Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-3, chapter-22

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
वासुदेव उवाच ।
एवं स पुरुषव्याघ्र शाल्वो राज्ञां महारिपुः ।
युध्यमानो मया संख्ये वियदभ्यागमत्पुनः ॥१॥
1. vāsudeva uvāca ,
evaṁ sa puruṣavyāghra śālvo rājñāṁ mahāripuḥ ,
yudhyamāno mayā saṁkhye viyadabhyāgamatpunaḥ.
1. vāsudevaḥ uvāca evam saḥ puruṣavyāghra śālvaḥ rājñām
mahāripuḥ yudhyamānaḥ mayā saṃkhye viyat abhyāgamat punaḥ
1. Vasudeva said: "O tiger among men, in this way, that Salva, a great enemy of kings, while fighting with me in battle, again ascended to the sky."
1. וָאסוּדֵוַה אמר, הו נמר בין בני האדם, כך שָׁאלְוַה, אויבם הגדול של המלכים, נלחם בי בקרב וחזר שוב לעלות אל השמים.
ततः शतघ्नीश्च महागदाश्च दीप्तांश्च शूलान्मुसलानसींश्च ।
चिक्षेप रोषान्मयि मन्दबुद्धिः शाल्वो महाराज जयाभिकाङ्क्षी ॥२॥
2. tataḥ śataghnīśca mahāgadāśca; dīptāṁśca śūlānmusalānasīṁśca ,
cikṣepa roṣānmayi mandabuddhiḥ; śālvo mahārāja jayābhikāṅkṣī.
2. tataḥ śataghnīḥ ca mahāgadāḥ ca
dīptān ca śūlān musalān asīn ca
cikṣepa roṣāt mayi mandabuddhiḥ
śālvaḥ mahārāja jayābhikāṅkṣī
2. O great king, then that dull-witted Salva, desiring victory, furiously hurled at me powerful missiles, great maces, and blazing spears, clubs, and swords.
2. אז שָׁאלְוַה, חסר התבונה, שחשק בניצחון, זרק עלי בזעם, הו מלך גדול, שַׁטַגְנִי, אלות גדולות, חניתות בוערות, מקלות וחרבות.
तानाशुगैरापततोऽहमाशु निवार्य तूर्णं खगमान्ख एव ।
द्विधा त्रिधा चाच्छिनमाशु मुक्तैस्ततोऽन्तरिक्षे निनदो बभूव ॥३॥
3. tānāśugairāpatato'hamāśu; nivārya tūrṇaṁ khagamānkha eva ,
dvidhā tridhā cācchinamāśu muktai;stato'ntarikṣe ninado babhūva.
3. tān āśugaiḥ āpatataḥ aham āśu
nivārya tūrṇam khagamān khe eva
dvidhā tridhā ca acchinam āśu muktaiḥ
tataḥ antarikṣe ninadaḥ babhūva
3. With my swift arrows, I quickly warded off those (weapons) that were falling upon me, and right there in the sky, I swiftly cut those sky-faring missiles into two or three pieces with the arrows I released. Then, a roar arose in the atmosphere.
3. את כולם, כשהם מתנפלים עלי, עצרתי במהירות בחצים מהירים באמצע האוויר, וחתכתי אותם לשניים ולשלושה בחצים שיצאו מהר. ואז נשמע רעש גדול בחלל.
ततः शतसहस्रेण शराणां नतपर्वणाम् ।
दारुकं वाजिनश्चैव रथं च समवाकिरत् ॥४॥
4. tataḥ śatasahasreṇa śarāṇāṁ nataparvaṇām ,
dārukaṁ vājinaścaiva rathaṁ ca samavākirat.
4. tataḥ śatasahasreṇa śarāṇām nataparvaṇām
dārukam vājinaḥ ca eva ratham ca samavākirat
4. Then, with a hundred thousand straight-shafted arrows, he (Salva) deluged Daruka, the horses, and the chariot.
4. אז הוא כיסה בחצים מכופפי הפרקים, מאה אלף מהם, את דָארוּקַה, את הסוסים ואת המרכבה.
ततो मामब्रवीद्वीर दारुको विह्वलन्निव ।
स्थातव्यमिति तिष्ठामि शाल्वबाणप्रपीडितः ॥५॥
5. tato māmabravīdvīra dāruko vihvalanniva ,
sthātavyamiti tiṣṭhāmi śālvabāṇaprapīḍitaḥ.
