Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-1, chapter-94

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
वैशंपायन उवाच ।
स एवं शंतनुर्धीमान्देवराजर्षिसत्कृतः ।
धर्मात्मा सर्वलोकेषु सत्यवागिति विश्रुतः ॥१॥
1. vaiśaṁpāyana uvāca ,
sa evaṁ śaṁtanurdhīmāndevarājarṣisatkṛtaḥ ,
dharmātmā sarvalokeṣu satyavāgiti viśrutaḥ.
1. वैशंपायनः उवाच स एवम् शंतनुः धीमान् देवराजर्षिसत्कृतः
धर्मात्मा सर्वलोकेषु सत्यवाक् इति विश्रुतः
1. Vaiśaṃpāyana said: That wise Śantanu, honored by gods and royal sages, was renowned in all worlds as a truthful and righteous soul.
1. וַישַׁמְפָּאיַנַה אמר: כך שַׁנְטַנוּ הנבון, שזכה לכבוד מאלים ומחוזים מלכותיים, צדיק, היה ידוע בכל העולמות כנאמן לדברו.
दमो दानं क्षमा बुद्धिर्ह्रीर्धृतिस्तेज उत्तमम् ।
नित्यान्यासन्महासत्त्वे शंतनौ पुरुषर्षभे ॥२॥
2. damo dānaṁ kṣamā buddhirhrīrdhṛtisteja uttamam ,
nityānyāsanmahāsattve śaṁtanau puruṣarṣabhe.
2. दमः दानम् क्षमा बुद्धिः ह्रीः धृतिः तेजः उत्तमम्
नित्यानि आसन् महासत्त्वे शंतनौ पुरुषर्षभे
2. Self-control, generosity, forgiveness, intelligence, modesty, fortitude, and supreme valor were ever-present in the great-souled Śantanu, that bull among men.
2. ריסון עצמי, נתינה, סליחה, תבונה, בושה, יציבות ועוצמה מעולה, כל אלה היו תמיד בשַׁנְטַנוּ בעל הנפש הגדולה, האדם הדגול.
एवं स गुणसंपन्नो धर्मार्थकुशलो नृपः ।
आसीद्भरतवंशस्य गोप्ता साधुजनस्य च ॥३॥
3. evaṁ sa guṇasaṁpanno dharmārthakuśalo nṛpaḥ ,
āsīdbharatavaṁśasya goptā sādhujanasya ca.
3. evam sa guṇasaṃpannaḥ dharmārthakuśalaḥ nṛpaḥ
| āsīt bharatavaṃśasya goptā sādhujanasya ca
3. Thus, that king, endowed with many virtues and adept in dharma and material prosperity, was the protector of the Bharata lineage and of virtuous people.
3. כך המלך, בעל הסגולות הללו והבקי בדרך היושר ובעושר, היה שומר על שושלת בְּהַרַטַה ועל אנשים טובים.
कम्बुग्रीवः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः ।
धर्म एव परः कामादर्थाच्चेति व्यवस्थितः ॥४॥
4. kambugrīvaḥ pṛthuvyaṁso mattavāraṇavikramaḥ ,
dharma eva paraḥ kāmādarthācceti vyavasthitaḥ.
4. kambugrīvaḥ pṛthuvyaṃsaḥ mattavāraṇavikramaḥ |
dharma eva paraḥ kāmāt arthāt ca iti vyavasthitaḥ
4. He possessed a neck like a conch shell, broad shoulders, and the might of an intoxicated elephant. He was firmly established in the conviction that dharma is superior to both desire (kāma) and material prosperity (artha).
4. צווארו היה כצדף, כתפיו רחבות, וגבורתו כגבורת פיל משתולל, והוא התבסס על כך שדרך היושר עליונה על ההנאה ועל העושר.
एतान्यासन्महासत्त्वे शंतनौ भरतर्षभ ।
न चास्य सदृशः कश्चित्क्षत्रियो धर्मतोऽभवत् ॥५॥
5. etānyāsanmahāsattve śaṁtanau bharatarṣabha ,
na cāsya sadṛśaḥ kaścitkṣatriyo dharmato'bhavat.
5. etāni āsan mahāsattve śaṃtanau bharatarṣabha | na
ca asya sadṛśaḥ kaścit kṣatriyaḥ dharmataḥ abhavat
5. O best of Bharatas, these qualities were present in the great-souled Śantanu. Indeed, there was no other kṣatriya equal to him in adherence to dharma.
5. כל אלה היו בשַׁנְטַנוּ בעל הנפש הגדולה, הו מעולה בני בְּהַרַטַה, ובדרך היושר לא היה בין הלוחמים מי שדומה לו.
वर्तमानं हि धर्मे स्वे सर्वधर्मविदां वरम् ।
तं महीपा महीपालं राजराज्येऽभ्यषेचयन् ॥६॥
6. vartamānaṁ hi dharme sve sarvadharmavidāṁ varam ,
taṁ mahīpā mahīpālaṁ rājarājye'bhyaṣecayan.
6. vartamānam hi dharme sve sarvadharma-vidām varam
| tam mahīpā mahīpālam rājarājye abhyaṣecayan
6. Indeed, the kings consecrated him, who was steadfast in his own dharma and was considered the foremost among all who knew dharma, as ruler in the imperial kingdom.
6. המלכים הכתירו אותו למלך המלכים, אותו שהתמיד בדרך היושר שלו והיה הדגול שבין היודעים את כל דרכי היושר.
वीतशोकभयाबाधाः सुखस्वप्नविबोधनाः ।
प्रति भारतगोप्तारं समपद्यन्त भूमिपाः ॥७॥
7. vītaśokabhayābādhāḥ sukhasvapnavibodhanāḥ ,
prati bhāratagoptāraṁ samapadyanta bhūmipāḥ.
7. vītaśokabhayābādhāḥ sukhasvapnavibodhanāḥ |
prati bharatagoptāram samapadyanta bhūmipāḥ
7. Towards the protector of Bharata, the kings experienced freedom from sorrow, fear, and affliction, enjoying pleasant dreams and awakenings.
7. מלכי הארץ חיו בלי צער, פחד ומצוקה, ישנו והתעוררו בנחת, כשהם נמצאים תחת חסותו של שומר בני בְּהָארַטַה.
शंतनुप्रमुखैर्गुप्ते लोके नृपतिभिस्तदा ।
नियमात्सर्ववर्णानां ब्रह्मोत्तरमवर्तत ॥८॥
8. śaṁtanupramukhairgupte loke nṛpatibhistadā ,
niyamātsarvavarṇānāṁ brahmottaramavartata.
8. śantanupamukhaiḥ gupte loke nṛpatibhiḥ tadā
niyamāt sarvavarṇānām brahma uttaram avartata
8. At that time, in the world protected by kings led by Shantanu, the pre-eminence of Brahmins prevailed, in accordance with the prescribed duties of all social classes.
8. כשהעולם היה מוגן אז בידי מלכים ובראשם שַׁנְטַנוּ, שרר בקרב כל המעמדות החברתיים סדר שבו בְּרַהְמִינִים ולימוד וֵדִי עומדים בראש,
ब्रह्म पर्यचरत्क्षत्रं विशः क्षत्रमनुव्रताः ।
ब्रह्मक्षत्रानुरक्ताश्च शूद्राः पर्यचरन्विशः ॥९॥
9. brahma paryacaratkṣatraṁ viśaḥ kṣatramanuvratāḥ ,
brahmakṣatrānuraktāśca śūdrāḥ paryacaranviśaḥ.
9. brahma paryacarat kṣatram viśaḥ kṣatram anuvratāḥ
brahmakṣatra anuraktāḥ ca śūdrāḥ paryacaran viśaḥ
9. Brahmins served the Kshatriyas. The Vaishyas were devoted to the Kshatriyas. And the Shudras, devoted to both Brahmins and Kshatriyas, served the Vaishyas.
9. (כך) הבְּרַהְמִינִים שירתו את הלוחמים, בני מעמד הסוחרים והחקלאים נטו אחר הלוחמים, ובני המעמד הרביעי, שהתקשרו בלבם לבְּרַהְמִינִים וללוחמים, שירתו את בני מעמד הסוחרים והחקלאים.
स हास्तिनपुरे रम्ये कुरूणां पुटभेदने ।
वसन्सागरपर्यन्तामन्वशाद्वै वसुंधराम् ॥१०॥
10. sa hāstinapure ramye kurūṇāṁ puṭabhedane ,
vasansāgaraparyantāmanvaśādvai vasuṁdharām.
10. saḥ ha hāstinapure ramye kurūṇām puṭabhedane
vasan sāgaraparyantām anvaśāt vai vasundharām
10. Indeed, he (Shantanu), residing in the beautiful city of Hastinapura, the capital of the Kurus, ruled over the entire earth, which extended to the oceans.
10. הוא ישב בהָאסְטִינַפּוּרַה היפה, עיר בני קוּרוּ, ושלט בכל כדור הארץ עד גבולות האוקיינוס.
स देवराजसदृशो धर्मज्ञः सत्यवागृजुः ।
दानधर्मतपोयोगाच्छ्रिया परमया युतः ॥११॥
11. sa devarājasadṛśo dharmajñaḥ satyavāgṛjuḥ ,
dānadharmatapoyogācchriyā paramayā yutaḥ.
11. saḥ devarājasadṛśaḥ dharmajñaḥ satyavāk ṛjuḥ
dānadharmatapaḥ yogāt śriyā paramayā yutaḥ
11. He was equal to the king of gods, a knower of dharma, truthful in speech, and upright. He was endowed with supreme prosperity through the practice of dāna (charity), dharma, and tapas.
11. הוא היה דומה למלך האלים, ידע את דרך היושר, דיבר אמת והיה ישר, ובזכות נתינה, יושר, תרגול ועקביות הוא היה מעוטר בהוד עליון.
अरागद्वेषसंयुक्तः सोमवत्प्रियदर्शनः ।
तेजसा सूर्यसंकाशो वायुवेगसमो जवे ।
अन्तकप्रतिमः कोपे क्षमया पृथिवीसमः ॥१२॥
12. arāgadveṣasaṁyuktaḥ somavatpriyadarśanaḥ ,
tejasā sūryasaṁkāśo vāyuvegasamo jave ,
antakapratimaḥ kope kṣamayā pṛthivīsamaḥ.
