Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

वाल्मीकि-रामायणम्       vālmīki-rāmāyaṇam - book-6, chapter-108

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
प्रतिप्रयाते काकुत्स्थे महेन्द्रः पाकशासनः ।
अब्रवीत् परमप्रीतो राघवं प्राञ्जलिं स्थितम् ॥१॥
1. pratiprayāte kākutsthe mahendraḥ pākaśāsanaḥ ,
abravīt paramaprīto rāghavaṃ prāñjaliṃ sthitam.
1. pratiprayāte kākutsthe mahendraḥ pākaśāsanaḥ
abravīt paramaprītaḥ rāghavam prāñjalim sthitam
1. When Kakutstha (Rama) had returned, Mahendra, the ruler of Paka, greatly pleased, spoke to Rama, who was standing with folded hands (prāñjali).
अमोघं दर्शनं राम तवास्माकं परंतप ।
प्रीतियुक्तो ऽस्मि तेन त्वं ब्रूहि यन्मनसेच्छसि ॥२॥
2. amoghaṃ darśanaṃ rāma tavāsmākaṃ paraṃtapa ,
prītiyukto'smi tena tvaṃ brūhi yanmanasecchasi.
2. amogham darśanam rāma tava asmākam paraṃtapa
prītiyuktaḥ asmi tena tvam brūhi yat manasā icchasi
2. O Rama, O tormentor of foes (paraṃtapa), your sight (darśana) is unfailing for us. I am pleased by this; therefore, tell me what you desire in your mind.
एवमुक्तस्तु काकुत्स्थः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया ॥३॥
3. evamuktastu kākutsthaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ ,
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā cāpi bhāryayā.
3. evam uktaḥ tu kākutsthaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca api bhāryayā
3. evam uktaḥ tu kākutsthaḥ lakṣmaṇena bhrātrā
sītayā ca api bhāryayā saha kṛtāñjaliḥ pratyuvāca
3. Thus addressed, Rama, with folded hands, replied, accompanied by his brother Lakshmana and his wife Sita.
यदि प्रीतिः समुत्पन्ना मयि सर्वसुरेश्वर ।
वक्ष्यामि कुरु मे सत्यं वचनं वदतां वर ॥४॥
4. yadi prītiḥ samutpannā mayi sarvasureśvara ,
vakṣyāmi kuru me satyaṃ vacanaṃ vadatāṃ vara.
4. yadi prītiḥ samutpannā mayi sarvasureśvara
vakṣyāmi kuru me satyam vacanam vadatām vara
4. sarvasureśvara vadatām vara yadi mayi prītiḥ
samutpannā vakṣyāmi me vacanam satyam kuru
4. O Lord of all gods, O best among speakers, if you have developed affection for me, then I shall speak. Please make my words true.
मम हेतोः पराक्रान्ता ये गता यमसादनम् ।
ते सर्वे जीवितं प्राप्य समुत्तिष्ठन्तु वानराः ॥५॥
5. mama hetoḥ parākrāntā ye gatā yamasādanam ,
te sarve jīvitaṃ prāpya samuttiṣṭhantu vānarāḥ.
5. mama hetoḥ parākrāntāḥ ye gatāḥ yamasādanam te
sarve jīvitam prāpya samuttiṣṭhantu vānarāḥ
5. ye vānarāḥ mama hetoḥ parākrāntāḥ yamasādanam
gatāḥ te sarve jīvitam prāpya samuttiṣṭhantu
5. May all those valiant monkeys who, for my sake, went to Yama's abode rise up again, having regained their lives.
मत्प्रियेष्वभिरक्ताश्च न मृत्युं गणयन्ति च ।
त्वत्प्रसादात् समेयुस्ते वरमेतदहं वृणे ॥६॥
6. matpriyeṣvabhiraktāśca na mṛtyuṃ gaṇayanti ca ,
tvatprasādāt sameyuste varametadahaṃ vṛṇe.
6. matpriyeṣu abhiraktāḥ ca na mṛtyum gaṇayanti ca
tvatprasādāt sameyuḥ te varam etat aham vṛṇe
6. matpriyeṣu abhiraktāḥ ca ye mṛtyum na gaṇayanti
ca te tvatprasādāt sameyuḥ aham etat varam vṛṇe
6. And those who were devoted to me did not fear death. May they be restored by your grace. This is the boon I choose.
नीरुजान्निर्व्रणांश्चैव संपन्नबलपौरुषान् ।
गोलाङ्गूलांस्तथैवर्क्षान्द्रष्टुमिच्छामि मानद ॥७॥
7. nīrujānnirvraṇāṃścaiva saṃpannabalapauruṣān ,
golāṅgūlāṃstathaivarkṣāndraṣṭumicchāmi mānada.
7. nīrujān nirvraṇān ca eva sampannabalapauruṣān
golāṅgūlān tathā eva ṛkṣān draṣṭum icchāmi mānada
7. O giver of honor, I wish to see the monkeys and bears free from disease and wounds, and endowed with abundant strength and courage.
