महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-14, chapter-57
वैशंपायन उवाच ।
स मित्रसहमासाद्य त्वभिज्ञानमयाचत ।
तस्मै ददावभिज्ञानं स चेक्ष्वाकुवरस्तदा ॥१॥
स मित्रसहमासाद्य त्वभिज्ञानमयाचत ।
तस्मै ददावभिज्ञानं स चेक्ष्वाकुवरस्तदा ॥१॥
1. vaiśaṁpāyana uvāca ,
sa mitrasahamāsādya tvabhijñānamayācata ,
tasmai dadāvabhijñānaṁ sa cekṣvākuvarastadā.
sa mitrasahamāsādya tvabhijñānamayācata ,
tasmai dadāvabhijñānaṁ sa cekṣvākuvarastadā.
1.
vaiśaṃpāyana uvāca sa mitrasaham āsādya tu abhijñānam
ayācata | tasmai dadau abhijñānam sa ca ikṣvākuvaraḥ tadā
ayācata | tasmai dadau abhijñānam sa ca ikṣvākuvaraḥ tadā
1.
vaiśaṃpāyana uvāca sa mitrasaham āsādya tu abhijñānam
ayācata ca tadā saḥ ikṣvākuvaraḥ tasmai abhijñānam dadau
ayācata ca tadā saḥ ikṣvākuvaraḥ tasmai abhijñānam dadau
1.
Vaiśampāyana said: Having approached Mitrasaha, he asked for the token of recognition (abhijñāna). And that best of Ikṣvākus then gave the token of recognition to him.
सौदास उवाच ।
न चैवैषा गतिः क्षेम्या न चान्या विद्यते गतिः ।
एतन्मे मतमाज्ञाय प्रयच्छ मणिकुण्डले ॥२॥
न चैवैषा गतिः क्षेम्या न चान्या विद्यते गतिः ।
एतन्मे मतमाज्ञाय प्रयच्छ मणिकुण्डले ॥२॥
2. saudāsa uvāca ,
na caivaiṣā gatiḥ kṣemyā na cānyā vidyate gatiḥ ,
etanme matamājñāya prayaccha maṇikuṇḍale.
na caivaiṣā gatiḥ kṣemyā na cānyā vidyate gatiḥ ,
etanme matamājñāya prayaccha maṇikuṇḍale.
2.
saudāsa uvāca na ca eva eṣā gatiḥ kṣemyā na ca anyā
vidyate gatiḥ | etat me matam ājñāya prayaccha maṇikuṇḍale
vidyate gatiḥ | etat me matam ājñāya prayaccha maṇikuṇḍale
2.
saudāsa uvāca ca eṣā gatiḥ na eva kṣemyā ca anyā gatiḥ
na vidyate etat me matam ājñāya maṇikuṇḍale prayaccha
na vidyate etat me matam ājñāya maṇikuṇḍale prayaccha
2.
Saudāsa said: This course of action is certainly not safe, and no other course is available. Therefore, having understood this opinion of mine, give me the jewel earrings.
वैशंपायन उवाच ।
इत्युक्तस्तामुत्तङ्कस्तु भर्तुर्वाक्यमथाब्रवीत् ।
श्रुत्वा च सा ततः प्रादात्तस्मै ते मणिकुण्डले ॥३॥
इत्युक्तस्तामुत्तङ्कस्तु भर्तुर्वाक्यमथाब्रवीत् ।
श्रुत्वा च सा ततः प्रादात्तस्मै ते मणिकुण्डले ॥३॥
3. vaiśaṁpāyana uvāca ,
ityuktastāmuttaṅkastu bharturvākyamathābravīt ,
śrutvā ca sā tataḥ prādāttasmai te maṇikuṇḍale.
ityuktastāmuttaṅkastu bharturvākyamathābravīt ,
śrutvā ca sā tataḥ prādāttasmai te maṇikuṇḍale.
3.
vaiśampāyana uvāca iti uktaḥ tām uttaṅkaḥ tu bhartuḥ vākyam
atha abravīt śrutvā ca sā tataḥ prādāt tasmai te maṇikuṇḍale
atha abravīt śrutvā ca sā tataḥ prādāt tasmai te maṇikuṇḍale
3.
vaiśampāyana uvāca uttaṅkaḥ tu iti tām uktaḥ atha bhartuḥ
vākyam abravīt sā ca śrutvā tataḥ te maṇikuṇḍale tasmai prādāt
vākyam abravīt sā ca śrutvā tataḥ te maṇikuṇḍale tasmai prādāt
3.
Vaiśampāyana said: Thus addressed, Uttanka then conveyed his master's command to her. And she, having heard, then gave those jeweled earrings to him.
अवाप्य कुण्डले ते तु राजानं पुनरब्रवीत् ।
किमेतद्गुह्यवचनं श्रोतुमिच्छामि पार्थिव ॥४॥
किमेतद्गुह्यवचनं श्रोतुमिच्छामि पार्थिव ॥४॥
4. avāpya kuṇḍale te tu rājānaṁ punarabravīt ,
kimetadguhyavacanaṁ śrotumicchāmi pārthiva.
kimetadguhyavacanaṁ śrotumicchāmi pārthiva.
4.
avāpya kuṇḍale te tu rājānam punaḥ abravīt kim
etat guhyam vacanam śrotum icchāmi pārthiva
etat guhyam vacanam śrotum icchāmi pārthiva
4.
uttankaḥ tu te kuṇḍale avāpya rājānam punaḥ abravīt he pārthiva,
etat guhyam vacanam kim,
śrotum icchāmi
etat guhyam vacanam kim,
śrotum icchāmi
4.
But having obtained those two earrings, he again spoke to the king: "O King, what is this secret statement? I wish to hear it."
सौदास उवाच ।
प्रजा निसर्गाद्विप्रान्वै क्षत्रियाः पूजयन्ति ह ।
विप्रेभ्यश्चापि बहवो दोषाः प्रादुर्भवन्ति नः ॥५॥
प्रजा निसर्गाद्विप्रान्वै क्षत्रियाः पूजयन्ति ह ।
विप्रेभ्यश्चापि बहवो दोषाः प्रादुर्भवन्ति नः ॥५॥
5. saudāsa uvāca ,
prajā nisargādviprānvai kṣatriyāḥ pūjayanti ha ,
viprebhyaścāpi bahavo doṣāḥ prādurbhavanti naḥ.
prajā nisargādviprānvai kṣatriyāḥ pūjayanti ha ,
viprebhyaścāpi bahavo doṣāḥ prādurbhavanti naḥ.
5.
saudāsaḥ uvāca prajā nisargāt viprān vai kṣatriyāḥ pūjayanti
ha viprebhyaḥ ca api bahavaḥ doṣāḥ prādurbhavanti naḥ
ha viprebhyaḥ ca api bahavaḥ doṣāḥ prādurbhavanti naḥ
5.
saudāsaḥ uvāca ha,
kṣatriyāḥ prajāḥ nisargāt vai viprān pūjayanti ca api viprebhyaḥ naḥ bahavaḥ doṣāḥ prādurbhavanti
kṣatriyāḥ prajāḥ nisargāt vai viprān pūjayanti ca api viprebhyaḥ naḥ bahavaḥ doṣāḥ prādurbhavanti
5.
Saudāsa said: "By nature, the people, particularly kshatriyas, indeed revere the brahmins (vipra). Yet, many faults also arise for us from these very brahmins (vipra)."
सोऽहं द्विजेभ्यः प्रणतो विप्राद्दोषमवाप्तवान् ।
गतिमन्यां न पश्यामि मदयन्तीसहायवान् ।
स्वर्गद्वारस्य गमने स्थाने चेह द्विजोत्तम ॥६॥
गतिमन्यां न पश्यामि मदयन्तीसहायवान् ।
स्वर्गद्वारस्य गमने स्थाने चेह द्विजोत्तम ॥६॥
6. so'haṁ dvijebhyaḥ praṇato viprāddoṣamavāptavān ,
gatimanyāṁ na paśyāmi madayantīsahāyavān ,
svargadvārasya gamane sthāne ceha dvijottama.
gatimanyāṁ na paśyāmi madayantīsahāyavān ,
svargadvārasya gamane sthāne ceha dvijottama.
6.
saḥ aham dvijebhyaḥ praṇataḥ viprāt
doṣam avāptavān gatim anyām na
paśyāmi madayantī sahāyavān svargadvārasya
gamane sthāne ca iha dvijottama
doṣam avāptavān gatim anyām na
paśyāmi madayantī sahāyavān svargadvārasya
gamane sthāne ca iha dvijottama
6.
saḥ aham dvijebhyaḥ praṇataḥ viprāt doṣam avāptavān madayantī sahāyavān [aham] anyām gatim na paśyāmi ca iha svargadvārasya gamane sthāne,
he dvijottama
he dvijottama
6.