12. arāgadveṣasaṃyuktaḥ somavatpriyadarśanaḥ
tejasā sūryasaṃkāśaḥ
vāyuvegasamaḥ jave antakapratimaḥ
kope kṣamayā pṛthivīsamaḥ
12. He was free from attachment and hatred, and his appearance was pleasing like the Moon. In splendor, he was comparable to the Sun; in swiftness, equal to the speed of the wind. In wrath, he was like Antaka (the god of death), and in forbearance, he was equal to the Earth.
12. הוא היה נקי מהתקשרות ומשנאה, נעים למראה כמו הלבנה, זוהר כמו השמש, מהיר כמו מהירות הרוח, איום בכעסו כמו אל המוות, וסבלני בסליחתו כמו כדור הארץ.
वधः पशुवराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम् ।
शंतनौ पृथिवीपाले नावर्तत वृथा नृप ॥१३॥
13. vadhaḥ paśuvarāhāṇāṁ tathaiva mṛgapakṣiṇām ,
śaṁtanau pṛthivīpāle nāvartata vṛthā nṛpa.
13. vadhaḥ paśuvarāhāṇām tathā eva mṛgapakṣiṇām
śaṃtanau pṛthivīpāle na āvartata vṛthā nṛpa
13. O King, when Śaṃtanu was the protector of the earth, no wanton killing of animals, boars, deer, or birds occurred.
13. הו מלך, בימי שַׁנְטַנוּ שליט הארץ לא נעשה הרג לשווא של בהמות וחזירי בר, וכן של צבאים וציפורים.
धर्मब्रह्मोत्तरे राज्ये शंतनुर्विनयात्मवान् ।
समं शशास भूतानि कामरागविवर्जितः ॥१४॥
14. dharmabrahmottare rājye śaṁtanurvinayātmavān ,
samaṁ śaśāsa bhūtāni kāmarāgavivarjitaḥ.
14. dharmabrahmottare rājye śaṃtanuḥ vinayātmavān
samam śaśāsa bhūtāni kāmarāgavivarjitaḥ
14. King Śaṃtanu, endowed with humility and free from desire and passion, ruled all beings impartially in a kingdom where dharma and Brahman were held supreme.
14. בממלכה שבה דרך היושר והבְּרַהְמִינִים עמדו בראש, שַׁנְטַנוּ, איש מרוסן ומנומס, שלט בכל היצורים בשוויון, נקי מתשוקה ומהתקשרות.
देवर्षिपितृयज्ञार्थमारभ्यन्त तदा क्रियाः ।
न चाधर्मेण केषांचित्प्राणिनामभवद्वधः ॥१५॥
15. devarṣipitṛyajñārthamārabhyanta tadā kriyāḥ ,
na cādharmeṇa keṣāṁcitprāṇināmabhavadvadhaḥ.
15. devarṣipitṛyagya artham ārabhyanta tadā kriyāḥ
na ca adharmeṇa keṣāṃcit prāṇinām abhavat vadhaḥ
15. At that time, rituals for yagyas offered to gods, rishis, and ancestors were performed. And no living being was killed unrighteously.
15. באותם ימים נערכו טקסים וודיים לכבוד האלים, החוזים והאבות, ואף אחד מהיצורים לא נהרג שלא כדין.
असुखानामनाथानां तिर्यग्योनिषु वर्तताम् ।
स एव राजा भूतानां सर्वेषामभवत्पिता ॥१६॥
16. asukhānāmanāthānāṁ tiryagyoniṣu vartatām ,
sa eva rājā bhūtānāṁ sarveṣāmabhavatpitā.
16. asukhānām anāthānām tiryagyoniṣu vartatām
saḥ eva rājā bhūtānām sarveṣām abhavat pitā
16. He alone became a father to all beings, including those unhappy and helpless creatures existing in the animal realm.
16. הוא לבדו היה המלך ואבי כל היצורים, גם של האומללים וחסרי המגן, וגם של אלה שנולדו בעולם בעלי החיים.
तस्मिन्कुरुपतिश्रेष्ठे राजराजेश्वरे सति ।
श्रिता वागभवत्सत्यं दानधर्माश्रितं मनः ॥१७॥
17. tasminkurupatiśreṣṭhe rājarājeśvare sati ,
śritā vāgabhavatsatyaṁ dānadharmāśritaṁ manaḥ.
17. tasmin kurupatiśreṣṭhe rājarājeśvare sati
śritā vāk abhavat satyam dānadharmāśritam manaḥ
17. When that best of the Kuru rulers, the lord of kings of kings, was on the throne, speech became truthful and the mind inclined towards dāna (charity) and dharma.
17. בימי אותו מלך המלכים, הדגול שבשליטי בני קוּרוּ, הדיבור נשען על האמת ורוחם של האנשים נשענה על נתינה ויושר.
स समाः षोडशाष्टौ च चतस्रोऽष्टौ तथापराः ।
रतिमप्राप्नुवन्स्त्रीषु बभूव वनगोचरः ॥१८॥
18. sa samāḥ ṣoḍaśāṣṭau ca catasro'ṣṭau tathāparāḥ ,
ratimaprāpnuvanstrīṣu babhūva vanagocaraḥ.
18. sa samāḥ ṣoḍaśa aṣṭau ca catasraḥ aṣṭau tathā aparāḥ
| ratim aprāpnuvan strīṣu babhūva vanagocaraḥ
18. For thirty-six years (sixteen, eight, four, and another eight), he wandered in the forest, finding no pleasure in women.
18. במשך שלושים ושש שנים (שש עשרה ושמונה וארבע ושמונה נוספות) הוא לא מצא הנאה בנשים, והיה מסתובב ביערות.
तथारूपस्तथाचारस्तथावृत्तस्तथाश्रुतः ।
गाङ्गेयस्तस्य पुत्रोऽभून्नाम्ना देवव्रतो वसुः ॥१९॥
19. tathārūpastathācārastathāvṛttastathāśrutaḥ ,
gāṅgeyastasya putro'bhūnnāmnā devavrato vasuḥ.
19. tathārūpaḥ tathācāraḥ tathāvṛttaḥ tathāśrutaḥ |
gāṅgeyaḥ tasya putraḥ abhūt nāmnā devavrataḥ vasuḥ
19. His son was Gaṅgeya, known as Devavrata, a Vasu, who was of such appearance, such conduct, such character, and so renowned.
19. בנו היה גָאנְגֵיַה, ששמו דֵוַוְרַטַה, והוא היה וַסוּ. הוא היה דומה לו במראה, באופי, בהתנהלות ובלימוד.
सर्वास्त्रेषु स निष्णातः पार्थिवेष्वितरेषु च ।
महाबलो महासत्त्वो महावीर्यो महारथः ॥२०॥
20. sarvāstreṣu sa niṣṇātaḥ pārthiveṣvitareṣu ca ,
mahābalo mahāsattvo mahāvīryo mahārathaḥ.
20. sarvāstreṣu sa niṣṇātaḥ pārthiveṣu itareṣu ca
| mahābalaḥ mahāsattvaḥ mahāvīryaḥ mahārathaḥ
20. He was proficient in all weapons, both worldly and divine. He was endowed with great strength, great courage, great valor, and was a mahāratha (a formidable warrior).
20. הוא היה בקי בכל סוגי הנשק יותר משאר המלכים, בעל כוח רב, אומץ רב, גבורה רבה, ולוחם מרכבה דגול.
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा गङ्गामनुसरन्नदीम् ।
भागीरथीमल्पजलां शंतनुर्दृष्टवान्नृपः ॥२१॥
21. sa kadācinmṛgaṁ viddhvā gaṅgāmanusarannadīm ,
bhāgīrathīmalpajalāṁ śaṁtanurdṛṣṭavānnṛpaḥ.
21. sa kadācit mṛgam viddhvā gaṅgām anusaran nadīm
| bhāgīrathīm alpajalām śaṃtanuḥ dṛṣṭavān nṛpaḥ
21. One day, King Shantanu, after striking a deer, followed the Gaṅgā river and saw the Bhāgīrathī, which had little water.
21. פעם אחת, אחרי שפגע בצבי, הלך המלך שַׁנְטַנוּ לאורך נהר גַנְגָה וראה את בְּהָאגִירַטְהִי, הוא הנהר, כשמימיו מועטים.
तां दृष्ट्वा चिन्तयामास शंतनुः पुरुषर्षभः ।
स्यन्दते किं न्वियं नाद्य सरिच्छ्रेष्ठा यथा पुरा ॥२२॥
22. tāṁ dṛṣṭvā cintayāmāsa śaṁtanuḥ puruṣarṣabhaḥ ,
syandate kiṁ nviyaṁ nādya saricchreṣṭhā yathā purā.
22. tām dṛṣṭvā cintayāmāsa śaṃtanuḥ puruṣarṣabhaḥ |
syandate kim nu iyam na adya saricchreṣṭhā yathā purā
22. Seeing her, Shantanu, the foremost of men, pondered, 'Why does this best of rivers not flow today as it did before?'
22. כשראה אותה, שַׁנְטַנוּ, אדם דגול, הרהר ושאל את עצמו מדוע הנהר המעולה הזה אינו זורם היום כמו בעבר.
ततो निमित्तमन्विच्छन्ददर्श स महामनाः ।
कुमारं रूपसंपन्नं बृहन्तं चारुदर्शनम् ॥२३॥
23. tato nimittamanvicchandadarśa sa mahāmanāḥ ,
kumāraṁ rūpasaṁpannaṁ bṛhantaṁ cārudarśanam.
23. tataḥ nimittam anvicchan dadarśa saḥ mahāmanāḥ
kumāram rūpasaṃpannam bṛhantam cārudarśanam
23. Then, searching for the reason, the great-minded king saw a youth who was exceptionally handsome, tall, and charming to behold.
23. אז, כשחיפש את הסיבה, ראה בעל הנפש האצילה נער יפה תואר, גבוה ונעים למראה,
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं यथा देवं पुरंदरम् ।
कृत्स्नां गङ्गां समावृत्य शरैस्तीक्ष्णैरवस्थितम् ॥२४॥
24. divyamastraṁ vikurvāṇaṁ yathā devaṁ puraṁdaram ,
kṛtsnāṁ gaṅgāṁ samāvṛtya śaraistīkṣṇairavasthitam.
