Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-15, chapter-23

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
कुन्त्युवाच ।
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव ।
कृतमुद्धर्षणं पूर्वं मया वः सीदतां नृप ॥१॥
1. kuntyuvāca ,
evametanmahābāho yathā vadasi pāṇḍava ,
kṛtamuddharṣaṇaṁ pūrvaṁ mayā vaḥ sīdatāṁ nṛpa.
द्यूतापहृतराज्यानां पतितानां सुखादपि ।
ज्ञातिभिः परिभूतानां कृतमुद्धर्षणं मया ॥२॥
2. dyūtāpahṛtarājyānāṁ patitānāṁ sukhādapi ,
jñātibhiḥ paribhūtānāṁ kṛtamuddharṣaṇaṁ mayā.
कथं पाण्डोर्न नश्येत संततिः पुरुषर्षभाः ।
यशश्च वो न नश्येत इति चोद्धर्षणं कृतम् ॥३॥
3. kathaṁ pāṇḍorna naśyeta saṁtatiḥ puruṣarṣabhāḥ ,
yaśaśca vo na naśyeta iti coddharṣaṇaṁ kṛtam.
यूयमिन्द्रसमाः सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः ।
मा परेषां मुखप्रेक्षाः स्थेत्येवं तत्कृतं मया ॥४॥
4. yūyamindrasamāḥ sarve devatulyaparākramāḥ ,
mā pareṣāṁ mukhaprekṣāḥ sthetyevaṁ tatkṛtaṁ mayā.
कथं धर्मभृतां श्रेष्ठो राजा त्वं वासवोपमः ।
पुनर्वने न दुःखी स्या इति चोद्धर्षणं कृतम् ॥५॥
5. kathaṁ dharmabhṛtāṁ śreṣṭho rājā tvaṁ vāsavopamaḥ ,
punarvane na duḥkhī syā iti coddharṣaṇaṁ kṛtam.
नागायुतसमप्राणः ख्यातविक्रमपौरुषः ।
नायं भीमोऽत्ययं गच्छेदिति चोद्धर्षणं कृतम् ॥६॥
6. nāgāyutasamaprāṇaḥ khyātavikramapauruṣaḥ ,
nāyaṁ bhīmo'tyayaṁ gacchediti coddharṣaṇaṁ kṛtam.
भीमसेनादवरजस्तथायं वासवोपमः ।
विजयो नावसीदेत इति चोद्धर्षणं कृतम् ॥७॥
7. bhīmasenādavarajastathāyaṁ vāsavopamaḥ ,
vijayo nāvasīdeta iti coddharṣaṇaṁ kṛtam.
नकुलः सहदेवश्च तथेमौ गुरुवर्तिनौ ।
क्षुधा कथं न सीदेतामिति चोद्धर्षणं कृतम् ॥८॥
8. nakulaḥ sahadevaśca tathemau guruvartinau ,
kṣudhā kathaṁ na sīdetāmiti coddharṣaṇaṁ kṛtam.
इयं च बृहती श्यामा श्रीमत्यायतलोचना ।
वृथा सभातले क्लिष्टा मा भूदिति च तत्कृतम् ॥९॥
9. iyaṁ ca bṛhatī śyāmā śrīmatyāyatalocanā ,
vṛthā sabhātale kliṣṭā mā bhūditi ca tatkṛtam.
प्रेक्षन्त्या मे तदा हीमां वेपन्तीं कदलीमिव ।
स्त्रीधर्मिणीमनिन्द्याङ्गीं तथा द्यूतपराजिताम् ॥१०॥
10. prekṣantyā me tadā hīmāṁ vepantīṁ kadalīmiva ,
strīdharmiṇīmanindyāṅgīṁ tathā dyūtaparājitām.
