वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-6, chapter-6
लङ्कायां तु कृतं कर्म घोरं दृष्ट्वा भवावहम् ।
राक्षसेन्द्रो हनुमता शक्रेणेव महात्मना ।
अब्रवीद् राक्षसान् सर्वान् ह्रिया किं चिदवाङ्मुखः ॥१॥
राक्षसेन्द्रो हनुमता शक्रेणेव महात्मना ।
अब्रवीद् राक्षसान् सर्वान् ह्रिया किं चिदवाङ्मुखः ॥१॥
1. laṅkāyāṃ tu kṛtaṃ karma ghoraṃ dṛṣṭvā bhavāvaham ,
rākṣasendro hanumatā śakreṇeva mahātmanā ,
abravīd rākṣasān sarvān hriyā kiṃ cidavāṅmukhaḥ.
rākṣasendro hanumatā śakreṇeva mahātmanā ,
abravīd rākṣasān sarvān hriyā kiṃ cidavāṅmukhaḥ.
1.
laṅkāyām tu kṛtam karma ghoram
bhavāvaham dṛṣṭvā rākṣasendraḥ hanumatā
śakreṇa iva mahātmanā abravīt rākṣasān
sarvān hriyā kiṃcit avāṅmukhaḥ
bhavāvaham dṛṣṭvā rākṣasendraḥ hanumatā
śakreṇa iva mahātmanā abravīt rākṣasān
sarvān hriyā kiṃcit avāṅmukhaḥ
1.
hanumatā mahātmanā śakreṇa iva laṅkāyām kṛtam ghoram bhavāvaham karma dṛṣṭvā,
hriyā kiṃcit avāṅmukhaḥ rākṣasendraḥ sarvān rākṣasān abravīt
hriyā kiṃcit avāṅmukhaḥ rākṣasendraḥ sarvān rākṣasān abravīt
1.
Having seen the terrible and dangerous deed performed in Laṅkā by Hanumat – like the great-souled Indra – the lord of the rākṣasas, his face somewhat downcast due to shame, spoke to all the rākṣasas.
धर्षिता च प्रविष्टा च लङ्का दुष्प्रसहा पुरी ।
तेन वानरमात्रेण दृष्टा सीता च जानकी ॥२॥
तेन वानरमात्रेण दृष्टा सीता च जानकी ॥२॥
2. dharṣitā ca praviṣṭā ca laṅkā duṣprasahā purī ,
tena vānaramātreṇa dṛṣṭā sītā ca jānakī.
tena vānaramātreṇa dṛṣṭā sītā ca jānakī.
2.
dharṣitā ca praviṣṭā ca laṅkā duṣprasahā
purī tena vānaramātreṇa dṛṣṭā sītā ca jānakī
purī tena vānaramātreṇa dṛṣṭā sītā ca jānakī
2.
tena vānaramātreṇa duṣprasahā purī laṅkā dharṣitā ca praviṣṭā ca,
sītā jānakī ca dṛṣṭā
sītā jānakī ca dṛṣṭā
2.
The city of Laṅkā, which is difficult to overcome, has been assaulted and entered by that mere monkey. And Sītā, the daughter of Janaka, has also been seen.
प्रसादो धर्षितश्चैत्यः प्रवरा राक्षसा हताः ।
आविला च पुरी लङ्का सर्वा हनुमता कृता ॥३॥
आविला च पुरी लङ्का सर्वा हनुमता कृता ॥३॥
3. prasādo dharṣitaścaityaḥ pravarā rākṣasā hatāḥ ,
āvilā ca purī laṅkā sarvā hanumatā kṛtā.
āvilā ca purī laṅkā sarvā hanumatā kṛtā.
3.
prāsādaḥ dharṣitaḥ caityaḥ pravarāḥ rākṣasāḥ
hatāḥ āvilā ca purī laṅkā sarvā hanumatā kṛtā
hatāḥ āvilā ca purī laṅkā sarvā hanumatā kṛtā
3.
prāsādaḥ dharṣitaḥ,
caityaḥ dharṣitaḥ,
pravarāḥ rākṣasāḥ hatāḥ.
hanumatā sarvā purī laṅkā ca āvilā kṛtā
caityaḥ dharṣitaḥ,
pravarāḥ rākṣasāḥ hatāḥ.
hanumatā sarvā purī laṅkā ca āvilā kṛtā
3.
The palace has been assaulted, the shrines violated, and the chief rākṣasas have been killed. The entire city of Laṅkā has been left in disarray by Hanumat.
