महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-7, chapter-139
संजय उवाच ।
प्रकाशिते तथा लोके रजसा च तमोवृते ।
समाजग्मुरथो वीराः परस्परवधैषिणः ॥१॥
प्रकाशिते तथा लोके रजसा च तमोवृते ।
समाजग्मुरथो वीराः परस्परवधैषिणः ॥१॥
1. saṁjaya uvāca ,
prakāśite tathā loke rajasā ca tamovṛte ,
samājagmuratho vīrāḥ parasparavadhaiṣiṇaḥ.
prakāśite tathā loke rajasā ca tamovṛte ,
samājagmuratho vīrāḥ parasparavadhaiṣiṇaḥ.
1.
saṃjaya uvāca tathā loke prakāśite ca rajasā
tamovṛte atha u vīrāḥ parasparavadheṣiṇaḥ samājagmuḥ
tamovṛte atha u vīrāḥ parasparavadheṣiṇaḥ samājagmuḥ
1.
saṃjaya uvāca.
tathā loke prakāśite ca rajasā tamovṛte,
atha u vīrāḥ parasparavadheṣiṇaḥ samājagmuḥ
tathā loke prakāśite ca rajasā tamovṛte,
atha u vīrāḥ parasparavadheṣiṇaḥ samājagmuḥ
1.
Sañjaya said: When the world was thus illuminated, and also enveloped in darkness by dust, then the heroes gathered, intent on slaying each other.
ते समेत्य रणे राजञ्शस्त्रप्रासासिधारिणः ।
परस्परमुदैक्षन्त परस्परकृतागसः ॥२॥
परस्परमुदैक्षन्त परस्परकृतागसः ॥२॥
2. te sametya raṇe rājañśastraprāsāsidhāriṇaḥ ,
parasparamudaikṣanta parasparakṛtāgasaḥ.
parasparamudaikṣanta parasparakṛtāgasaḥ.
2.
te sametya raṇe rājan śastraprāsāsidhāriṇaḥ
parasparam udaikṣanta parasparakṛtāgasaḥ
parasparam udaikṣanta parasparakṛtāgasaḥ
2.
rājan śastraprāsāsidhāriṇaḥ parasparakṛtāgasaḥ
te raṇe sametya parasparam udaikṣanta
te raṇe sametya parasparam udaikṣanta
2.
O king, those warriors, armed with weapons, spears, and swords, who had committed wrongs against each other, met on the battlefield and gazed intensely at one another.
प्रदीपानां सहस्रैश्च दीप्यमानैः समन्ततः ।
विरराज तदा भूमिर्द्यौर्ग्रहैरिव भारत ॥३॥
विरराज तदा भूमिर्द्यौर्ग्रहैरिव भारत ॥३॥
3. pradīpānāṁ sahasraiśca dīpyamānaiḥ samantataḥ ,
virarāja tadā bhūmirdyaurgrahairiva bhārata.
virarāja tadā bhūmirdyaurgrahairiva bhārata.
3.
pradīpānām sahasraiḥ ca dīpyamānaiḥ samantataḥ
virarāja tadā bhūmiḥ dyauḥ grahaiḥ iva bhārata
virarāja tadā bhūmiḥ dyauḥ grahaiḥ iva bhārata
3.
bhārata tadā bhūmiḥ dīpyamānaiḥ pradīpānām
sahasraiḥ ca samantataḥ virarāja dyauḥ grahaiḥ iva
sahasraiḥ ca samantataḥ virarāja dyauḥ grahaiḥ iva
3.
O Bhārata, then the ground, lit all around by thousands of glowing lamps, shone brightly, just like the sky with its planets.
उल्काशतैः प्रज्वलितै रणभूमिर्व्यराजत ।
दह्यमानेव लोकानामभावे वै वसुंधरा ॥४॥
दह्यमानेव लोकानामभावे वै वसुंधरा ॥४॥
4. ulkāśataiḥ prajvalitai raṇabhūmirvyarājata ,
dahyamāneva lokānāmabhāve vai vasuṁdharā.
dahyamāneva lokānāmabhāve vai vasuṁdharā.
4.
ulkāśataiḥ prajvalitaiḥ raṇabhūmiḥ vyarājata
dahyamānā iva lokānām abhāve vai vasundharā
dahyamānā iva lokānām abhāve vai vasundharā
4.
prajvalitaiḥ ulkāśataiḥ raṇabhūmiḥ vyarājata
vai lokānām abhāve dahyamānā vasundharā iva
vai lokānām abhāve dahyamānā vasundharā iva
4.
The battlefield shone brightly with hundreds of blazing torches, as if the earth (vasundharā) itself were being consumed by fire at the ultimate destruction of the worlds.
प्रादीप्यन्त दिशः सर्वाः प्रदीपैस्तैः समन्ततः ।
वर्षाप्रदोषे खद्योतैर्वृता वृक्षा इवाबभुः ॥५॥
वर्षाप्रदोषे खद्योतैर्वृता वृक्षा इवाबभुः ॥५॥
5. prādīpyanta diśaḥ sarvāḥ pradīpaistaiḥ samantataḥ ,
varṣāpradoṣe khadyotairvṛtā vṛkṣā ivābabhuḥ.
varṣāpradoṣe khadyotairvṛtā vṛkṣā ivābabhuḥ.
