महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-12, chapter-24
युधिष्ठिर उवाच ।
भगवन्कर्मणा केन सुद्युम्नो वसुधाधिपः ।
संसिद्धिं परमां प्राप्तः श्रोतुमिच्छामि तं नृपम् ॥१॥
भगवन्कर्मणा केन सुद्युम्नो वसुधाधिपः ।
संसिद्धिं परमां प्राप्तः श्रोतुमिच्छामि तं नृपम् ॥१॥
1. yudhiṣṭhira uvāca ,
bhagavankarmaṇā kena sudyumno vasudhādhipaḥ ,
saṁsiddhiṁ paramāṁ prāptaḥ śrotumicchāmi taṁ nṛpam.
bhagavankarmaṇā kena sudyumno vasudhādhipaḥ ,
saṁsiddhiṁ paramāṁ prāptaḥ śrotumicchāmi taṁ nṛpam.
1.
yudhiṣṭhiraḥ uvāca bhagavan karmaṇā kena sudyumnaḥ vasudhādhipaḥ
saṃsiddhim paramām prāptaḥ śrotum icchāmi tam nṛpam
saṃsiddhim paramām prāptaḥ śrotum icchāmi tam nṛpam
1.
yudhiṣṭhiraḥ uvāca bhagavan kena karmaṇā vasudhādhipaḥ
sudyumnaḥ paramām saṃsiddhim prāptaḥ tam nṛpam śrotum icchāmi
sudyumnaḥ paramām saṃsiddhim prāptaḥ tam nṛpam śrotum icchāmi
1.
Yudhiṣṭhira said: "O venerable one, by what action (karma) did King Sudyumna attain supreme perfection (saṃsiddhi)? I wish to hear about that king."
व्यास उवाच ।
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शङ्खश्च लिखितश्चास्तां भ्रातरौ संयतव्रतौ ॥२॥
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शङ्खश्च लिखितश्चास्तां भ्रातरौ संयतव्रतौ ॥२॥
2. vyāsa uvāca ,
atrāpyudāharantīmamitihāsaṁ purātanam ,
śaṅkhaśca likhitaścāstāṁ bhrātarau saṁyatavratau.
atrāpyudāharantīmamitihāsaṁ purātanam ,
śaṅkhaśca likhitaścāstāṁ bhrātarau saṁyatavratau.
2.
vyāsaḥ uvāca atra api udāharanti imam itihāsam purātanam
śaṅkhaḥ ca likhitaḥ ca āstām bhrātarau saṃyatavratau
śaṅkhaḥ ca likhitaḥ ca āstām bhrātarau saṃyatavratau
2.
vyāsaḥ uvāca atra api imam purātanam itihāsam udāharanti
śaṅkhaḥ ca likhitaḥ ca saṃyatavratau bhrātarau āstām
śaṅkhaḥ ca likhitaḥ ca saṃyatavratau bhrātarau āstām
2.
Vyāsa said: "Here, they also relate this ancient narrative (itihāsa): Śaṅkha and Likhita were two brothers who observed strict vows (saṃyatavrata)."
तयोरावसथावास्तां रमणीयौ पृथक्पृथक् ।
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैरुपेतौ बाहुदामनु ॥३॥
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैरुपेतौ बाहुदामनु ॥३॥
3. tayorāvasathāvāstāṁ ramaṇīyau pṛthakpṛthak ,
nityapuṣpaphalairvṛkṣairupetau bāhudāmanu.
nityapuṣpaphalairvṛkṣairupetau bāhudāmanu.
3.
tayoḥ āvasathau āstām ramaṇīyau pṛthak pṛthak
nityapuṣpaphalaiḥ vṛkṣaiḥ upetau bāhudām anu
nityapuṣpaphalaiḥ vṛkṣaiḥ upetau bāhudām anu
3.
tayoḥ ramaṇīyau āvasathau pṛthak pṛthak āstām
nityapuṣpaphalaiḥ vṛkṣaiḥ upetau bāhudām anu
nityapuṣpaphalaiḥ vṛkṣaiḥ upetau bāhudām anu
3.
Their two delightful dwellings were situated separately, each adorned with trees bearing flowers and fruits year-round, along the Bāhudā river.
ततः कदाचिल्लिखितः शङ्खस्याश्रममागमत् ।
यदृच्छयापि शङ्खोऽथ निष्क्रान्तोऽभवदाश्रमात् ॥४॥
यदृच्छयापि शङ्खोऽथ निष्क्रान्तोऽभवदाश्रमात् ॥४॥
4. tataḥ kadācillikhitaḥ śaṅkhasyāśramamāgamat ,
yadṛcchayāpi śaṅkho'tha niṣkrānto'bhavadāśramāt.
yadṛcchayāpi śaṅkho'tha niṣkrānto'bhavadāśramāt.
4.
tataḥ kadācit likhitaḥ śaṅkhasya āśramam āgamat
yadṛcchayā api śaṅkhaḥ atha niṣkrāntaḥ abhavat āśramāt
yadṛcchayā api śaṅkhaḥ atha niṣkrāntaḥ abhavat āśramāt
4.
likhitaḥ kadācit tataḥ śaṅkhasya āśramam āgamat atha
śaṅkhaḥ api yadṛcchayā āśramāt niṣkrāntaḥ abhavat
śaṅkhaḥ api yadṛcchayā āśramāt niṣkrāntaḥ abhavat
4.