दुःशासनो यदा मौढ्याद्दासीवत्पर्यकर्षत ।
तदैव विदितं मह्यं पराभूतमिदं कुलम् ॥११॥
11. duḥśāsano yadā mauḍhyāddāsīvatparyakarṣata ,
tadaiva viditaṁ mahyaṁ parābhūtamidaṁ kulam.
विषण्णाः कुरवश्चैव तदा मे श्वशुरादयः ।
यदैषा नाथमिच्छन्ती व्यलपत्कुररी यथा ॥१२॥
12. viṣaṇṇāḥ kuravaścaiva tadā me śvaśurādayaḥ ,
yadaiṣā nāthamicchantī vyalapatkurarī yathā.
केशपक्षे परामृष्टा पापेन हतबुद्धिना ।
यदा दुःशासनेनैषा तदा मुह्याम्यहं नृप ॥१३॥
13. keśapakṣe parāmṛṣṭā pāpena hatabuddhinā ,
yadā duḥśāsanenaiṣā tadā muhyāmyahaṁ nṛpa.
युष्मत्तेजोविवृद्ध्यर्थं मया ह्युद्धर्षणं कृतम् ।
तदानीं विदुरावाक्यैरिति तद्वित्त पुत्रकाः ॥१४॥
14. yuṣmattejovivṛddhyarthaṁ mayā hyuddharṣaṇaṁ kṛtam ,
tadānīṁ vidurāvākyairiti tadvitta putrakāḥ.
कथं न राजवंशोऽयं नश्येत्प्राप्य सुतान्मम ।
पाण्डोरिति मया पुत्र तस्मादुद्धर्षणं कृतम् ॥१५॥
15. kathaṁ na rājavaṁśo'yaṁ naśyetprāpya sutānmama ,
pāṇḍoriti mayā putra tasmāduddharṣaṇaṁ kṛtam.
न तस्य पुत्रः पौत्रौ वा कुत एव स पार्थिव ।
लभते सुकृताँल्लोकान्यस्माद्वंशः प्रणश्यति ॥१६॥
16. na tasya putraḥ pautrau vā kuta eva sa pārthiva ,
labhate sukṛtāँllokānyasmādvaṁśaḥ praṇaśyati.
भुक्तं राज्यफलं पुत्रा भर्तुर्मे विपुलं पुरा ।
महादानानि दत्तानि पीतः सोमो यथाविधि ॥१७॥
17. bhuktaṁ rājyaphalaṁ putrā bharturme vipulaṁ purā ,
mahādānāni dattāni pītaḥ somo yathāvidhi.
साहं नात्मफलार्थं वै वासुदेवमचूचुदम् ।
विदुरायाः प्रलापैस्तैः प्लावनार्थं तु तत्कृतम् ॥१८॥
18. sāhaṁ nātmaphalārthaṁ vai vāsudevamacūcudam ,
vidurāyāḥ pralāpaistaiḥ plāvanārthaṁ tu tatkṛtam.
नाहं राज्यफलं पुत्र कामये पुत्रनिर्जितम् ।
पतिलोकानहं पुण्यान्कामये तपसा विभो ॥१९॥
19. nāhaṁ rājyaphalaṁ putra kāmaye putranirjitam ,
patilokānahaṁ puṇyānkāmaye tapasā vibho.
श्वश्रूश्वशुरयोः कृत्वा शुश्रूषां वनवासिनोः ।
तपसा शोषयिष्यामि युधिष्ठिर कलेवरम् ॥२०॥
20. śvaśrūśvaśurayoḥ kṛtvā śuśrūṣāṁ vanavāsinoḥ ,
tapasā śoṣayiṣyāmi yudhiṣṭhira kalevaram.
निवर्तस्व कुरुश्रेष्ठ भीमसेनादिभिः सह ।
धर्मे ते धीयतां बुद्धिर्मनस्ते महदस्तु च ॥२१॥
21. nivartasva kuruśreṣṭha bhīmasenādibhiḥ saha ,
dharme te dhīyatāṁ buddhirmanaste mahadastu ca.