Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

योगवासिष्ठः       yogavāsiṣṭhaḥ - book-4, chapter-50

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
श्रीवसिष्ठ उवाच ।
तमथासौ तथा बुद्धिफलपल्लवशालिनम् ।
आनन्दमन्थरमनाः षुष्परूपाचलोपमम् ॥ १ ॥
śrīvasiṣṭha uvāca ,
tamathāsau tathā buddhiphalapallavaśālinam ,
ānandamantharamanāḥ ṣuṣparūpācalopamam 1
1. śrī-vasiṣṭha uvāca tam atha asau tathā buddhi-phala-pallava-śālinam
ānanda-manthara-manāḥ puṣpa-rūpa-acala-upamam
1. śrī-vasiṣṭha uvāca atha asau ānanda-manthara-manāḥ tathā
tam buddhi-phala-pallava-śālinam puṣpa-rūpa-acala-upamam
1. Śrī Vasiṣṭha said: Then, with his mind (manas) rendered gentle by bliss (ānanda), he (the observer) thus perceived that [tree], which was rich in the fruits and tender leaves of wisdom (buddhi), and resembled a mountain of flowers.
कदम्बं रोदसीस्तम्भमारुरोह वनस्थितम् ।
एकार्णवगतं शौरिर्वटवृक्षमिवोन्नतम् ॥ २ ॥
kadambaṃ rodasīstambhamāruroha vanasthitam ,
ekārṇavagataṃ śaurirvaṭavṛkṣamivonnatam 2
2. kadambam rodasī-stambham ārūroha vana-sthitam
eka-arṇava-gatam śauriḥ vaṭa-vṛkṣam iva unnatam
2. ārūroha kadambam vana-sthitam rodasī-stambham iva unnatam
vaṭa-vṛkṣam [yam] śauriḥ eka-arṇava-gatam [dadarśa]
2. He ascended the Kadamba tree, which stood in the forest like a pillar of heaven and earth, [a tree] as lofty as the Banyan tree (vaṭavṛkṣa) found by Śauri (Viṣṇu) in the single primordial ocean.
तत्रासौ व्योमलग्नायाः शाखायाः प्रान्तपल्लवे ।
विवेश विगताशङ्कमेकाग्रं तप आस्थितः ॥ ३ ॥
tatrāsau vyomalagnāyāḥ śākhāyāḥ prāntapallave ,
viveśa vigatāśaṅkamekāgraṃ tapa āsthitaḥ 3
3. tatra asau vyomalagnāyāḥ śākhāyāḥ prāntapallave
viveśa vigatāśaṅkam ekāgram tapaḥ āsthitaḥ
3. asau vigatāśaṅkam ekāgram tapaḥ āsthitaḥ tatra
vyomalagnāyāḥ śākhāyāḥ prāntapallave viveśa
3. There, he fearlessly settled on the tip of a new leaf of a branch that reached the sky, having undertaken focused asceticism (tapas).
अथोपविश्य मृदुनि नवपल्लवविष्टरे ।
क्षणमालोकितास्तेन दिशः कौतुकचञ्चलम् ॥ ४ ॥
athopaviśya mṛduni navapallavaviṣṭare ,
kṣaṇamālokitāstena diśaḥ kautukacañcalam 4
4. atha upaviśya mṛduni navapallavaviṣṭare
kṣaṇam ālokitāḥ tena diśaḥ kautukacañcalam
4. atha mṛduni navapallavaviṣṭare upaviśya,
tena diśaḥ kautukacañcalam kṣaṇam ālokitāḥ
4. Then, after sitting on a soft couch of new leaves, he briefly gazed at the directions, his gaze restless with curiosity.
सरिदेकावलीरम्याः शैलेन्द्रस्तनकुड्मलाः ।
निर्मलाकाशकबरा लोलनीलाम्बुदालकाः ॥ ५ ॥
saridekāvalīramyāḥ śailendrastanakuḍmalāḥ ,
nirmalākāśakabarā lolanīlāmbudālakāḥ 5
5. saritekāvalīramyāḥ śailendrastanakuḍmalāḥ
nirmalākāśakabarāḥ lolanīlāmbudālakāḥ
5. saritekāvalīramyāḥ śailendrastanakuḍmalāḥ
nirmalākāśakabarāḥ lolanīlāmbudālakāḥ
5. The directions (appeared as a woman) beautiful with rivers forming a single necklace, with towering mountains as budding breasts, with the clear sky as her braided hair, and with trembling blue clouds as her flowing locks.
नीलपल्लववसनाः पुष्पपूरावतंसिकाः ।
गृहीतसागरापूर्णकलशाः पुरुभूषणाः ॥ ६ ॥
nīlapallavavasanāḥ puṣpapūrāvataṃsikāḥ ,
gṛhītasāgarāpūrṇakalaśāḥ purubhūṣaṇāḥ 6
6. nīlapallavavasanāḥ puṣpapūrāvataṃsikāḥ
gṛhītasāgarāpūrṇakalaśāḥ purubhūṣaṇāḥ
6. nīlapallavavasanāḥ puṣpapūrāvataṃsikāḥ
gṛhītasāgarāpūrṇakalaśāḥ purubhūṣaṇāḥ
6. The directions, like a woman, were adorned with garments of blue leaves, with abundant flowers as ear-ornaments, holding pitchers filled with ocean water, and wearing many decorations.