अकाले चापि मुख्यानि मूलानि च फलानि च ।
नद्यश्च विमलास्तत्र तिष्ठेयुर्यत्र वानराः ॥८॥
8. akāle cāpi mukhyāni mūlāni ca phalāni ca ,
nadyaśca vimalāstatra tiṣṭheyuryatra vānarāḥ.
8. akāle ca api mukhyāni mūlāni ca phalāni ca
nadyaḥ ca vimalāḥ tatra tiṣṭheyuḥ yatra vānarāḥ
8. And may excellent roots and fruits be available even out of season, and may clear rivers flow there, wherever the monkeys dwell.
श्रुत्वा तु वचनं तस्य राघवस्य महात्मनः ।
महेन्द्रः प्रत्युवाचेदं वचनं प्रीतिलक्षणम् ॥९॥
9. śrutvā tu vacanaṃ tasya rāghavasya mahātmanaḥ ,
mahendraḥ pratyuvācedaṃ vacanaṃ prītilakṣaṇam.
9. śrutvā tu vacanam tasya rāghavasya mahātmanaḥ
mahendraḥ prati uvāca idam vacanam prītilakṣaṇam
9. Having heard those words of the great-souled Rāghava, Mahendra then spoke these words, which revealed his affection.
महानयं वरस्तात त्वयोक्तो रघुनन्दन ।
समुत्थास्यन्ति हरयः सुप्ता निद्राक्षये यथा ॥१०॥
10. mahānayaṃ varastāta tvayokto raghunandana ,
samutthāsyanti harayaḥ suptā nidrākṣaye yathā.
10. mahān ayam varaḥ tāta tvayā uktaḥ raghunandana
samutthāsyanti harayaḥ suptā nidrākṣaye yathā
10. O dear son, O descendant of Raghu (raghunandana), this great boon has been requested by you. The monkeys will awaken and rise up, just as those who are asleep awaken when their sleep ends.
सुहृद्भिर्बान्धवैश्चैव ज्ञातिभिः स्वजनेन च ।
सर्व एव समेष्यन्ति संयुक्ताः परया मुदा ॥११॥
11. suhṛdbhirbāndhavaiścaiva jñātibhiḥ svajanena ca ,
sarva eva sameṣyanti saṃyuktāḥ parayā mudā.
11. suhṛdbhiḥ bāndhavaiḥ ca eva jñātibhiḥ svajanena
ca sarve eva sameṣyanti saṃyuktāḥ parayā mudā
11. sarve eva suhṛdbhiḥ bāndhavaiḥ ca eva jñātibhiḥ
svajanena ca parayā mudā saṃyuktāḥ sameṣyanti
11. All, along with friends, relatives, kinsmen, and their own people, will surely come together, filled with supreme joy.
अकाले पुष्पशबलाः फलवन्तश्च पादपाः ।
भविष्यन्ति महेष्वास नद्यश्च सलिलायुताः ॥१२॥
12. akāle puṣpaśabalāḥ phalavantaśca pādapāḥ ,
bhaviṣyanti maheṣvāsa nadyaśca salilāyutāḥ.
12. akāle puṣpaśabalāḥ phalavantaḥ ca pādapāḥ
bhaviṣyanti maheṣvāsa nadyaḥ ca salilāyutāḥ
12. maheṣvāsa akāle pādapāḥ puṣpaśabalāḥ ca phalavantaḥ
bhaviṣyanti ca nadyaḥ salilāyutāḥ (bhaviṣyanti)
12. O great archer, trees will become colorful with flowers and bear fruit out of season, and rivers will be full of water.
सव्रणैः प्रथमं गात्रैः संवृतैर्निव्रणैः पुनः ।
बभूवुर्वानराः सर्वे किमेतदिति विस्मितः ॥१३॥
13. savraṇaiḥ prathamaṃ gātraiḥ saṃvṛtairnivraṇaiḥ punaḥ ,
babhūvurvānarāḥ sarve kimetaditi vismitaḥ.
13. savraṇaiḥ prathamam gātraiḥ saṃvṛtaiḥ nivraṇaiḥ
punaḥ babhūvuḥ vānarāḥ sarve kim etat iti vismitaḥ
13. sarve vānarāḥ prathamam savraṇaiḥ saṃvṛtaiḥ gātraiḥ punaḥ
nivraṇaiḥ (gātraiḥ) babhūvuḥ kim etat iti vismitaḥ (āsīt)
13. Initially, all the monkeys' bodies were wounded and covered; then again, they became uninjured. One was astonished, wondering, 'What is this?'
काकुत्स्थं परिपूर्णार्थं दृष्ट्वा सर्वे सुरोत्तमाः ।
ऊचुस्ते प्रथमं स्तुत्वा स्तवार्हं सहलक्ष्मणम् ॥१४॥
14. kākutsthaṃ paripūrṇārthaṃ dṛṣṭvā sarve surottamāḥ ,
ūcuste prathamaṃ stutvā stavārhaṃ sahalakṣmaṇam.