24. divyam astram vikurvāṇam yathā devam purandaram
kṛtsnām gaṅgām samāvṛtya śaraiḥ tīkṣṇaiḥ avasthitam
24. Wielding divine weapons like the god Indra, he stood, having enveloped the entire Ganga with his sharp arrows.
24. (שהוא) מפעיל נשק אלוהי כמו האל פּוּרַנְדַרַה, ועומד אחרי שכיסה את כל נהר גַנְגָה בחצים חדים.
तां शरैरावृतां दृष्ट्वा नदीं गङ्गां तदन्तिके ।
अभवद्विस्मितो राजा कर्म दृष्ट्वातिमानुषम् ॥२५॥
25. tāṁ śarairāvṛtāṁ dṛṣṭvā nadīṁ gaṅgāṁ tadantike ,
abhavadvismito rājā karma dṛṣṭvātimānuṣam.
25. tām śaraiḥ āvṛtām dṛṣṭvā nadīm gaṅgām tadantike
abhavat vismitaḥ rājā karma dṛṣṭvā atimānuṣam
25. Having seen that river Ganga, covered with arrows, in its vicinity, the king became astonished, witnessing such a superhuman act.
25. כשראה המלך את הנהר גַנְגָה מכוסה בחצים סמוך אליו, הוא התפלא למראה המעשה העל אנושי.
जातमात्रं पुरा दृष्टं तं पुत्रं शंतनुस्तदा ।
नोपलेभे स्मृतिं धीमानभिज्ञातुं तमात्मजम् ॥२६॥
26. jātamātraṁ purā dṛṣṭaṁ taṁ putraṁ śaṁtanustadā ,
nopalebhe smṛtiṁ dhīmānabhijñātuṁ tamātmajam.
26. jātamātram purā dṛṣṭam tam putram śaṃtanuḥ tadā
na upalebe smṛtim dhīmān abhijñātum tam ātmajam
26. Though he had seen that son previously, when he was just born, the wise Shantanu at that time could not regain the memory to recognize his own son.
26. שַׁנְטַנוּ, אף שהיה נבון, לא הצליח אז להיזכר ולזהות שהוא בנו, אותו ילד שראה בעבר, בעת לידתו.
स तु तं पितरं दृष्ट्वा मोहयामास मायया ।
संमोह्य तु ततः क्षिप्रं तत्रैवान्तरधीयत ॥२७॥
27. sa tu taṁ pitaraṁ dṛṣṭvā mohayāmāsa māyayā ,
saṁmohya tu tataḥ kṣipraṁ tatraivāntaradhīyata.
27. saḥ tu tam pitaram dṛṣṭvā mohayāmāsa māyayā
saṃmohya tu tataḥ kṣipram tatra eva antaradhīyata
27. But upon seeing his father, he deluded him with his power of māyā. Then, having quickly confounded him, he disappeared right there.
27. הנער, כשראה את אביו, בלבל אותו בכוח האשליה, ואחרי שבלבל אותו נעלם מיד באותו מקום.
तदद्भुतं तदा दृष्ट्वा तत्र राजा स शंतनुः ।
शङ्कमानः सुतं गङ्गामब्रवीद्दर्शयेति ह ॥२८॥
28. tadadbhutaṁ tadā dṛṣṭvā tatra rājā sa śaṁtanuḥ ,
śaṅkamānaḥ sutaṁ gaṅgāmabravīddarśayeti ha.
28. tat adbhutam tadā dṛṣṭvā tatra rājā sa śantanuḥ
śaṅkamānaḥ sutam gaṅgām abravīt darśaya iti ha
28. Seeing that wondrous sight, King Shantanu, feeling suspicious about his son, then said to Ganga, "Show him!"
28. כשראה המלך שַׁנְטַנוּ את הפלא הזה, הוא חשד שזהו בנו, ואמר לגַנְגָה להראות לו אותו.
दर्शयामास तं गङ्गा बिभ्रती रूपमुत्तमम् ।
गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ तं कुमारमलंकृतम् ॥२९॥
29. darśayāmāsa taṁ gaṅgā bibhratī rūpamuttamam ,
gṛhītvā dakṣiṇe pāṇau taṁ kumāramalaṁkṛtam.
29. darśayāmāsa tam gaṅgā bibhratī rūpam uttamam
gṛhītvā dakṣiṇe pāṇau tam kumāram alaṅkṛtam
29. Ganga then revealed him, herself assuming a most beautiful form, holding the adorned boy in her right hand.
29. גַנְגָה הראתה לו אותו, כשהיא לובשת צורה נאצלת ואוחזת ביד ימין בנער המקושט,
अलंकृतामाभरणैररजोम्बरधारिणीम् ।
दृष्टपूर्वामपि सतीं नाभ्यजानात्स शंतनुः ॥३०॥
30. alaṁkṛtāmābharaṇairarajombaradhāriṇīm ,
dṛṣṭapūrvāmapi satīṁ nābhyajānātsa śaṁtanuḥ.
30. alaṅkṛtām ābharaṇaiḥ arajo'mbaradhāriṇīm
dṛṣṭapūrvām api satīm na abhyajānāt sa śantanuḥ
30. Though she was adorned with ornaments and wearing immaculate garments, and he had certainly seen her before, King Shantanu did not recognize her.
30. (והיא הייתה) מקושטת בתכשיטים ולבושה בבגדים נקיים מכל כתם, ושַׁנְטַנוּ לא זיהה אותה, האישה הנעלה, אף שראה אותה בעבר.
गङ्गोवाच ।
यं पुत्रमष्टमं राजंस्त्वं पुरा मय्यजायिथाः ।
स तेऽयं पुरुषव्याघ्र नयस्वैनं गृहान्तिकम् ॥३१॥
31. gaṅgovāca ,
yaṁ putramaṣṭamaṁ rājaṁstvaṁ purā mayyajāyithāḥ ,
sa te'yaṁ puruṣavyāghra nayasvainaṁ gṛhāntikam.
31. gaṅgā uvāca yam putram aṣṭamam rājan tvam purā mayi
ajāyithāḥ sa te ayam puruṣavyāghra nayasva enam gṛhāntikam
31. Ganga said, "O King, this is that eighth son whom you begot in me in the past. O tiger among men, take him home."
31. גַנְגָה אמרה למלך, הו מלך, הבן השמיני שהולדת בי בעבר, זהו הוא, הו אדם דגול, קח אותו אל ביתך.
वेदानधिजगे साङ्गान्वसिष्ठादेव वीर्यवान् ।
कृतास्त्रः परमेष्वासो देवराजसमो युधि ॥३२॥
32. vedānadhijage sāṅgānvasiṣṭhādeva vīryavān ,
kṛtāstraḥ parameṣvāso devarājasamo yudhi.
32. vedān adhijage sāṅgān vasiṣṭhāt eva vīryavān
kṛtāstraḥ parameṣvāsaḥ devarājasamaḥ yudhi
32. This powerful boy learned the Vedas, along with their auxiliary branches, from Sage Vasishtha himself. He became skilled in weaponry, a supreme archer, and equal to Indra, the king of the gods, in battle.
32. הוא למד את הוֵדוֹת על כל ענפיהן מוַסִישְׁתְהַא, והוא גיבור, מיומן בנשק, קשת דגול ודומה למלך האלים בקרב.
सुराणां संमतो नित्यमसुराणां च भारत ।
उशना वेद यच्छास्त्रमयं तद्वेद सर्वशः ॥३३॥
33. surāṇāṁ saṁmato nityamasurāṇāṁ ca bhārata ,
uśanā veda yacchāstramayaṁ tadveda sarvaśaḥ.
33. surāṇām sammataḥ nityam asurāṇām ca bhārata
uśanā veda yat śāstram ayam tat veda sarvaśaḥ
33. O Bhārata, he is always respected by both gods and asuras. Whatever scripture Uśanā (Śukra) knows, this one (Bhīṣma) knows all of that completely.
33. האלים והאַסוּרַה כאחד מעריכים אותו תמיד, הו בְּהָארַטַה. כל מה שמלמדים הכתבים שאוּשַׁנַס מכיר, הוא מכיר במלואו.
तथैवाङ्गिरसः पुत्रः सुरासुरनमस्कृतः ।
यद्वेद शास्त्रं तच्चापि कृत्स्नमस्मिन्प्रतिष्ठितम् ।
तव पुत्रे महाबाहौ साङ्गोपाङ्गं महात्मनि ॥३४॥
34. tathaivāṅgirasaḥ putraḥ surāsuranamaskṛtaḥ ,
yadveda śāstraṁ taccāpi kṛtsnamasminpratiṣṭhitam ,
tava putre mahābāhau sāṅgopāṅgaṁ mahātmani.
34. tathā eva āṅgirasaḥ putraḥ
sura-asura-namaskṛtaḥ yat veda śāstram tat ca
api kṛtsnam asmin pratiṣṭhitam tava
putre mahābāhau sa-aṅga-upāṅgam mahātmani
34. Similarly, whatever scripture the son of Aṅgiras (Bṛhaspati), who is revered by gods and asuras, knows, that entire knowledge, along with all its parts and sub-parts, is also established in this great-souled, mighty-armed son of yours.
34. וכך גם בנו של אַנְגִירַס (בְּרְהַסְפַּטִי), שהאלים והאַסוּרַה משתחווים לו, כל מה שהכתבים שהוא מכיר התבסס כולו גם בבנך, בעל הזרועות החזקות והנשמה הגדולה, על כל חלקיו וענפיו.
ऋषिः परैरनाधृष्यो जामदग्न्यः प्रतापवान् ।
यदस्त्रं वेद रामश्च तदप्यस्मिन्प्रतिष्ठितम् ॥३५॥
35. ṛṣiḥ parairanādhṛṣyo jāmadagnyaḥ pratāpavān ,
yadastraṁ veda rāmaśca tadapyasminpratiṣṭhitam.
35. ṛṣiḥ paraiḥ anādhṛṣyaḥ jāmadagnyaḥ pratāpavān yat
astram veda rāmaḥ ca tat api asmin pratiṣṭhitam
35. Whatever weaponry the powerful sage Jāmadagnya (Paraśurāma), who is unconquerable by others, knows, that also is established in him (Bhīṣma).
