Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-15, chapter-10

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
धृतराष्ट्र उवाच ।
व्यवहाराश्च ते तात नित्यमाप्तैरधिष्ठिताः ।
योज्यास्तुष्टैर्हितै राजन्नित्यं चारैरनुष्ठिताः ॥१॥
1. dhṛtarāṣṭra uvāca ,
vyavahārāśca te tāta nityamāptairadhiṣṭhitāḥ ,
yojyāstuṣṭairhitai rājannityaṁ cārairanuṣṭhitāḥ.
परिमाणं विदित्वा च दण्डं दण्ड्येषु भारत ।
प्रणयेयुर्यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर ॥२॥
2. parimāṇaṁ viditvā ca daṇḍaṁ daṇḍyeṣu bhārata ,
praṇayeyuryathānyāyaṁ puruṣāste yudhiṣṭhira.
आदानरुचयश्चैव परदाराभिमर्शकाः ।
उग्रदण्डप्रधानाश्च मिथ्या व्याहारिणस्तथा ॥३॥
3. ādānarucayaścaiva paradārābhimarśakāḥ ,
ugradaṇḍapradhānāśca mithyā vyāhāriṇastathā.
आक्रोष्टारश्च लुब्धाश्च हन्तारः साहसप्रियाः ।
सभाविहारभेत्तारो वर्णानां च प्रदूषकाः ।
हिरण्यदण्ड्या वध्याश्च कर्तव्या देशकालतः ॥४॥
4. ākroṣṭāraśca lubdhāśca hantāraḥ sāhasapriyāḥ ,
sabhāvihārabhettāro varṇānāṁ ca pradūṣakāḥ ,
hiraṇyadaṇḍyā vadhyāśca kartavyā deśakālataḥ.
प्रातरेव हि पश्येथा ये कुर्युर्व्ययकर्म ते ।
अलंकारमथो भोज्यमत ऊर्ध्वं समाचरेः ॥५॥
5. prātareva hi paśyethā ye kuryurvyayakarma te ,
alaṁkāramatho bhojyamata ūrdhvaṁ samācareḥ.
पश्येथाश्च ततो योधान्सदा त्वं परिहर्षयन् ।
दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत् ॥६॥
6. paśyethāśca tato yodhānsadā tvaṁ pariharṣayan ,
dūtānāṁ ca carāṇāṁ ca pradoṣaste sadā bhavet.
सदा चापररात्रं ते भवेत्कार्यार्थनिर्णये ।
मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ने च सदा भवेत् ॥७॥
7. sadā cāpararātraṁ te bhavetkāryārthanirṇaye ,
madhyarātre vihāraste madhyāhne ca sadā bhavet.
सर्वे त्वात्ययिकाः कालाः कार्याणां भरतर्षभ ।
तथैवालंकृतः काले तिष्ठेथा भूरिदक्षिणः ।
चक्रवत्कर्मणां तात पर्यायो ह्येष नित्यशः ॥८॥
8. sarve tvātyayikāḥ kālāḥ kāryāṇāṁ bharatarṣabha ,
tathaivālaṁkṛtaḥ kāle tiṣṭhethā bhūridakṣiṇaḥ ,
cakravatkarmaṇāṁ tāta paryāyo hyeṣa nityaśaḥ.
कोशस्य संचये यत्नं कुर्वीथा न्यायतः सदा ।
द्विविधस्य महाराज विपरीतं विवर्जयेः ॥९॥
9. kośasya saṁcaye yatnaṁ kurvīthā nyāyataḥ sadā ,
dvividhasya mahārāja viparītaṁ vivarjayeḥ.
चारैर्विदित्वा शत्रूंश्च ये ते राज्यान्तरायिणः ।
तानाप्तैः पुरुषैर्दूराद्घातयेथाः परस्परम् ॥१०॥
10. cārairviditvā śatrūṁśca ye te rājyāntarāyiṇaḥ ,
tānāptaiḥ puruṣairdūrādghātayethāḥ parasparam.
कर्मदृष्ट्याथ भृत्यांस्त्वं वरयेथाः कुरूद्वह ।
कारयेथाश्च कर्माणि युक्तायुक्तैरधिष्ठितैः ॥११॥
11. karmadṛṣṭyātha bhṛtyāṁstvaṁ varayethāḥ kurūdvaha ,
kārayethāśca karmāṇi yuktāyuktairadhiṣṭhitaiḥ.
सेनाप्रणेता च भवेत्तव तात दृढव्रतः ।
शूरः क्लेशसहश्चैव प्रियश्च तव मानवः ॥१२॥
12. senāpraṇetā ca bhavettava tāta dṛḍhavrataḥ ,
śūraḥ kleśasahaścaiva priyaśca tava mānavaḥ.
सर्वे जानपदाश्चैव तव कर्माणि पाण्डव ।
पौरोगवाश्च सभ्याश्च कुर्युर्ये व्यवहारिणः ॥१३॥
13. sarve jānapadāścaiva tava karmāṇi pāṇḍava ,
paurogavāśca sabhyāśca kuryurye vyavahāriṇaḥ.
स्वरन्ध्रं पररन्ध्रं च स्वेषु चैव परेषु च ।
उपलक्षयितव्यं ते नित्यमेव युधिष्ठिर ॥१४॥
14. svarandhraṁ pararandhraṁ ca sveṣu caiva pareṣu ca ,
upalakṣayitavyaṁ te nityameva yudhiṣṭhira.
देशान्तरस्थाश्च नरा विक्रान्ताः सर्वकर्मसु ।
मात्राभिरनुरूपाभिरनुग्राह्या हितास्त्वया ॥१५॥
15. deśāntarasthāśca narā vikrāntāḥ sarvakarmasu ,
mātrābhiranurūpābhiranugrāhyā hitāstvayā.
गुणार्थिनां गुणः कार्यो विदुषां ते जनाधिप ।
अविचाल्याश्च ते ते स्युर्यथा मेरुर्महागिरिः ॥१६॥
16. guṇārthināṁ guṇaḥ kāryo viduṣāṁ te janādhipa ,
avicālyāśca te te syuryathā merurmahāgiriḥ.