Then, one day, Likita arrived at Shankha's hermitage. By chance, however, Shankha had also departed from his hermitage.
सोऽभिगम्याश्रमं भ्रातुः शङ्खस्य लिखितस्तदा ।
फलानि शातयामास सम्यक्परिणतान्युत ॥५॥
फलानि शातयामास सम्यक्परिणतान्युत ॥५॥
5. so'bhigamyāśramaṁ bhrātuḥ śaṅkhasya likhitastadā ,
phalāni śātayāmāsa samyakpariṇatānyuta.
phalāni śātayāmāsa samyakpariṇatānyuta.
5.
saḥ abhigamya āśramam bhrātuḥ śaṅkhasya likhitaḥ
tadā phalāni śātayāmāsa samyak pariṇatāni uta
tadā phalāni śātayāmāsa samyak pariṇatāni uta
5.
saḥ likhitaḥ tadā bhrātuḥ śaṅkhasya āśramam
abhigamya samyak pariṇatāni phalāni śātayāmāsa uta
abhigamya samyak pariṇatāni phalāni śātayāmāsa uta
5.
Then, Likita, having approached the hermitage of his brother Shankha, plucked the fruits that were fully ripe.
तान्युपादाय विस्रब्धो भक्षयामास स द्विजः ।
तस्मिंश्च भक्षयत्येव शङ्खोऽप्याश्रममागमत् ॥६॥
तस्मिंश्च भक्षयत्येव शङ्खोऽप्याश्रममागमत् ॥६॥
6. tānyupādāya visrabdho bhakṣayāmāsa sa dvijaḥ ,
tasmiṁśca bhakṣayatyeva śaṅkho'pyāśramamāgamat.
tasmiṁśca bhakṣayatyeva śaṅkho'pyāśramamāgamat.
6.
tāni upādāya visrabdhaḥ bhakṣayāmāsa saḥ dvijaḥ
tasmin ca bhakṣayati eva śaṅkhaḥ api āśramam āgamat
tasmin ca bhakṣayati eva śaṅkhaḥ api āśramam āgamat
6.
saḥ dvijaḥ tāni upādāya visrabdhaḥ bhakṣayāmāsa ca
tasmin eva bhakṣayati śaṅkhaḥ api āśramam āgamat
tasmin eva bhakṣayati śaṅkhaḥ api āśramam āgamat
6.
Having taken those (fruits), that Brahmin (dvija) Likita confidently ate them. And just as he was eating, Shankha also arrived at the hermitage.
भक्षयन्तं तु तं दृष्ट्वा शङ्खो भ्रातरमब्रवीत् ।
कुतः फलान्यवाप्तानि हेतुना केन खादसि ॥७॥
कुतः फलान्यवाप्तानि हेतुना केन खादसि ॥७॥
7. bhakṣayantaṁ tu taṁ dṛṣṭvā śaṅkho bhrātaramabravīt ,
kutaḥ phalānyavāptāni hetunā kena khādasi.
kutaḥ phalānyavāptāni hetunā kena khādasi.
7.
bhakṣayantam tu tam dṛṣṭvā śaṅkhaḥ bhrātaram
abravīt kutaḥ phalāni avāptāni hetunā kena khādasi
abravīt kutaḥ phalāni avāptāni hetunā kena khādasi
7.
tu śaṅkhaḥ tam bhakṣayantam dṛṣṭvā bhrātaram abravīt - "kutaḥ
hetunā kena phalāni avāptāni (santi)? khādasi (tvam)?"
hetunā kena phalāni avāptāni (santi)? khādasi (tvam)?"
7.
But Shankha, seeing him eating, said to his brother, "From where did you get these fruits? By what reason are you eating them?"
सोऽब्रवीद्भ्रातरं ज्येष्ठमुपस्पृश्याभिवाद्य च ।
इत एव गृहीतानि मयेति प्रहसन्निव ॥८॥
इत एव गृहीतानि मयेति प्रहसन्निव ॥८॥
8. so'bravīdbhrātaraṁ jyeṣṭhamupaspṛśyābhivādya ca ,
ita eva gṛhītāni mayeti prahasanniva.
ita eva gṛhītāni mayeti prahasanniva.
8.
saḥ abravīt bhrātaram jyeṣṭham upaspṛśya abhivādya
ca itaḥ eva gṛhītāni mayā iti prahasan iva
ca itaḥ eva gṛhītāni mayā iti prahasan iva
8.
saḥ jyeṣṭham bhrātaram upaspṛśya abhivādya ca,
itaḥ eva mayā gṛhītāni iti iva prahasan abravīt
itaḥ eva mayā gṛhītāni iti iva prahasan abravīt
8.
He said to his elder brother, after touching him and saluting him, 'They were taken by me from this very spot,' as if laughing.
तमब्रवीत्तदा शङ्खस्तीव्रकोपसमन्वितः ।
स्तेयं त्वया कृतमिदं फलान्याददता स्वयम् ।
गच्छ राजानमासाद्य स्वकर्म प्रथयस्व वै ॥९॥
स्तेयं त्वया कृतमिदं फलान्याददता स्वयम् ।
गच्छ राजानमासाद्य स्वकर्म प्रथयस्व वै ॥९॥
9. tamabravīttadā śaṅkhastīvrakopasamanvitaḥ ,
steyaṁ tvayā kṛtamidaṁ phalānyādadatā svayam ,
gaccha rājānamāsādya svakarma prathayasva vai.
steyaṁ tvayā kṛtamidaṁ phalānyādadatā svayam ,
gaccha rājānamāsādya svakarma prathayasva vai.
