योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-7, chapter-115
पार्श्वगा ऊचुः ।
अत्रोत्तमाशथ लतावलयालयेषु लीलाविलोलललनाः कलयन्ति गीतम् ।
उद्दामभावरसविस्मृतवासरेहा विश्रम्य किंनरगणाः कलकाकलीकम् ॥ १ ॥
अत्रोत्तमाशथ लतावलयालयेषु लीलाविलोलललनाः कलयन्ति गीतम् ।
उद्दामभावरसविस्मृतवासरेहा विश्रम्य किंनरगणाः कलकाकलीकम् ॥ १ ॥
pārśvagā ūcuḥ ,
atrottamāśatha latāvalayālayeṣu līlāvilolalalanāḥ kalayanti gītam ,
uddāmabhāvarasavismṛtavāsarehā viśramya kiṃnaragaṇāḥ kalakākalīkam 1
atrottamāśatha latāvalayālayeṣu līlāvilolalalanāḥ kalayanti gītam ,
uddāmabhāvarasavismṛtavāsarehā viśramya kiṃnaragaṇāḥ kalakākalīkam 1
1.
pārśvagāḥ ūcuḥ | atra uttamāḥ atha
latāvalayālayeṣu līlāvilolalalanāḥ kalayanti
gītam | uddāmabhāvarasavismṛtavāsarehāḥ
viśramya kiṁnaragaṇāḥ kalakākalīkam ||
latāvalayālayeṣu līlāvilolalalanāḥ kalayanti
gītam | uddāmabhāvarasavismṛtavāsarehāḥ
viśramya kiṁnaragaṇāḥ kalakākalīkam ||
1.
pārśvagāḥ ūcuḥ atra latāvalayālayeṣu
uttamāḥ līlāvilolalalanāḥ gītam kalayanti
atha uddāmabhāvarasavismṛtavāsarehāḥ
kiṁnaragaṇāḥ viśramya kalakākalīkām (kalayanti)
uttamāḥ līlāvilolalalanāḥ gītam kalayanti
atha uddāmabhāvarasavismṛtavāsarehāḥ
kiṁnaragaṇāḥ viśramya kalakākalīkām (kalayanti)
1.
The bystanders said: "Here, in the shelters of the creeper arbors, excellent and agile women perform songs. And groups of Kiṁnaras, having rested, sing with sweet and indistinct melodies, having forgotten their daily activities due to the intense emotional rapture."
एते हिमाद्रिमलयाचलविन्ध्यसह्यक्रौञ्चा महेन्द्रमधुमन्दरदर्दुराद्याः ।
दूरस्थिता दृशि सिताभ्रपटा वहन्ति संशुष्कपर्णलवलाञ्छितलोष्टलीलाम् ॥ २ ॥
दूरस्थिता दृशि सिताभ्रपटा वहन्ति संशुष्कपर्णलवलाञ्छितलोष्टलीलाम् ॥ २ ॥
ete himādrimalayācalavindhyasahyakrauñcā mahendramadhumandaradardurādyāḥ ,
dūrasthitā dṛśi sitābhrapaṭā vahanti saṃśuṣkaparṇalavalāñchitaloṣṭalīlām 2
dūrasthitā dṛśi sitābhrapaṭā vahanti saṃśuṣkaparṇalavalāñchitaloṣṭalīlām 2
2.
ete himādrimalayācalavindhyasahyakrauñcāḥ
mahendramadhumandaradardurādyāḥ |
dūrasthitāḥ dṛśi sitābhrapaṭāḥ vahanti
saṃśuṣkaparṇalavalāñchitaloṣṭalīlām ||
mahendramadhumandaradardurādyāḥ |
dūrasthitāḥ dṛśi sitābhrapaṭāḥ vahanti
saṃśuṣkaparṇalavalāñchitaloṣṭalīlām ||
2.
ete himādrimalayācalavindhyasahyakrauñcāḥ mahendramadhumandaradardurādyāḥ (parvatāḥ),
dūrasthitāḥ dṛśi (santaḥ) sitābhrapaṭāḥ saṃśuṣkaparṇalavalāñchitaloṣṭalīlām vahanti
dūrasthitāḥ dṛśi (santaḥ) sitābhrapaṭāḥ saṃśuṣkaparṇalavalāñchitaloṣṭalīlām vahanti
2.
These mountains - Himādri, Malaya, Vindhya, Sahya, Krauñca, Mahendra, Madhumandara, Dardura, and others - when seen from afar, appear like clods of earth marked with bits of very dry leaves, adorned as they are with patches of white clouds.