5. tataḥ mām abravīt vīra dārukaḥ vihvalan iva
sthātavyam iti tiṣṭhāmi śālvabāṇaprapīḍitaḥ
5. Then, Dāruka, appearing distraught, said to me, "It is necessary to remain here." Thus, I am remaining, severely afflicted by Śālva's arrows.
5. ואז דָארוּקַה אמר לי, הו גיבור, כמעט מבולבל, שעליו להישאר במקומו, והוא אכן נשאר, מעונה מחצי שָׁאלְוַה.
इति तस्य निशम्याहं सारथेः करुणं वचः ।
अवेक्षमाणो यन्तारमपश्यं शरपीडितम् ॥६॥
6. iti tasya niśamyāhaṁ sāratheḥ karuṇaṁ vacaḥ ,
avekṣamāṇo yantāramapaśyaṁ śarapīḍitam.
6. iti tasya niśamya aham sāratheḥ karuṇam vacaḥ
avekṣamāṇaḥ yantāram apaśyam śarapīḍitam
6. Having heard those piteous words from my charioteer, I then looked at the charioteer and saw him afflicted by arrows.
6. כששמעתי את דברי הרחמים של נהג המרכבה שלי, הבטתי בו וראיתי שהוא נפגע מחצים.
न तस्योरसि नो मूर्ध्नि न काये न भुजद्वये ।
अन्तरं पाण्डवश्रेष्ठ पश्यामि नहतं शरैः ॥७॥
7. na tasyorasi no mūrdhni na kāye na bhujadvaye ,
antaraṁ pāṇḍavaśreṣṭha paśyāmi nahataṁ śaraiḥ.
7. na tasya urasi no mūrdhni na kāye na bhujadvaye
antaram pāṇḍavaśreṣṭha paśyāmi na hatam śaraiḥ
7. O best of the Pāṇḍavas, I see no spot on his chest, nor on his head, nor on his body, nor on his two arms, that has not been struck by arrows.
7. הו הגדול בבני פָּאנְדוּ, לא ראיתי בחזהו, בראשו, בגופו ובשתי זרועותיו אף מקום אחד שלא נפגע מהחצים.
स तु बाणवरोत्पीडाद्विस्रवत्यसृगुल्बणम् ।
अभिवृष्टो यथा मेघैर्गिरिर्गैरिकधातुमान् ॥८॥
8. sa tu bāṇavarotpīḍādvisravatyasṛgulbaṇam ,
abhivṛṣṭo yathā meghairgirirgairikadhātumān.
8. saḥ tu bāṇavara utpīḍāt visravati asṛj ulbaṇam
abhivṛṣṭaḥ yathā meghaiḥ giriḥ gairikadhātumān
8. But he profusely leaks abundant blood due to the severe torment of excellent arrows, just like a mountain rich in ochre-colored minerals (gairika-dhātu) is showered by clouds.
8. מכאבי החצים הקשים זב ממנו דם בשפע, כמו הר עשיר בגיר אדום כשהגשם יורד עליו מן העננים.
अभीषुहस्तं तं दृष्ट्वा सीदन्तं सारथिं रणे ।
अस्तम्भयं महाबाहो शाल्वबाणप्रपीडितम् ॥९॥
9. abhīṣuhastaṁ taṁ dṛṣṭvā sīdantaṁ sārathiṁ raṇe ,
astambhayaṁ mahābāho śālvabāṇaprapīḍitam.
9. abhīṣuhastaṃ taṃ dṛṣṭvā sīdantaṃ sārathiṃ
raṇe astambhayaṃ mahābāho śālvabāṇaprapīḍitam
9. O mighty-armed one, when I saw that charioteer, who held the reins in his hand, sinking in distress in battle, terribly afflicted by Śālva's arrows, I steadied him.
9. כשראיתי את נהג המרכבה, כשהרסן בידו, שוקע בקרב ומעונה מחצי שָׁאלְוַה, הו בעל הזרועות החזקות, חיזקתי אותו ועצרתי בעדו מליפול.
अथ मां पुरुषः कश्चिद्द्वारकानिलयोऽब्रवीत् ।
त्वरितो रथमभ्येत्य सौहृदादिव भारत ॥१०॥
10. atha māṁ puruṣaḥ kaściddvārakānilayo'bravīt ,
tvarito rathamabhyetya sauhṛdādiva bhārata.
10. atha māṃ puruṣaḥ kaścit dvārakānilayaḥ abravīt
tvaritaḥ ratham abhyetya sauhṛdāt iva bhārata
10. Then, O Bhārata, some man who resided in Dvārakā, swiftly approached my chariot and spoke to me, as if out of genuine friendship.
