Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-14, chapter-68

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
वैशंपायन उवाच ।
सैवं विलप्य करुणं सोन्मादेव तपस्विनी ।
उत्तरा न्यपतद्भूमौ कृपणा पुत्रगृद्धिनी ॥१॥
1. vaiśaṁpāyana uvāca ,
saivaṁ vilapya karuṇaṁ sonmādeva tapasvinī ,
uttarā nyapatadbhūmau kṛpaṇā putragṛddhinī.
तां तु दृष्ट्वा निपतितां हतबन्धुपरिच्छदाम् ।
चुक्रोश कुन्ती दुःखार्ता सर्वाश्च भरतस्त्रियः ॥२॥
2. tāṁ tu dṛṣṭvā nipatitāṁ hatabandhuparicchadām ,
cukrośa kuntī duḥkhārtā sarvāśca bharatastriyaḥ.
मुहूर्तमिव तद्राजन्पाण्डवानां निवेशनम् ।
अप्रेक्षणीयमभवदार्तस्वरनिनादितम् ॥३॥
3. muhūrtamiva tadrājanpāṇḍavānāṁ niveśanam ,
aprekṣaṇīyamabhavadārtasvaranināditam.
सा मुहूर्तं च राजेन्द्र पुत्रशोकाभिपीडिता ।
कश्मलाभिहता वीर वैराटी त्वभवत्तदा ॥४॥
4. sā muhūrtaṁ ca rājendra putraśokābhipīḍitā ,
kaśmalābhihatā vīra vairāṭī tvabhavattadā.
प्रतिलभ्य तु सा संज्ञामुत्तरा भरतर्षभ ।
अङ्कमारोप्य तं पुत्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥५॥
5. pratilabhya tu sā saṁjñāmuttarā bharatarṣabha ,
aṅkamāropya taṁ putramidaṁ vacanamabravīt.
धर्मज्ञस्य सुतः संस्त्वमधर्ममवबुध्यसे ।
यस्त्वं वृष्णिप्रवीरस्य कुरुषे नाभिवादनम् ॥६॥
6. dharmajñasya sutaḥ saṁstvamadharmamavabudhyase ,
yastvaṁ vṛṣṇipravīrasya kuruṣe nābhivādanam.
पुत्र गत्वा मम वचो ब्रूयास्त्वं पितरं तव ।
दुर्मरं प्राणिनां वीर काले प्राप्ते कथंचन ॥७॥
7. putra gatvā mama vaco brūyāstvaṁ pitaraṁ tava ,
durmaraṁ prāṇināṁ vīra kāle prāpte kathaṁcana.
याहं त्वया विहीनाद्य पत्या पुत्रेण चैव ह ।
मर्तव्ये सति जीवामि हतस्वस्तिरकिंचना ॥८॥
8. yāhaṁ tvayā vihīnādya patyā putreṇa caiva ha ,
martavye sati jīvāmi hatasvastirakiṁcanā.
अथ वा धर्मराज्ञाहमनुज्ञाता महाभुज ।
भक्षयिष्ये विषं तीक्ष्णं प्रवेक्ष्ये वा हुताशनम् ॥९॥
9. atha vā dharmarājñāhamanujñātā mahābhuja ,
bhakṣayiṣye viṣaṁ tīkṣṇaṁ pravekṣye vā hutāśanam.
अथ वा दुर्मरं तात यदिदं मे सहस्रधा ।
पतिपुत्रविहीनाया हृदयं न विदीर्यते ॥१०॥
10. atha vā durmaraṁ tāta yadidaṁ me sahasradhā ,
patiputravihīnāyā hṛdayaṁ na vidīryate.
उत्तिष्ठ पुत्र पश्येमां दुःखितां प्रपितामहीम् ।
आर्तामुपप्लुतां दीनां निमग्नां शोकसागरे ॥११॥
11. uttiṣṭha putra paśyemāṁ duḥkhitāṁ prapitāmahīm ,
ārtāmupaplutāṁ dīnāṁ nimagnāṁ śokasāgare.
आर्यां च पश्य पाञ्चालीं सात्वतीं च तपस्विनीम् ।
मां च पश्य सुदुःखार्तां व्याधविद्धां मृगीमिव ॥१२॥
12. āryāṁ ca paśya pāñcālīṁ sātvatīṁ ca tapasvinīm ,
māṁ ca paśya suduḥkhārtāṁ vyādhaviddhāṁ mṛgīmiva.