किं करिष्यामि भद्रं वः किं वा युक्तमनन्तरम् ।
उच्यतां नः समर्थं यत् कृतं च सुकृतं भवेत् ॥४॥
उच्यतां नः समर्थं यत् कृतं च सुकृतं भवेत् ॥४॥
4. kiṃ kariṣyāmi bhadraṃ vaḥ kiṃ vā yuktamanantaram ,
ucyatāṃ naḥ samarthaṃ yat kṛtaṃ ca sukṛtaṃ bhavet.
ucyatāṃ naḥ samarthaṃ yat kṛtaṃ ca sukṛtaṃ bhavet.
4.
kim kariṣyāmi bhadram vaḥ kim vā yuktam anantaram
ucyatām naḥ samartham yat kṛtam ca sukṛtam bhavet
ucyatām naḥ samartham yat kṛtam ca sukṛtam bhavet
4.
bhadram vaḥ kim kariṣyāmi vā kim yuktam anantaram
naḥ yat samartham ca sukṛtam bhavet ucyatām
naḥ yat samartham ca sukṛtam bhavet ucyatām
4.
What should I do? May good fortune be with you. What would be the appropriate next step? Please tell us what is suitable, and what action would be considered meritorious.
मन्त्रमूलं हि विजयं प्राहुरार्या मनस्विनः ।
तस्माद्वै रोचये मन्त्रं रामं प्रति महाबलाः ॥५॥
तस्माद्वै रोचये मन्त्रं रामं प्रति महाबलाः ॥५॥
5. mantramūlaṃ hi vijayaṃ prāhurāryā manasvinaḥ ,
tasmādvai rocaye mantraṃ rāmaṃ prati mahābalāḥ.
tasmādvai rocaye mantraṃ rāmaṃ prati mahābalāḥ.
5.
mantramūlam hi vijayam prāhuḥ āryāḥ manasvinaḥ
tasmāt vai rocaye mantram rāmam prati mahābalāḥ
tasmāt vai rocaye mantram rāmam prati mahābalāḥ
5.
āryāḥ manasvinaḥ hi vijayam mantramūlam prāhuḥ
tasmāt vai mahābalāḥ rāmam prati mantram rocaye
tasmāt vai mahābalāḥ rāmam prati mantram rocaye
5.
Indeed, the noble and wise declare that victory is rooted in strategic deliberation (mantra). Therefore, O mighty ones, I propose that we discuss our strategic counsel (mantra) regarding Rāma.
त्रिविधाः पुरुषा लोके उत्तमाधममध्यमाः ।
तेषां तु समवेतानां गुणदोषं वदाम्यहम् ॥६॥
तेषां तु समवेतानां गुणदोषं वदाम्यहम् ॥६॥
6. trividhāḥ puruṣā loke uttamādhamamadhyamāḥ ,
teṣāṃ tu samavetānāṃ guṇadoṣaṃ vadāmyaham.
teṣāṃ tu samavetānāṃ guṇadoṣaṃ vadāmyaham.
6.
trividhāḥ puruṣāḥ loke uttamādhamamadhyamāḥ
teṣām tu samavetānām guṇadoṣam vadāmi aham
teṣām tu samavetānām guṇadoṣam vadāmi aham
6.
loke trividhāḥ puruṣāḥ uttamādhamamadhyamāḥ
teṣām tu samavetānām guṇadoṣam aham vadāmi
teṣām tu samavetānām guṇadoṣam aham vadāmi
6.
In this world, there are three types of individuals (puruṣa): superior, inferior, and middling. I shall now explain the merits and faults of these assembled people.
मन्त्रिभिर्हितसंयुक्तैः समर्थैर्मन्त्रनिर्णये ।
मित्रैर्वापि समानार्थैर्बान्धवैरपि वा हितैः ॥७॥
मित्रैर्वापि समानार्थैर्बान्धवैरपि वा हितैः ॥७॥
7. mantribhirhitasaṃyuktaiḥ samarthairmantranirṇaye ,
mitrairvāpi samānārthairbāndhavairapi vā hitaiḥ.
mitrairvāpi samānārthairbāndhavairapi vā hitaiḥ.
7.
mantribhiḥ hitasaṃyuktaiḥ samarthaiḥ mantranirṇaye
mitraiḥ vā api samānārthaiḥ bāndhavaiḥ api vā hitaiḥ
mitraiḥ vā api samānārthaiḥ bāndhavaiḥ api vā hitaiḥ
7.
mantranirṇaye hitasaṃyuktaiḥ samarthaiḥ mantribhiḥ
vā api samānārthaiḥ mitraiḥ vā api hitaiḥ bāndhavaiḥ
vā api samānārthaiḥ mitraiḥ vā api hitaiḥ bāndhavaiḥ
7.