5.
prādīpyanta diśaḥ sarvāḥ pradīpaiḥ taiḥ samantataḥ
varṣāpradoṣe khadyotaiḥ vṛtāḥ vṛkṣāḥ iva ābabhuḥ
varṣāpradoṣe khadyotaiḥ vṛtāḥ vṛkṣāḥ iva ābabhuḥ
5.
taiḥ pradīpaiḥ samantataḥ sarvāḥ diśaḥ prādīpyanta;
varṣāpradoṣe khadyotaiḥ vṛtāḥ vṛkṣāḥ iva ābabhuḥ
varṣāpradoṣe khadyotaiḥ vṛtāḥ vṛkṣāḥ iva ābabhuḥ
5.
All the directions shone brightly, illuminated all around by those lamps; they appeared like trees covered with fireflies during an evening in the rainy season.
असज्जन्त ततो वीरा वीरेष्वेव पृथक्पृथक् ।
नागा नागैः समाजग्मुस्तुरगाः सह वाजिभिः ॥६॥
नागा नागैः समाजग्मुस्तुरगाः सह वाजिभिः ॥६॥
6. asajjanta tato vīrā vīreṣveva pṛthakpṛthak ,
nāgā nāgaiḥ samājagmusturagāḥ saha vājibhiḥ.
nāgā nāgaiḥ samājagmusturagāḥ saha vājibhiḥ.
6.
asajjanta tataḥ vīrāḥ vīreṣu eva pṛthak pṛthak
nāgāḥ nāgaiḥ samājagmuḥ turagāḥ saha vājibhiḥ
nāgāḥ nāgaiḥ samājagmuḥ turagāḥ saha vājibhiḥ
6.
tataḥ vīrāḥ vīreṣu eva pṛthak pṛthak asajjanta
nāgāḥ nāgaiḥ samājagmuḥ turagāḥ vājibhiḥ saha
nāgāḥ nāgaiḥ samājagmuḥ turagāḥ vājibhiḥ saha
6.
Then the warriors, each separately, engaged in battle with other warriors. Elephants clashed with elephants, and horses with horses.
रथा रथवरैरेव समाजग्मुर्मुदान्विताः ।
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे पुत्रस्य तव शासनात् ॥७॥
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे पुत्रस्य तव शासनात् ॥७॥
7. rathā rathavaraireva samājagmurmudānvitāḥ ,
tasminrātrimukhe ghore putrasya tava śāsanāt.
tasminrātrimukhe ghore putrasya tava śāsanāt.
7.
rathāḥ rathavaraiḥ eva samājagmuḥ mudā anvitāḥ
tasmin rātrimukhe ghore putrasya tava śāsanāt
tasmin rātrimukhe ghore putrasya tava śāsanāt
7.
rathāḥ rathavaraiḥ eva mudā anvitāḥ samājagmuḥ
tasmin ghore rātrimukhe tava putrasya śāsanāt
tasmin ghore rātrimukhe tava putrasya śāsanāt
7.
Chariots eagerly clashed with the finest chariots at the onset of that dreadful night, all by the command of your son.
ततोऽर्जुनो महाराज कौरवाणामनीकिनीम् ।
व्यधमत्त्वरया युक्तः क्षपयन्सर्वपार्थिवान् ॥८॥
व्यधमत्त्वरया युक्तः क्षपयन्सर्वपार्थिवान् ॥८॥
8. tato'rjuno mahārāja kauravāṇāmanīkinīm ,
vyadhamattvarayā yuktaḥ kṣapayansarvapārthivān.
vyadhamattvarayā yuktaḥ kṣapayansarvapārthivān.
8.
tataḥ arjunaḥ mahārāja kauravāṇām anīkinīm
vyadhamat tvarayā yuktaḥ kṣapayan sarvapārthivān
vyadhamat tvarayā yuktaḥ kṣapayan sarvapārthivān
8.
mahārāja tataḥ arjunaḥ tvarayā yuktaḥ sarvapārthivān
kṣapayan kauravāṇām anīkinīm vyadhamat
kṣapayan kauravāṇām anīkinīm vyadhamat
8.
Then Arjuna, O great king, swift and annihilating all kings, shattered the Kaurava army.
धृतराष्ट्र उवाच ।
तस्मिन्प्रविष्टे संरब्धे मम पुत्रस्य वाहिनीम् ।
अमृष्यमाणे दुर्धर्षे किं व आसीन्मनस्तदा ॥९॥
तस्मिन्प्रविष्टे संरब्धे मम पुत्रस्य वाहिनीम् ।
अमृष्यमाणे दुर्धर्षे किं व आसीन्मनस्तदा ॥९॥
9. dhṛtarāṣṭra uvāca ,
tasminpraviṣṭe saṁrabdhe mama putrasya vāhinīm ,
amṛṣyamāṇe durdharṣe kiṁ va āsīnmanastadā.
tasminpraviṣṭe saṁrabdhe mama putrasya vāhinīm ,
amṛṣyamāṇe durdharṣe kiṁ va āsīnmanastadā.