9.
tam abravīt tadā śaṅkhaḥ
tīvrakopasamanvitaḥ steyam tvayā kṛtam idam
phalāni ādadatā svayam gaccha
rājānam āsādya svakarma prathayasva vai
tīvrakopasamanvitaḥ steyam tvayā kṛtam idam
phalāni ādadatā svayam gaccha
rājānam āsādya svakarma prathayasva vai
9.
tadā tīvrakopasamanvitaḥ śaṅkhaḥ tam abravīt – tvayā svayam phalāni ādadatā idam steyam kṛtam.
gaccha,
rājānam āsādya vai svakarma prathayasva
gaccha,
rājānam āsādya vai svakarma prathayasva
9.
Then Śaṅkha, filled with intense anger, said to him: 'This theft has been committed by you, who took the fruits yourself. Go to the king, approach him, and indeed declare your own deed (karma).'
अदत्तादानमेवेदं कृतं पार्थिवसत्तम ।
स्तेनं मां त्वं विदित्वा च स्वधर्ममनुपालय ।
शीघ्रं धारय चौरस्य मम दण्डं नराधिप ॥१०॥
स्तेनं मां त्वं विदित्वा च स्वधर्ममनुपालय ।
शीघ्रं धारय चौरस्य मम दण्डं नराधिप ॥१०॥
10. adattādānamevedaṁ kṛtaṁ pārthivasattama ,
stenaṁ māṁ tvaṁ viditvā ca svadharmamanupālaya ,
śīghraṁ dhāraya caurasya mama daṇḍaṁ narādhipa.
stenaṁ māṁ tvaṁ viditvā ca svadharmamanupālaya ,
śīghraṁ dhāraya caurasya mama daṇḍaṁ narādhipa.
10.
adattādānam eva idam kṛtam
pārthivasattama stenam mām tvam viditvā ca
svadharmam anupālaya śīghram
dhāraya caurasyam mama daṇḍam narādhipa
pārthivasattama stenam mām tvam viditvā ca
svadharmam anupālaya śīghram
dhāraya caurasyam mama daṇḍam narādhipa
10.
he pārthivasattama,
idam eva adattādānam kṛtam.
tvam ca mām stenam viditvā svadharmam anupālaya.
he narādhipa,
caurasyam daṇḍam mama śīghram dhāraya.
idam eva adattādānam kṛtam.
tvam ca mām stenam viditvā svadharmam anupālaya.
he narādhipa,
caurasyam daṇḍam mama śīghram dhāraya.
10.
This, indeed, is an act of taking what was not given, O best of kings! Knowing me to be a thief, you must uphold your own natural law (dharma). O ruler of men, quickly inflict the punishment due to a thief upon me.
इत्युक्तस्तस्य वचनात्सुद्युम्नं वसुधाधिपम् ।
अभ्यगच्छन्महाबाहो लिखितः संशितव्रतः ॥११॥
अभ्यगच्छन्महाबाहो लिखितः संशितव्रतः ॥११॥
11. ityuktastasya vacanātsudyumnaṁ vasudhādhipam ,
abhyagacchanmahābāho likhitaḥ saṁśitavrataḥ.
abhyagacchanmahābāho likhitaḥ saṁśitavrataḥ.
11.
iti uktaḥ tasya vacanāt sudyumnam vasudhādhipam
abhyagacchat mahābāho likhitaḥ saṃśitavrataḥ
abhyagacchat mahābāho likhitaḥ saṃśitavrataḥ
11.
he mahābāho,
iti tasya vacanāt uktaḥ,
saṃśitavrataḥ likhitaḥ sudyumnam vasudhādhipam abhyagacchat
iti tasya vacanāt uktaḥ,
saṃśitavrataḥ likhitaḥ sudyumnam vasudhādhipam abhyagacchat
11.
Thus addressed by his words, O mighty-armed one, Likhita, of firm resolve (vrata), went to king Sudyumna, the ruler of the earth.
सुद्युम्नस्त्वन्तपालेभ्यः श्रुत्वा लिखितमागतम् ।
अभ्यगच्छत्सहामात्यः पद्भ्यामेव नरेश्वरः ॥१२॥
अभ्यगच्छत्सहामात्यः पद्भ्यामेव नरेश्वरः ॥१२॥
12. sudyumnastvantapālebhyaḥ śrutvā likhitamāgatam ,
abhyagacchatsahāmātyaḥ padbhyāmeva nareśvaraḥ.
abhyagacchatsahāmātyaḥ padbhyāmeva nareśvaraḥ.
12.
sudyumnaḥ tu antapālebhyaḥ śrutvā likhitam āgatam
abhyagacchat saha-āmātyaḥ padbhyām eva nara-īśvaraḥ
abhyagacchat saha-āmātyaḥ padbhyām eva nara-īśvaraḥ
12.
sudyumnaḥ nara-īśvaraḥ tu antapālebhyaḥ āgatam
likhitam śrutvā saha-āmātyaḥ padbhyām eva abhyagacchat
likhitam śrutvā saha-āmātyaḥ padbhyām eva abhyagacchat
12.
But King Sudyumna, having heard the message that had arrived from the border guards, went forth with his ministers on foot.