अमी दूरालोकव्यवहितमहावर्त्मनिचयाः पुरःप्राकाराणां कुलशिखरिणो बिभ्रति वपुः ।
विशन्तीरम्भोधिं कलय लुलिता भान्ति सरितः पटस्यान्तः सक्ताः प्रतनुसितसूत्रा इव दशाः ॥ ३ ॥
विशन्तीरम्भोधिं कलय लुलिता भान्ति सरितः पटस्यान्तः सक्ताः प्रतनुसितसूत्रा इव दशाः ॥ ३ ॥
amī dūrālokavyavahitamahāvartmanicayāḥ puraḥprākārāṇāṃ kulaśikhariṇo bibhrati vapuḥ ,
viśantīrambhodhiṃ kalaya lulitā bhānti saritaḥ paṭasyāntaḥ saktāḥ pratanusitasūtrā iva daśāḥ 3
viśantīrambhodhiṃ kalaya lulitā bhānti saritaḥ paṭasyāntaḥ saktāḥ pratanusitasūtrā iva daśāḥ 3
3.
amī dūrālokavyavahitāmahāvartmanicayāḥ
puraḥprākārāṇām kulaśikhariṇaḥ bibhrati vapuḥ | viśantīḥ
ambhodhim kalaya lulitāḥ bhānti saritaḥ
paṭasya antaḥ saktāḥ pratanusitasūtrāḥ iva daśāḥ ||
puraḥprākārāṇām kulaśikhariṇaḥ bibhrati vapuḥ | viśantīḥ
ambhodhim kalaya lulitāḥ bhānti saritaḥ
paṭasya antaḥ saktāḥ pratanusitasūtrāḥ iva daśāḥ ||
3.
amī dūrālokavyavahitāmahāvartmanicayāḥ kulaśikhariṇaḥ,
puraḥprākārāṇām vapuḥ bibhrati (tvam) lulitāḥ ambhodhim viśantīḥ saritaḥ kalaya,
(tāḥ) paṭasya antaḥ saktāḥ pratanusitasūtrāḥ daśāḥ iva bhānti
puraḥprākārāṇām vapuḥ bibhrati (tvam) lulitāḥ ambhodhim viśantīḥ saritaḥ kalaya,
(tāḥ) paṭasya antaḥ saktāḥ pratanusitasūtrāḥ daśāḥ iva bhānti
3.
These principal mountains, whose numerous great pathways are hidden from distant sight, assume the form of city walls. And behold, the agitated rivers entering the ocean appear like thin white threads attached to the fringes within a cloth.
दशाशाः शैलानामुपरि परितः प्रावृतघना घनश्यामाकाराः खगकलकलालापलपिताः ।
लतामुक्तैः पुष्पैर्ललितवनलेखाभुजलता हसन्त्यस्ते राजन्भवनवनिता भान्ति पुरतः ॥ ४ ॥
लतामुक्तैः पुष्पैर्ललितवनलेखाभुजलता हसन्त्यस्ते राजन्भवनवनिता भान्ति पुरतः ॥ ४ ॥
daśāśāḥ śailānāmupari paritaḥ prāvṛtaghanā ghanaśyāmākārāḥ khagakalakalālāpalapitāḥ ,
latāmuktaiḥ puṣpairlalitavanalekhābhujalatā hasantyaste rājanbhavanavanitā bhānti purataḥ 4
latāmuktaiḥ puṣpairlalitavanalekhābhujalatā hasantyaste rājanbhavanavanitā bhānti purataḥ 4
4.
daśāśāḥ śailānām upari paritaḥ prāvṛtaghanāḥ
ghanaśyāmākārāḥ khagakalakalālāpalapitāḥ
latāmuktaiḥ puṣpaiḥ lalitavanalekhābhujalatāḥ
hasantyaḥ te rājan bhavanavanitāḥ bhānti purataḥ
ghanaśyāmākārāḥ khagakalakalālāpalapitāḥ
latāmuktaiḥ puṣpaiḥ lalitavanalekhābhujalatāḥ
hasantyaḥ te rājan bhavanavanitāḥ bhānti purataḥ
4.
rājan purataḥ te daśāśāḥ śailānām upari paritaḥ
prāvṛtaghanāḥ ghanaśyāmākārāḥ khagakalakalālāpalapitāḥ
latāmuktaiḥ puṣpaiḥ
lalitavanalekhābhujalatāḥ hasantyaḥ bhavanavanitāḥ bhānti
prāvṛtaghanāḥ ghanaśyāmākārāḥ khagakalakalālāpalapitāḥ
latāmuktaiḥ puṣpaiḥ
lalitavanalekhābhujalatāḥ hasantyaḥ bhavanavanitāḥ bhānti
4.