14. kākutstham paripūrṇārtham dṛṣṭvā sarve surottamāḥ
ūcuḥ te prathamam stutvā stavārham sahalakṣmaṇam
14. sarve surottamāḥ paripūrṇārtham stavārham sahalakṣmaṇam
kākutstham dṛṣṭvā prathamam stutvā te ūcuḥ
14. All the foremost deities, seeing Kakutstha (Rama) whose purposes were fully accomplished, who deserved praise, and who was with Lakṣmaṇa, first praised him and then spoke.
गच्छायोध्यामितो वीर विसर्जय च वानरान् ।
मैथिलीं सान्त्वयस्वैनामनुरक्तां तपस्विनीम् ॥१५॥
15. gacchāyodhyāmito vīra visarjaya ca vānarān ,
maithilīṃ sāntvayasvaināmanuraktāṃ tapasvinīm.
15. gaccha ayodhyām itaḥ vīra visarjaya ca vānarān
maithilīm sāntvayasva enām anuraktām tapasvinīm
15. vīra itaḥ ayodhyām gaccha ca vānarān visarjaya
anuraktām tapasvinīm enām maithilīm sāntvayasva
15. O hero, go from here to Ayodhya and dismiss the monkeys. Comfort Maithili (Sītā), who is devoted and undergoing asceticism.
भ्रातरं पश्य भरतं त्वच्छोकाद्व्रतचारिणम् ।
अभिषेचय चात्मानं पौरान् गत्वा प्रहर्षय ॥१६॥
16. bhrātaraṃ paśya bharataṃ tvacchokādvratacāriṇam ,
abhiṣecaya cātmānaṃ paurān gatvā praharṣaya.
16. bhrātaram paśya bharatam tvat śokāt vratacāriṇam
abhiṣecaya ca ātmānam paurān gatvā praharṣaya
16. bharatam bhrātaram tvat śokāt vratacāriṇam paśya
ca gatvā ātmānam abhiṣecaya paurān praharṣaya
16. Behold your brother Bharata, who is observing vows due to grief for you. Having gone (to Ayodhya), perform your own coronation (ātman) and gladden the citizens.
एवमुक्त्वा तमामन्त्र्य रामं सौमित्रिणा सह ।
विमानैः सूर्यसंकाशैर्हृष्टा जग्मुः सुरा दिवम् ॥१७॥
17. evamuktvā tamāmantrya rāmaṃ saumitriṇā saha ,
vimānaiḥ sūryasaṃkāśairhṛṣṭā jagmuḥ surā divam.
17. evam uktvā tam āmantrya rāmam saumitriṇā saha
vimānaiḥ sūryasaṃkāśaiḥ hṛṣṭāḥ jagmuḥ surāḥ divam
17. evam uktvā tam rāmam saumitriṇā saha āmantrya
hṛṣṭāḥ surāḥ sūryasaṃkāśaiḥ vimānaiḥ divam jagmuḥ
17. Having thus spoken and bid farewell to him, Rāma, along with Saumitri (Lakṣmaṇa), the delighted gods departed to heaven (divam) in celestial chariots resembling the sun.
अभिवाद्य च काकुत्स्थः सर्वांस्तांस्त्रिदशोत्तमान् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वासमाज्ञापयत्तदा ॥१८॥
18. abhivādya ca kākutsthaḥ sarvāṃstāṃstridaśottamān ,
lakṣmaṇena saha bhrātrā vāsamājñāpayattadā.
18. abhivādya ca kākutsthaḥ sarvān tān tridaśottamān
lakṣmaṇena saha bhrātrā vāsam ājñāpayat tadā
18. ca tadā kākutsthaḥ lakṣmaṇena bhrātrā saha sarvān
tān tridaśottamān abhivādya vāsam ājñāpayat
18. And then, Kakutstha (Rāma), having saluted all those foremost deities, along with his brother Lakṣmaṇa, commanded arrangements for their dwelling.
ततस्तु सा लक्ष्मणरामपालिता महाचमूर्हृष्टजना यशस्विनी ।
श्रिया ज्वलन्ती विरराज सर्वतो निशाप्रणीतेव हि शीतरश्मिना ॥१९॥
19. tatastu sā lakṣmaṇarāmapālitā mahācamūrhṛṣṭajanā yaśasvinī ,
śriyā jvalantī virarāja sarvato niśāpraṇīteva hi śītaraśminā.
19. tataḥ tu sā lakṣmaṇarāmapālitā
mahācamūḥ hṛṣṭajanā yaśasvinī
śriyā jvalantī virarāja sarvataḥ
niśāpraṇītā iva hi śītarasminā
19. tataḥ tu lakṣmaṇarāmapālitā
hṛṣṭajanā yaśasvinī sā mahācamūḥ
śriyā jvalantī sarvataḥ virarāja
hi niśāpraṇītā iva śītarasminā
19. Then that great and glorious army, protected by Lakṣmaṇa and Rāma, and whose people were joyful, shone brightly with splendor on all sides, just as the night is illumined by the cool-rayed moon.