तमब्रवीत्समागत्य स राजा ब्रह्मवित्तमम् ।
किमागमनमाचक्ष्व भगवन्कृतमेव तत् ॥१३॥
किमागमनमाचक्ष्व भगवन्कृतमेव तत् ॥१३॥
13. tamabravītsamāgatya sa rājā brahmavittamam ,
kimāgamanamācakṣva bhagavankṛtameva tat.
kimāgamanamācakṣva bhagavankṛtameva tat.
13.
tam abravīt samāgatya sa rājā brahma-vit-tamam
kim āgamanam ācakṣva bhagavan kṛtam eva tat
kim āgamanam ācakṣva bhagavan kṛtam eva tat
13.
saḥ rājā samāgatya brahma-vit-tamam tam abravīt
bhagavan kim āgamanam ācakṣva tat kṛtam eva
bhagavan kim āgamanam ācakṣva tat kṛtam eva
13.
Approaching that supreme knower of Brahman (brahman), the king said to him, "Venerable sir, please tell me, what is the purpose of your arrival? That [which you desire] is as good as done."
एवमुक्तः स विप्रर्षिः सुद्युम्नमिदमब्रवीत् ।
प्रतिश्रौषि करिष्येति श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि ॥१४॥
प्रतिश्रौषि करिष्येति श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि ॥१४॥
14. evamuktaḥ sa viprarṣiḥ sudyumnamidamabravīt ,
pratiśrauṣi kariṣyeti śrutvā tatkartumarhasi.
pratiśrauṣi kariṣyeti śrutvā tatkartumarhasi.
14.
evam uktaḥ sa vipra-ṛṣiḥ sudyumnam idam abravīt
prati-śrauṣi kariṣye iti śrutvā tat kartum arhasi
prati-śrauṣi kariṣye iti śrutvā tat kartum arhasi
14.
evam uktaḥ sa vipra-ṛṣiḥ sudyumnam idam abravīt
kariṣye iti prati-śrauṣi tat śrutvā kartum arhasi
kariṣye iti prati-śrauṣi tat śrutvā kartum arhasi
14.
Thus addressed, that Brahmin sage (ṛṣi) said this to Sudyumna: "You promised, 'I will do [it].' Having heard that, you should now proceed to do it."
अनिसृष्टानि गुरुणा फलानि पुरुषर्षभ ।
भक्षितानि मया राजंस्तत्र मां शाधि माचिरम् ॥१५॥
भक्षितानि मया राजंस्तत्र मां शाधि माचिरम् ॥१५॥
15. anisṛṣṭāni guruṇā phalāni puruṣarṣabha ,
bhakṣitāni mayā rājaṁstatra māṁ śādhi māciram.
bhakṣitāni mayā rājaṁstatra māṁ śādhi māciram.
15.
a-nisṛṣṭāni guruṇā phalāni puruṣa-ṛṣabha
bhakṣitāni mayā rājan tatra mām śādhi mā ciram
bhakṣitāni mayā rājan tatra mām śādhi mā ciram
15.
rājan puruṣa-ṛṣabha guruṇā a-nisṛṣṭāni phalāni
mayā bhakṣitāni tatra mām mā ciram śādhi
mayā bhakṣitāni tatra mām mā ciram śādhi
15.
"O King, O best among men, I have eaten fruits that were not permitted by my teacher (guru). Therefore, punish me quickly without delay."
सुद्युम्न उवाच ।
प्रमाणं चेन्मतो राजा भवतो दण्डधारणे ।
अनुज्ञायामपि तथा हेतुः स्याद्ब्राह्मणर्षभ ॥१६॥
प्रमाणं चेन्मतो राजा भवतो दण्डधारणे ।
अनुज्ञायामपि तथा हेतुः स्याद्ब्राह्मणर्षभ ॥१६॥
16. sudyumna uvāca ,
pramāṇaṁ cenmato rājā bhavato daṇḍadhāraṇe ,
anujñāyāmapi tathā hetuḥ syādbrāhmaṇarṣabha.
pramāṇaṁ cenmato rājā bhavato daṇḍadhāraṇe ,
anujñāyāmapi tathā hetuḥ syādbrāhmaṇarṣabha.
16.
sudyumnaḥ uvāca | pramāṇam cet mataḥ rājā bhavataḥ
daṇḍadhāraṇe | anujñāyām api tathā hetuḥ syāt brāhmaṇarṣabha
daṇḍadhāraṇe | anujñāyām api tathā hetuḥ syāt brāhmaṇarṣabha
16.
sudyumnaḥ uvāca brāhmaṇarṣabha,
cet bhavataḥ daṇḍadhāraṇe rājā pramāṇam mataḥ,
tathā anujñāyām api hetuḥ syāt.
cet bhavataḥ daṇḍadhāraṇe rājā pramāṇam mataḥ,
tathā anujñāyām api hetuḥ syāt.
16.
Sudyumna said: "If, in your opinion, the king is the ultimate authority (pramāṇa) in administering punishment (daṇḍa), then, O best of Brahmins, he should similarly be the authority for granting permission."