35. כל סוד הנשק שהחוזה ג׳ָאמַדַגְנְיַה, שהוא רָאמַה בעל העוצמה, מכיר, והוא אינו ניתן לניצחון בידי אויבים, התבסס גם בו.
महेष्वासमिमं राजन्राजधर्मार्थकोविदम् ।
मया दत्तं निजं पुत्रं वीरं वीर गृहान्नय ॥३६॥
36. maheṣvāsamimaṁ rājanrājadharmārthakovidam ,
mayā dattaṁ nijaṁ putraṁ vīraṁ vīra gṛhānnaya.
36. mahā-iṣu-āsam imam rājan rāja-dharma-artha-kovidam
mayā dattam nijam putram vīram vīra gṛhān naya
36. O King, O hero, take this great archer, who is skilled in royal dharma and statecraft, this hero, my own son whom I have given (to you), to your home.
36. הו מלך, הו גיבור, קח אל ביתך את בנך שאני נותנת לך, קשת דגול הבקי בחוקת דרך המלכים ובענייני העושר והשלטון.
वैशंपायन उवाच ।
तयैवं समनुज्ञातः पुत्रमादाय शंतनुः ।
भ्राजमानं यथादित्यमाययौ स्वपुरं प्रति ॥३७॥
37. vaiśaṁpāyana uvāca ,
tayaivaṁ samanujñātaḥ putramādāya śaṁtanuḥ ,
bhrājamānaṁ yathādityamāyayau svapuraṁ prati.
37. vaiśaṃpāyanaḥ uvāca tayā evam samanuññātaḥ putram ādāya
śantanuḥ bhrājamānam yathā ādityam āyayau sva-puram prati
37. Vaiśampāyana said: Thus permitted by her (Gaṅgā), Śantanu, taking his son who was shining like the sun, returned to his own city.
37. וַישַׁמְפָּאיַנַה אמר, כך, אחרי שגַנְגָה נתנה לו רשות, שַׁנְטַנוּ לקח את בנו, שזהר כמו השמש, וחזר אל עירו.
पौरवः स्वपुरं गत्वा पुरंदरपुरोपमम् ।
सर्वकामसमृद्धार्थं मेने आत्मानमात्मना ।
पौरवेषु ततः पुत्रं यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ॥३८॥
38. pauravaḥ svapuraṁ gatvā puraṁdarapuropamam ,
sarvakāmasamṛddhārthaṁ mene ātmānamātmanā ,
pauraveṣu tataḥ putraṁ yauvarājye'bhyaṣecayat.
38. pauravaḥ svapuraṃ gatvā purandarapuropamam
sarvakāmasamṛddhārtham
mene ātmānam ātmanā pauraveṣu tataḥ
putraṃ yauvarājye abhyaṣecayat
38. The Paurava king, having returned to his own city, which resembled the city of Indra, considered himself, through his own efforts, to have fulfilled all his desires. Thereafter, among his people, he consecrated his son as the crown prince.
38. בן שושלת פַּאוּרַוַה הגיע לעירו, שדמתה לעירו של פּוּרַנְדַרַה, וראה את עצמו כמי שכל רצונותיו התמלאו. אז הכתיר את בנו ליורש העצר בקרב בני פַּאוּרַוַה.
पौरवाञ्शंतनोः पुत्रः पितरं च महायशाः ।
राष्ट्रं च रञ्जयामास वृत्तेन भरतर्षभ ॥३९॥
39. pauravāñśaṁtanoḥ putraḥ pitaraṁ ca mahāyaśāḥ ,
rāṣṭraṁ ca rañjayāmāsa vṛttena bharatarṣabha.
39. pauravān śaṃtanoḥ putraḥ pitaraṃ ca mahāyaśāḥ
rāṣṭraṃ ca rañjayāmāsa vṛttena bharatarṣabha
39. The highly renowned son of Shantanu (Bhishma) pleased the Pauravas, his father (Shantanu), and the kingdom with his virtuous conduct, O best of Bharatas.
39. הו דגול בני בְּהַרַטַה, בנו המהולל של שַׁנְטַנוּ שימח בהתנהגותו את בני פַּאוּרַוַה, את אביו ואת הממלכה.
स तथा सह पुत्रेण रममाणो महीपतिः ।
वर्तयामास वर्षाणि चत्वार्यमितविक्रमः ॥४०॥
40. sa tathā saha putreṇa ramamāṇo mahīpatiḥ ,
vartayāmāsa varṣāṇi catvāryamitavikramaḥ.
40. sa tathā saha putreṇa ramamāṇaḥ mahīpatiḥ
vartayāmāsa varṣāṇi catvāri amitavikramaḥ
40. Thus, that king of immeasurable valor, delighting with his son, spent four years (in his reign).
40. המלך, בעל הגבורה הבלתי מדודה, בילה כך ארבע שנים בהנאה עם בנו.
स कदाचिद्वनं यातो यमुनामभितो नदीम् ।
महीपतिरनिर्देश्यमाजिघ्रद्गन्धमुत्तमम् ॥४१॥
41. sa kadācidvanaṁ yāto yamunāmabhito nadīm ,
mahīpatiranirdeśyamājighradgandhamuttamam.
41. sa kadācit vanaṃ yātaḥ yamunām abhitaḥ nadīm
mahīpatiḥ anirdeśyam ājighrat gandham uttamam
41. One day, that king, having gone to the forest near the river Yamuna, smelled an excellent, indescribable fragrance.
41. פעם אחת הלך המלך ליער הסמוך לנהר יַמוּנָה, והריח ניחוח מעולה שאי אפשר לתאר.
तस्य प्रभवमन्विच्छन्विचचार समन्ततः ।
स ददर्श तदा कन्यां दाशानां देवरूपिणीम् ॥४२॥
42. tasya prabhavamanvicchanvicacāra samantataḥ ,
sa dadarśa tadā kanyāṁ dāśānāṁ devarūpiṇīm.
42. tasya prabhavam anvicchan vicacāra samantataḥ
sa dadarśa tadā kanyāṃ dāśānāṃ devarūpiṇīm
42. Seeking its origin, he wandered everywhere. Then he saw a maiden of the fishermen, who was divine in form.
42. הוא חיפש את מקורו והסתובב בכל הסביבה. אז ראה נערה מבני הדָאשַׁה (הדייגים), שנראתה כאלה.
तामपृच्छत्स दृष्ट्वैव कन्यामसितलोचनाम् ।
कस्य त्वमसि का चासि किं च भीरु चिकीर्षसि ॥४३॥
43. tāmapṛcchatsa dṛṣṭvaiva kanyāmasitalocanām ,
kasya tvamasi kā cāsi kiṁ ca bhīru cikīrṣasi.
43. tām apṛcchat saḥ dṛṣṭvā eva kanyām asitalocanām
kasya tvam asi kā ca asi kim ca bhīru cikīrṣasi
43. Seeing that dark-eyed maiden, he immediately asked her, "Whose are you? And who are you? And what do you, timid one, wish to do?"
43. כשראה את הנערה כהת העיניים, הוא שאל אותה בת מי היא, מי היא ומה היא מבקשת לעשות, הו ביישנית.
साब्रवीद्दाशकन्यास्मि धर्मार्थं वाहये तरीम् ।
पितुर्नियोगाद्भद्रं ते दाशराज्ञो महात्मनः ॥४४॥
44. sābravīddāśakanyāsmi dharmārthaṁ vāhaye tarīm ,
piturniyogādbhadraṁ te dāśarājño mahātmanaḥ.
44. sā abrāvīt dāśakanyā asmi dharmārtham vāhaye tarīm
pituḥ niyogāt bhadram te dāśarājñaḥ mahātmanaḥ
44. She replied, "I am the daughter of a fisherman. For the sake of dharma, I operate the ferry boat. By the command of my father, the great king of the fishermen, may good fortune be with you!"
44. היא אמרה שהיא בת דייג ושהיא מעבירה אנשים בסירה לשם קיום חוק היושר, לפי הוראת אביה, מלך הדייגים הנעלה. והיא איחלה לו טוב.
रूपमाधुर्यगन्धैस्तां संयुक्तां देवरूपिणीम् ।
समीक्ष्य राजा दाशेयीं कामयामास शंतनुः ॥४५॥
45. rūpamādhuryagandhaistāṁ saṁyuktāṁ devarūpiṇīm ,
samīkṣya rājā dāśeyīṁ kāmayāmāsa śaṁtanuḥ.
45. rūpamādhuryagandhaiḥ tām saṃyuktām devarūpiṇīm
samīkṣya rājā dāśeyīm kāmayāmāsa śantanuḥ
45. Having closely observed her, the daughter of the fisherman, who was endowed with beauty, sweetness, and fragrance, and possessed a divine form, King Shantanu desired her.
45. כשראה המלך שַׁנְטַנוּ את בת הדייג, שמראה אלוהי, ושהיא מעוטרת ביופי, בעדינות ובניחוח, הוא חשק בה.
स गत्वा पितरं तस्या वरयामास तां तदा ।
पर्यपृच्छत्ततस्तस्याः पितरं चात्मकारणात् ॥४६॥
46. sa gatvā pitaraṁ tasyā varayāmāsa tāṁ tadā ,
paryapṛcchattatastasyāḥ pitaraṁ cātmakāraṇāt.
46. saḥ gatvā pitaram tasyāḥ varayāmāsa tām tadā
paryapṛcchat tataḥ tasyāḥ pitaram ca ātmakāraṇāt
46. So, he went to her father and then asked for her hand in marriage. Then, he questioned her father further for his own reasons.
46. שַׁנְטַנוּ הלך אל אביה של הנערה ובקש אז את ידה, ולאחר מכן שאל את אביה גם על עניינו שלו.
स च तं प्रत्युवाचेदं दाशराजो महीपतिम् ।
जातमात्रैव मे देया वराय वरवर्णिनी ।
हृदि कामस्तु मे कश्चित्तं निबोध जनेश्वर ॥४७॥
47. sa ca taṁ pratyuvācedaṁ dāśarājo mahīpatim ,
jātamātraiva me deyā varāya varavarṇinī ,
hṛdi kāmastu me kaścittaṁ nibodha janeśvara.