Through ministers who are benevolent and capable in strategic deliberation (mantra-nirṇaya); or also through friends who share common goals; or even through well-wishing relatives.
सहितो मन्त्रयित्वा यः कर्मारम्भान्प्रवर्तयेत् ।
दैवे च कुरुते यत्नं तमाहुः पुरुषोत्तमम् ॥८॥
दैवे च कुरुते यत्नं तमाहुः पुरुषोत्तमम् ॥८॥
8. sahito mantrayitvā yaḥ karmārambhānpravartayet ,
daive ca kurute yatnaṃ tamāhuḥ puruṣottamam.
daive ca kurute yatnaṃ tamāhuḥ puruṣottamam.
8.
sahitaḥ mantrayitvā yaḥ karmārambhān pravartayet
daive ca kurute yatnam tam āhuḥ puruṣottamam
daive ca kurute yatnam tam āhuḥ puruṣottamam
8.
yaḥ mantrayitvā sahitaḥ karmārambhān pravartayet
ca daive yatnam kurute tam puruṣottamam āhuḥ
ca daive yatnam kurute tam puruṣottamam āhuḥ
8.
He who, having deliberated, undertakes new actions and also applies effort to divine matters (daiva), him they call the supreme person (puruṣottama).
एको ऽर्थं विमृशेदेको धर्मे प्रकुरुते मनः ।
एकः कार्याणि कुरुते तमाहुर्मध्यमं नरम् ॥९॥
एकः कार्याणि कुरुते तमाहुर्मध्यमं नरम् ॥९॥
9. eko'rthaṃ vimṛśedeko dharme prakurute manaḥ ,
ekaḥ kāryāṇi kurute tamāhurmadhyamaṃ naram.
ekaḥ kāryāṇi kurute tamāhurmadhyamaṃ naram.
9.
ekaḥ artham vimṛśet ekaḥ dharme prakurute manaḥ
ekaḥ kāryāṇi kurute tam āhuḥ madhyamam naram
ekaḥ kāryāṇi kurute tam āhuḥ madhyamam naram
9.
ekaḥ artham vimṛśet ekaḥ dharme manaḥ prakurute
ekaḥ kāryāṇi kurute tam madhyamam naram āhuḥ
ekaḥ kāryāṇi kurute tam madhyamam naram āhuḥ
9.
One who deliberates on a specific matter, who sets his mind on (natural law) dharma, and who performs various tasks – such a man they call a mediocre person.
गुणदोषावनिश्चित्य त्यक्त्वा दैवव्यपाश्रयम् ।
करिष्यामीति यः कार्यमुपेक्षेत् स नराधमः ॥१०॥
करिष्यामीति यः कार्यमुपेक्षेत् स नराधमः ॥१०॥
10. guṇadoṣāvaniścitya tyaktvā daivavyapāśrayam ,
kariṣyāmīti yaḥ kāryamupekṣet sa narādhamaḥ.
kariṣyāmīti yaḥ kāryamupekṣet sa narādhamaḥ.
10.
guṇadoṣau aniścitya tyaktvā daivavyapāśrayam
kariṣyāmi iti yaḥ kāryam upekṣet saḥ narādhamaḥ
kariṣyāmi iti yaḥ kāryam upekṣet saḥ narādhamaḥ
10.
yaḥ guṇadoṣau aniścitya daivavyapāśrayam tyaktvā
kariṣyāmi iti kāryam upekṣet saḥ narādhamaḥ
kariṣyāmi iti kāryam upekṣet saḥ narādhamaḥ
10.
He who, without ascertaining the advantages and disadvantages, and having abandoned reliance on divine will (daiva), thinks 'I will do this!' but then neglects the task, he is the lowest among men.
यथेमे पुरुषा नित्यमुत्तमाधममध्यमाः ।
एवं मन्त्रो ऽपि विज्ञेय उत्तमाधममध्यमः ॥११॥
एवं मन्त्रो ऽपि विज्ञेय उत्तमाधममध्यमः ॥११॥
11. yatheme puruṣā nityamuttamādhamamadhyamāḥ ,
evaṃ mantro'pi vijñeya uttamādhamamadhyamaḥ.
evaṃ mantro'pi vijñeya uttamādhamamadhyamaḥ.
11.
yathā ime puruṣāḥ nityam uttamādhamamadhyamāḥ
evam mantraḥ api vijñeyaḥ uttamādhamamadhyamaḥ
evam mantraḥ api vijñeyaḥ uttamādhamamadhyamaḥ
11.
yathā ime puruṣāḥ nityam uttamādhamamadhyamāḥ
evam mantraḥ api uttamādhamamadhyamaḥ vijñeyaḥ
evam mantraḥ api uttamādhamamadhyamaḥ vijñeyaḥ
11.