"I, who bowed to the brahmins (dvija), have nevertheless incurred a fault from a brahmin (vipra). Having Madayantī as my companion, I see no other recourse, O best of brahmins (dvija), here in this place, on the way to the gate of heaven."
न हि राज्ञा विशेषेण विरुद्धेन द्विजातिभिः ।
शक्यं नृलोके संस्थातुं प्रेत्य वा सुखमेधितुम् ॥७॥
शक्यं नृलोके संस्थातुं प्रेत्य वा सुखमेधितुम् ॥७॥
7. na hi rājñā viśeṣeṇa viruddhena dvijātibhiḥ ,
śakyaṁ nṛloke saṁsthātuṁ pretya vā sukhamedhitum.
śakyaṁ nṛloke saṁsthātuṁ pretya vā sukhamedhitum.
7.
na hi rājñā viśeṣeṇa viruddhena dvijātibhiḥ
śakyam nṛloke saṃsthātum pretya vā sukham edhitum
śakyam nṛloke saṃsthātum pretya vā sukham edhitum
7.
hi rājñā viśeṣeṇa dvijātibhiḥ viruddhena nṛloke
saṃsthātum vā pretya sukham edhitum na śakyam
saṃsthātum vā pretya sukham edhitum na śakyam
7.
Indeed, it is not possible for a king, especially one who is opposed by the twice-born (dvijas), to remain established in the human world or to attain happiness in the afterlife.
तदिष्टे ते मयैवैते दत्ते स्वे मणिकुण्डले ।
यः कृतस्तेऽद्य समयः सफलं तं कुरुष्व मे ॥८॥
यः कृतस्तेऽद्य समयः सफलं तं कुरुष्व मे ॥८॥
8. tadiṣṭe te mayaivaite datte sve maṇikuṇḍale ,
yaḥ kṛtaste'dya samayaḥ saphalaṁ taṁ kuruṣva me.
yaḥ kṛtaste'dya samayaḥ saphalaṁ taṁ kuruṣva me.
8.
tat iṣṭe te mayā eva ete datte sve maṇikuṇḍale
yaḥ kṛtaḥ te adya samayaḥ saphalam tam kuruṣva me
yaḥ kṛtaḥ te adya samayaḥ saphalam tam kuruṣva me
8.
tat mayā eva ete sve iṣṭe maṇikuṇḍale te datte
yaḥ samayaḥ adya te kṛtaḥ tam me saphalam kuruṣva
yaḥ samayaḥ adya te kṛtaḥ tam me saphalam kuruṣva
8.
Therefore, these two jeweled earrings, my own valued possessions, are given by me to you. The agreement (samaya) you made today, make it fruitful for me.
उत्तङ्क उवाच ।
राजंस्तथेह कर्तास्मि पुनरेष्यामि ते वशम् ।
प्रश्नं तु कंचित्प्रष्टुं त्वां व्यवसिष्ये परंतप ॥९॥
राजंस्तथेह कर्तास्मि पुनरेष्यामि ते वशम् ।
प्रश्नं तु कंचित्प्रष्टुं त्वां व्यवसिष्ये परंतप ॥९॥
9. uttaṅka uvāca ,
rājaṁstatheha kartāsmi punareṣyāmi te vaśam ,
praśnaṁ tu kaṁcitpraṣṭuṁ tvāṁ vyavasiṣye paraṁtapa.
rājaṁstatheha kartāsmi punareṣyāmi te vaśam ,
praśnaṁ tu kaṁcitpraṣṭuṁ tvāṁ vyavasiṣye paraṁtapa.
9.
uttaṅka uvāca rājan tathā iha kartā asmi punaḥ eṣyāmi te
vaśam praśnam tu kaṃcit praṣṭum tvām vyavasiṣye paraṃtapa
vaśam praśnam tu kaṃcit praṣṭum tvām vyavasiṣye paraṃtapa
9.
uttaṅka uvāca rājan iha tathā kartā asmi,
punaḥ te vaśam eṣyāmi tu paraṃtapa tvām kaṃcit praśnam praṣṭum vyavasiṣye
punaḥ te vaśam eṣyāmi tu paraṃtapa tvām kaṃcit praśnam praṣṭum vyavasiṣye
9.
Uttanka said: 'O King, I shall act accordingly here, and I will return to your command. But, O scorcher of foes, I intend to ask you a certain question.'
सौदास उवाच ।
ब्रूहि विप्र यथाकामं प्रतिवक्तास्मि ते वचः ।
छेत्तास्मि संशयं तेऽद्य न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥१०॥
ब्रूहि विप्र यथाकामं प्रतिवक्तास्मि ते वचः ।
छेत्तास्मि संशयं तेऽद्य न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥१०॥
10. saudāsa uvāca ,
brūhi vipra yathākāmaṁ prativaktāsmi te vacaḥ ,
chettāsmi saṁśayaṁ te'dya na me'trāsti vicāraṇā.
brūhi vipra yathākāmaṁ prativaktāsmi te vacaḥ ,
chettāsmi saṁśayaṁ te'dya na me'trāsti vicāraṇā.
10.
saudāsa uvāca brūhi vipra yathākāmam prativaktā asmi te
vacaḥ chettā asmi saṃśayam te adya na me atra asti vicāraṇā
vacaḥ chettā asmi saṃśayam te adya na me atra asti vicāraṇā
10.
saudāsa uvāca vipra yathākāmam brūhi! te vacaḥ prativaktā
asmi te saṃśayam adya chettā asmi atra me vicāraṇā na asti
asmi te saṃśayam adya chettā asmi atra me vicāraṇā na asti
10.
Saudasa said: 'Speak, O Brahmin, as you desire! I will answer your question and remove your doubt today. There is no hesitation for me in this matter.'
उत्तङ्क उवाच ।
प्राहुर्वाक्संगतं मित्रं धर्मनैपुण्यदर्शिनः ।
मित्रेषु यश्च विषमः स्तेन इत्येव तं विदुः ॥११॥
प्राहुर्वाक्संगतं मित्रं धर्मनैपुण्यदर्शिनः ।
मित्रेषु यश्च विषमः स्तेन इत्येव तं विदुः ॥११॥
11. uttaṅka uvāca ,
prāhurvāksaṁgataṁ mitraṁ dharmanaipuṇyadarśinaḥ ,
mitreṣu yaśca viṣamaḥ stena ityeva taṁ viduḥ.
prāhurvāksaṁgataṁ mitraṁ dharmanaipuṇyadarśinaḥ ,
mitreṣu yaśca viṣamaḥ stena ityeva taṁ viduḥ.
11.
uttaṅkaḥ uvāca pra āhuḥ vāk saṃgatam mitram dharma naipuṇya
darśinaḥ mitreṣu yaḥ ca viṣamaḥ stenaḥ iti eva tam viduḥ
darśinaḥ mitreṣu yaḥ ca viṣamaḥ stenaḥ iti eva tam viduḥ
11.
uttaṅkaḥ uvāca dharma naipuṇya
darśinaḥ vāk saṃgatam mitram
pra āhuḥ ca yaḥ mitreṣu viṣamaḥ
asti tam eva stenaḥ iti viduḥ
darśinaḥ vāk saṃgatam mitram
pra āhuḥ ca yaḥ mitreṣu viṣamaḥ
asti tam eva stenaḥ iti viduḥ
11.
Uttanka said: Those who discern the subtleties of righteousness (dharma) declare that a friend is one whose speech is consistent (with their actions). And whoever behaves unevenly or deceitfully among friends, they indeed know him to be a thief.
स भवान्मित्रतामद्य संप्राप्तो मम पार्थिव ।
स मे बुद्धिं प्रयच्छस्व समां बुद्धिमतां वर ॥१२॥
स मे बुद्धिं प्रयच्छस्व समां बुद्धिमतां वर ॥१२॥
12. sa bhavānmitratāmadya saṁprāpto mama pārthiva ,
sa me buddhiṁ prayacchasva samāṁ buddhimatāṁ vara.
sa me buddhiṁ prayacchasva samāṁ buddhimatāṁ vara.
12.
saḥ bhavān mitratām adya samprāptaḥ mama pārthiva
saḥ me buddhim prayacchasva samām buddhimatām vara
saḥ me buddhim prayacchasva samām buddhimatām vara
12.
pārthiva saḥ bhavān adya mama mitratām samprāptaḥ he
buddhimatām vara saḥ me samām buddhim prayacchasva
buddhimatām vara saḥ me samām buddhim prayacchasva
12.