9.
dhṛtarāṣṭraḥ uvāca tasmin praviṣṭe saṃrabdhe mama putrasya
vāhinīm amṛṣyamāṇe durdharṣe kim vaḥ āsīt manaḥ tadā
vāhinīm amṛṣyamāṇe durdharṣe kim vaḥ āsīt manaḥ tadā
9.
dhṛtarāṣṭraḥ uvāca tasmin saṃrabdhe
amṛṣyamāṇe durdharṣe [arjunā]
mama putrasya vāhinīm praviṣṭe
[sati] tadā vaḥ manaḥ kim āsīt?
amṛṣyamāṇe durdharṣe [arjunā]
mama putrasya vāhinīm praviṣṭe
[sati] tadā vaḥ manaḥ kim āsīt?
9.
Dhritarashtra said: "When that irresistible [Arjuna], enraged and unable to endure it, entered my son's army, what then was the state of your minds?"
किममन्यन्त सैन्यानि प्रविष्टे शत्रुतापने ।
दुर्योधनश्च किं कृत्यं प्राप्तकालममन्यत ॥१०॥
दुर्योधनश्च किं कृत्यं प्राप्तकालममन्यत ॥१०॥
10. kimamanyanta sainyāni praviṣṭe śatrutāpane ,
duryodhanaśca kiṁ kṛtyaṁ prāptakālamamanyata.
duryodhanaśca kiṁ kṛtyaṁ prāptakālamamanyata.
10.
kim amanyanta sainyāni praviṣṭe śatrutāpane |
Duryodhanaḥ ca kim kṛtyam prāptakālam amanyata
Duryodhanaḥ ca kim kṛtyam prāptakālam amanyata
10.
śatrutāpane praviṣṭe sainyāni kim amanyanta? ca
Duryodhanaḥ prāptakālam kṛtyam kim amanyata?
Duryodhanaḥ prāptakālam kṛtyam kim amanyata?
10.
What did the armies think when the tormentor of enemies entered? And what did Duryodhana consider to be the opportune action?
के चैनं समरे वीरं प्रत्युद्ययुररिंदमम् ।
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं के च द्रोणस्य सव्यतः ॥११॥
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं के च द्रोणस्य सव्यतः ॥११॥
11. ke cainaṁ samare vīraṁ pratyudyayurariṁdamam ,
ke'rakṣandakṣiṇaṁ cakraṁ ke ca droṇasya savyataḥ.
ke'rakṣandakṣiṇaṁ cakraṁ ke ca droṇasya savyataḥ.
11.
ke ca enam samare vīram pratyudyayuḥ arimdamam |
ke arakṣan dakṣiṇam cakram ke ca Droṇasya savyataḥ
ke arakṣan dakṣiṇam cakram ke ca Droṇasya savyataḥ
11.
ca ke samare vīram arimdamam enam pratyudyayuḥ? ke
dakṣiṇam cakram arakṣan? ca ke Droṇasya savyataḥ?
dakṣiṇam cakram arakṣan? ca ke Droṇasya savyataḥ?
11.
Who among the warriors advanced against him, the hero (vīra) and subduer of enemies (arindama) in battle? Who protected his right flank, and who stood on the left of Droṇa?
के पृष्ठतोऽस्य ह्यभवन्वीरा वीरस्य युध्यतः ।
के पुरस्तादगच्छन्त निघ्नतः शात्रवान्रणे ॥१२॥
के पुरस्तादगच्छन्त निघ्नतः शात्रवान्रणे ॥१२॥
12. ke pṛṣṭhato'sya hyabhavanvīrā vīrasya yudhyataḥ ,
ke purastādagacchanta nighnataḥ śātravānraṇe.
ke purastādagacchanta nighnataḥ śātravānraṇe.
12.
ke pṛṣṭhataḥ asya hi abhavan vīrā vīrasya yudhyataḥ
| ke purastāt agacchantan nighnataḥ śātravān raṇe
| ke purastāt agacchantan nighnataḥ śātravān raṇe
12.
hi ke pṛṣṭhataḥ asya vīrasya yudhyataḥ vīrā abhavan?
ke purastāt raṇe śātravān nighnataḥ agacchantan?
ke purastāt raṇe śātravān nighnataḥ agacchantan?
12.
Who indeed were behind him, the brave warriors fighting? And who advanced in front, striking down the enemies in battle?
यत्प्राविशन्महेष्वासः पाञ्चालानपराजितः ।
नृत्यन्निव नरव्याघ्रो रथमार्गेषु वीर्यवान् ॥१३॥
नृत्यन्निव नरव्याघ्रो रथमार्गेषु वीर्यवान् ॥१३॥
13. yatprāviśanmaheṣvāsaḥ pāñcālānaparājitaḥ ,
nṛtyanniva naravyāghro rathamārgeṣu vīryavān.
nṛtyanniva naravyāghro rathamārgeṣu vīryavān.
13.
yat prāviśat maheṣvāsaḥ Pāñcālān aparājitaḥ |
nṛtyan iva naravyāghraḥ rathamārgeṣu vīryavān
nṛtyan iva naravyāghraḥ rathamārgeṣu vīryavān
13.
yat aparājitaḥ vīryavān naravyāghraḥ maheṣvāsaḥ nṛtyan iva Pāñcālān rathamārgeṣu prāviśat.
13.