स भवानभ्यनुज्ञातः शुचिकर्मा महाव्रतः ।
ब्रूहि कामानतोऽन्यांस्त्वं करिष्यामि हि ते वचः ॥१७॥
ब्रूहि कामानतोऽन्यांस्त्वं करिष्यामि हि ते वचः ॥१७॥
17. sa bhavānabhyanujñātaḥ śucikarmā mahāvrataḥ ,
brūhi kāmānato'nyāṁstvaṁ kariṣyāmi hi te vacaḥ.
brūhi kāmānato'nyāṁstvaṁ kariṣyāmi hi te vacaḥ.
17.
saḥ bhavān abhyanujñātaḥ śucikarmā mahāvrataḥ |
brūhi kāmān ataḥ anyān tvam kariṣyāmi hi te vacaḥ
brūhi kāmān ataḥ anyān tvam kariṣyāmi hi te vacaḥ
17.
śucikarmā mahāvrataḥ saḥ bhavān abhyanujñātaḥ.
ataḥ anyān kāmān brūhi,
hi aham te vacaḥ kariṣyāmi.
ataḥ anyān kāmān brūhi,
hi aham te vacaḥ kariṣyāmi.
17.
You, who are pure in action (karma) and committed to great vows, have been permitted. Therefore, tell me any other desires you may have; I will certainly fulfill your words.
व्यास उवाच ।
छन्द्यमानोऽपि ब्रह्मर्षिः पार्थिवेन महात्मना ।
नान्यं वै वरयामास तस्माद्दण्डादृते वरम् ॥१८॥
छन्द्यमानोऽपि ब्रह्मर्षिः पार्थिवेन महात्मना ।
नान्यं वै वरयामास तस्माद्दण्डादृते वरम् ॥१८॥
18. vyāsa uvāca ,
chandyamāno'pi brahmarṣiḥ pārthivena mahātmanā ,
nānyaṁ vai varayāmāsa tasmāddaṇḍādṛte varam.
chandyamāno'pi brahmarṣiḥ pārthivena mahātmanā ,
nānyaṁ vai varayāmāsa tasmāddaṇḍādṛte varam.
18.
vyāsaḥ uvāca | chandyamānaḥ api brahmarṣiḥ pārthivena
mahātmanā | na anyam vai varayāmāsa tasmāt daṇḍāt ṛte varam
mahātmanā | na anyam vai varayāmāsa tasmāt daṇḍāt ṛte varam
18.
vyāsaḥ uvāca mahātmanā pārthivena chandyamānaḥ api brahmarṣiḥ tasmāt daṇḍāt ṛte anyam varam vai na varayāmāsa.
18.
Vyasa said: "Though being urged (chandyamāna) by the great-souled (mahātman) king, the Brahmin sage (brahmarṣi) did not choose any other boon (vara) than the staff of punishment (daṇḍa) from him."
ततः स पृथिवीपालो लिखितस्य महात्मनः ।
करौ प्रच्छेदयामास धृतदण्डो जगाम सः ॥१९॥
करौ प्रच्छेदयामास धृतदण्डो जगाम सः ॥१९॥
19. tataḥ sa pṛthivīpālo likhitasya mahātmanaḥ ,
karau pracchedayāmāsa dhṛtadaṇḍo jagāma saḥ.
karau pracchedayāmāsa dhṛtadaṇḍo jagāma saḥ.
19.
tataḥ saḥ pṛthivīpālaḥ likhitasya mahātmanaḥ
| karau pracchedayāmāsa dhṛtadaṇḍaḥ jagāma saḥ
| karau pracchedayāmāsa dhṛtadaṇḍaḥ jagāma saḥ
19.
tataḥ saḥ pṛthivīpālaḥ mahātmanaḥ likhitasya karau pracchedayāmāsa.
dhṛtadaṇḍaḥ saḥ jagāma.
dhṛtadaṇḍaḥ saḥ jagāma.
19.
Then that protector of the earth (pṛthivīpāla) had the hands (karau) of the great-souled (mahātman) Likita cut off. Bearing the staff of punishment (daṇḍa), he (Likita) departed.
स गत्वा भ्रातरं शङ्खमार्तरूपोऽब्रवीदिदम् ।
धृतदण्डस्य दुर्भुद्धेर्भगवन्क्षन्तुमर्हसि ॥२०॥
धृतदण्डस्य दुर्भुद्धेर्भगवन्क्षन्तुमर्हसि ॥२०॥
20. sa gatvā bhrātaraṁ śaṅkhamārtarūpo'bravīdidam ,
dhṛtadaṇḍasya durbhuddherbhagavankṣantumarhasi.
dhṛtadaṇḍasya durbhuddherbhagavankṣantumarhasi.
20.
sa gatvā bhrātaram śaṅkham ārta-rūpaḥ abravīt idam
dhṛta-daṇḍasya durbuddheḥ bhagavan kṣantum arhasi
dhṛta-daṇḍasya durbuddheḥ bhagavan kṣantum arhasi
20.
sa ārta-rūpaḥ bhrātaram śaṅkham gatvā idam abravīt
bhagavan dhṛta-daṇḍasya durbuddheḥ kṣantum arhasi
bhagavan dhṛta-daṇḍasya durbuddheḥ kṣantum arhasi
20.
Appearing distressed, he went to his brother Shankha and said this: "O venerable one, you should forgive this foolish person who wielded the staff (of punishment)."