O King (pārthiva), you have now attained my friendship. Therefore, O best among the wise, please grant me an impartial (samām) understanding (buddhi).
अवाप्तार्थोऽहमद्येह भवांश्च पुरुषादकः ।
भवत्सकाशमागन्तुं क्षमं मम न वेति वा ॥१३॥
भवत्सकाशमागन्तुं क्षमं मम न वेति वा ॥१३॥
13. avāptārtho'hamadyeha bhavāṁśca puruṣādakaḥ ,
bhavatsakāśamāgantuṁ kṣamaṁ mama na veti vā.
bhavatsakāśamāgantuṁ kṣamaṁ mama na veti vā.
13.
avāpta arthaḥ aham adya iha bhavān ca puruṣa adakaḥ
bhavat sakāśam āgantum kṣamam mama na vā iti
bhavat sakāśam āgantum kṣamam mama na vā iti
13.
adya iha aham avāpta arthaḥ ca bhavān puruṣa adakaḥ
mama bhavat sakāśam āgantum kṣamam vā na iti
mama bhavat sakāśam āgantum kṣamam vā na iti
13.
I have accomplished my objective here today, and you are a man-eater. Is it appropriate for me to approach your presence, or not?
सौदास उवाच ।
क्षमं चेदिह वक्तव्यं मया द्विजवरोत्तम ।
मत्समीपं द्विजश्रेष्ठ नागन्तव्यं कथंचन ॥१४॥
क्षमं चेदिह वक्तव्यं मया द्विजवरोत्तम ।
मत्समीपं द्विजश्रेष्ठ नागन्तव्यं कथंचन ॥१४॥
14. saudāsa uvāca ,
kṣamaṁ cediha vaktavyaṁ mayā dvijavarottama ,
matsamīpaṁ dvijaśreṣṭha nāgantavyaṁ kathaṁcana.
kṣamaṁ cediha vaktavyaṁ mayā dvijavarottama ,
matsamīpaṁ dvijaśreṣṭha nāgantavyaṁ kathaṁcana.
14.
saudāsaḥ uvāca kṣamam cet iha vaktavyam mayā dvija vara
uttama mat samīpam dvija śreṣṭha na āgantavyam kathaṃcana
uttama mat samīpam dvija śreṣṭha na āgantavyam kathaṃcana
14.
saudāsaḥ uvāca cet iha mayā kṣamam vaktavyam he dvijavarottama
he dvijaśreṣṭha kathaṃcana mat samīpam na āgantavyam
he dvijaśreṣṭha kathaṃcana mat samīpam na āgantavyam
14.
Saudasa said: If it is appropriate for me to speak here, O most excellent among brahmins, then, O best of brahmins, you must not come near me under any circumstances.
एवं तव प्रपश्यामि श्रेयो भृगुकुलोद्वह ।
आगच्छतो हि ते विप्र भवेन्मृत्युरसंशयम् ॥१५॥
आगच्छतो हि ते विप्र भवेन्मृत्युरसंशयम् ॥१५॥
15. evaṁ tava prapaśyāmi śreyo bhṛgukulodvaha ,
āgacchato hi te vipra bhavenmṛtyurasaṁśayam.
āgacchato hi te vipra bhavenmṛtyurasaṁśayam.
15.
evam tava prapaśyāmi śreyaḥ bhṛgukulodvaha
āgacchataḥ hi te vipra bhavet mṛtyuḥ asaṃśayam
āgacchataḥ hi te vipra bhavet mṛtyuḥ asaṃśayam
15.
bhṛgukulodvaha vipra evam tava śreyaḥ prapaśyāmi
hi āgacchataḥ te mṛtyuḥ asaṃśayam bhavet
hi āgacchataḥ te mṛtyuḥ asaṃśayam bhavet
15.
O scion of the Bhrigu family, I clearly see what is best for you in this situation. Indeed, O Brahmin, if you proceed, death will undoubtedly befall you.
वैशंपायन उवाच ।
इत्युक्तः स तदा राज्ञा क्षमं बुद्धिमता हितम् ।
समनुज्ञाप्य राजानमहल्यां प्रति जग्मिवान् ॥१६॥
इत्युक्तः स तदा राज्ञा क्षमं बुद्धिमता हितम् ।
समनुज्ञाप्य राजानमहल्यां प्रति जग्मिवान् ॥१६॥
16. vaiśaṁpāyana uvāca ,
ityuktaḥ sa tadā rājñā kṣamaṁ buddhimatā hitam ,
samanujñāpya rājānamahalyāṁ prati jagmivān.
ityuktaḥ sa tadā rājñā kṣamaṁ buddhimatā hitam ,
samanujñāpya rājānamahalyāṁ prati jagmivān.
16.
vaiśaṃpāyanaḥ uvāca iti uktaḥ saḥ tadā rājñā kṣamam
buddhimatā hitam samanujñāpya rājānam ahalyām prati jagmyivān
buddhimatā hitam samanujñāpya rājānam ahalyām prati jagmyivān
16.
vaiśaṃpāyanaḥ uvāca tadā buddhimatā rājñā kṣamam hitam
iti uktaḥ saḥ rājānam samanujñāpya ahalyām prati jagmyivān
iti uktaḥ saḥ rājānam samanujñāpya ahalyām prati jagmyivān
16.
Vaiśampayana said: Thus addressed then by the wise king with fitting and beneficial words, he took leave of the king and departed towards Ahalya.
गृहीत्वा कुण्डले दिव्ये गुरुपत्न्याः प्रियंकरः ।
जवेन महता प्रायाद्गौतमस्याश्रमं प्रति ॥१७॥
जवेन महता प्रायाद्गौतमस्याश्रमं प्रति ॥१७॥
17. gṛhītvā kuṇḍale divye gurupatnyāḥ priyaṁkaraḥ ,
javena mahatā prāyādgautamasyāśramaṁ prati.
javena mahatā prāyādgautamasyāśramaṁ prati.
17.
gṛhītvā kuṇḍale divye gurupatnyāḥ priyaṃkaraḥ
javena mahatā prāyāt gautamasya āśramam prati
javena mahatā prāyāt gautamasya āśramam prati
17.
gurupatnyāḥ priyaṃkaraḥ divye kuṇḍale gṛhītvā
mahatā javena gautamasya āśramam prati prāyāt
mahatā javena gautamasya āśramam prati prāyāt
17.
Pleasing to the guru's wife, he took her two divine earrings and departed with great speed towards Gautama's hermitage (āśrama).
यथा तयो रक्षणं च मदयन्त्याभिभाषितम् ।
तथा ते कुण्डले बद्ध्वा तथा कृष्णाजिनेऽनयत् ॥१८॥
तथा ते कुण्डले बद्ध्वा तथा कृष्णाजिनेऽनयत् ॥१८॥
18. yathā tayo rakṣaṇaṁ ca madayantyābhibhāṣitam ,
tathā te kuṇḍale baddhvā tathā kṛṣṇājine'nayat.
tathā te kuṇḍale baddhvā tathā kṛṣṇājine'nayat.
18.
yathā tayoḥ rakṣaṇam ca madayantyā abhibhāṣitam
tathā te kuṇḍale baddhvā tathā kṛṣṇājine anayat
tathā te kuṇḍale baddhvā tathā kṛṣṇājine anayat
18.
yathā madayantyā tayoḥ rakṣaṇam ca abhibhāṣitam
tathā te kuṇḍale kṛṣṇājine baddhvā anayat
tathā te kuṇḍale kṛṣṇājine baddhvā anayat
18.
Following Madayantī's instructions regarding the protection of those two, he bound the earrings to a black antelope skin and carried them.
स कस्मिंश्चित्क्षुधाविष्टः फलभारसमन्वितम् ।
बिल्वं ददर्श कस्मिंश्चिदारुरोह क्षुधान्वितः ॥१९॥
बिल्वं ददर्श कस्मिंश्चिदारुरोह क्षुधान्वितः ॥१९॥
19. sa kasmiṁścitkṣudhāviṣṭaḥ phalabhārasamanvitam ,
bilvaṁ dadarśa kasmiṁścidāruroha kṣudhānvitaḥ.
bilvaṁ dadarśa kasmiṁścidāruroha kṣudhānvitaḥ.
19.
saḥ kasmin-cit kṣudhā-āviṣṭaḥ phala-bhāra-samanvitam
bilvam dadarśa kasmin-cit āruroha kṣudhā-anvitaḥ
bilvam dadarśa kasmin-cit āruroha kṣudhā-anvitaḥ
19.
saḥ kṣudhā-āviṣṭaḥ kasmin-cit phala-bhāra-samanvitam
bilvam dadarśa (saḥ) kṣudhā-anvitaḥ kasmin-cit āruroha
bilvam dadarśa (saḥ) kṣudhā-anvitaḥ kasmin-cit āruroha
19.
