः ।
अकिंचिदुक्त्वा तु गृहान्निश्चक्राम महातपाः ॥३६॥
अकिंचिदुक्त्वा तु गृहान्निश्चक्राम महातपाः ॥३६॥
36. bhārgavastu samuttasthau svayameva tapodhanaḥ ,
akiṁciduktvā tu gṛhānniścakrāma mahātapāḥ.
akiṁciduktvā tu gṛhānniścakrāma mahātapāḥ.
36.
bhārgavaḥ tu samuttasthau svayam eva tapodhanaḥ
akiṃcit uktvā tu gṛhāt niścakrāma mahātapāḥ
akiṃcit uktvā tu gṛhāt niścakrāma mahātapāḥ
36.
tu bhārgavaḥ tapodhanaḥ svayam eva samuttasthau
tu akiṃcit uktvā mahātapāḥ gṛhāt niścakrāma
tu akiṃcit uktvā mahātapāḥ gṛhāt niścakrāma
36.
But Bhargava, who was rich in asceticism (tapas), stood up by himself. Then, without saying a word, that great ascetic (mahātapas) departed from the dwelling.
तमन्वगच्छतां तौ तु क्षुधितौ श्रमकर्शितौ ।
भार्यापती मुनिश्रेष्ठो न च ताववलोकयत् ॥३७॥
भार्यापती मुनिश्रेष्ठो न च ताववलोकयत् ॥३७॥
37. tamanvagacchatāṁ tau tu kṣudhitau śramakarśitau ,
bhāryāpatī muniśreṣṭho na ca tāvavalokayat.
bhāryāpatī muniśreṣṭho na ca tāvavalokayat.
37.
tam anvagacchatām tau tu kṣudhitau śramakarśitau
bhāryāpatī muniśreṣṭhaḥ na ca tau avalokayat
bhāryāpatī muniśreṣṭhaḥ na ca tau avalokayat
37.
Those two, the husband and wife, hungry and weakened by fatigue, followed him. However, the best of ascetics (muni) did not notice them.
तयोस्तु प्रेक्षतोरेव भार्गवाणां कुलोद्वहः ।
अन्तर्हितोऽभूद्राजेन्द्र ततो राजापतत्क्षितौ ॥३८॥
अन्तर्हितोऽभूद्राजेन्द्र ततो राजापतत्क्षितौ ॥३८॥
38. tayostu prekṣatoreva bhārgavāṇāṁ kulodvahaḥ ,
antarhito'bhūdrājendra tato rājāpatatkṣitau.
antarhito'bhūdrājendra tato rājāpatatkṣitau.
38.
tayoḥ tu prekṣatoḥ eva bhārgavāṇām kulodvahaḥ
antardhitaḥ abhūt rājendra tataḥ rājā apatat kṣitau
antardhitaḥ abhūt rājendra tataḥ rājā apatat kṣitau
38.
But as those two were still watching, O king of kings, the upholder of the Bhārgava lineage vanished. Then the king fell to the ground.
स मुहूर्तं समाश्वस्य सह देव्या महाद्युतिः ।
पुनरन्वेषणे यत्नमकरोत्परमं तदा ॥३९॥
पुनरन्वेषणे यत्नमकरोत्परमं तदा ॥३९॥
39. sa muhūrtaṁ samāśvasya saha devyā mahādyutiḥ ,
punaranveṣaṇe yatnamakarotparamaṁ tadā.
punaranveṣaṇe yatnamakarotparamaṁ tadā.
39.
saḥ muhūrtam samāśvasya saha devyā mahādyutiḥ
punar anveṣaṇe yatnam akarot paramam tadā
punar anveṣaṇe yatnam akarot paramam tadā
39.
Having recovered for a moment with the queen, that greatly radiant king then made a supreme effort in searching again.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52 (current chapter)
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47