शङ्ख उवाच ।
न कुप्ये तव धर्मज्ञ न च दूषयसे मम ।
धर्मस्तु ते व्यतिक्रान्तस्ततस्ते निष्कृतिः कृता ॥२१॥
न कुप्ये तव धर्मज्ञ न च दूषयसे मम ।
धर्मस्तु ते व्यतिक्रान्तस्ततस्ते निष्कृतिः कृता ॥२१॥
21. śaṅkha uvāca ,
na kupye tava dharmajña na ca dūṣayase mama ,
dharmastu te vyatikrāntastataste niṣkṛtiḥ kṛtā.
na kupye tava dharmajña na ca dūṣayase mama ,
dharmastu te vyatikrāntastataste niṣkṛtiḥ kṛtā.
21.
śaṅkhaḥ uvāca na kupye tava dharmajña na ca dūṣayase
mama dharmaḥ tu te vyatikrāntaḥ tataḥ te niṣkṛtiḥ kṛtā
mama dharmaḥ tu te vyatikrāntaḥ tataḥ te niṣkṛtiḥ kṛtā
21.
śaṅkhaḥ uvāca dharmajña tava na kupye ca mama na dūṣayase
tu te dharmaḥ vyatikrāntaḥ tataḥ te niṣkṛtiḥ kṛtā
tu te dharmaḥ vyatikrāntaḥ tataḥ te niṣkṛtiḥ kṛtā
21.
Shankha said: "O knower of natural law (dharma), I am not angry with you, nor do you do anything wrong to me. However, the natural law (dharma) was indeed transgressed by you, therefore an expiation has been performed for you."
स गत्वा बाहुदां शीघ्रं तर्पयस्व यथाविधि ।
देवान्पितॄनृषींश्चैव मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥२२॥
देवान्पितॄनृषींश्चैव मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥२२॥
22. sa gatvā bāhudāṁ śīghraṁ tarpayasva yathāvidhi ,
devānpitṝnṛṣīṁścaiva mā cādharme manaḥ kṛthāḥ.
devānpitṝnṛṣīṁścaiva mā cādharme manaḥ kṛthāḥ.
22.
sa gatvā bāhudām śīghram tarpayasva yathā-vidhi
devān pitṝn ṛṣīn ca eva mā ca adharme manaḥ kṛthāḥ
devān pitṝn ṛṣīn ca eva mā ca adharme manaḥ kṛthāḥ
22.
gatvā bāhudām śīghram yathā-vidhi devān pitṝn ca
ṛṣīn eva tarpayasva ca adharme manaḥ mā kṛthāḥ
ṛṣīn eva tarpayasva ca adharme manaḥ mā kṛthāḥ
22.
Go quickly to the Bahudā (river) and propitiate the gods, ancestors, and sages according to the prescribed ritual. And do not set your mind on unrighteousness (adharma) again.
व्यास उवाच ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शङ्खस्य लिखितस्तदा ।
अवगाह्यापगां पुण्यामुदकार्थं प्रचक्रमे ॥२३॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शङ्खस्य लिखितस्तदा ।
अवगाह्यापगां पुण्यामुदकार्थं प्रचक्रमे ॥२३॥
23. vyāsa uvāca ,
tasya tadvacanaṁ śrutvā śaṅkhasya likhitastadā ,
avagāhyāpagāṁ puṇyāmudakārthaṁ pracakrame.
tasya tadvacanaṁ śrutvā śaṅkhasya likhitastadā ,
avagāhyāpagāṁ puṇyāmudakārthaṁ pracakrame.
23.
vyāsaḥ uvāca tasya tat vacanam śrutvā śaṅkhasya likhitaḥ
tadā avagāhya āpagām puṇyām udaka-artham pracakrame
tadā avagāhya āpagām puṇyām udaka-artham pracakrame
23.
vyāsaḥ uvāca tadā likhitaḥ tasya śaṅkhasya tat vacanam
śrutvā puṇyām āpagām avagāhya udaka-artham pracakrame
śrutvā puṇyām āpagām avagāhya udaka-artham pracakrame
23.
Vyasa said: "Then, having heard that speech of Shankha, Lichita immersed himself in the sacred river and commenced the water ritual."
प्रादुरास्तां ततस्तस्य करौ जलजसंनिभौ ।
ततः स विस्मितो भ्रातुर्दर्शयामास तौ करौ ॥२४॥
ततः स विस्मितो भ्रातुर्दर्शयामास तौ करौ ॥२४॥
24. prādurāstāṁ tatastasya karau jalajasaṁnibhau ,
tataḥ sa vismito bhrāturdarśayāmāsa tau karau.
tataḥ sa vismito bhrāturdarśayāmāsa tau karau.
24.
prādurāstām tataḥ tasya karau jalajasaṃnibhau
tataḥ saḥ vismitaḥ bhrātuḥ darśayāmāsa tau karau
tataḥ saḥ vismitaḥ bhrātuḥ darśayāmāsa tau karau
24.
tataḥ tasya jalajasaṃnibhau karau prādurāstām
tataḥ saḥ vismitaḥ bhrātuḥ tau karau darśayāmāsa
tataḥ saḥ vismitaḥ bhrātuḥ tau karau darśayāmāsa
24.
Then his two hands, resembling lotuses, appeared. Thereupon, astonished, he showed those two hands to his brother.
ततस्तमब्रवीच्छङ्खस्तपसेदं कृतं मया ।
मा च तेऽत्र विशङ्का भूद्दैवमेव विधीयते ॥२५॥
मा च तेऽत्र विशङ्का भूद्दैवमेव विधीयते ॥२५॥
25. tatastamabravīcchaṅkhastapasedaṁ kṛtaṁ mayā ,
mā ca te'tra viśaṅkā bhūddaivameva vidhīyate.
mā ca te'tra viśaṅkā bhūddaivameva vidhīyate.