Being afflicted by hunger, he saw a bilva tree somewhere, laden with fruit. Driven by hunger, he then climbed it.
शाखास्वासज्य तस्यैव कृष्णाजिनमरिंदम ।
यस्मिंस्ते कुण्डले बद्धे तदा द्विजवरेण वै ॥२०॥
यस्मिंस्ते कुण्डले बद्धे तदा द्विजवरेण वै ॥२०॥
20. śākhāsvāsajya tasyaiva kṛṣṇājinamariṁdama ,
yasmiṁste kuṇḍale baddhe tadā dvijavareṇa vai.
yasmiṁste kuṇḍale baddhe tadā dvijavareṇa vai.
20.
śākhāsu āsajya tasya eva kṛṣṇa-ajinam arim-dama
yasmin te kuṇḍale baddhe tadā dvija-vareṇa vai
yasmin te kuṇḍale baddhe tadā dvija-vareṇa vai
20.
arim-dama,
(saḥ) tasya eva śākhāsu kṛṣṇa-ajinam āsajya,
yasmin te kuṇḍale dvija-vareṇa vai tadā baddhe
(saḥ) tasya eva śākhāsu kṛṣṇa-ajinam āsajya,
yasmin te kuṇḍale dvija-vareṇa vai tadā baddhe
20.
O subduer of enemies (arim-dama), he hung his black deerskin (kṛṣṇājina) on the branches of that very tree. Indeed, in that deerskin (kṛṣṇājina), those two earrings had been tied by the revered brahmin (dvija).
विशीर्णबन्धने तस्मिन्गते कृष्णाजिने महीम् ।
अपश्यद्भुजगः कश्चित्ते तत्र मणिकुण्डले ॥२१॥
अपश्यद्भुजगः कश्चित्ते तत्र मणिकुण्डले ॥२१॥
21. viśīrṇabandhane tasmingate kṛṣṇājine mahīm ,
apaśyadbhujagaḥ kaścitte tatra maṇikuṇḍale.
apaśyadbhujagaḥ kaścitte tatra maṇikuṇḍale.
21.
viśīrṇa-bandhane tasmin gate kṛṣṇa-ajine mahīm
apaśyat bhujagaḥ kaścit te tatra maṇi-kuṇḍale
apaśyat bhujagaḥ kaścit te tatra maṇi-kuṇḍale
21.
tasmin viśīrṇa-bandhane kṛṣṇa-ajine mahīm gate (sati),
kaścit bhujagaḥ tatra te maṇi-kuṇḍale apaśyat
kaścit bhujagaḥ tatra te maṇi-kuṇḍale apaśyat
21.
When that black deerskin (kṛṣṇājina), its fastening having become loose, fell to the ground, a certain snake saw those two gem-studded earrings there.
ऐरावतकुलोत्पन्नः शीघ्रो भूत्वा तदा स वै ।
विदश्यास्येन वल्मीकं विवेशाथ स कुण्डले ॥२२॥
विदश्यास्येन वल्मीकं विवेशाथ स कुण्डले ॥२२॥
22. airāvatakulotpannaḥ śīghro bhūtvā tadā sa vai ,
vidaśyāsyena valmīkaṁ viveśātha sa kuṇḍale.
vidaśyāsyena valmīkaṁ viveśātha sa kuṇḍale.
22.
airāvata-kula-utpannaḥ śīghraḥ bhūtvā tadā saḥ vai
vidaśya āsyena valmīkam viveśa atha saḥ kuṇḍale
vidaśya āsyena valmīkam viveśa atha saḥ kuṇḍale
22.
tadā airāvata-kula-utpannaḥ saḥ śīghraḥ bhūtvā vai
āsyena valmīkam vidaśya atha saḥ kuṇḍale viveśa
āsyena valmīkam vidaśya atha saḥ kuṇḍale viveśa
22.
That snake, born in the lineage of Airāvata, then swiftly, indeed, tore open an anthill with its mouth. Then it entered (the anthill) with those two earrings.
ह्रियमाणे तु दृष्ट्वा स कुण्डले भुजगेन ह ।
पपात वृक्षात्सोद्वेगो दुःखात्परमकोपनः ॥२३॥
पपात वृक्षात्सोद्वेगो दुःखात्परमकोपनः ॥२३॥
23. hriyamāṇe tu dṛṣṭvā sa kuṇḍale bhujagena ha ,
papāta vṛkṣātsodvego duḥkhātparamakopanaḥ.
papāta vṛkṣātsodvego duḥkhātparamakopanaḥ.
23.
hriyamāṇe tu dṛṣṭvā saḥ kuṇḍale bhujagena ha
papāta vṛkṣāt sa-udvegaḥ duḥkhāt parama-kopanaḥ
papāta vṛkṣāt sa-udvegaḥ duḥkhāt parama-kopanaḥ
23.
saḥ hriyamāṇe tu bhujagena kuṇḍale dṛṣṭvā ha
duḥkhāt sa-udvegaḥ parama-kopanaḥ vṛkṣāt papāta
duḥkhāt sa-udvegaḥ parama-kopanaḥ vṛkṣāt papāta
23.
When he saw the two earrings being carried away by the serpent, he fell from the tree, agitated by grief and extremely furious.
स दण्डकाष्ठमादाय वल्मीकमखनत्तदा ।
क्रोधामर्षाभितप्ताङ्गस्ततो वै द्विजपुंगवः ॥२४॥
क्रोधामर्षाभितप्ताङ्गस्ततो वै द्विजपुंगवः ॥२४॥
24. sa daṇḍakāṣṭhamādāya valmīkamakhanattadā ,
krodhāmarṣābhitaptāṅgastato vai dvijapuṁgavaḥ.
krodhāmarṣābhitaptāṅgastato vai dvijapuṁgavaḥ.
24.
saḥ daṇḍakāṣṭham ādāya valmīkam akhanat tadā
krodha-amarṣa-abhitapta-aṅgaḥ tataḥ vai dvija-puṅgavaḥ
krodha-amarṣa-abhitapta-aṅgaḥ tataḥ vai dvija-puṅgavaḥ
24.
tadā tataḥ vai saḥ dvija-puṅgavaḥ krodha-amarṣa-abhitapta-aṅgaḥ
daṇḍakāṣṭham ādāya valmīkam akhanat
daṇḍakāṣṭham ādāya valmīkam akhanat
24.
Then, that excellent brahmin (dvijapuṅgava), his body scorched by anger and indignation, took a stick and began to dig into the anthill.
तस्य वेगमसह्यं तमसहन्ती वसुंधरा ।
दण्डकाष्ठाभिनुन्नाङ्गी चचाल भृशमातुरा ॥२५॥
दण्डकाष्ठाभिनुन्नाङ्गी चचाल भृशमातुरा ॥२५॥
25. tasya vegamasahyaṁ tamasahantī vasuṁdharā ,
daṇḍakāṣṭhābhinunnāṅgī cacāla bhṛśamāturā.
daṇḍakāṣṭhābhinunnāṅgī cacāla bhṛśamāturā.
25.
tasya vegam asahyam tam asahantī vasundharā
daṇḍakāṣṭha-abhinunna-aṅgī cacāla bhṛśam āturā
daṇḍakāṣṭha-abhinunna-aṅgī cacāla bhṛśam āturā
25.
vasundharā tasya tam asahyam vegam asahantī
daṇḍakāṣṭha-abhinunna-aṅgī bhṛśam āturā cacāla
daṇḍakāṣṭha-abhinunna-aṅgī bhṛśam āturā cacāla
25.
The Earth (vasundharā), unable to endure that unbearable force of his, her body deeply affected by the stick, trembled greatly, in great distress.
ततः खनत एवाथ विप्रर्षेर्धरणीतलम् ।
नागलोकस्य पन्थानं कर्तुकामस्य निश्चयात् ॥२६॥
नागलोकस्य पन्थानं कर्तुकामस्य निश्चयात् ॥२६॥
26. tataḥ khanata evātha viprarṣerdharaṇītalam ,
nāgalokasya panthānaṁ kartukāmasya niścayāt.
nāgalokasya panthānaṁ kartukāmasya niścayāt.
26.
tataḥ khanataḥ eva atha vipra-ṛṣeḥ dharaṇī-talam
nāga-lokasya panthānam kartu-kāmasya niścayāt
nāga-lokasya panthānam kartu-kāmasya niścayāt
26.
tataḥ atha vipra-ṛṣeḥ niścayāt nāga-lokasya
panthānam kartu-kāmasya eva dharaṇī-talam khanataḥ
panthānam kartu-kāmasya eva dharaṇī-talam khanataḥ
26.