10. אז אדם אחד, תושב דְוָארַקָה, ניגש אלי בחיפזון אל המרכבה, כאילו מתוך ידידות, הו בְּהַרַטַה, ואמר לי,
आहुकस्य वचो वीर तस्यैव परिचारकः ।
विषण्णः सन्नकण्ठो वै तन्निबोध युधिष्ठिर ॥११॥
11. āhukasya vaco vīra tasyaiva paricārakaḥ ,
viṣaṇṇaḥ sannakaṇṭho vai tannibodha yudhiṣṭhira.
11. āhukasya vacaḥ vīra tasya eva paricārakaḥ
viṣaṇṇaḥ sannakaṇṭhaḥ vai tat nibodha yudhiṣṭhira
11. O hero Yudhiṣṭhira, understand that message from Āhuka, which his own attendant delivered with a dejected and choked voice.
11. את דברי אָאהוּקַה, הו גיבור, אני משרתו, והייתי מדוכא וקולי נחנק. הקשב לכך, הו יוּדִישְׁתְהִירַה.
द्वारकाधिपतिर्वीर आह त्वामाहुको वचः ।
केशवेह विजानीष्व यत्त्वां पितृसखोऽब्रवीत् ॥१२॥
12. dvārakādhipatirvīra āha tvāmāhuko vacaḥ ,
keśaveha vijānīṣva yattvāṁ pitṛsakho'bravīt.
12. dvārakādhipatiḥ vīra āha tvām āhukaḥ vacaḥ
keśava iha vijānīṣva yat tvām pitṛsakhaḥ abravīt
12. O hero Yudhiṣṭhira, Āhuka, the lord of Dvārakā, conveyed this message to me (Krishna): 'O Keśava, please understand here what your father's friend has told you.'
12. אָאהוּקַה, שליט דְוָארַקָה, אמר לך, הו גיבור, הו קֵשַׁוַה, דע כאן מה שחבר אביך אמר לך.
उपयात्वाद्य शाल्वेन द्वारकां वृष्णिनन्दन ।
विषक्ते त्वयि दुर्धर्ष हतः शूरसुतो बलात् ॥१३॥
13. upayātvādya śālvena dvārakāṁ vṛṣṇinandana ,
viṣakte tvayi durdharṣa hataḥ śūrasuto balāt.
13. upayātvā adya śālvena dvārakām vṛṣṇinandana
viṣakte tvayi durdharṣa hataḥ śūrasutaḥ balāt
13. O delight of the Vṛṣṇis, O unconquerable one, today Śālva has attacked Dvārakā, and while you were preoccupied, the son of Śūra has been forcefully killed.
13. הו שמחת בני וְרְשְׁנִי, שָׁאלְוַה תקף היום את דְוָארַקָה, ובעוד אתה עסוק בקרב, הו בלתי מנוצח, בן שׁוּרַה נהרג בכוח.
तदलं साधु युद्धेन निवर्तस्व जनार्दन ।
द्वारकामेव रक्षस्व कार्यमेतन्महत्तव ॥१४॥
14. tadalaṁ sādhu yuddhena nivartasva janārdana ,
dvārakāmeva rakṣasva kāryametanmahattava.
14. tat alam sādhu yuddhena nivartasva janārdana
dvārakām eva rakṣasva kāryam etat mahat tava
14. Therefore, enough of this fighting, O Janārdana. Return and protect Dvārakā itself; this is your important task.
14. לכן די במלחמה, ושוב חזור, הו ג׳ַנָארְדַנַה. שמור על דְוָארַקָה, זו המשימה הגדולה שלך.
इत्यहं तस्य वचनं श्रुत्वा परमदुर्मनाः ।
निश्चयं नाधिगच्छामि कर्तव्यस्येतरस्य वा ॥१५॥
15. ityahaṁ tasya vacanaṁ śrutvā paramadurmanāḥ ,
niścayaṁ nādhigacchāmi kartavyasyetarasya vā.
15. iti aham tasya vacanam śrutvā paramadurmanāḥ
niścayam na adhigacchāmi kartavyasya itarasya vā
15. Thus, having heard his words, I became extremely dejected. I could not ascertain the proper course of action (kartavya) or its alternative.
15. כששמעתי את דבריו, נעצבתי מאוד, ולא הצלחתי להחליט מה עלי לעשות, האם לעשות את זה או את האחר.