25.
tataḥ tam abravīt śaṅkhaḥ tapasā idam kṛtam mayā
mā ca te atra viśaṅkā bhūt daivam eva vidhīyate
mā ca te atra viśaṅkā bhūt daivam eva vidhīyate
25.
tataḥ śaṅkhaḥ tam abravīt idam mayā tapasā kṛtam
ca atra te viśaṅkā mā bhūt daivam eva vidhīyate
ca atra te viśaṅkā mā bhūt daivam eva vidhīyate
25.
Then Śaṅkha spoke to him: 'This has been done by me through austerity (tapas). And may there be no doubt for you in this matter; indeed, it is destiny that is ordained.'
लिखित उवाच ।
किं नु नाहं त्वया पूतः पूर्वमेव महाद्युते ।
यस्य ते तपसो वीर्यमीदृशं द्विजसत्तम ॥२६॥
किं नु नाहं त्वया पूतः पूर्वमेव महाद्युते ।
यस्य ते तपसो वीर्यमीदृशं द्विजसत्तम ॥२६॥
26. likhita uvāca ,
kiṁ nu nāhaṁ tvayā pūtaḥ pūrvameva mahādyute ,
yasya te tapaso vīryamīdṛśaṁ dvijasattama.
kiṁ nu nāhaṁ tvayā pūtaḥ pūrvameva mahādyute ,
yasya te tapaso vīryamīdṛśaṁ dvijasattama.
26.
likhitaḥ uvāca kim nu na aham tvayā pūtaḥ pūrvam eva
mahādyute yasya te tapasaḥ vīryam īdṛśam dvijasattama
mahādyute yasya te tapasaḥ vīryam īdṛśam dvijasattama
26.
likhitaḥ uvāca mahādyute kim nu aham tvayā pūrvam eva
na pūtaḥ dvijasattama yasya te tapasaḥ vīryam īdṛśam
na pūtaḥ dvijasattama yasya te tapasaḥ vīryam īdṛśam
26.
Likhita spoke: 'O highly effulgent one (mahādyute), was I not purified by you even before? O best among the twice-born (dvijasattama), whose austerity (tapas) has such power (vīrya)!'
शङ्ख उवाच ।
एवमेतन्मया कार्यं नाहं दण्डधरस्तव ।
स च पूतो नरपतिस्त्वं चापि पितृभिः सह ॥२७॥
एवमेतन्मया कार्यं नाहं दण्डधरस्तव ।
स च पूतो नरपतिस्त्वं चापि पितृभिः सह ॥२७॥
27. śaṅkha uvāca ,
evametanmayā kāryaṁ nāhaṁ daṇḍadharastava ,
sa ca pūto narapatistvaṁ cāpi pitṛbhiḥ saha.
evametanmayā kāryaṁ nāhaṁ daṇḍadharastava ,
sa ca pūto narapatistvaṁ cāpi pitṛbhiḥ saha.
27.
śaṅkhaḥ uvāca evam etat mayā kāryam na aham daṇḍadharaḥ
tava saḥ ca pūtaḥ narapatiḥ tvam ca api pitṛbhiḥ saha
tava saḥ ca pūtaḥ narapatiḥ tvam ca api pitṛbhiḥ saha
27.
śaṅkhaḥ uvāca evam etat mayā
kāryam (asti) hi aham tava daṇḍadharaḥ
na saḥ ca narapatiḥ pūtaḥ
tvam ca api pitṛbhiḥ saha (pūtaḥ)
kāryam (asti) hi aham tava daṇḍadharaḥ
na saḥ ca narapatiḥ pūtaḥ
tvam ca api pitṛbhiḥ saha (pūtaḥ)
27.
Śaṅkha spoke: 'This is indeed my duty (karma), for I am not your punisher. That king (narapati) is purified, and you too are purified along with your ancestors.'
व्यास उवाच ।
स राजा पाण्डवश्रेष्ठ श्रेष्ठो वै तेन कर्मणा ।
प्राप्तवान्परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा ॥२८॥
स राजा पाण्डवश्रेष्ठ श्रेष्ठो वै तेन कर्मणा ।
प्राप्तवान्परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा ॥२८॥
28. vyāsa uvāca ,
sa rājā pāṇḍavaśreṣṭha śreṣṭho vai tena karmaṇā ,
prāptavānparamāṁ siddhiṁ dakṣaḥ prācetaso yathā.
sa rājā pāṇḍavaśreṣṭha śreṣṭho vai tena karmaṇā ,
prāptavānparamāṁ siddhiṁ dakṣaḥ prācetaso yathā.
28.
vyāsaḥ uvāca saḥ rājā pāṇḍavaśreṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ vai tena
karmaṇā prāptavān paramām siddhim dakṣaḥ prācetasaḥ yathā
karmaṇā prāptavān paramām siddhim dakṣaḥ prācetasaḥ yathā
28.
vyāsaḥ uvāca saḥ rājā pāṇḍavaśreṣṭhaḥ tena karmaṇā vai
śreṣṭhaḥ paramām siddhim prāptavān yathā dakṣaḥ prācetasaḥ
śreṣṭhaḥ paramām siddhim prāptavān yathā dakṣaḥ prācetasaḥ
28.