Since that unconquered and mighty great archer, a tiger among men (naravyāghra), entered the Pañcālas' region as if dancing in the chariot paths.
ददाह च शरैर्द्रोणः पाञ्चालानां रथव्रजान् ।
धूमकेतुरिव क्रुद्धः स कथं मृत्युमीयिवान् ॥१४॥
धूमकेतुरिव क्रुद्धः स कथं मृत्युमीयिवान् ॥१४॥
14. dadāha ca śarairdroṇaḥ pāñcālānāṁ rathavrajān ,
dhūmaketuriva kruddhaḥ sa kathaṁ mṛtyumīyivān.
dhūmaketuriva kruddhaḥ sa kathaṁ mṛtyumīyivān.
14.
dadāha ca śaraiḥ droṇaḥ pāñcālānām rathavrajān
dhūmaketūḥ iva kruddhaḥ sa katham mṛtyum īyivān
dhūmaketūḥ iva kruddhaḥ sa katham mṛtyum īyivān
14.
droṇaḥ kruddhaḥ dhūmaketūḥ iva ca śaraiḥ pāñcālānām
rathavrajān dadāha sa katham mṛtyum īyivān
rathavrajān dadāha sa katham mṛtyum īyivān
14.
And Droṇa, enraged like a comet, burned the arrays of Pāñcāla chariots with his arrows. How then did he meet his death?
अव्यग्रानेव हि परान्कथयस्यपराजितान् ।
हतांश्चैव विषण्णांश्च विप्रकीर्णांश्च शंससि ।
रथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्धेषु मामकान् ॥१५॥
हतांश्चैव विषण्णांश्च विप्रकीर्णांश्च शंससि ।
रथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्धेषु मामकान् ॥१५॥
15. avyagrāneva hi parānkathayasyaparājitān ,
hatāṁścaiva viṣaṇṇāṁśca viprakīrṇāṁśca śaṁsasi ,
rathino virathāṁścaiva kṛtānyuddheṣu māmakān.
hatāṁścaiva viṣaṇṇāṁśca viprakīrṇāṁśca śaṁsasi ,
rathino virathāṁścaiva kṛtānyuddheṣu māmakān.
15.
avyagrān eva hi parān kathayasi
aparājitān hatān ca eva viṣaṇṇān ca
viprakīrṇān ca śaṃsasi rathinaḥ
virathān ca eva kṛtān yuddheṣu māmakān
aparājitān hatān ca eva viṣaṇṇān ca
viprakīrṇān ca śaṃsasi rathinaḥ
virathān ca eva kṛtān yuddheṣu māmakān
15.
hi parān avyagrān aparājitān eva
kathayasi ca eva hatān viṣaṇṇān ca
viprakīrṇān ca rathinaḥ virathān ca
eva yuddheṣu kṛtān māmakān śaṃsasi
kathayasi ca eva hatān viṣaṇṇān ca
viprakīrṇān ca rathinaḥ virathān ca
eva yuddheṣu kṛtān māmakān śaṃsasi
15.
Indeed, you describe the enemies as unperturbed and undefeated, yet you also speak of my men, the charioteers, as slain, dejected, scattered, and deprived of their chariots in battle.
संजय उवाच ।
द्रोणस्य मतमाज्ञाय योद्धुकामस्य तां निशाम् ।
दुर्योधनो महाराज वश्यान्भ्रातॄनभाषत ॥१६॥
द्रोणस्य मतमाज्ञाय योद्धुकामस्य तां निशाम् ।
दुर्योधनो महाराज वश्यान्भ्रातॄनभाषत ॥१६॥
16. saṁjaya uvāca ,
droṇasya matamājñāya yoddhukāmasya tāṁ niśām ,
duryodhano mahārāja vaśyānbhrātṝnabhāṣata.
droṇasya matamājñāya yoddhukāmasya tāṁ niśām ,
duryodhano mahārāja vaśyānbhrātṝnabhāṣata.
16.
saṃjaya uvāca droṇasya matam ājñāya yoddhukāmasya tām
niśām duryodhanaḥ mahārāja vaśyān bhrātṝn abhāṣata
niśām duryodhanaḥ mahārāja vaśyān bhrātṝn abhāṣata
16.
saṃjaya uvāca he mahārāja duryodhanaḥ tām niśām
yoddhukāmasya droṇasya matam ājñāya vaśyān bhrātṝn abhāṣata
yoddhukāmasya droṇasya matam ājñāya vaśyān bhrātṝn abhāṣata
16.
Sañjaya said: O great king, understanding Droṇa's intention to fight that night, Duryodhana spoke to his obedient brothers.
विकर्णं चित्रसेनं च महाबाहुं च कौरवम् ।
दुर्धर्षं दीर्घबाहुं च ये च तेषां पदानुगाः ॥१७॥
दुर्धर्षं दीर्घबाहुं च ये च तेषां पदानुगाः ॥१७॥
17. vikarṇaṁ citrasenaṁ ca mahābāhuṁ ca kauravam ,
durdharṣaṁ dīrghabāhuṁ ca ye ca teṣāṁ padānugāḥ.
durdharṣaṁ dīrghabāhuṁ ca ye ca teṣāṁ padānugāḥ.