Just as human beings are consistently categorized as superior, inferior, and mediocre, similarly, counsel (mantra) should also be understood as superior, inferior, and mediocre.
ऐकमत्यमुपागम्य शास्त्रदृष्टेन चक्षुषा ।
मन्त्रिणो यत्र निरस्तास्तमाहुर्मन्त्रमुत्तमम् ॥१२॥
मन्त्रिणो यत्र निरस्तास्तमाहुर्मन्त्रमुत्तमम् ॥१२॥
12. aikamatyamupāgamya śāstradṛṣṭena cakṣuṣā ,
mantriṇo yatra nirastāstamāhurmantramuttamam.
mantriṇo yatra nirastāstamāhurmantramuttamam.
12.
aikamatyam upāgamya śāstradṛṣṭena cakṣuṣā
mantriṇaḥ yatra nirastāḥ tam āhuḥ mantram uttamam
mantriṇaḥ yatra nirastāḥ tam āhuḥ mantram uttamam
12.
yatra mantriṇaḥ śāstradṛṣṭena cakṣuṣā aikamatyam
upāgamya nirastāḥ tam uttamam mantram āhuḥ
upāgamya nirastāḥ tam uttamam mantram āhuḥ
12.
They declare that to be the best counsel (mantra) where the ministers, having reached unanimity through an understanding guided by the sacred texts, have dismissed all dissenting opinions.
बह्व्यो ऽपि मतयो गत्वा मन्त्रिणो ह्यर्थनिर्णये ।
पुनर्यत्रैकतां प्राप्तः स मन्त्रो मध्यमः स्मृतः ॥१३॥
पुनर्यत्रैकतां प्राप्तः स मन्त्रो मध्यमः स्मृतः ॥१३॥
13. bahvyo'pi matayo gatvā mantriṇo hyarthanirṇaye ,
punaryatraikatāṃ prāptaḥ sa mantro madhyamaḥ smṛtaḥ.
punaryatraikatāṃ prāptaḥ sa mantro madhyamaḥ smṛtaḥ.
13.
bahvyaḥ api matayaḥ gatvā mantriṇaḥ hi arthanirṇaye
punaḥ yatra ekatām prāptaḥ saḥ mantraḥ madhyamaḥ smṛtaḥ
punaḥ yatra ekatām prāptaḥ saḥ mantraḥ madhyamaḥ smṛtaḥ
13.
yatra arthanirṇaye mantriṇaḥ hi bahvyaḥ api matayaḥ
gatvā punaḥ ekatām prāptaḥ saḥ mantraḥ madhyamaḥ smṛtaḥ
gatvā punaḥ ekatām prāptaḥ saḥ mantraḥ madhyamaḥ smṛtaḥ
13.
That counsel (mantra) is considered middling where, even though many opinions have indeed been explored by the ministers in determining a matter, unity is eventually re-established.
अन्योन्यमतिमास्थाय यत्र संप्रतिभाष्यते ।
न चैकमत्ये श्रेयो ऽस्ति मन्त्रः सो ऽधम उच्यते ॥१४॥
न चैकमत्ये श्रेयो ऽस्ति मन्त्रः सो ऽधम उच्यते ॥१४॥
14. anyonyamatimāsthāya yatra saṃpratibhāṣyate ,
na caikamatye śreyo'sti mantraḥ so'dhama ucyate.
na caikamatye śreyo'sti mantraḥ so'dhama ucyate.
14.
anyonyamatim āsthāya yatra sampratibhāṣyate na ca
aikamatye śreyaḥ asti mantraḥ saḥ adhamaḥ ucyate
aikamatye śreyaḥ asti mantraḥ saḥ adhamaḥ ucyate
14.
yatra anyonyamatim āsthāya sampratibhāṣyate ca
aikamatye śreyaḥ na asti saḥ mantraḥ adhamaḥ ucyate
aikamatye śreyaḥ na asti saḥ mantraḥ adhamaḥ ucyate
14.
That counsel (mantra) is called the lowest where, having embraced differing mutual opinions, there is continuous debate, and no ultimate good (śreyas) is found in achieving unanimity.