47. saḥ ca tam prati uvāca idam dāśarājaḥ
mahīpatim jātamātrā eva me
deyā varāya varavarṇinī hṛdi kāmaḥ
tu me kaścit tam nibodha janeśvara
47. And the king of fishermen replied this to the king: "This beautiful maiden, though of humble birth, should be given by me to a suitor. However, a certain desire is in my heart; O Lord of men, understand that!"
47. מלך הדייגים ענה למלך כך. הנערה היפה הזאת נועדה מיום היוולדה להינתן לחתן ראוי. אולם יש בליבי רצון מסוים, הו שליט בני האדם, שמע אותו.
यदीमां धर्मपत्नीं त्वं मत्तः प्रार्थयसेऽनघ ।
सत्यवागसि सत्येन समयं कुरु मे ततः ॥४८॥
48. yadīmāṁ dharmapatnīṁ tvaṁ mattaḥ prārthayase'nagha ,
satyavāgasi satyena samayaṁ kuru me tataḥ.
48. yadi imām dharmapatnīm tvam mattaḥ prārthayase
anagha satyavāk asi satyena samayam kuru me tataḥ
48. O sinless one, if you seek this virtuous wife from me, and since you speak truthfully, then make a condition with me in accordance with truth.
48. אם אתה מבקש ממני את הנערה הזאת להיות אשתך כדין, הו נקי מחטא, והרי דבריך אמת, אז כרות איתי הסכם בשבועת אמת.
समयेन प्रदद्यां ते कन्यामहमिमां नृप ।
न हि मे त्वत्समः कश्चिद्वरो जातु भविष्यति ॥४९॥
49. samayena pradadyāṁ te kanyāmahamimāṁ nṛpa ,
na hi me tvatsamaḥ kaścidvaro jātu bhaviṣyati.
49. samayena pradadyām te kanyām aham imām nṛpa na
hi me tvatsamaḥ kaścit varaḥ jātu bhaviṣyati
49. O king, by (accepting) this condition, I would give this daughter to you. For indeed, there will never be any suitor for me who is equal to you.
49. אתן לך את הנערה הזאת בתנאי ההסכם, הו מלך, כי לעולם לא יימצא לי חתן שווה לך.
शंतनुरुवाच ।
श्रुत्वा तव वरं दाश व्यवस्येयमहं न वा ।
दातव्यं चेत्प्रदास्यामि न त्वदेयं कथंचन ॥५०॥
50. śaṁtanuruvāca ,
śrutvā tava varaṁ dāśa vyavasyeyamahaṁ na vā ,
dātavyaṁ cetpradāsyāmi na tvadeyaṁ kathaṁcana.
50. śaṃtanuḥ uvāca śrutvā tava varam dāśa vyavasyeyam aham
na vā dātavyam cet pradāsyāmi na tu adeyam kathaṃcana
50. Shantanu said: O Dāśa, having heard your condition, I must consider whether I should agree or not. If it is something that can be granted, I will grant it, for it is certainly not something that should be refused.
50. שַׁנְטַנוּ אמר, הו דייג, אשמע את תנאיך ואחליט אם אוכל לקבלו או לא. אם אפשר לתת אותו, אתן, אך דבר שאין לתת, לא אתן בשום אופן.
दाश उवाच ।
अस्यां जायेत यः पुत्रः स राजा पृथिवीपतिः ।
त्वदूर्ध्वमभिषेक्तव्यो नान्यः कश्चन पार्थिव ॥५१॥
51. dāśa uvāca ,
asyāṁ jāyeta yaḥ putraḥ sa rājā pṛthivīpatiḥ ,
tvadūrdhvamabhiṣektavyo nānyaḥ kaścana pārthiva.
51. dāśaḥ uvāca asyām jāyeta yaḥ putraḥ sa rājā pṛthivīpatiḥ
tvat ūrdhvam abhiṣektavyaḥ na anyaḥ kaścana pārthiva
51. Dāśa said: The son who is born to her shall be the king, the ruler of the earth. He alone should be consecrated after you, and no other, O king.
51. דָאשַׁה (הדייג) אמר, הבן שייוולד ממנה הוא שיהיה המלך ושליט הארץ. אחריך יש למשוח אותו למלך, ואיש אחר לא, הו שליט.
वैशंपायन उवाच ।
नाकामयत तं दातुं वरं दाशाय शंतनुः ।
शरीरजेन तीव्रेण दह्यमानोऽपि भारत ॥५२॥
52. vaiśaṁpāyana uvāca ,
nākāmayata taṁ dātuṁ varaṁ dāśāya śaṁtanuḥ ,
śarīrajena tīvreṇa dahyamāno'pi bhārata.
52. vaiśaṃpāyanaḥ uvāca na akāmayata tam dātum varam dāśāya
śaṃtanuḥ śarīrajena tīvreṇa dahyamānaḥ api bhārata
52. Vaiśampāyana said: O Bhārata, even though Shantanu was tormented by intense physical desire, he did not wish to grant that condition to Dāśa.
52. וַישַׁמְפָּאיַנַה אמר, שַׁנְטַנוּ לא רצה להעניק לדייג את הבקשה הזאת, אף על פי שלהט בו כוח תשוקה עז, הו בְּהַרַטַה.
स चिन्तयन्नेव तदा दाशकन्यां महीपतिः ।
प्रत्ययाद्धास्तिनपुरं शोकोपहतचेतनः ॥५३॥
53. sa cintayanneva tadā dāśakanyāṁ mahīpatiḥ ,
pratyayāddhāstinapuraṁ śokopahatacetanaḥ.
53. saḥ cintayan eva tadā dāśakanyām mahīpatiḥ
pratyāyāt hāstinapuram śokopahatacetanaḥ
53. The king, constantly thinking of the fisherman's daughter, returned to Hāstinapura, his mind afflicted by grief.
53. המלך שב להַסְטִינַפּוּרַה כשהוא שקוע כל העת במחשבות על בת הדייג, ורוחו שבורה מצער.
ततः कदाचिच्छोचन्तं शंतनुं ध्यानमास्थितम् ।
पुत्रो देवव्रतोऽभ्येत्य पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥५४॥
54. tataḥ kadācicchocantaṁ śaṁtanuṁ dhyānamāsthitam ,
putro devavrato'bhyetya pitaraṁ vākyamabravīt.
54. tataḥ kadācit śocantam śaṃtanum dhyānam āsthitam
putraḥ devavrataḥ abhyetya pitaram vākyam abravīt
54. Then, one day, Devavrata, his son, approached his father Śantanu, who was grieving and absorbed in meditation, and spoke these words.
54. לאחר מכן, ביום מן הימים, כששַׁנְטַנוּ התאבל שקוע במחשבות, ניגש אליו בנו דֵוַוְרַטַה ואמר לאביו,
सर्वतो भवतः क्षेमं विधेयाः सर्वपार्थिवाः ।
तत्किमर्थमिहाभीक्ष्णं परिशोचसि दुःखितः ।
ध्यायन्निव च किं राजन्नाभिभाषसि किंचन ॥५५॥
55. sarvato bhavataḥ kṣemaṁ vidheyāḥ sarvapārthivāḥ ,
tatkimarthamihābhīkṣṇaṁ pariśocasi duḥkhitaḥ ,
dhyāyanniva ca kiṁ rājannābhibhāṣasi kiṁcana.
55. sarvataḥ bhavataḥ kṣemam vidheyāḥ
sarvapārthivāḥ tat kimartham iha abhīkṣṇam
pariśocasi duḥkhitaḥ dhyāyan iva
ca kim rājan na abhibhāṣasi kiñcana
55. O King, you are completely secure, and all rulers are subservient to you. So why are you constantly grieving here, distressed, and why, as if in deep meditation, do you not speak at all?
55. הו מלך, כל המלכים כפופים לך והכול בטוב אצלך מכל הכיוונים. מדוע אפוא אתה מתאבל כאן שוב ושוב וסובל, ושקוע כמו במחשבות ואינך אומר דבר?
एवमुक्तः स पुत्रेण शंतनुः प्रत्यभाषत ।
असंशयं ध्यानपरं यथा मात्थ तथास्म्युत ॥५६॥
56. evamuktaḥ sa putreṇa śaṁtanuḥ pratyabhāṣata ,
asaṁśayaṁ dhyānaparaṁ yathā māttha tathāsmyuta.
56. evam uktaḥ saḥ putreṇa śaṃtanuḥ pratyabhāṣata
asaṃśayam dhyānaparam yathā māttha tathā asmi uta
56. Thus addressed by his son, Śantanu replied, 'Indeed, without doubt, I am absorbed in meditation, just as you perceive.'
56. כך פנה אליו בנו, ושַׁנְטַנוּ השיב, אין ספק שאני שקוע במחשבות, כפי שאתה אומר.
अपत्यं नस्त्वमेवैकः कुले महति भारत ।
अनित्यता च मर्त्यानामतः शोचामि पुत्रक ॥५७॥
57. apatyaṁ nastvamevaikaḥ kule mahati bhārata ,
anityatā ca martyānāmataḥ śocāmi putraka.
57. apatyam naḥ tvam eva ekaḥ kule mahati bhārata
anityatā ca martyānām ataḥ śocāmi putraka
57. O Bhārata, you are our only offspring in this great lineage. And because of the impermanence of mortals, O dear son, I grieve.
57. הו בְּהַרַטַה, אתה לבדך צאצאי היחיד במשפחה הגדולה הזאת. וחיי בני התמותה אינם נצחיים, ולכן אני מתאבל, בני.
कथंचित्तव गाङ्गेय विपत्तौ नास्ति नः कुलम् ।
असंशयं त्वमेवैकः शतादपि वरः सुतः ॥५८॥
58. kathaṁcittava gāṅgeya vipattau nāsti naḥ kulam ,
asaṁśayaṁ tvamevaikaḥ śatādapi varaḥ sutaḥ.
58. kathaṃcit tava gāṅgeya vipattau na asti naḥ kulam
asaṃśayam tvam eva ekaḥ śatāt api varaḥ sutaḥ
58. O Gaṅgeya, our family will somehow not be in distress because of you. Without a doubt, you alone are a son superior even to a hundred.
58. הו גָאנְגֵיַה, אם חלילה יאונה לך אסון, לא יישאר לנו המשך למשפחה. אין ספק שאתה לבדך בן טוב ממאה בנים.