17.
vikarṇam citrasenam ca mahābāhum ca kauravam
durdharṣam dīrghabāhum ca ye ca teṣām padānugāḥ
durdharṣam dīrghabāhum ca ye ca teṣām padānugāḥ
17.
vikarṇam citrasenam ca mahābāhum ca kauravam
durdharṣam dīrghabāhum ca ca ye teṣām padānugāḥ
durdharṣam dīrghabāhum ca ca ye teṣām padānugāḥ
17.
He addressed Vikarṇa, Citrasena, the mighty-armed Kaurava, Durdharṣa, Dīrghabāhu, and those who were their followers.
द्रोणं यत्ताः पराक्रान्ताः सर्वे रक्षत पृष्ठतः ।
हार्दिक्यो दक्षिणं चक्रं शल्यश्चैवोत्तरं तथा ॥१८॥
हार्दिक्यो दक्षिणं चक्रं शल्यश्चैवोत्तरं तथा ॥१८॥
18. droṇaṁ yattāḥ parākrāntāḥ sarve rakṣata pṛṣṭhataḥ ,
hārdikyo dakṣiṇaṁ cakraṁ śalyaścaivottaraṁ tathā.
hārdikyo dakṣiṇaṁ cakraṁ śalyaścaivottaraṁ tathā.
18.
droṇam yattāḥ parākrāntāḥ sarve rakṣata pṛṣṭhataḥ
Hārdikyaḥ dakṣiṇam cakram Śalyaḥ ca eva uttaram tathā
Hārdikyaḥ dakṣiṇam cakram Śalyaḥ ca eva uttaram tathā
18.
sarve yattāḥ parākrāntāḥ droṇam pṛṣṭhataḥ rakṣata
Hārdikyaḥ dakṣiṇam cakram Śalyaḥ ca eva uttaram tathā
Hārdikyaḥ dakṣiṇam cakram Śalyaḥ ca eva uttaram tathā
18.
All of you, being diligent and mighty, protect Droṇa from behind. Hārdikya (Kṛtavarman) should guard the right flank, and Śalya the northern (left) flank in the same manner.
त्रिगर्तानां च ये शूरा हतशिष्टा महारथाः ।
तांश्चैव सर्वान्पुत्रस्ते समचोदयदग्रतः ॥१९॥
तांश्चैव सर्वान्पुत्रस्ते समचोदयदग्रतः ॥१९॥
19. trigartānāṁ ca ye śūrā hataśiṣṭā mahārathāḥ ,
tāṁścaiva sarvānputraste samacodayadagrataḥ.
tāṁścaiva sarvānputraste samacodayadagrataḥ.
19.
trigartānām ca ye śūrāḥ hataśiṣṭāḥ mahārathāḥ
tān ca eva sarvān putraḥ te samacodayat agrataḥ
tān ca eva sarvān putraḥ te samacodayat agrataḥ
19.
te putraḥ ca ye trigartānām śūrāḥ hataśiṣṭāḥ
mahārathāḥ tān sarvān eva agrataḥ samacodayat
mahārathāḥ tān sarvān eva agrataḥ samacodayat
19.
And your son incited all those valiant great charioteers of the Trigartas who had survived the slaughter, urging them to the front.
आचार्यो हि सुसंयत्तो भृशं यत्ताश्च पाण्डवाः ।
तं रक्षत सुसंयत्ता निघ्नन्तं शात्रवान्रणे ॥२०॥
तं रक्षत सुसंयत्ता निघ्नन्तं शात्रवान्रणे ॥२०॥
20. ācāryo hi susaṁyatto bhṛśaṁ yattāśca pāṇḍavāḥ ,
taṁ rakṣata susaṁyattā nighnantaṁ śātravānraṇe.
taṁ rakṣata susaṁyattā nighnantaṁ śātravānraṇe.
20.
ācāryaḥ hi susaṃyattaḥ bhṛśam yattāḥ ca Pāṇḍavāḥ
tam rakṣata susaṃyattāḥ nighnantam śātravān raṇe
tam rakṣata susaṃyattāḥ nighnantam śātravān raṇe
20.
ācāryaḥ hi susaṃyattaḥ pāṇḍavāḥ ca bhṛśam yattāḥ
susaṃyattāḥ tam śātravān raṇe nighnantam rakṣata
susaṃyattāḥ tam śātravān raṇe nighnantam rakṣata
20.
Indeed, the preceptor (Droṇa) is very well-controlled, while the Pāṇḍavas are greatly vigilant. All of you, being well-disciplined, protect him as he slays the enemies in battle.
द्रोणो हि बलवान्युद्धे क्षिप्रहस्तः पराक्रमी ।
निर्जयेत्त्रिदशान्युद्धे किमु पार्थान्ससोमकान् ॥२१॥
निर्जयेत्त्रिदशान्युद्धे किमु पार्थान्ससोमकान् ॥२१॥
21. droṇo hi balavānyuddhe kṣiprahastaḥ parākramī ,
nirjayettridaśānyuddhe kimu pārthānsasomakān.
nirjayettridaśānyuddhe kimu pārthānsasomakān.