धृतप्रफुल्लपद्मिन्यः सुगन्धिमुखमारुताः ।
नीलघुंघुमकाकल्यो निर्झरारावनूपुराः ॥ ७ ॥
dhṛtapraphullapadminyaḥ sugandhimukhamārutāḥ ,
nīlaghuṃghumakākalyo nirjharārāvanūpurāḥ 7
7. dhṛtapraphullapadminyaḥ sugandhimukhamārutāḥ
nīlaghuṃghumakākalyo nirjharārāvanūpurāḥ
7. dhṛtapraphullapadminyaḥ sugandhimukhamārutāḥ
nīlaghuṃghumakākalyo nirjharārāvanūpurāḥ
7. She holds fully bloomed lotuses, and her breaths are fragrant. Her soft, indistinct calls are like the humming of blue bees, and the sounds of waterfalls are her anklets.
द्युमूर्धानो महीपादा वनालीरोमराजयः ।
जङ्गलोरुनितम्बिन्यश्चन्द्रार्ककृतकुण्डलाः ॥ ८ ॥
dyumūrdhāno mahīpādā vanālīromarājayaḥ ,
jaṅgalorunitambinyaścandrārkakṛtakuṇḍalāḥ 8
8. dyumūrdhānaḥ mahīpādāḥ vanālīromarājayaḥ
jaṅgalorunitambinyaḥ candrārkakṛtakuṇḍalāḥ
8. dyumūrdhānaḥ mahīpādāḥ vanālīromarājayaḥ
jaṅgalorunitambinyaḥ candrārkakṛtakuṇḍalāḥ
8. Whose heads are the heavens, whose feet are the earth, whose rows of hair are the forest groves, whose broad hips are the jungles, and whose earrings are the moon and sun.
शालिसंसारकेदाराश्चन्दनस्थालिकान्विताः ।
शिखरोरसिजालग्नहिमशुभ्राम्बुदांशुकाः ॥ ९ ॥
śālisaṃsārakedārāścandanasthālikānvitāḥ ,
śikharorasijālagnahimaśubhrāmbudāṃśukāḥ 9
9. śālisaṃsārakedārāḥ candanasthālikānvitāḥ
śikharorasijālagna-himaśubhrāmbudāṃśukāḥ
9. śālisaṃsārakedārāḥ candanasthālikānvitāḥ
śikharorasijālagna-himaśubhrāmbudāṃśukāḥ
9. Whose fields of rice are her very being, adorned with sandalwood groves, and whose garments are pure white clouds clinging to her breast-like peaks.
महार्णवपयःपूरनवमण्डनदर्पणाः ।
ऋक्षौघघर्मपुलका भुवनान्तःपुरान्तराः ॥ १० ॥
mahārṇavapayaḥpūranavamaṇḍanadarpaṇāḥ ,
ṛkṣaughagharmapulakā bhuvanāntaḥpurāntarāḥ 10
10. mahārṇavapayaḥpūranavamaṇḍanadarpaṇāḥ
ṛkṣaughagharmapulakāḥ bhuvanāntaḥpurāntarāḥ
10. mahārṇavapayaḥpūranavamaṇḍanadarpaṇāḥ
ṛkṣaughagharmapulakāḥ bhuvanāntaḥpurāntarāḥ
10. Whose new ornamental mirrors are the vast floodwaters of the great ocean; whose goosebumps of perspiration are the multitudes of stars, and who resides within the inner chambers of the world.
आर्तवस्तनधारिण्यो लग्नसूर्यांशुकुङ्कुमाः ।
विचित्रकुसुमोपेताश्चन्द्रांशुसितचन्दनाः ॥ ११ ॥
ārtavastanadhāriṇyo lagnasūryāṃśukuṅkumāḥ ,
vicitrakusumopetāścandrāṃśusitacandanāḥ 11
11. ārtavastana-dhāriṇyaḥ lagna-sūryāṃśukuṅkumāḥ
vicitrakusumopetāḥ candrāṃśusitacandanāḥ
11. ārtavastana-dhāriṇyaḥ lagna-sūryāṃśukuṅkumāḥ
vicitrakusumopetāḥ candrāṃśusitacandanāḥ
11. Bearing breasts full like seasonal blossoms, adorned with saffron-like sunbeams, embellished with various flowers, and smeared with white sandalwood paste resembling moonbeams.
गगनगतलतादलोपविष्टः प्रसृतवनावनिवारिवाहवेषाः ।
त्रिभुवनवनिता ददर्श हृष्टः कुसुमनिरन्तरमण्डिता दशाशाः ॥ १२ ॥
gaganagatalatādalopaviṣṭaḥ prasṛtavanāvanivārivāhaveṣāḥ ,
tribhuvanavanitā dadarśa hṛṣṭaḥ kusumanirantaramaṇḍitā daśāśāḥ 12
12. gaganagata-latādala upaviṣṭaḥ
prasṛtavanāvanivārivāhaveṣāḥ
tribhuvana-vanitāḥ dadarśa hṛṣṭaḥ
kusumanirantara maṇḍitāḥ daśāśāḥ
12. hṛṣṭaḥ gaganagata-latādala
upaviṣṭaḥ dadarśa prasṛtavanāvanivārivāhaveṣāḥ
tribhuvana-vanitāḥ
kusumanirantara maṇḍitāḥ daśāśāḥ
12. Seated on a sky-borne creeper leaf, he, delighted, saw the women of the three worlds, whose forms resembled clouds spread over earthly forests, and the ten directions, densely adorned with flowers.