सात्यकिं बलदेवं च प्रद्युम्नं च महारथम् ।
जगर्हे मनसा वीर तच्छ्रुत्वा विप्रियं वचः ॥१६॥
16. sātyakiṁ baladevaṁ ca pradyumnaṁ ca mahāratham ,
jagarhe manasā vīra tacchrutvā vipriyaṁ vacaḥ.
16. sātyakim baladevam ca pradyumnam ca mahāratham
jagarhe manasā vīra tat śrutvā vipriyam vacaḥ
16. O hero, upon hearing that unpleasant speech, he mentally rebuked Sātyaki, Baladeva, and the great warrior Pradyumna.
16. כששמעתי את הדברים הלא נעימים האלה, גנצתי בליבי, הו גיבור, את סָאטְיַקִי, את בַּלַדֵוַה ואת פְּרַדְיוּמְנַה בעל המרכבה הגדולה.
अहं हि द्वारकायाश्च पितुश्च कुरुनन्दन ।
तेषु रक्षां समाधाय प्रयातः सौभपातने ॥१७॥
17. ahaṁ hi dvārakāyāśca pituśca kurunandana ,
teṣu rakṣāṁ samādhāya prayātaḥ saubhapātane.
17. aham hi dvārakāyāḥ ca pituḥ ca kurunandana
teṣu rakṣām samādhāya prayātaḥ saubhapātane
17. O descendant of Kuru, I had indeed departed for the destruction of Saubha, having ensured the protection of Dvaraka and my father.
17. כי אני, הו שמחת הקוּרוּ, השארתי בהם את השמירה על דְוָארַקָה ועל אבי, ויצאתי להשמיד את סַאוּבְּהַא.
बलदेवो महाबाहुः कच्चिज्जीवति शत्रुहा ।
सात्यकी रौक्मिणेयश्च चारुदेष्णश्च वीर्यवान् ।
साम्बप्रभृतयश्चैवेत्यहमासं सुदुर्मनाः ॥१८॥
18. baladevo mahābāhuḥ kaccijjīvati śatruhā ,
sātyakī raukmiṇeyaśca cārudeṣṇaśca vīryavān ,
sāmbaprabhṛtayaścaivetyahamāsaṁ sudurmanāḥ.
18. baladevaḥ mahābāhuḥ kaccit jīvati
śatruhā sātyakī raukmiṇeyaḥ ca
cārudeṣṇaḥ ca vīryavān sāmbaprabhṛtayaḥ
ca eva iti aham āsam sudurmanāḥ
18. I wondered, 'Is the mighty-armed Baladeva, the slayer of foes, still alive? And Satyaki, and Rukmini's son Pradyumna, and the valiant Charudeshna, and Samba and the others?' Thinking thus, I became very disheartened.
18. האם בַּלַדֵוַה בעל הזרועות החזקות, משמיד האויבים, עדיין חי, וכך גם סָאטְיַקִי, בנה של רוּקְמִינִי, צ׳ָארוּדֵשְׁנַה האמיץ, סָאמְבַּה והאחרים. כך חשבתי, והייתי עצוב מאוד.
एतेषु हि नरव्याघ्र जीवत्सु न कथंचन ।
शक्यः शूरसुतो हन्तुमपि वज्रभृता स्वयम् ॥१९॥
19. eteṣu hi naravyāghra jīvatsu na kathaṁcana ,
śakyaḥ śūrasuto hantumapi vajrabhṛtā svayam.
19. eteṣu hi naravyāghra jīvatsu na kathaṃcana
śakyaḥ śūrasutaḥ hantum api vajrabhṛtā svayam
19. Indeed, O tiger among men, as long as these heroes are alive, the son of Shura (Krishna) cannot be killed by any means, not even by the wielder of the thunderbolt (Indra) himself.
19. הו נמר בין בני האדם, כל עוד אלה חיים, בשום אופן אי אפשר להרוג את בן שׁוּרַה, אפילו לא בידי נושא הברק עצמו.
हतः शूरसुतो व्यक्तं व्यक्तं ते च परासवः ।
बलदेवमुखाः सर्वे इति मे निश्चिता मतिः ॥२०॥
20. hataḥ śūrasuto vyaktaṁ vyaktaṁ te ca parāsavaḥ ,
baladevamukhāḥ sarve iti me niścitā matiḥ.
20. hataḥ śūrasutaḥ vyaktam vyaktam te ca parāsavaḥ
baladevamukhāḥ sarve iti me niścitā matiḥ
20. It is clear that the son of Shura (Krishna) has been killed, and it is also clear that all of them, led by Baladeva, are dead. This is my firm conviction.