21.
droṇaḥ hi balavān yuddhe kṣiprahastaḥ parākramī
nirjayet tridaśān yuddhe kimu Pārthān sasomakān
nirjayet tridaśān yuddhe kimu Pārthān sasomakān
21.
droṇaḥ hi yuddhe balavān kṣiprahastaḥ parākramī
tridaśān yuddhe nirjayet kimu pārthān sasomakān
tridaśān yuddhe nirjayet kimu pārthān sasomakān
21.
Indeed, Droṇa is mighty in battle, swift-handed, and valiant. He could conquer even the gods in combat; what then of the Pārthas (sons of Pṛthā) along with the Somakas?
ते यूयं सहिताः सर्वे भृशं यत्ता महारथाः ।
द्रोणं रक्षत पाञ्चाल्याद्धृष्टद्युम्नान्महारथात् ॥२२॥
द्रोणं रक्षत पाञ्चाल्याद्धृष्टद्युम्नान्महारथात् ॥२२॥
22. te yūyaṁ sahitāḥ sarve bhṛśaṁ yattā mahārathāḥ ,
droṇaṁ rakṣata pāñcālyāddhṛṣṭadyumnānmahārathāt.
droṇaṁ rakṣata pāñcālyāddhṛṣṭadyumnānmahārathāt.
22.
te yūyam sahitāḥ sarve bhṛśam yattāḥ mahārathāḥ |
droṇam rakṣata pāñcālyāt dhṛṣṭadyumnāt mahārathāt
droṇam rakṣata pāñcālyāt dhṛṣṭadyumnāt mahārathāt
22.
yūyaṃ sarve sahitāḥ bhṛśam yattāḥ mahārathāḥ te
pāñcālyāt mahārathāt dhṛṣṭadyumnāt droṇam rakṣata
pāñcālyāt mahārathāt dhṛṣṭadyumnāt droṇam rakṣata
22.
All of you, great charioteers, united and very vigilant, must protect Drona from Dhrishtadyumna, the mighty charioteer of the Pancalas.
पाण्डवेयेषु सैन्येषु योधं पश्याम्यहं न तम् ।
यो जयेत रणे द्रोणं धृष्टद्युम्नादृते नृपाः ॥२३॥
यो जयेत रणे द्रोणं धृष्टद्युम्नादृते नृपाः ॥२३॥
23. pāṇḍaveyeṣu sainyeṣu yodhaṁ paśyāmyahaṁ na tam ,
yo jayeta raṇe droṇaṁ dhṛṣṭadyumnādṛte nṛpāḥ.
yo jayeta raṇe droṇaṁ dhṛṣṭadyumnādṛte nṛpāḥ.
23.
pāṇḍaveyeṣu sainyeṣu yodham paśyāmi aham na tam
| yaḥ jayeta raṇe droṇam dhṛṣṭadyumnāt ṛte nṛpāḥ
| yaḥ jayeta raṇe droṇam dhṛṣṭadyumnāt ṛte nṛpāḥ
23.
nṛpāḥ,
aham pāṇḍaveyeṣu sainyeṣu tam yodham na paśyāmi,
yaḥ dhṛṣṭadyumnāt ṛte raṇe droṇam jayeta
aham pāṇḍaveyeṣu sainyeṣu tam yodham na paśyāmi,
yaḥ dhṛṣṭadyumnāt ṛte raṇe droṇam jayeta
23.
O kings, I do not see any warrior in the Pandava armies who could defeat Drona in battle, with the sole exception of Dhrishtadyumna.
तस्य सर्वात्मना मन्ये भारद्वाजस्य रक्षणम् ।
स गुप्तः सोमकान्हन्यात्सृञ्जयांश्च सराजकान् ॥२४॥
स गुप्तः सोमकान्हन्यात्सृञ्जयांश्च सराजकान् ॥२४॥
24. tasya sarvātmanā manye bhāradvājasya rakṣaṇam ,
sa guptaḥ somakānhanyātsṛñjayāṁśca sarājakān.
sa guptaḥ somakānhanyātsṛñjayāṁśca sarājakān.
24.
tasya sarvātmanā manye bhāradvājasya rakṣaṇam |
saḥ guptaḥ somakān hanyāt sṛñjayān ca sa-rājakan
saḥ guptaḥ somakān hanyāt sṛñjayān ca sa-rājakan
24.
aham tasya bhāradvājasya rakṣaṇam sarvātmanā manye.
saḥ guptaḥ (san) somakān ca sa-rājakan sṛñjayān hanyāt
saḥ guptaḥ (san) somakān ca sa-rājakan sṛñjayān hanyāt
24.
I consider the protection of that son of Bharadvaja (Drona) to be absolutely essential (sarvā́tmanā). If he is protected, he would slay the Somakas and the Srinjayas, along with their kings.
सृञ्जयेष्वथ सर्वेषु निहतेषु चमूमुखे ।
धृष्टद्युम्नं रणे द्रौणिर्नाशयिष्यत्यसंशयम् ॥२५॥
धृष्टद्युम्नं रणे द्रौणिर्नाशयिष्यत्यसंशयम् ॥२५॥
25. sṛñjayeṣvatha sarveṣu nihateṣu camūmukhe ,
dhṛṣṭadyumnaṁ raṇe drauṇirnāśayiṣyatyasaṁśayam.
dhṛṣṭadyumnaṁ raṇe drauṇirnāśayiṣyatyasaṁśayam.