Vyasa said: That king, the best among the Pandavas, indeed became preeminent through that action (karma). He attained the highest achievement (siddhi), just like Daksha, the son of Pracetas.
एष धर्मः क्षत्रियाणां प्रजानां परिपालनम् ।
उत्पथेऽस्मिन्महाराज मा च शोके मनः कृथाः ॥२९॥
उत्पथेऽस्मिन्महाराज मा च शोके मनः कृथाः ॥२९॥
29. eṣa dharmaḥ kṣatriyāṇāṁ prajānāṁ paripālanam ,
utpathe'sminmahārāja mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ.
utpathe'sminmahārāja mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ.
29.
eṣaḥ dharmaḥ kṣatriyāṇām prajānām paripālanam
utpathe asmin mahārāja mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ
utpathe asmin mahārāja mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ
29.
mahārāja eṣaḥ kṣatriyāṇām prajānām paripālanam
dharmaḥ ca mā asmin utpathe śoke manaḥ kṛthāḥ
dharmaḥ ca mā asmin utpathe śoke manaḥ kṛthāḥ
29.
This is the intrinsic nature (dharma) of warriors (kṣatriya) – the protection of their subjects. O great king, do not set your mind on sorrow regarding this path of error.
भ्रातुरस्य हितं वाक्यं शृणु धर्मज्ञसत्तम ।
दण्ड एव हि राजेन्द्र क्षत्रधर्मो न मुण्डनम् ॥३०॥
दण्ड एव हि राजेन्द्र क्षत्रधर्मो न मुण्डनम् ॥३०॥
30. bhrāturasya hitaṁ vākyaṁ śṛṇu dharmajñasattama ,
daṇḍa eva hi rājendra kṣatradharmo na muṇḍanam.
daṇḍa eva hi rājendra kṣatradharmo na muṇḍanam.
30.
bhrātuḥ asya hitam vākyam śṛṇu dharmañjasattama
daṇḍaḥ eva hi rājendra kṣatradharmaḥ na muṇḍanam
daṇḍaḥ eva hi rājendra kṣatradharmaḥ na muṇḍanam
30.
dharmañjasattama rājendra asya bhrātuḥ hitam vākyam
śṛṇu hi daṇḍaḥ eva kṣatradharmaḥ na muṇḍanam
śṛṇu hi daṇḍaḥ eva kṣatradharmaḥ na muṇḍanam
30.
Listen to the beneficial words of this brother, O foremost among those who know the natural law (dharma)! Indeed, O king of kings, the intrinsic nature (dharma) of warriors (kṣatra) is punishment, not ascetic tonsure.
Links to all chapters:
ādi parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
sabhā parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
vana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
virāṭa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
udyoga parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
bhīṣma parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
droṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
karṇa parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
śalya parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
sauptika parva
strī parva
śānti parva (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24 (current chapter)
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216
Chapter 217
Chapter 218
Chapter 219
Chapter 220
Chapter 221
Chapter 222
Chapter 223
Chapter 224
Chapter 225
Chapter 226
Chapter 227
Chapter 228
Chapter 229
Chapter 230
Chapter 231
Chapter 232
Chapter 233
Chapter 234
Chapter 235
Chapter 236
Chapter 237
Chapter 238
Chapter 239
Chapter 240
Chapter 241
Chapter 242
Chapter 243
Chapter 244
Chapter 245
Chapter 246
Chapter 247
Chapter 248
Chapter 249
Chapter 250
Chapter 251
Chapter 252
Chapter 253
Chapter 254
Chapter 255
Chapter 256
Chapter 257
Chapter 258
Chapter 259
Chapter 260
Chapter 261
Chapter 262
Chapter 263
Chapter 264
Chapter 265
Chapter 266
Chapter 267
Chapter 268
Chapter 269
Chapter 270
Chapter 271
Chapter 272
Chapter 273
Chapter 274
Chapter 275
Chapter 276
Chapter 277
Chapter 278
Chapter 279
Chapter 280
Chapter 281
Chapter 282
Chapter 283
Chapter 284
Chapter 285
Chapter 286
Chapter 287
Chapter 288
Chapter 289
Chapter 290
Chapter 291
Chapter 292
Chapter 293
Chapter 294
Chapter 295
Chapter 296
Chapter 297
Chapter 298
Chapter 299
Chapter 300
Chapter 301
Chapter 302
Chapter 303
Chapter 304
Chapter 305
Chapter 306
Chapter 307
Chapter 308
Chapter 309
Chapter 310
Chapter 311
Chapter 312
Chapter 313
Chapter 314
Chapter 315
Chapter 316
Chapter 317
Chapter 318
Chapter 319
Chapter 320
Chapter 321
Chapter 322
Chapter 323
Chapter 324
Chapter 325
Chapter 326
Chapter 327
Chapter 328
Chapter 329
Chapter 330
Chapter 331
Chapter 332
Chapter 333
Chapter 334
Chapter 335
Chapter 336
Chapter 337
Chapter 338
Chapter 339
Chapter 340
Chapter 341
Chapter 342
Chapter 343
Chapter 344
Chapter 345
Chapter 346
Chapter 347
Chapter 348
Chapter 349
Chapter 350
Chapter 351
Chapter 352
Chapter 353
anuśāsana parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
aśvamedhika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
āśramavāsika parva
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47