20. ברור שבן שׁוּרַה נהרג, וברור שגם הם מתו, כולם בראשות בַּלַדֵוַה. זו הייתה מסקנתי הבטוחה.
सोऽहं सर्वविनाशं तं चिन्तयानो मुहुर्मुहुः ।
सुविह्वलो महाराज पुनः शाल्वमयोधयम् ॥२१॥
21. so'haṁ sarvavināśaṁ taṁ cintayāno muhurmuhuḥ ,
suvihvalo mahārāja punaḥ śālvamayodhayam.
21. saḥ aham sarvavināśam tam cintayānaḥ muhurmuhuḥ
suvihvalaḥ mahārāja punaḥ śālvam ayodhayām
21. O great king, repeatedly meditating on that complete destruction, I became greatly agitated and again fought Salva.
21. וכך, הו מלך גדול, כשחשבתי שוב ושוב על ההשמדה המוחלטת הזאת, ובלבול גדול אחז בי, נלחמתי שוב בשָׁאלְוַה.
ततोऽपश्यं महाराज प्रपतन्तमहं तदा ।
सौभाच्छूरसुतं वीर ततो मां मोह आविशत् ॥२२॥
22. tato'paśyaṁ mahārāja prapatantamahaṁ tadā ,
saubhācchūrasutaṁ vīra tato māṁ moha āviśat.
22. tataḥ apaśyam mahārāja prapatantam aham tadā
saubhāt śūrasutam vīra tataḥ mām mohaḥ āviśat
22. O great king, O hero, then I saw the son of Śūra falling from Saubha. At that moment, delusion (moha) seized me.
22. ואז, הו מלך גדול, ראיתי את בן שׁוּרַה נופל מסַאוּבְּהַא, הו גיבור, ואז אחז בי עילפון.
तस्य रूपं प्रपततः पितुर्मम नराधिप ।
ययातेः क्षीणपुण्यस्य स्वर्गादिव महीतलम् ॥२३॥
23. tasya rūpaṁ prapatataḥ piturmama narādhipa ,
yayāteḥ kṣīṇapuṇyasya svargādiva mahītalam.
23. tasya rūpam prapatataḥ pituḥ mama narādhipa
yayāteḥ kṣīṇapuṇyasya svargāt iva mahītalam
23. O ruler of men, his form, as he was falling, appeared like that of my own father, or like Yayāti, whose merit (puṇya) was exhausted, falling from heaven to the surface of the earth.
23. הו שליט בני האדם, צורתו של אבי בנפילתו הייתה כמו צורתו של יַיָאטִי, שזכויותיו אזלו, כשהוא נופל מן השמים אל פני האדמה.
विशीर्णगलितोष्णीषः प्रकीर्णाम्बरमूर्धजः ।
प्रपतन्दृश्यते ह स्म क्षीणपुण्य इव ग्रहः ॥२४॥
24. viśīrṇagalitoṣṇīṣaḥ prakīrṇāmbaramūrdhajaḥ ,
prapatandṛśyate ha sma kṣīṇapuṇya iva grahaḥ.
24. viśīrṇagalitoṣṇīṣaḥ prakīrṇāmbaramūrdhajaḥ
prapatan dṛśyate ha sma kṣīṇapuṇyaḥ iva grahaḥ
24. With his turban loosened and fallen, and his garments and hair scattered, he was seen falling, like a planet whose merit (puṇya) is exhausted.
24. כשהוא נופל נראה שמצנפתו נקרעה וירדה, ובגדיו ושערו התפזרו, כמו כוכב לכת שזכויותיו אזלו.
ततः शार्ङ्गं धनुःश्रेष्ठं करात्प्रपतितं मम ।
मोहात्सन्नश्च कौन्तेय रथोपस्थ उपाविशम् ॥२५॥
25. tataḥ śārṅgaṁ dhanuḥśreṣṭhaṁ karātprapatitaṁ mama ,
mohātsannaśca kaunteya rathopastha upāviśam.
25. tataḥ śārṅgam dhanuḥśreṣṭham karāt prapatitam mama
mohāt sannaḥ ca kaunteya rathopasthe upāviśam
25. Then, my excellent Śārṅga bow fell from my hand. O son of Kunti, overcome by delusion (moha), I sat down on the chariot seat.
25. ואז קשתי הנעלה, שָׁארְנְגַה, נפלה מידי, הו בן קוּנְטִי, ומתוך עילפון, נחלשתי וישבתי על רצפת המרכבה.