25.
sṛñjayeṣu atha sarveṣu nihateṣu camūmukhe |
dhṛṣṭadyumnam raṇe drauṇiḥ nāśayiṣyati asaṃśayam
dhṛṣṭadyumnam raṇe drauṇiḥ nāśayiṣyati asaṃśayam
25.
atha sarveṣu sṛñjayeṣu camūmukhe nihateṣu,
drauṇiḥ raṇe dhṛṣṭadyumnam asaṃśayam nāśayiṣyati
drauṇiḥ raṇe dhṛṣṭadyumnam asaṃśayam nāśayiṣyati
25.
And when all the Srinjayas have been slain at the forefront of the army, Drauni (Ashvatthama) will undoubtedly annihilate Dhrishtadyumna in battle.
तथार्जुनं रणे कर्णो विजेष्यति महारथः ।
भीमसेनमहं चापि युद्धे जेष्यामि दंशितः ॥२६॥
भीमसेनमहं चापि युद्धे जेष्यामि दंशितः ॥२६॥
26. tathārjunaṁ raṇe karṇo vijeṣyati mahārathaḥ ,
bhīmasenamahaṁ cāpi yuddhe jeṣyāmi daṁśitaḥ.
bhīmasenamahaṁ cāpi yuddhe jeṣyāmi daṁśitaḥ.
26.
tathā arjunam raṇe karṇaḥ vijesyati mahārathaḥ
bhīmasenam aham ca api yuddhe jesyāmi daṃśitaḥ
bhīmasenam aham ca api yuddhe jesyāmi daṃśitaḥ
26.
tathā mahārathaḥ karṇaḥ raṇe arjunam vijesyati
ca aham daṃśitaḥ api yuddhe bhīmasenam jesyāmi
ca aham daṃśitaḥ api yuddhe bhīmasenam jesyāmi
26.
Similarly, the great charioteer Karna will conquer Arjuna in battle. And I, armored, will also conquer Bhimasena in battle.
सोऽयं मम जयो व्यक्तं दीर्घकालं भविष्यति ।
तस्माद्रक्षत संग्रामे द्रोणमेव महारथाः ॥२७॥
तस्माद्रक्षत संग्रामे द्रोणमेव महारथाः ॥२७॥
27. so'yaṁ mama jayo vyaktaṁ dīrghakālaṁ bhaviṣyati ,
tasmādrakṣata saṁgrāme droṇameva mahārathāḥ.
tasmādrakṣata saṁgrāme droṇameva mahārathāḥ.
27.
saḥ ayam mama jayaḥ vyaktam dīrghakālam bhaviṣyati
tasmāt rakṣata saṃgrāme droṇam eva mahārathāḥ
tasmāt rakṣata saṃgrāme droṇam eva mahārathāḥ
27.
saḥ ayam mama jayaḥ vyaktam dīrghakālam bhaviṣyati
tasmāt mahārathāḥ saṃgrāme droṇam eva rakṣata
tasmāt mahārathāḥ saṃgrāme droṇam eva rakṣata
27.
Clearly, this victory of mine will endure for a long time. Therefore, O great charioteers, protect Drona himself in battle.
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
व्यादिदेश ततः सैन्यं तस्मिंस्तमसि दारुणे ॥२८॥
व्यादिदेश ततः सैन्यं तस्मिंस्तमसि दारुणे ॥२८॥
28. ityuktvā bharataśreṣṭha putro duryodhanastava ,
vyādideśa tataḥ sainyaṁ tasmiṁstamasi dāruṇe.
vyādideśa tataḥ sainyaṁ tasmiṁstamasi dāruṇe.
28.
iti uktvā bharataśreṣṭha putraḥ duryodhanaḥ tava
vyādideśa tataḥ sainyam tasmin tamasi dāruṇe
vyādideśa tataḥ sainyam tasmin tamasi dāruṇe
28.
bharataśreṣṭha tava putraḥ duryodhanaḥ iti uktvā
tataḥ tasmin dāruṇe tamasi sainyam vyādideśa
tataḥ tasmin dāruṇe tamasi sainyam vyādideśa
28.
Having spoken thus, your son Duryodhana, O best among the Bharatas, then commanded the army in that terrible darkness.
ततः प्रववृते युद्धं रात्रौ तद्भरतर्षभ ।
उभयोः सेनयोर्घोरं विजयं प्रति काङ्क्षिणोः ॥२९॥
उभयोः सेनयोर्घोरं विजयं प्रति काङ्क्षिणोः ॥२९॥
29. tataḥ pravavṛte yuddhaṁ rātrau tadbharatarṣabha ,
ubhayoḥ senayorghoraṁ vijayaṁ prati kāṅkṣiṇoḥ.
ubhayoḥ senayorghoraṁ vijayaṁ prati kāṅkṣiṇoḥ.
29.
tataḥ pravavṛte yuddham rātrau tat bharatarṣabha
ubhayoḥ senayoḥ ghoram vijayam prati kāṅkṣiṇoḥ
ubhayoḥ senayoḥ ghoram vijayam prati kāṅkṣiṇoḥ
29.
bharatarṣabha tataḥ rātrau ubhayoḥ senayoḥ vijayam
prati kāṅkṣiṇoḥ tat ghoram yuddham pravavṛte
prati kāṅkṣiṇoḥ tat ghoram yuddham pravavṛte
29.