Then, as that brahmin-sage (viprarṣi) continued to dig into the surface of the earth, he was resolved to create a path to the serpent realm (nāgaloka).
रथेन हरियुक्तेन तं देशमुपजग्मिवान् ।
वज्रपाणिर्महातेजा ददर्श च द्विजोत्तमम् ॥२७॥
वज्रपाणिर्महातेजा ददर्श च द्विजोत्तमम् ॥२७॥
27. rathena hariyuktena taṁ deśamupajagmivān ,
vajrapāṇirmahātejā dadarśa ca dvijottamam.
vajrapāṇirmahātejā dadarśa ca dvijottamam.
27.
rathena hariyuktena tam deśam upajagmivān
vajrapāṇiḥ mahātejāḥ dadarśa ca dvijottamam
vajrapāṇiḥ mahātejāḥ dadarśa ca dvijottamam
27.
mahātejāḥ vajrapāṇiḥ hariyuktena rathena
tam deśam upajagmivān ca dvijottamam dadarśa
tam deśam upajagmivān ca dvijottamam dadarśa
27.
The greatly effulgent, thunderbolt-handed Indra (Vajrapāṇi) arrived at that place in a chariot drawn by his horses and saw the best of brahmins.
स तु तं ब्राह्मणो भूत्वा तस्य दुःखेन दुःखितः ।
उत्तङ्कमब्रवीत्तात नैतच्छक्यं त्वयेति वै ॥२८॥
उत्तङ्कमब्रवीत्तात नैतच्छक्यं त्वयेति वै ॥२८॥
28. sa tu taṁ brāhmaṇo bhūtvā tasya duḥkhena duḥkhitaḥ ,
uttaṅkamabravīttāta naitacchakyaṁ tvayeti vai.
uttaṅkamabravīttāta naitacchakyaṁ tvayeti vai.
28.
saḥ tu tam brāhmaṇaḥ bhūtvā tasya duḥkhena duḥkhitaḥ
uttaṅkam abravīt tāta na etat śakyam tvayā iti vai
uttaṅkam abravīt tāta na etat śakyam tvayā iti vai
28.
tu saḥ brāhmaṇaḥ bhūtvā tasya duḥkhena duḥkhitaḥ
uttaṅkam abravīt tāta etat tvayā na śakyam iti vai
uttaṅkam abravīt tāta etat tvayā na śakyam iti vai
28.
But he (Indra), having assumed the form of a brahmin and being distressed by his (Uttanka's) sorrow, said to Uttanka, 'My dear son, this cannot be achieved by you,' indeed.
इतो हि नागलोको वै योजनानि सहस्रशः ।
न दण्डकाष्ठसाध्यं च मन्ये कार्यमिदं तव ॥२९॥
न दण्डकाष्ठसाध्यं च मन्ये कार्यमिदं तव ॥२९॥
29. ito hi nāgaloko vai yojanāni sahasraśaḥ ,
na daṇḍakāṣṭhasādhyaṁ ca manye kāryamidaṁ tava.
na daṇḍakāṣṭhasādhyaṁ ca manye kāryamidaṁ tava.
29.
itaḥ hi nāgalokaḥ vai yojanāni sahasraśaḥ na
daṇḍakāṣṭhasādhyam ca manye kāryam idam tava
daṇḍakāṣṭhasādhyam ca manye kāryam idam tava
29.
hi itaḥ nāgalokaḥ vai sahasraśaḥ yojanāni ca
tava idam kāryam daṇḍakāṣṭhasādhyam na manye
tava idam kāryam daṇḍakāṣṭhasādhyam na manye
29.
Indeed, from here the serpent-world (nāgaloka) is thousands of yojanas away. And I believe this task of yours cannot be accomplished by simple means.
उत्तङ्क उवाच ।
नागलोके यदि ब्रह्मन्न शक्ये कुण्डले मया ।
प्राप्तुं प्राणान्विमोक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम ॥३०॥
नागलोके यदि ब्रह्मन्न शक्ये कुण्डले मया ।
प्राप्तुं प्राणान्विमोक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम ॥३०॥
30. uttaṅka uvāca ,
nāgaloke yadi brahmanna śakye kuṇḍale mayā ,
prāptuṁ prāṇānvimokṣyāmi paśyataste dvijottama.
nāgaloke yadi brahmanna śakye kuṇḍale mayā ,
prāptuṁ prāṇānvimokṣyāmi paśyataste dvijottama.
30.
uttaṅkaḥ uvāca nāgaloke yadi brahman na śakye kuṇḍale
mayā prāptum prāṇān vimokṣyāmi paśyataḥ te dvijottama
mayā prāptum prāṇān vimokṣyāmi paśyataḥ te dvijottama
30.
uttaṅkaḥ uvāca yadi brahman nāgaloke mayā kuṇḍale na śakye
prāptum (tarhi) dvijottama te paśyataḥ prāṇān vimokṣyāmi
prāptum (tarhi) dvijottama te paśyataḥ prāṇān vimokṣyāmi
30.
Uttanka said: 'O (brahmin), if those earrings cannot be obtained by me in the serpent-world (nāgaloka), then, O best of brahmins, I will give up my life while you watch.'
यदा स नाशकत्तस्य निश्चयं कर्तुमन्यथा ।
वज्रपाणिस्तदा दण्डं वज्रास्त्रेण युयोज ह ॥३१॥
वज्रपाणिस्तदा दण्डं वज्रास्त्रेण युयोज ह ॥३१॥
31. yadā sa nāśakattasya niścayaṁ kartumanyathā ,
vajrapāṇistadā daṇḍaṁ vajrāstreṇa yuyoja ha.
vajrapāṇistadā daṇḍaṁ vajrāstreṇa yuyoja ha.
31.
yadā sa na aśakat tasya niścayam kartum anyathā
vajrapāṇiḥ tadā daṇḍam vajrāstreṇa yuyoja ha
vajrapāṇiḥ tadā daṇḍam vajrāstreṇa yuyoja ha
31.
yadā sa tasya niścayam anyathā kartum na aśakat,
tadā vajrapāṇiḥ vajrāstreṇa daṇḍam yuyoja ha
tadā vajrapāṇiḥ vajrāstreṇa daṇḍam yuyoja ha
31.
When he (Daṇḍa) could not be made to alter his firm resolve, then Vajrapāṇi (Indra) engaged that staff with his thunderbolt-weapon.
ततो वज्रप्रहारैस्तैर्दार्यमाणा वसुंधरा ।
नागलोकस्य पन्थानमकरोज्जनमेजय ॥३२॥
नागलोकस्य पन्थानमकरोज्जनमेजय ॥३२॥
32. tato vajraprahāraistairdāryamāṇā vasuṁdharā ,
nāgalokasya panthānamakarojjanamejaya.
nāgalokasya panthānamakarojjanamejaya.
32.
tataḥ vajra prahāraiḥ taiḥ dāryamāṇā vasundharā
nāgalokasya panthānam akarot janamejaya
nāgalokasya panthānam akarot janamejaya
32.
janamejaya tataḥ taiḥ vajra prahāraiḥ dāryamāṇā
vasundharā nāgalokasya panthānam akarot
vasundharā nāgalokasya panthānam akarot
32.
Then, O Janamejaya, the earth, being split by those thunderbolt strikes, created a path to the nāga world.
स तेन मार्गेण तदा नागलोकं विवेश ह ।
ददर्श नागलोकं च योजनानि सहस्रशः ॥३३॥
ददर्श नागलोकं च योजनानि सहस्रशः ॥३३॥
33. sa tena mārgeṇa tadā nāgalokaṁ viveśa ha ,
dadarśa nāgalokaṁ ca yojanāni sahasraśaḥ.
dadarśa nāgalokaṁ ca yojanāni sahasraśaḥ.
33.
sa tena mārgeṇa tadā nāgalokam viveśa ha
dadarśa nāgalokam ca yojanāni sahasraśaḥ
dadarśa nāgalokam ca yojanāni sahasraśaḥ
33.
sa tadā tena mārgeṇa nāgalokam viveśa ha,
ca nāgalokam sahasraśaḥ yojanāni dadarśa
ca nāgalokam sahasraśaḥ yojanāni dadarśa
33.
He then entered the nāga world by that path. And he saw the nāga world, vast for thousands of yojanas.