उत्तिष्ठ पश्य वदनं लोकनाथस्य धीमतः ।
पुण्डरीकपलाशाक्षं पुरेव चपलेक्षणम् ॥१३॥
13. uttiṣṭha paśya vadanaṁ lokanāthasya dhīmataḥ ,
puṇḍarīkapalāśākṣaṁ pureva capalekṣaṇam.
एवं विप्रलपन्तीं तु दृष्ट्वा निपतितां पुनः ।
उत्तरां ताः स्त्रियः सर्वाः पुनरुत्थापयन्त्युत ॥१४॥
14. evaṁ vipralapantīṁ tu dṛṣṭvā nipatitāṁ punaḥ ,
uttarāṁ tāḥ striyaḥ sarvāḥ punarutthāpayantyuta.
उत्थाय तु पुनर्धैर्यात्तदा मत्स्यपतेः सुता ।
प्राञ्जलिः पुण्डरीकाक्षं भूमावेवाभ्यवादयत् ॥१५॥
15. utthāya tu punardhairyāttadā matsyapateḥ sutā ,
prāñjaliḥ puṇḍarīkākṣaṁ bhūmāvevābhyavādayat.
श्रुत्वा स तस्या विपुलं विलापं पुरुषर्षभः ।
उपस्पृश्य ततः कृष्णो ब्रह्मास्त्रं संजहार तत् ॥१६॥
16. śrutvā sa tasyā vipulaṁ vilāpaṁ puruṣarṣabhaḥ ,
upaspṛśya tataḥ kṛṣṇo brahmāstraṁ saṁjahāra tat.
प्रतिजज्ञे च दाशार्हस्तस्य जीवितमच्युतः ।
अब्रवीच्च विशुद्धात्मा सर्वं विश्रावयञ्जगत् ॥१७॥
17. pratijajñe ca dāśārhastasya jīvitamacyutaḥ ,
abravīcca viśuddhātmā sarvaṁ viśrāvayañjagat.
न ब्रवीम्युत्तरे मिथ्या सत्यमेतद्भविष्यति ।
एष संजीवयाम्येनं पश्यतां सर्वदेहिनाम् ॥१८॥
18. na bravīmyuttare mithyā satyametadbhaviṣyati ,
eṣa saṁjīvayāmyenaṁ paśyatāṁ sarvadehinām.
नोक्तपूर्वं मया मिथ्या स्वैरेष्वपि कदाचन ।
न च युद्धे परावृत्तस्तथा संजीवतामयम् ॥१९॥
19. noktapūrvaṁ mayā mithyā svaireṣvapi kadācana ,
na ca yuddhe parāvṛttastathā saṁjīvatāmayam.
यथा मे दयितो धर्मो ब्राह्मणाश्च विशेषतः ।
अभिमन्योः सुतो जातो मृतो जीवत्वयं तथा ॥२०॥
20. yathā me dayito dharmo brāhmaṇāśca viśeṣataḥ ,
abhimanyoḥ suto jāto mṛto jīvatvayaṁ tathā.
यथाहं नाभिजानामि विजयेन कदाचन ।
विरोधं तेन सत्येन मृतो जीवत्वयं शिशुः ॥२१॥
21. yathāhaṁ nābhijānāmi vijayena kadācana ,
virodhaṁ tena satyena mṛto jīvatvayaṁ śiśuḥ.
यथा सत्यं च धर्मश्च मयि नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
तथा मृतः शिशुरयं जीवतामभिमन्युजः ॥२२॥
22. yathā satyaṁ ca dharmaśca mayi nityaṁ pratiṣṭhitau ,
tathā mṛtaḥ śiśurayaṁ jīvatāmabhimanyujaḥ.
यथा कंसश्च केशी च धर्मेण निहतौ मया ।
तेन सत्येन बालोऽयं पुनरुज्जीवतामिह ॥२३॥
23. yathā kaṁsaśca keśī ca dharmeṇa nihatau mayā ,
tena satyena bālo'yaṁ punarujjīvatāmiha.
इत्युक्तो वासुदेवेन स बालो भरतर्षभ ।
शनैः शनैर्महाराज प्रास्पन्दत सचेतनः ॥२४॥
24. ityukto vāsudevena sa bālo bharatarṣabha ,
śanaiḥ śanairmahārāja prāspandata sacetanaḥ.