Then, O bull among the Bharatas, that fierce battle commenced at night, with both armies longing for victory.
अर्जुनः कौरवं सैन्यमर्जुनं चापि कौरवाः ।
नानाशस्त्रसमावापैरन्योन्यं पर्यपीडयन् ॥३०॥
नानाशस्त्रसमावापैरन्योन्यं पर्यपीडयन् ॥३०॥
30. arjunaḥ kauravaṁ sainyamarjunaṁ cāpi kauravāḥ ,
nānāśastrasamāvāpairanyonyaṁ paryapīḍayan.
nānāśastrasamāvāpairanyonyaṁ paryapīḍayan.
30.
arjunaḥ kauravam sainyam arjunam ca api kauravāḥ
nānāśastra-samāvāpaiḥ anyonyam paryapīḍayan
nānāśastra-samāvāpaiḥ anyonyam paryapīḍayan
30.
arjunaḥ kauravam sainyam ca kauravāḥ arjunam
api nānāśastra-samāvāpaiḥ anyonyam paryapīḍayan
api nānāśastra-samāvāpaiḥ anyonyam paryapīḍayan
30.
Arjuna tormented the Kaurava army, and the Kauravas, in turn, tormented Arjuna. Both sides mutually afflicted each other with barrages of various weapons.
द्रौणिः पाञ्चालराजानं भारद्वाजश्च सृञ्जयान् ।
छादयामासतुः संख्ये शरैः संनतपर्वभिः ॥३१॥
छादयामासतुः संख्ये शरैः संनतपर्वभिः ॥३१॥
31. drauṇiḥ pāñcālarājānaṁ bhāradvājaśca sṛñjayān ,
chādayāmāsatuḥ saṁkhye śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ.
chādayāmāsatuḥ saṁkhye śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ.
31.
drauṇiḥ pāñcāla-rājānam bhāradvājaḥ ca sṛñjayān
chādayāmāsatuḥ saṅkhye śaraiḥ saṃnata-parvabhiḥ
chādayāmāsatuḥ saṅkhye śaraiḥ saṃnata-parvabhiḥ
31.
drauṇiḥ ca bhāradvājaḥ saṅkhye pāñcāla-rājānam
sṛñjayān saṃnata-parvabhiḥ śaraiḥ chādayāmāsatuḥ
sṛñjayān saṃnata-parvabhiḥ śaraiḥ chādayāmāsatuḥ
31.
Both Drauṇi (Aśvatthāman) and Bhāradvāja (Droṇa) in battle covered the Pañcāla king and the Sṛñjayas with arrows having curved shafts.
पाण्डुपाञ्चालसेनानां कौरवाणां च मारिष ।
आसीन्निष्टानको घोरो निघ्नतामितरेतरम् ॥३२॥
आसीन्निष्टानको घोरो निघ्नतामितरेतरम् ॥३२॥
32. pāṇḍupāñcālasenānāṁ kauravāṇāṁ ca māriṣa ,
āsīnniṣṭānako ghoro nighnatāmitaretaram.
āsīnniṣṭānako ghoro nighnatāmitaretaram.
32.
pāṇḍu-pāñcāla-senānām kauravāṇām ca māriṣa
āsīt niṣṭānakaḥ ghoraḥ nighnatām itaretaram
āsīt niṣṭānakaḥ ghoraḥ nighnatām itaretaram
32.
māriṣa pāṇḍu-pāñcāla-senānām kauravāṇām ca
itaretaram nighnatām ghoraḥ niṣṭānakaḥ āsīt
itaretaram nighnatām ghoraḥ niṣṭānakaḥ āsīt
32.
O venerable one (māriṣa), a terrible roar arose from the armies of the Pāṇḍavas and Pañcālas, and the Kauravas, as they killed one another.
नैवास्माभिर्न पूर्वैर्नो दृष्टं पूर्वं तथाविधम् ।
युद्धं यादृशमेवासीत्तां रात्रिं सुमहाभयम् ॥३३॥
युद्धं यादृशमेवासीत्तां रात्रिं सुमहाभयम् ॥३३॥
33. naivāsmābhirna pūrvairno dṛṣṭaṁ pūrvaṁ tathāvidham ,
yuddhaṁ yādṛśamevāsīttāṁ rātriṁ sumahābhayam.
yuddhaṁ yādṛśamevāsīttāṁ rātriṁ sumahābhayam.
33.
na eva asmābhiḥ na pūrvaiḥ na u dṛṣṭam pūrvam tathāvidham
yuddham yādṛśam eva āsīt tām rātrim su-mahābhayam
yuddham yādṛśam eva āsīt tām rātrim su-mahābhayam
33.
asmābhiḥ na eva pūrvaiḥ na u pūrvam tathāvidham yuddham dṛṣṭam,
yādṛśam su-mahābhayam tām rātrim eva āsīt
yādṛśam su-mahābhayam tām rātrim eva āsīt
33.
Never before, neither by us nor by our ancestors, has such a battle been seen as that exceedingly dreadful one that took place that night.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139 (current chapter)
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47