प्राकारनिचयैर्दिव्यैर्मणिमुक्ताभ्यलंकृतैः ।
उपपन्नं महाभाग शातकुम्भमयैस्तथा ॥३४॥
उपपन्नं महाभाग शातकुम्भमयैस्तथा ॥३४॥
34. prākāranicayairdivyairmaṇimuktābhyalaṁkṛtaiḥ ,
upapannaṁ mahābhāga śātakumbhamayaistathā.
upapannaṁ mahābhāga śātakumbhamayaistathā.
34.
prākāra nicayaiḥ divyaiḥ maṇi muktābhiḥ alaṅkṛtaiḥ
upapannam mahābhāga śātakumbhamayaiḥ tathā
upapannam mahābhāga śātakumbhamayaiḥ tathā
34.
mahābhāga,
(tat) divyaiḥ maṇi muktābhiḥ alaṅkṛtaiḥ tathā śātakumbhamayaiḥ prākāra nicayaiḥ upapannam
(tat) divyaiḥ maṇi muktābhiḥ alaṅkṛtaiḥ tathā śātakumbhamayaiḥ prākāra nicayaiḥ upapannam
34.
O great-souled one, it was endowed with divine rows of ramparts, adorned with jewels and pearls, and likewise, with those made of pure gold.
वापीः स्फटिकसोपाना नदीश्च विमलोदकाः ।
ददर्श वृक्षांश्च बहून्नानाद्विजगणायुतान् ॥३५॥
ददर्श वृक्षांश्च बहून्नानाद्विजगणायुतान् ॥३५॥
35. vāpīḥ sphaṭikasopānā nadīśca vimalodakāḥ ,
dadarśa vṛkṣāṁśca bahūnnānādvijagaṇāyutān.
dadarśa vṛkṣāṁśca bahūnnānādvijagaṇāyutān.
35.
vāpīḥ sphaṭikasopānāḥ nadīḥ ca vimalodakāḥ
dadarśa vṛkṣān ca bahūn nānādvijagaṇāyutān
dadarśa vṛkṣān ca bahūn nānādvijagaṇāyutān
35.
sphaṭikasopānāḥ vāpīḥ ca vimalodakāḥ nadīḥ
ca bahūn nānādvijagaṇāyutān vṛkṣān dadarśa
ca bahūn nānādvijagaṇāyutān vṛkṣān dadarśa
35.
He saw ponds with crystal steps, and rivers with clear water, and many trees frequented by various flocks of birds.
तस्य लोकस्य च द्वारं ददर्श स भृगूद्वहः ।
पञ्चयोजनविस्तारमायतं शतयोजनम् ॥३६॥
पञ्चयोजनविस्तारमायतं शतयोजनम् ॥३६॥
36. tasya lokasya ca dvāraṁ dadarśa sa bhṛgūdvahaḥ ,
pañcayojanavistāramāyataṁ śatayojanam.
pañcayojanavistāramāyataṁ śatayojanam.
36.
tasya lokasya ca dvāram dadarśa saḥ bhṛgūdvahaḥ
pañcayojanavistāram āyatam śatayojanam
pañcayojanavistāram āyatam śatayojanam
36.
saḥ bhṛgūdvahaḥ tasya lokasya ca pañcayojanavistāram
āyatam śatayojanam dvāram dadarśa
āyatam śatayojanam dvāram dadarśa
36.
And he, the descendant of Bhrigu, saw the gate of that world, which was five yojanas wide and a hundred yojanas long.
नागलोकमुत्तङ्कस्तु प्रेक्ष्य दीनोऽभवत्तदा ।
निराशश्चाभवत्तात कुण्डलाहरणे पुनः ॥३७॥
निराशश्चाभवत्तात कुण्डलाहरणे पुनः ॥३७॥
37. nāgalokamuttaṅkastu prekṣya dīno'bhavattadā ,
nirāśaścābhavattāta kuṇḍalāharaṇe punaḥ.
nirāśaścābhavattāta kuṇḍalāharaṇe punaḥ.
37.
nāgalokam uttaṅkaḥ tu prekṣya dīnaḥ abhavat tadā
nirāśaḥ ca abhavat tāta kuṇḍalāharaṇe punaḥ
nirāśaḥ ca abhavat tāta kuṇḍalāharaṇe punaḥ
37.
uttaṅkaḥ tu nāgalokam prekṣya tadā dīnaḥ abhavat
ca tāta punaḥ kuṇḍalāharaṇe nirāśaḥ abhavat
ca tāta punaḥ kuṇḍalāharaṇe nirāśaḥ abhavat
37.
But after seeing the world of serpents (nāgaloka), Uttanka then became distressed, and, O dear one, he again became hopeless about obtaining the earrings.
तत्र प्रोवाच तुरगस्तं कृष्णश्वेतवालधिः ।
ताम्रास्यनेत्रः कौरव्य प्रज्वलन्निव तेजसा ॥३८॥
ताम्रास्यनेत्रः कौरव्य प्रज्वलन्निव तेजसा ॥३८॥
38. tatra provāca turagastaṁ kṛṣṇaśvetavāladhiḥ ,
tāmrāsyanetraḥ kauravya prajvalanniva tejasā.
tāmrāsyanetraḥ kauravya prajvalanniva tejasā.
38.
tatra provāca turagaḥ tu tam kṛṣṇaśvetavāladhiḥ
tāmrāsyānetraḥ kauravya prajvalan iva tejasā
tāmrāsyānetraḥ kauravya prajvalan iva tejasā
38.
tatra kṛṣṇaśvetavāladhiḥ tāmrāsyānetraḥ prajvalan
iva tejasā turagaḥ tu tam provāca kauravya
iva tejasā turagaḥ tu tam provāca kauravya
38.
Thereupon, the horse with a black and white tail, and with copper-red face and eyes, spoke to him as if blazing with splendor, O descendant of Kuru.
धमस्वापानमेतन्मे ततस्त्वं विप्र लप्स्यसे ।
ऐरावतसुतेनेह तवानीते हि कुण्डले ॥३९॥
ऐरावतसुतेनेह तवानीते हि कुण्डले ॥३९॥
39. dhamasvāpānametanme tatastvaṁ vipra lapsyase ,
airāvatasuteneha tavānīte hi kuṇḍale.
airāvatasuteneha tavānīte hi kuṇḍale.
39.
dhamasvāpānam etat me tataḥ tvam vipra lapsyase
airāvatasutena iha tava ānīte hi kuṇḍale
airāvatasutena iha tava ānīte hi kuṇḍale
39.
vipra etat me dhamasvāpānam tataḥ tvam lapsyase
hi tava kuṇḍale airāvatasutena iha ānīte
hi tava kuṇḍale airāvatasutena iha ānīte
39.
O brahmin, this is the 'drinking of smoke' ritual (dhamasvāpānam) for you, offered by me; perform it, and thereafter you will obtain (the earrings). Indeed, your earrings have been brought here by Airāvata's son.
मा जुगुप्सां कृथाः पुत्र त्वमत्रार्थे कथंचन ।
त्वयैतद्धि समाचीर्णं गौतमस्याश्रमे तदा ॥४०॥
त्वयैतद्धि समाचीर्णं गौतमस्याश्रमे तदा ॥४०॥
40. mā jugupsāṁ kṛthāḥ putra tvamatrārthe kathaṁcana ,
tvayaitaddhi samācīrṇaṁ gautamasyāśrame tadā.
tvayaitaddhi samācīrṇaṁ gautamasyāśrame tadā.
40.
mā jugupsām kṛthāḥ putra tvam atra arthe kathañcana
tvayā etat hi samācīrṇam gautamasya āśrame tadā
tvayā etat hi samācīrṇam gautamasya āśrame tadā
40.
putra tvam atra arthe kathañcana mā jugupsām kṛthāḥ
hi tadā gautamasya āśrame etat tvayā samācīrṇam
hi tadā gautamasya āśrame etat tvayā samācīrṇam
40.
Son, do not feel any aversion (jugupsā) at all in this matter. Indeed, this very act was performed by you then in Gautama's hermitage (āśrama).
उत्तङ्क उवाच ।
कथं भवन्तं जानीयामुपाध्यायाश्रमं प्रति ।
यन्मया चीर्णपूर्वं च श्रोतुमिच्छामि तद्ध्यहम् ॥४१॥
कथं भवन्तं जानीयामुपाध्यायाश्रमं प्रति ।
यन्मया चीर्णपूर्वं च श्रोतुमिच्छामि तद्ध्यहम् ॥४१॥
41. uttaṅka uvāca ,
kathaṁ bhavantaṁ jānīyāmupādhyāyāśramaṁ prati ,
yanmayā cīrṇapūrvaṁ ca śrotumicchāmi taddhyaham.
kathaṁ bhavantaṁ jānīyāmupādhyāyāśramaṁ prati ,
yanmayā cīrṇapūrvaṁ ca śrotumicchāmi taddhyaham.