न चाप्यहं वृथा भूयो दारान्कर्तुमिहोत्सहे ।
संतानस्याविनाशाय कामये भद्रमस्तु ते ।
अनपत्यतैकपुत्रत्वमित्याहुर्धर्मवादिनः ॥५९॥
59. na cāpyahaṁ vṛthā bhūyo dārānkartumihotsahe ,
saṁtānasyāvināśāya kāmaye bhadramastu te ,
anapatyataikaputratvamityāhurdharmavādinaḥ.
59. na ca api aham vṛthā bhūyaḥ dārān
kartum iha utsahe saṃtānasya avināśāya
kāmaye bhadram astu te anapatyatā
ekaputratvam iti āhuḥ dharmavādinaḥ
59. Nor do I intend to take wives again here in vain. For the sake of continuing the family line, I desire (this for you); may good fortune be with you! Those who uphold dharma say that having only one son is like having no offspring at all.
59. ואיני רוצה לשאת נשים נוספות לשווא. אני רוצה שהשושלת לא תיכחד, ויהי טוב לך. מורי היושר אומרים שבן יחיד כמוהו כחוסר צאצאים.
अग्निहोत्रं त्रयो वेदा यज्ञाश्च सहदक्षिणाः ।
सर्वाण्येतान्यपत्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥६०॥
60. agnihotraṁ trayo vedā yajñāśca sahadakṣiṇāḥ ,
sarvāṇyetānyapatyasya kalāṁ nārhanti ṣoḍaśīm.
60. agnihotram trayaḥ vedāḥ yajñāḥ ca saha-dakṣiṇāḥ
sarvāṇi etāni apatyasya kalām na arhanti ṣoḍaśīm
60. The Agnihotra ritual, the three Vedas, and yagyas complete with their sacrificial fees – all these together do not amount to a sixteenth part of what an offspring represents.
60. טקס האש היומי (אַגְנִיהוֹטְרַה), שלוש הוֵדוֹת והטקסים הוודיים בצירוף מתנות הכוהנים, כל אלה אינם שווים אפילו חלק אחד משישה עשר מערכו של צאצא.
एवमेव मनुष्येषु स्याच्च सर्वप्रजास्वपि ।
यदपत्यं महाप्राज्ञ तत्र मे नास्ति संशयः ।
एषा त्रयी पुराणानामुत्तमानां च शाश्वती ॥६१॥
61. evameva manuṣyeṣu syācca sarvaprajāsvapi ,
yadapatyaṁ mahāprājña tatra me nāsti saṁśayaḥ ,
eṣā trayī purāṇānāmuttamānāṁ ca śāśvatī.
61. evam eva manuṣyeṣu syāt ca
sarva-prajāsu api yat apatyam mahāprājña
tatra me na asti saṃśayaḥ eṣā
trayī purāṇānām uttamānām ca śāśvatī
61. Just so, it should be among humans and even among all living beings. O greatly wise one, regarding the importance of progeny, I have no doubt. This triad of principles is eternal, originating from the ancient sages and the most excellent traditions.
61. כך הדבר גם בקרב בני האדם וגם בקרב כל היצורים, הו בעל תבונה גדולה, בנוגע לצאצא אין לי בכך ספק. זוהי השלישייה הנצחית של הקדמונים והנעלים.
त्वं च शूरः सदामर्षी शस्त्रनित्यश्च भारत ।
नान्यत्र शस्त्रात्तस्मात्ते निधनं विद्यतेऽनघ ॥६२॥
62. tvaṁ ca śūraḥ sadāmarṣī śastranityaśca bhārata ,
nānyatra śastrāttasmātte nidhanaṁ vidyate'nagha.
62. tvam ca śūraḥ sadāmarṣī śastra-nityaḥ ca bhārata na
anyatra śastrāt tasmāt te nidhanam vidyate anagha
62. And you, O Bhārata, are a hero, always intolerant (of wrong), and constantly engaged with weapons. Therefore, O faultless one, your demise can only occur through a weapon, and not otherwise.
62. ואתה גיבור, כועס מהר על עוול, תמיד נושא נשק, הו בְּהַרַטַה. לכן אין לך מוות אחר מלבד בנשק, הו נקי מחטא.
सोऽस्मि संशयमापन्नस्त्वयि शान्ते कथं भवेत् ।
इति ते कारणं तात दुःखस्योक्तमशेषतः ॥६३॥
63. so'smi saṁśayamāpannastvayi śānte kathaṁ bhavet ,
iti te kāraṇaṁ tāta duḥkhasyoktamaśeṣataḥ.
63. saḥ asmi saṃśayam āpannaḥ tvayi śānte katham bhavet
iti te kāraṇam tāta duḥkhasya uktam aśeṣataḥ
63. I am afflicted by this doubt. How can there be peace (for me) when you (my son) are tranquil? Oh dear one, thus the cause of my sorrow has been completely explained to you.
63. וכך אני שרוי בספק, מה יהיה אם תלך לעולמך. כך סיפרתי לך, בני היקר, את סיבת צערי במלואה.
ततस्तत्कारणं ज्ञात्वा कृत्स्नं चैवमशेषतः ।
देवव्रतो महाबुद्धिः प्रययावनुचिन्तयन् ॥६४॥
64. tatastatkāraṇaṁ jñātvā kṛtsnaṁ caivamaśeṣataḥ ,
devavrato mahābuddhiḥ prayayāvanucintayan.
64. tataḥ tat kāraṇam jñātvā kṛtsnam ca evam aśeṣataḥ
devavrataḥ mahābuddhiḥ prāyayau anucintayan
64. Thus, having understood that entire cause completely, the highly intelligent Devavrata departed, contemplating.
64. אז דֵוַוְרַטַה בעל התבונה, אחרי שהבין את הסיבה כולה עד תומה, הלך משם כשהוא מהרהר.
अभ्यगच्छत्तदैवाशु वृद्धामात्यं पितुर्हितम् ।
तमपृच्छत्तदाभ्येत्य पितुस्तच्छोककारणम् ॥६५॥
65. abhyagacchattadaivāśu vṛddhāmātyaṁ piturhitam ,
tamapṛcchattadābhyetya pitustacchokakāraṇam.
65. abhyagacchat tadā eva āśu vṛddham amātyam pituḥ hitam
tam apṛcchat tadā abhyetya pituḥ tat śokakāraṇam
65. Then, he quickly approached the aged minister who was well-wishing towards his father. Having approached him, he then asked him about the cause of his father's sorrow.
65. מיד פנה במהירות אל השר הזקן שהיה מסור לטובת אביו, וכשהגיע אליו שאל אותו מהי סיבת צערו של האב.
तस्मै स कुरुमुख्याय यथावत्परिपृच्छते ।
वरं शशंस कन्यां तामुद्दिश्य भरतर्षभ ॥६६॥
66. tasmai sa kurumukhyāya yathāvatparipṛcchate ,
varaṁ śaśaṁsa kanyāṁ tāmuddiśya bharatarṣabha.
66. tasmai saḥ kurmukhyāya yathāvat paripṛcchate
varam śaśaṃsa kanyām tām uddiśya bharatarṣabha
66. To that chief among the Kurus, who inquired properly, he (the minister) related the proposal concerning that girl, O best of Bharatas.
66. השר הזקן סיפר לו, למנהיג בני קוּרוּ ששאל כראוי, על הבקשה הנוגעת לאותה נערה, הו מובחר בני בְּהַרַטַה.
ततो देवव्रतो वृद्धैः क्षत्रियैः सहितस्तदा ।
अभिगम्य दाशराजानं कन्यां वव्रे पितुः स्वयम् ॥६७॥
67. tato devavrato vṛddhaiḥ kṣatriyaiḥ sahitastadā ,
abhigamya dāśarājānaṁ kanyāṁ vavre pituḥ svayam.
67. tataḥ devavrataḥ vṛddhaiḥ kṣatriyaiḥ sahitaḥ tadā
abhigamya dāśarājānam kanyām vavre pituḥ svayam
67. Then Devavrata, accompanied by the aged kṣatriyas, approached Daśarāja (the king of the fishermen) and himself sought the maiden for his father.
67. אז דֵוַוְרַטַה, בלוויית לוחמים זקנים, ניגש אל מלך הדייגים ובעצמו ביקש את הנערה לאביו.
तं दाशः प्रतिजग्राह विधिवत्प्रतिपूज्य च ।
अब्रवीच्चैनमासीनं राजसंसदि भारत ॥६८॥
68. taṁ dāśaḥ pratijagrāha vidhivatpratipūjya ca ,
abravīccainamāsīnaṁ rājasaṁsadi bhārata.
68. tam dāśaḥ pratijagrāha vidhivat pratipūjya ca
abravīt ca enam āsīnam rājasansadi bhārata
68. The fisherman chief received him (Bhīṣma) and, having duly honored him, then spoke to him while he was seated in the royal assembly, O Bhārata.
68. הדייג קיבל אותו כמצווה וכיבד אותו, ואמר לו בשעה שישב באסיפת המלך, הו בְּהַרַטַה,
त्वमेव नाथः पर्याप्तः शंतनोः पुरुषर्षभ ।
पुत्रः पुत्रवतां श्रेष्ठः किं नु वक्ष्यामि ते वचः ॥६९॥
69. tvameva nāthaḥ paryāptaḥ śaṁtanoḥ puruṣarṣabha ,
putraḥ putravatāṁ śreṣṭhaḥ kiṁ nu vakṣyāmi te vacaḥ.
69. tvam eva nāthaḥ paryāptaḥ śantanoḥ puruṣarṣabha
putraḥ putravatām śreṣṭhaḥ kim nu vakṣyāmi te vacaḥ
69. O best among men, you alone are a perfectly suitable lord and protector for Śāntanu. You are the best son among all those who have sons. What else can I say to you?
69. הו מובחר בני האדם, אתה לבדך די כמגן ושליט לשַׁנְטַנוּ, בן המעולה בין אלה שיש להם בנים. מה אוכל לומר לך?
को हि संबन्धकं श्लाघ्यमीप्सितं यौनमीदृशम् ।
अतिक्रामन्न तप्येत साक्षादपि शतक्रतुः ॥७०॥
70. ko hi saṁbandhakaṁ ślāghyamīpsitaṁ yaunamīdṛśam ,
atikrāmanna tapyeta sākṣādapi śatakratuḥ.