तस्मात् सुमन्त्रितं साधु भवन्तो मन्त्रिसत्तमाः ।
कार्यं संप्रतिपद्यन्तामेतत् कृत्यतमं मम ॥१५॥
कार्यं संप्रतिपद्यन्तामेतत् कृत्यतमं मम ॥१५॥
15. tasmāt sumantritaṃ sādhu bhavanto mantrisattamāḥ ,
kāryaṃ saṃpratipadyantāmetat kṛtyatamaṃ mama.
kāryaṃ saṃpratipadyantāmetat kṛtyatamaṃ mama.
15.
tasmāt sumantritam sādhu bhavantaḥ mantrisattamāḥ
kāryam sampratipadyantām etat kṛtyatamam mama
kāryam sampratipadyantām etat kṛtyatamam mama
15.
tasmāt mantrisattamāḥ bhavantaḥ etat mama kṛtyatamam
sumantritam sādhu kāryam sampratipadyantām
sumantritam sādhu kāryam sampratipadyantām
15.
Therefore, O excellent ministers, let you undertake this well-counseled and proper task, for this is my most urgent duty.
वानराणां हि वीराणां सहस्रैः परिवारितः ।
रामो ऽभ्येति पुरीं लङ्कामस्माकमुपरोधकः ॥१६॥
रामो ऽभ्येति पुरीं लङ्कामस्माकमुपरोधकः ॥१६॥
16. vānarāṇāṃ hi vīrāṇāṃ sahasraiḥ parivāritaḥ ,
rāmo'bhyeti purīṃ laṅkāmasmākamuparodhakaḥ.
rāmo'bhyeti purīṃ laṅkāmasmākamuparodhakaḥ.
16.
vānārāṇām hi vīrāṇām sahasraiḥ parivāritaḥ
rāmaḥ abhyeti purīm laṅkām asmākam uparodhakaḥ
rāmaḥ abhyeti purīm laṅkām asmākam uparodhakaḥ
16.
hi vīrāṇām vānārāṇām sahasraiḥ parivāritaḥ
rāmaḥ asmākam uparodhakaḥ laṅkām purīm abhyeti
rāmaḥ asmākam uparodhakaḥ laṅkām purīm abhyeti
16.
Indeed, surrounded by thousands of heroic monkeys, Rāma is approaching the city of Laṅkā, which is a hindrance to us.
तरिष्यति च सुव्यक्तं राघवः सागरं सुखम् ।
तरसा युक्तरूपेण सानुजः सबलानुगः ॥१७॥
तरसा युक्तरूपेण सानुजः सबलानुगः ॥१७॥
17. tariṣyati ca suvyaktaṃ rāghavaḥ sāgaraṃ sukham ,
tarasā yuktarūpeṇa sānujaḥ sabalānugaḥ.
tarasā yuktarūpeṇa sānujaḥ sabalānugaḥ.
17.
tariṣyati ca suvyaktam rāghavaḥ sāgaram
sukham tarasā yuktarūpeṇa sānujah sabalānugaḥ
sukham tarasā yuktarūpeṇa sānujah sabalānugaḥ
17.
ca rāghavaḥ sānujah sabalānugaḥ suvyaktam
sukham tarasā yuktarūpeṇa sāgaram tariṣyati
sukham tarasā yuktarūpeṇa sāgaram tariṣyati
17.
And indeed, Rāghava (Rāma), along with his younger brother and accompanied by his forces, will very clearly and easily cross the ocean with suitable might.
अस्मिन्नेवंगते कार्ये विरुद्धे वानरैः सह ।
हितं पुरे च सैन्ये च सर्वं संमन्त्र्यतां मम ॥१८॥
हितं पुरे च सैन्ये च सर्वं संमन्त्र्यतां मम ॥१८॥
18. asminnevaṃgate kārye viruddhe vānaraiḥ saha ,
hitaṃ pure ca sainye ca sarvaṃ saṃmantryatāṃ mama.
hitaṃ pure ca sainye ca sarvaṃ saṃmantryatāṃ mama.
18.
asmin evaṃgate kārye viruddhe vānaraiḥ saha
hitam pure ca sainye ca sarvam saṃmantryatām mama
hitam pure ca sainye ca sarvam saṃmantryatām mama
18.
evaṃgate asmin kārye vānaraiḥ saha viruddhe sati
mama pure ca sainye ca sarvam hitam saṃmantryatām
mama pure ca sainye ca sarvam hitam saṃmantryatām
18.
Since this situation has arisen, with the task being thus, and with the monkeys in opposition, let all beneficial measures for my city and army be deliberated upon.
Links to all chapters:
bāla kāṇḍa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
ayodhyā kāṇḍa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
araṇya kāṇḍa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
kiṣkindhā kāṇḍa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
sundara kāṇḍa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
yuddha kāṇḍa (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6 (current chapter)
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
uttara kāṇḍa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100