41.
uttaṅka uvāca katham bhavantam jānīyām upādhyāya āśramam
prati yat mayā cīrṇapūrvam ca śrotum icchāmi tat hi aham
prati yat mayā cīrṇapūrvam ca śrotum icchāmi tat hi aham
41.
uttaṅka uvāca katham upādhyāya āśramam prati bhavantam
jānīyām ca yat mayā cīrṇapūrvam tat aham hi śrotum icchāmi
jānīyām ca yat mayā cīrṇapūrvam tat aham hi śrotum icchāmi
41.
Uttanka said: 'How am I to identify you to my preceptor's (guru) wife upon returning to the hermitage (āśrama)? And what was previously done by me, that indeed I wish to hear.'
अश्व उवाच ।
गुरोर्गुरुं मां जानीहि ज्वलितं जातवेदसम् ।
त्वया ह्यहं सदा वत्स गुरोरर्थेऽभिपूजितः ॥४२॥
गुरोर्गुरुं मां जानीहि ज्वलितं जातवेदसम् ।
त्वया ह्यहं सदा वत्स गुरोरर्थेऽभिपूजितः ॥४२॥
42. aśva uvāca ,
gurorguruṁ māṁ jānīhi jvalitaṁ jātavedasam ,
tvayā hyahaṁ sadā vatsa gurorarthe'bhipūjitaḥ.
gurorguruṁ māṁ jānīhi jvalitaṁ jātavedasam ,
tvayā hyahaṁ sadā vatsa gurorarthe'bhipūjitaḥ.
42.
aśva uvāca guroḥ gurum mām jānīhi jvalitam jātavedasam
tvayā hi aham sadā vatsa guroḥ arthe abhipūjitaḥ
tvayā hi aham sadā vatsa guroḥ arthe abhipūjitaḥ
42.
aśva uvāca mām guroḥ gurum jvalitam jātavedasam jānīhi
hi vatsa tvayā guroḥ arthe aham sadā abhipūjitaḥ
hi vatsa tvayā guroḥ arthe aham sadā abhipūjitaḥ
42.
The horse said: 'Know me as the supreme preceptor (guru), the blazing fire (jātavedas). Indeed, my dear child, you have always worshipped me for your preceptor's (guru) sake.'
सततं पूजितो विप्र शुचिना भृगुनन्दन ।
तस्माच्छ्रेयो विधास्यामि तवैवं कुरु मा चिरम् ॥४३॥
तस्माच्छ्रेयो विधास्यामि तवैवं कुरु मा चिरम् ॥४३॥
43. satataṁ pūjito vipra śucinā bhṛgunandana ,
tasmācchreyo vidhāsyāmi tavaivaṁ kuru mā ciram.
tasmācchreyo vidhāsyāmi tavaivaṁ kuru mā ciram.
43.
satatam pūjitaḥ vipra śucinā bhṛgunandana tasmāt
śreyaḥ vidhāsyāmi tava evam kuru mā ciram
śreyaḥ vidhāsyāmi tava evam kuru mā ciram
43.
O brahmin, O son of Bhṛgu, I am constantly honored by the pure one. Therefore, I will grant you prosperity. Do this right away, without delay.
इत्युक्तः स तथाकार्षीदुत्तङ्कश्चित्रभानुना ।
घृतार्चिः प्रीतिमांश्चापि प्रजज्वाल दिधक्षया ॥४४॥
घृतार्चिः प्रीतिमांश्चापि प्रजज्वाल दिधक्षया ॥४४॥
44. ityuktaḥ sa tathākārṣīduttaṅkaścitrabhānunā ,
ghṛtārciḥ prītimāṁścāpi prajajvāla didhakṣayā.
ghṛtārciḥ prītimāṁścāpi prajajvāla didhakṣayā.
44.
iti uktaḥ saḥ tathā akārṣīt uttaṅkaḥ citrabhānunā
ghṛtārciḥ prītimān ca api prajajvāla didhakṣayā
ghṛtārciḥ prītimān ca api prajajvāla didhakṣayā
44.
Thus spoken to, Uttanka acted accordingly with Citrabhānu (Agni). And Citrabhānu, whose flames were fed with ghee and who was full of satisfaction, blazed forth, desiring to consume.
ततोऽस्य रोमकूपेभ्यो ध्मायमानस्य भारत ।
घनः प्रादुरभूद्धूमो नागलोकभयावहः ॥४५॥
घनः प्रादुरभूद्धूमो नागलोकभयावहः ॥४५॥
45. tato'sya romakūpebhyo dhmāyamānasya bhārata ,
ghanaḥ prādurabhūddhūmo nāgalokabhayāvahaḥ.
ghanaḥ prādurabhūddhūmo nāgalokabhayāvahaḥ.
45.
tataḥ asya romakūpebhyah dhmāyamānasya bhārata
ghanaḥ prādurabhūt dhūmaḥ nāgalokabhayāvahaḥ
ghanaḥ prādurabhūt dhūmaḥ nāgalokabhayāvahaḥ
45.
Then, O descendant of Bharata, from the pores of his (Agni's) skin, as he was being fanned, a thick smoke manifested, terrifying to the serpent world (nāgaloka).
तेन धूमेन सहसा वर्धमानेन भारत ।
नागलोके महाराज न प्रज्ञायत किंचन ॥४६॥
नागलोके महाराज न प्रज्ञायत किंचन ॥४६॥
46. tena dhūmena sahasā vardhamānena bhārata ,
nāgaloke mahārāja na prajñāyata kiṁcana.
nāgaloke mahārāja na prajñāyata kiṁcana.
46.
tena dhūmena sahasā vardhamānena bhārata
nāgaloke mahārāja na prajñāyata kiñcana
nāgaloke mahārāja na prajñāyata kiñcana
46.
O descendant of Bharata, O great king, by that smoke which suddenly and rapidly increased, nothing at all could be perceived in the serpent world (nāgaloka).
हाहाकृतमभूत्सर्वमैरावतनिवेशनम् ।
वासुकिप्रमुखानां च नागानां जनमेजय ॥४७॥
वासुकिप्रमुखानां च नागानां जनमेजय ॥४७॥
47. hāhākṛtamabhūtsarvamairāvataniveśanam ,
vāsukipramukhānāṁ ca nāgānāṁ janamejaya.
vāsukipramukhānāṁ ca nāgānāṁ janamejaya.
47.
hāhākṛtam abhūt sarvam airāvataniveśanam
vāsukipramukhānām ca nāgānām janamejaya
vāsukipramukhānām ca nāgānām janamejaya
47.
janamejaya vāsukipramukhānām ca nāgānām
sarvam airāvataniveśanam hāhākṛtam abhūt
sarvam airāvataniveśanam hāhākṛtam abhūt
47.
O Janamejaya, the entire abode of the Nāgas, including those led by Vāsuki, became filled with cries of distress.
न प्रकाशन्त वेश्मानि धूमरुद्धानि भारत ।
नीहारसंवृतानीव वनानि गिरयस्तथा ॥४८॥
नीहारसंवृतानीव वनानि गिरयस्तथा ॥४८॥
48. na prakāśanta veśmāni dhūmaruddhāni bhārata ,
nīhārasaṁvṛtānīva vanāni girayastathā.
nīhārasaṁvṛtānīva vanāni girayastathā.
48.
na prakāśanta veśmāni dhūmaruddhāni bhārata
nīhārasaṃvṛtāni iva vanāni girayaḥ tathā
nīhārasaṃvṛtāni iva vanāni girayaḥ tathā
48.
bhārata dhūmaruddhāni veśmāni na prakāśanta
nīhārasaṃvṛtāni vanāni tathā girayaḥ iva
nīhārasaṃvṛtāni vanāni tathā girayaḥ iva
48.
O Bhārata, the houses, obstructed by smoke, were not visible, just like forests and mountains are enveloped by mist.
ते धूमरक्तनयना वह्नितेजोभितापिताः ।
आजग्मुर्निश्चयं ज्ञातुं भार्गवस्यातितेजसः ॥४९॥
आजग्मुर्निश्चयं ज्ञातुं भार्गवस्यातितेजसः ॥४९॥
49. te dhūmaraktanayanā vahnitejobhitāpitāḥ ,
ājagmurniścayaṁ jñātuṁ bhārgavasyātitejasaḥ.
ājagmurniścayaṁ jñātuṁ bhārgavasyātitejasaḥ.