70. kaḥ hi sambandhakam ślāghyam īpsitam yaunam
īdṛśam atikrāmān na tapyeta sākṣāt api śatakratuḥ
70. Indeed, who, even Indra himself, would not regret it if he rejected such a praiseworthy, desirable, matrimonial alliance as this?
70. מי ידחה בריתת נישואין מכובדת ורצויה שכזאת ולא יצטער אחר כך, אפילו שַׁטַקְרַטוּ (אִינְדְרַה) בכבודו ובעצמו?
अपत्यं चैतदार्यस्य यो युष्माकं समो गुणैः ।
यस्य शुक्रात्सत्यवती प्रादुर्भूता यशस्विनी ॥७१॥
71. apatyaṁ caitadāryasya yo yuṣmākaṁ samo guṇaiḥ ,
yasya śukrātsatyavatī prādurbhūtā yaśasvinī.
71. apatyam ca etat āryasya yaḥ yuṣmākam samaḥ guṇaiḥ
yasya śukrāt satyavatī prādurbhūtā yaśasvinī
71. And this (Satyavatī) is the offspring of that noble person who is equal to your family in qualities; from whose lineage the glorious Satyavatī was born.
71. והנערה הזאת היא צאצאה של אציל שדומה לכם בתכונותיו, ומזרעו נולדה סַטְיַוַטִי הנודעת.
तेन मे बहुशस्तात पिता ते परिकीर्तितः ।
अर्हः सत्यवतीं वोढुं सर्वराजसु भारत ॥७२॥
72. tena me bahuśastāta pitā te parikīrtitaḥ ,
arhaḥ satyavatīṁ voḍhuṁ sarvarājasu bhārata.
72. tena me bahuśaḥ tāta pitā te parikīrtitaḥ
arhaḥ satyavatīm voḍhum sarvarājasu bhārata
72. Therefore, O dear one, your father (Śāntanu) has often been proclaimed by me as worthy to marry Satyavatī, even among all kings, O Bhārata.
72. בגלל זה, בני היקר, שיבחתי פעמים רבות את אביך, שמכל המלכים הוא ראוי לשאת את סַטְיַוַטִי, הו בְּהַרַטַה.
असितो ह्यपि देवर्षिः प्रत्याख्यातः पुरा मया ।
सत्यवत्या भृशं ह्यर्थी स आसीदृषिसत्तमः ॥७३॥
73. asito hyapi devarṣiḥ pratyākhyātaḥ purā mayā ,
satyavatyā bhṛśaṁ hyarthī sa āsīdṛṣisattamaḥ.
73. asitaḥ hi api devarṣiḥ pratyākhyātaḥ purā mayā
satyavatyā bhṛśam hi arthī saḥ āsīt ṛṣisattamaḥ
73. Indeed, even the divine sage Asita, the best among sages, who was very desirous of Satyavati, was previously rejected by me.
73. דחיתי בעבר אפילו את החוזה האלוהי אַסִיטַה, שביקש מאוד את סַטְיַוַטִי, הנעלה בחוזים.
कन्यापितृत्वात्किंचित्तु वक्ष्यामि भरतर्षभ ।
बलवत्सपत्नतामत्र दोषं पश्यामि केवलम् ॥७४॥
74. kanyāpitṛtvātkiṁcittu vakṣyāmi bharatarṣabha ,
balavatsapatnatāmatra doṣaṁ paśyāmi kevalam.
74. kanyāpitṛtvāt kiñcit tu vakṣyāmi bharatarṣabha
balavatsapatnatām atra doṣam paśyāmi kevalam
74. But, O best among Bharatas, as the father of a daughter, I will say a little (more): here, I see only the fault of having a powerful co-wife.
74. אך בתור אביה של הנערה אומר דבר מה, הו מובחר בני בְּהַרַטַה. את הפגם היחיד כאן אני רואה ביריבות עזה.
यस्य हि त्वं सपत्नः स्या गन्धर्वस्यासुरस्य वा ।
न स जातु सुखं जीवेत्त्वयि क्रुद्धे परंतप ॥७५॥
75. yasya hi tvaṁ sapatnaḥ syā gandharvasyāsurasya vā ,
na sa jātu sukhaṁ jīvettvayi kruddhe paraṁtapa.
75. yasya hi tvam sapatnaḥ syāḥ gandharvasya asurasya
vā na saḥ jātu sukham jīvet tvayi kruddhe paraṃtapa
75. Indeed, O scorcher of foes, whoever you would become a rival to, be it a Gandharva or an Asura, that person would never live happily if you were to become enraged.
75. שכן מי שתהיה יריבו, בין אם גַנְדְהַרְוַה ובין אם אַסוּרַה, לעולם לא יחיה בשלווה כשאתה כועס, הו כובש אויבים.
एतावानत्र दोषो हि नान्यः कश्चन पार्थिव ।
एतज्जानीहि भद्रं ते दानादाने परंतप ॥७६॥
76. etāvānatra doṣo hi nānyaḥ kaścana pārthiva ,
etajjānīhi bhadraṁ te dānādāne paraṁtapa.
76. etāvān atra doṣaḥ hi na anyaḥ kaścana pārthiva
etat jānīhi bhadram te dānādāne paraṃtapa
76. Indeed, O king, this is the only fault here, and no other. Know this, O scorcher of foes, may good fortune be with you in this matter of giving and taking (marriage).
76. זה הפגם היחיד כאן ואין אחר, הו שליט. דע זאת בעניין הנתינה וחוסר הנתינה, ויהי טוב לך, הו כובש אויבים.
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयस्तद्युक्तं प्रत्यभाषत ।
शृण्वतां भूमिपालानां पितुरर्थाय भारत ॥७७॥
77. evamuktastu gāṅgeyastadyuktaṁ pratyabhāṣata ,
śṛṇvatāṁ bhūmipālānāṁ piturarthāya bhārata.
77. evam uktaḥ tu gāṅgeyaḥ tat yuktam pratyabhāṣata
śṛṇvatām bhūmipālānām pituḥ arthāya bhārata
77. But thus addressed, Gangeya (Bhishma) replied appropriately for his father's sake, while the kings were listening, O Bharata.
77. כששמע זאת, גָאנְגֵיַה השיב תשובה הולמת למען אביו באזני המלכים השומעים, הו בְּהַרַטַה,
इदं मे मतमादत्स्व सत्यं सत्यवतां वर ।
नैव जातो न वाजात ईदृशं वक्तुमुत्सहेत् ॥७८॥
78. idaṁ me matamādatsva satyaṁ satyavatāṁ vara ,
naiva jāto na vājāta īdṛśaṁ vaktumutsahet.
78. idam me matam ādatstva satyam satyavatām vara
na eva jātaḥ na vā ajātaḥ īdṛśam vaktum utsahet
78. O best among the truthful, accept this opinion of mine as truth. Neither a born being nor an unborn one would dare to utter such a statement.
78. קבל נא את החלטתי, והיא אמת, הו מובחר האנשים הישרים. לא מי שנולד ולא מי שעוד לא נולד יעז לומר דבר כזה.
एवमेतत्करिष्यामि यथा त्वमनुभाषसे ।
योऽस्यां जनिष्यते पुत्रः स नो राजा भविष्यति ॥७९॥
79. evametatkariṣyāmi yathā tvamanubhāṣase ,
yo'syāṁ janiṣyate putraḥ sa no rājā bhaviṣyati.
79. evam etat kariṣyāmi yathā tvam anubhāṣase yaḥ
asyām janiṣyate putraḥ saḥ naḥ rājā bhaviṣyati
79. I shall do exactly as you instruct. Whatever son is born from her, he shall be our king.
79. אעשה זאת כפי שאתה אומר. הבן שייוולד ממנה יהיה המלך שלנו.
इत्युक्तः पुनरेवाथ तं दाशः प्रत्यभाषत ।
चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म राज्यार्थे भरतर्षभ ॥८०॥
80. ityuktaḥ punarevātha taṁ dāśaḥ pratyabhāṣata ,
cikīrṣurduṣkaraṁ karma rājyārthe bharatarṣabha.
80. iti uktaḥ punaḥ eva atha tam dāśaḥ prati abhāṣata
cikīrṣuḥ duṣkaram karma rājyārthe bharatarṣabha
80. Having been addressed thus, Daśa then again replied to him, O best of Bhāratas, as he intended to perform a difficult task for the sake of the kingdom.
80. כששמע זאת, הדייג שוב השיב לו, כשהוא מבקש (ממנו) לבצע מעשה קשה למען המלכות, הו מובחר בני בְּהַרַטַה.
त्वमेव नाथः पर्याप्तः शंतनोरमितद्युतेः ।
कन्यायाश्चैव धर्मात्मन्प्रभुर्दानाय चेश्वरः ॥८१॥
81. tvameva nāthaḥ paryāptaḥ śaṁtanoramitadyuteḥ ,
kanyāyāścaiva dharmātmanprabhurdānāya ceśvaraḥ.
81. tvam eva nāthaḥ paryāptaḥ śantanoḥ amitadyuteḥ
kanyāyāḥ ca eva dharmātman prabhuḥ dānāya ca īśvaraḥ
81. O righteous soul, you alone are a worthy protector for Śantanu, whose brilliance is boundless. You are also the suitable lord for bestowing the maiden (in marriage).
81. אתה לבדך די כמגן לשַׁנְטַנוּ הבוהק ללא גבול, ואתה גם האדון והסמכות לתת את הנערה, הו בעל נפש צדיקה.
इदं तु वचनं सौम्य कार्यं चैव निबोध मे ।
कौमारिकाणां शीलेन वक्ष्याम्यहमरिंदम ॥८२॥
82. idaṁ tu vacanaṁ saumya kāryaṁ caiva nibodha me ,
kaumārikāṇāṁ śīlena vakṣyāmyahamariṁdama.
82. idam tu vacanam saumya kāryam ca eva nibodha
me kaumārikāṇām śīlena vakṣyāmi aham ariṃdama
82. But, O gentle one, understand this statement and this condition from me. I shall speak, O subduer of enemies, concerning the conduct of maidens.
82. אך שמע את דברי ואת העניין, הו אדיב, שאומר לפי מנהגם של אבות הנערות, הו כובש אויבים.