ततो हाहाकृतं सर्वं सैन्यं मे गतचेतनम् ।
मां दृष्ट्वा रथनीडस्थं गतासुमिव भारत ॥२६॥
26. tato hāhākṛtaṁ sarvaṁ sainyaṁ me gatacetanam ,
māṁ dṛṣṭvā rathanīḍasthaṁ gatāsumiva bhārata.
26. tataḥ hāhākṛtam sarvam sainyam me gatacetanam
mām dṛṣṭvā rathanīḍastham gatāsum iva bhārata
26. Then, seeing me in the chariot seat as if lifeless, my entire army cried out in lamentation, having become senseless, O descendant of Bharata (bhārata).
26. אז כל צבאי קרא בצעקות, הו הו, ואיבד את הכרתו כשראה אותי יושב במושב המרכבה כאילו נטול חיים, הו בְּהַרַטַה.
प्रसार्य बाहू पततः प्रसार्य चरणावपि ।
रूपं पितुरपश्यं तच्छकुनेः पततो यथा ॥२७॥
27. prasārya bāhū patataḥ prasārya caraṇāvapi ,
rūpaṁ piturapaśyaṁ tacchakuneḥ patato yathā.
27. prasārya bāhū patataḥ prasārya caraṇau api
rūpam pituḥ apaśyam tat śakuneḥ patataḥ yathā
27. I saw the form of my falling father, with his arms stretched out and also his feet, just like that of a falling bird (śakuni).
27. ראיתי את דמותו של אבי נופל, כשהוא פושט את זרועותיו ורגליו, כמו ציפור נופלת.
तं पतन्तं महाबाहो शूलपट्टिशपाणयः ।
अभिघ्नन्तो भृशं वीरा मम चेतो व्यकम्पयन् ॥२८॥
28. taṁ patantaṁ mahābāho śūlapaṭṭiśapāṇayaḥ ,
abhighnanto bhṛśaṁ vīrā mama ceto vyakampayan.
28. tam patantam mahābāho śūlapaṭṭiśapāṇayaḥ
abhighnantaḥ bhṛśam vīrāḥ mama cetaḥ vyakampayan
28. O mighty-armed one (mahābāho), the warriors (vīrāḥ), fiercely striking him as he fell with spears and javelins in their hands, greatly agitated my mind.
28. הו בעל הזרועות החזקות, גיבורים שבידיהם חניתות וחרבות הכו בו בעוצמה בעודו נופל, וזעזעו את רוחי.
ततो मुहूर्तात्प्रतिलभ्य संज्ञामहं तदा वीर महाविमर्दे ।
न तत्र सौभं न रिपुं न शाल्वं पश्यामि वृद्धं पितरं न चापि ॥२९॥
29. tato muhūrtātpratilabhya saṁjñā;mahaṁ tadā vīra mahāvimarde ,
na tatra saubhaṁ na ripuṁ na śālvaṁ; paśyāmi vṛddhaṁ pitaraṁ na cāpi.
29. tataḥ muhūrtāt pratilabhya saṃjñām
aham tadā vīra mahāvimarde na
tatra saubham na ripum na śālvaṃ
paśyāmi vṛddham pitaram na ca api
29. Then, O hero, after regaining consciousness after a moment in that great conflict, I could see neither the Saubha (air-chariot), nor the enemy, nor Śālva, nor even my aged father.
29. אחר כך, לאחר רגע, חזרתי להכרתי, הו גיבור, בתוך הקרב הגדול. לא ראיתי שם לא את סַאוּבְּהַא, לא את האויב, לא את שָׁאלְוַה, ואפילו לא את אבי הזקן.
ततो ममासीन्मनसि मायेयमिति निश्चितम् ।
प्रबुद्धोऽस्मि ततो भूयः शतशो विकिरञ्शरान् ॥३०॥
30. tato mamāsīnmanasi māyeyamiti niścitam ,
prabuddho'smi tato bhūyaḥ śataśo vikirañśarān.
30. tataḥ mama āsīt manasi māyā iyam iti niścitam
prabuddhaḥ asmi tataḥ bhūyaḥ śataśaḥ vikiran śarān
30. Then it was clear in my mind, "This is an illusion (māyā)." Having fully awakened, I then again began scattering hundreds of arrows.
30. אז התבססה בליבי המסקנה שזו אשליה. התעוררתי מכך, ושוב פיזרתי מאות חצים.