49.
te dhūmaraktanayanāḥ vahni-tejaḥ abhitāpitāḥ
ājagmuḥ niścayam jñātum bhārgavasya atitejasas
ājagmuḥ niścayam jñātum bhārgavasya atitejasas
49.
dhūmaraktanayanāḥ vahni-tejaḥ abhitāpitāḥ te
atitejasas bhārgavasya niścayam jñātum ājagmuḥ
atitejasas bhārgavasya niścayam jñātum ājagmuḥ
49.
With their eyes reddened by smoke and scorched by the intense heat of the fire, they came to ascertain the resolve of the supremely powerful Bhārgava.
श्रुत्वा च निश्चयं तस्य महर्षेस्तिग्मतेजसः ।
संभ्रान्तमनसः सर्वे पूजां चक्रुर्यथाविधि ॥५०॥
संभ्रान्तमनसः सर्वे पूजां चक्रुर्यथाविधि ॥५०॥
50. śrutvā ca niścayaṁ tasya maharṣestigmatejasaḥ ,
saṁbhrāntamanasaḥ sarve pūjāṁ cakruryathāvidhi.
saṁbhrāntamanasaḥ sarve pūjāṁ cakruryathāvidhi.
50.
śrutvā ca niścayam tasya maharṣeḥ tigmatejasas
saṃbhrāntamanasaḥ sarve pūjām cakruḥ yathāvidhi
saṃbhrāntamanasaḥ sarve pūjām cakruḥ yathāvidhi
50.
ca tasya tigmatejasas maharṣeḥ niścayam śrutvā
saṃbhrāntamanasaḥ sarve yathāvidhi pūjām cakruḥ
saṃbhrāntamanasaḥ sarve yathāvidhi pūjām cakruḥ
50.
And having heard the resolve of that great sage (maharṣi) of fierce energy, all of them, with agitated minds, performed worship according to the prescribed rites.
सर्वे प्राञ्जलयो नागा वृद्धबालपुरोगमाः ।
शिरोभिः प्रणिपत्योचुः प्रसीद भगवन्निति ॥५१॥
शिरोभिः प्रणिपत्योचुः प्रसीद भगवन्निति ॥५१॥
51. sarve prāñjalayo nāgā vṛddhabālapurogamāḥ ,
śirobhiḥ praṇipatyocuḥ prasīda bhagavanniti.
śirobhiḥ praṇipatyocuḥ prasīda bhagavanniti.
51.
sarve prāñjalayaḥ nāgāḥ vṛddhabālapurogamāḥ
śirobhiḥ praṇipatya ūcuḥ prasīda bhagavan iti
śirobhiḥ praṇipatya ūcuḥ prasīda bhagavan iti
51.
sarve nāgāḥ vṛddhabālapurogamāḥ prāñjalayaḥ śirobhiḥ praṇipatya "bhagavan,
prasīda" iti ūcuḥ
prasīda" iti ūcuḥ
51.
All the Nāgas, with the old and young at the forefront, stood with folded hands, bowed down with their heads, and said, "O revered one, be pleased!"
प्रसाद्य ब्राह्मणं ते तु पाद्यमर्घ्यं निवेद्य च ।
प्रायच्छन्कुण्डले दिव्ये पन्नगाः परमार्चिते ॥५२॥
प्रायच्छन्कुण्डले दिव्ये पन्नगाः परमार्चिते ॥५२॥
52. prasādya brāhmaṇaṁ te tu pādyamarghyaṁ nivedya ca ,
prāyacchankuṇḍale divye pannagāḥ paramārcite.
prāyacchankuṇḍale divye pannagāḥ paramārcite.
52.
prasādya brāhmaṇam te tu pādyam arghyam nivedya
ca prāyacchan kuṇḍale divye pannagāḥ paramārcite
ca prāyacchan kuṇḍale divye pannagāḥ paramārcite
52.
te pannagāḥ tu brāhmaṇam prasādya,
pādyam arghyam ca nivedya,
divye paramārcite kuṇḍale prāyacchan
pādyam arghyam ca nivedya,
divye paramārcite kuṇḍale prāyacchan
52.
Having pleased the brahmin, those Nāgas, moreover, offered water for the feet and a respectful offering, and then gave him the two divine and exquisitely adorned earrings.
ततः संपूजितो नागैस्तत्रोत्तङ्कः प्रतापवान् ।
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा जगाम गुरुसद्म तत् ॥५३॥
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा जगाम गुरुसद्म तत् ॥५३॥
53. tataḥ saṁpūjito nāgaistatrottaṅkaḥ pratāpavān ,
agniṁ pradakṣiṇaṁ kṛtvā jagāma gurusadma tat.
agniṁ pradakṣiṇaṁ kṛtvā jagāma gurusadma tat.
53.
tataḥ sampūjitaḥ nāgaiḥ tatra uttaṅkaḥ pratāpavān
agnim pradakṣiṇam kṛtvā jagāma gurusadma tat
agnim pradakṣiṇam kṛtvā jagāma gurusadma tat
53.
tataḥ nāgaiḥ tatra sampūjitaḥ pratāpavān uttaṅkaḥ
agnim pradakṣiṇam kṛtvā tat gurusadma jagāma
agnim pradakṣiṇam kṛtvā tat gurusadma jagāma
53.
Thereafter, the mighty Uttanka, having been honored by the Nāgas there, circumambulated the fire and went to that abode of his teacher (guru).
स गत्वा त्वरितो राजन्गौतमस्य निवेशनम् ।
प्रायच्छत्कुण्डले दिव्ये गुरुपत्न्यै तदानघ ॥५४॥
प्रायच्छत्कुण्डले दिव्ये गुरुपत्न्यै तदानघ ॥५४॥
54. sa gatvā tvarito rājangautamasya niveśanam ,
prāyacchatkuṇḍale divye gurupatnyai tadānagha.
prāyacchatkuṇḍale divye gurupatnyai tadānagha.
54.
saḥ gatvā tvaritaḥ rājan gautamasya niveśanam
prāyacchat kuṇḍale divye gurupatnyai tadā anagha
prāyacchat kuṇḍale divye gurupatnyai tadā anagha
54.
rājan,
anagha,
saḥ tvaritaḥ gatvā gautamasya niveśanam,
tadā divye kuṇḍale gurupatnyai prāyacchat
anagha,
saḥ tvaritaḥ gatvā gautamasya niveśanam,
tadā divye kuṇḍale gurupatnyai prāyacchat
54.
O king, O sinless one, he, having gone quickly to the abode of Gautama, then gave the two divine earrings to the teacher's wife (guru-patnī).
एवं महात्मना तेन त्रीँल्लोकाञ्जनमेजय ।
परिक्रम्याहृते दिव्ये ततस्ते मणिकुण्डले ॥५५॥
परिक्रम्याहृते दिव्ये ततस्ते मणिकुण्डले ॥५५॥
55. evaṁ mahātmanā tena trīँllokāñjanamejaya ,
parikramyāhṛte divye tataste maṇikuṇḍale.
parikramyāhṛte divye tataste maṇikuṇḍale.
55.
evam mahātmanā tena trīn lokān janamejaya
parikramya āhṛte divye tataḥ te maṇikuṇḍale
parikramya āhṛte divye tataḥ te maṇikuṇḍale
55.
janamejaya evam tena mahātmanā trīn lokān
parikramya tataḥ te divye maṇikuṇḍale āhṛte
parikramya tataḥ te divye maṇikuṇḍale āhṛte
55.
O Janamejaya, thus, after that great-souled person had traversed the three worlds, those two divine gem earrings were then brought back.
एवंप्रभावः स मुनिरुत्तङ्को भरतर्षभ ।
परेण तपसा युक्तो यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥५६॥
परेण तपसा युक्तो यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥५६॥
56. evaṁprabhāvaḥ sa muniruttaṅko bharatarṣabha ,
pareṇa tapasā yukto yanmāṁ tvaṁ paripṛcchasi.
pareṇa tapasā yukto yanmāṁ tvaṁ paripṛcchasi.
56.
evamprabhāvaḥ saḥ muniḥ uttaṅkaḥ bharatarṣabha
pareṇa tapasā yuktaḥ yat mām tvam paripṛcchasi
pareṇa tapasā yuktaḥ yat mām tvam paripṛcchasi
56.
bharatarṣabha saḥ uttaṅkaḥ muniḥ evamprabhāvaḥ
pareṇa tapasā yuktaḥ yat tvam mām paripṛcchasi
pareṇa tapasā yuktaḥ yat tvam mām paripṛcchasi
56.
O best of Bharatas, that sage (muni) Uttaṅka was endowed with such great power and supreme austerity (tapas), about whom you are now asking me.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57 (current chapter)
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47