यत्त्वया सत्यवत्यर्थे सत्यधर्मपरायण ।
राजमध्ये प्रतिज्ञातमनुरूपं तवैव तत् ॥८३॥
83. yattvayā satyavatyarthe satyadharmaparāyaṇa ,
rājamadhye pratijñātamanurūpaṁ tavaiva tat.
83. yat tvayā satyavatī arthe satyadharmaparāyaṇa
rājmadhye pratijñātam anurūpam tava eva tat
83. O you who are devoted to truth and dharma, what you promised for Satyavatī's sake in the assembly of kings is indeed fitting for you.
83. ההבטחה שהבטחת בקרב המלכים למען סַטְיַוַטִי, הו מסור לאמת וליושר, הולמת רק אותך.
नान्यथा तन्महाबाहो संशयोऽत्र न कश्चन ।
तवापत्यं भवेद्यत्तु तत्र नः संशयो महान् ॥८४॥
84. nānyathā tanmahābāho saṁśayo'tra na kaścana ,
tavāpatyaṁ bhavedyattu tatra naḥ saṁśayo mahān.
84. na anyathā tat mahābāho saṃśayaḥ atra na kaścana
tava apatyam bhavet yat tu tatra naḥ saṃśayaḥ mahān
84. O mighty-armed one, that (promise) cannot be otherwise; there is no doubt about this. But regarding whatever offspring you may have, there is great doubt for us.
84. הו אדיר זרועות, אין ספק שהדבר לא ישתנה. אך לגבי צאצאיך, שם יש לי ספק גדול.
तस्य तन्मतमाज्ञाय सत्यधर्मपरायणः ।
प्रत्यजानात्तदा राजन्पितुः प्रियचिकीर्षया ॥८५॥
85. tasya tanmatamājñāya satyadharmaparāyaṇaḥ ,
pratyajānāttadā rājanpituḥ priyacikīrṣayā.
85. tasya tat matam ājñāya satyadharmaparāyaṇaḥ
prati ajānāt tadā rājan pituḥ priyacikīrṣayā
85. O king, having understood his (Satyavatī's father's) view, Bhishma, who was devoted to truth and dharma, then made a counter-promise, desiring to please his own father.
85. אחרי שהבין דֵוַוְרַטַה את דעתו של הדייג, הוא, המסור לאמת וליושר, הבטיח אז, הו מלך, מתוך רצון לשמח את אביו.
देवव्रत उवाच ।
दाशराज निबोधेदं वचनं मे नृपोत्तम ।
शृण्वतां भूमिपालानां यद्ब्रवीमि पितुः कृते ॥८६॥
86. devavrata uvāca ,
dāśarāja nibodhedaṁ vacanaṁ me nṛpottama ,
śṛṇvatāṁ bhūmipālānāṁ yadbravīmi pituḥ kṛte.
86. devavrataḥ uvāca dāśarāja nibodha idam vacanam me
nṛpottama śṛṇvatām bhūmipālānām yat bravīmi pituḥ kṛte
86. Devavrata said: 'O King of the fishermen, O best of kings, listen to these words of mine, which I speak for my father's sake, in the presence of these listening monarchs.'
86. דֵוַוְרַטַה (בְּהִישְׁמַה) אמר, הו דָאשַׁרָאג׳ַה, מלך דגול, הקשב לדברים אלה שלי, אשר אני אומר למען אבי בשעה שהמלכים שומעים,
राज्यं तावत्पूर्वमेव मया त्यक्तं नराधिप ।
अपत्यहेतोरपि च करोम्येष विनिश्चयम् ॥८७॥
87. rājyaṁ tāvatpūrvameva mayā tyaktaṁ narādhipa ,
apatyahetorapi ca karomyeṣa viniścayam.
87. rājyam tāvat pūrvam eva mayā tyaktam narādhipa
apatyahetoḥ api ca karomi eṣaḥ viniścayam
87. O ruler of men, the kingdom has already been renounced by me. And now, for the sake of offspring, I make this firm resolve.
87. (כי) את המלכות כבר ויתרתי עליה מזמן, הו שליט בני האדם, ועתה אני מחליט החלטה נחושה גם בעניין הצאצאים.
अद्य प्रभृति मे दाश ब्रह्मचर्यं भविष्यति ।
अपुत्रस्यापि मे लोका भविष्यन्त्यक्षया दिवि ॥८८॥
88. adya prabhṛti me dāśa brahmacaryaṁ bhaviṣyati ,
aputrasyāpi me lokā bhaviṣyantyakṣayā divi.
88. adya prabhṛti me dāśa brahmacaryam bhaviṣyati
aputrasya api me lokāḥ bhaviṣyanti akṣayāḥ divi
88. O Dasha, from today onwards, my life will be one of brahmacarya (celibacy). Even though I have no son, my realms in heaven will be imperishable.
88. מהיום והלאה, הו דָאשַׁה, אחיה בְּרַהְמַצ׳ַרְיַה (חיי פרישות). וגם אם לא יהיה לי בן, העולמות שלי בשמיים יהיו בלתי נהרסים.
वैशंपायन उवाच ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संप्रहृष्टतनूरुहः ।
ददानीत्येव तं दाशो धर्मात्मा प्रत्यभाषत ॥८९॥
89. vaiśaṁpāyana uvāca ,
tasya tadvacanaṁ śrutvā saṁprahṛṣṭatanūruhaḥ ,
dadānītyeva taṁ dāśo dharmātmā pratyabhāṣata.
89. vaiśampāyana uvāca tasya tat vacanam śrutvā saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ
dadāni iti eva tam dāśaḥ dharmātmā pratyabhāṣata
89. Vaishampayana said: Having heard those words of his, Dasha, whose hair stood on end with delight and who was righteous-souled, replied to him, "Indeed, I will give!"
89. וַישַׁמְפָּאיַנַה אמר, כששמע דָאשַׁה, איש ישר דרך, את דבריו, שערות גופו סמרו משמחה והוא השיב לו שיתן (את בתו).
ततोऽन्तरिक्षेऽप्सरसो देवाः सर्षिगणास्तथा ।
अभ्यवर्षन्त कुसुमैर्भीष्मोऽयमिति चाब्रुवन् ॥९०॥
90. tato'ntarikṣe'psaraso devāḥ sarṣigaṇāstathā ,
abhyavarṣanta kusumairbhīṣmo'yamiti cābruvan.
90. tataḥ antarikṣe apsarasaḥ devāḥ sa-ṛṣi-gaṇāḥ tathā
abhyavarṣanta kusumaiḥ bhīṣmaḥ ayam iti ca abruvan
90. Then, in the sky, apsaras, gods, and groups of sages showered flowers and exclaimed, "This is Bhishma!"
90. אז בשמיים הנימפות השמימיות, האלים וקבוצות החוזים הרעיפו פרחים, ואמרו שזהו אכן בְּהִישְׁמַה (המפחיד).
ततः स पितुरर्थाय तामुवाच यशस्विनीम् ।
अधिरोह रथं मातर्गच्छावः स्वगृहानिति ॥९१॥
91. tataḥ sa piturarthāya tāmuvāca yaśasvinīm ,
adhiroha rathaṁ mātargacchāvaḥ svagṛhāniti.
91. tataḥ saḥ pituḥ arthāya tām uvāca yaśasvinīm
adhiroha ratham mātar gacchāvaḥ sva-gṛhān iti
91. Then he, for the sake of his father, said to that glorious woman (Satyavati): "O mother, ascend the chariot; let us go to our home."
91. אחר כך, למען אביו, אמר לה, לאשה המהוללת, עלי על המרכבה, הו אמי, ונלך אל ביתנו.
एवमुक्त्वा तु भीष्मस्तां रथमारोप्य भामिनीम् ।
आगम्य हास्तिनपुरं शंतनोः संन्यवेदयत् ॥९२॥
92. evamuktvā tu bhīṣmastāṁ rathamāropya bhāminīm ,
āgamya hāstinapuraṁ śaṁtanoḥ saṁnyavedayat.
92. evam uktvā tu bhīṣmaḥ tām ratham āropya bhāminīm
āgamya hāstinapuram śantanoḥ sannyavedayat
92. Having said this, Bhishma placed that beautiful woman (Satyavati) on the chariot, and having arrived at Hastinapura, he presented her to Shantanu.
92. לאחר שאמר זאת, בְּהִישְׁמַה העלה את האשה הנאה על המרכבה, הגיע אל הָאסְטִינַפּוּרַה והציג אותה לפני שַׁנְטַנוּ.
तस्य तद्दुष्करं कर्म प्रशशंसुर्नराधिपाः ।
समेताश्च पृथक्चैव भीष्मोऽयमिति चाब्रुवन् ॥९३॥
93. tasya tadduṣkaraṁ karma praśaśaṁsurnarādhipāḥ ,
sametāśca pṛthakcaiva bhīṣmo'yamiti cābruvan.
93. tasya tat duṣkaram karma praśaśaṃsuḥ narādhipāḥ
sametāḥ ca pṛthak ca eva bhīṣmaḥ ayam iti ca abruvan
93. Both assembled and individually, the kings praised his formidable deed. And they exclaimed, "This is Bhishma!"
93. המלכים שיבחו את מעשהו הקשה, וכשהתכנסו וגם כל אחד לחוד, אמרו שזהו אכן בְּהִישְׁמַה (המפחיד).
तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म कृतं भीष्मेण शंतनुः ।
स्वच्छन्दमरणं तस्मै ददौ तुष्टः पिता स्वयम् ॥९४॥
94. taddṛṣṭvā duṣkaraṁ karma kṛtaṁ bhīṣmeṇa śaṁtanuḥ ,
svacchandamaraṇaṁ tasmai dadau tuṣṭaḥ pitā svayam.
94. tat dṛṣṭvā duṣkaram karma kṛtam bhīṣmeṇa śaṃtanuḥ
svacchandamaraṇam tasmai dadau tuṣṭaḥ pitā svayam
94. Seeing that formidable deed performed by Bhishma, his father Shantanu, being pleased, himself granted him the boon of death at will.
94. כששַׁנְטַנוּ ראה את המעשה הקשה שעשה בְּהִישְׁמַה, הוא, האב, בשמחה העניק לו בעצמו מוות לפי רצונו.