O King, those ten directions, appearing before you, shine like palace women. They are covered all around with dense clouds above the mountains, dark in hue like storm clouds, and filled with the charming songs and chatter of birds. With beautiful forest groves serving as their creeper-like arms, adorned with flowers dropped by creepers, they seem to smile.
तालीतमालबकुलाकुलतुङ्गशृङ्गमेकीकृताकृति वनं तरलं विभाति ।
अभ्याहतं जलनिधेस्तरलैस्तरङ्गैस्तीरान्तलग्नघनशैवलजालकल्पम् ॥ ५ ॥
अभ्याहतं जलनिधेस्तरलैस्तरङ्गैस्तीरान्तलग्नघनशैवलजालकल्पम् ॥ ५ ॥
tālītamālabakulākulatuṅgaśṛṅgamekīkṛtākṛti vanaṃ taralaṃ vibhāti ,
abhyāhataṃ jalanidhestaralaistaraṅgaistīrāntalagnaghanaśaivalajālakalpam 5
abhyāhataṃ jalanidhestaralaistaraṅgaistīrāntalagnaghanaśaivalajālakalpam 5
5.
tālītamālabakulākulatungaśṛṅgam
ekīkṛtākṛti vanam taralam vibhāti
abhyāhatam jalanidheḥ taralaiḥ taraṅgaiḥ
tīrāntalagnaghanaśaivalajālakalpam
ekīkṛtākṛti vanam taralam vibhāti
abhyāhatam jalanidheḥ taralaiḥ taraṅgaiḥ
tīrāntalagnaghanaśaivalajālakalpam
5.
tālītamālabakulākulatungaśṛṅgam
ekīkṛtākṛti taralam vanam jalanidheḥ
taralaiḥ taraṅgaiḥ abhyāhatam
tīrāntalagnaghanaśaivalajālakalpam vibhāti
ekīkṛtākṛti taralam vanam jalanidheḥ
taralaiḥ taraṅgaiḥ abhyāhatam
tīrāntalagnaghanaśaivalajālakalpam vibhāti
5.
The restless forest appears unified in its form, with its tall peaks teeming with palmyra, tamāla, and bakula trees. Struck repeatedly by the ocean's agitated waves, it resembles a dense net of moss clinging to the shore's edge.
इतः स्वपिति केशवः कुलमितस्तदीयद्विषामितोऽपि शरणार्थिनः शिखरिपत्रिणः शेरते ।
इतोऽपि वडवानलः सह समस्तसंवर्तकैरहो विततमूर्जितं भरसहं च सिन्धोर्वपुः ॥ ६ ॥
इतोऽपि वडवानलः सह समस्तसंवर्तकैरहो विततमूर्जितं भरसहं च सिन्धोर्वपुः ॥ ६ ॥
itaḥ svapiti keśavaḥ kulamitastadīyadviṣāmito'pi śaraṇārthinaḥ śikharipatriṇaḥ śerate ,
ito'pi vaḍavānalaḥ saha samastasaṃvartakairaho vitatamūrjitaṃ bharasahaṃ ca sindhorvapuḥ 6
ito'pi vaḍavānalaḥ saha samastasaṃvartakairaho vitatamūrjitaṃ bharasahaṃ ca sindhorvapuḥ 6
6.
itaḥ svapiti keśavaḥ kulam itaḥ tadīyadviṣām
itaḥ api śaraṇārthinaḥ śikharipatriṇaḥ śerate
itaḥ api vaḍavānalaḥ saha samastasaṃvartakaiḥ
aho vitatam ūrjitam bharasaham ca sindhoḥ vapuḥ
itaḥ api śaraṇārthinaḥ śikharipatriṇaḥ śerate
itaḥ api vaḍavānalaḥ saha samastasaṃvartakaiḥ
aho vitatam ūrjitam bharasaham ca sindhoḥ vapuḥ
6.
itaḥ keśavaḥ svapiti itaḥ tadīyadviṣām kulam
itaḥ api śaraṇārthinaḥ śikharipatriṇaḥ śerate
itaḥ api vaḍavānalaḥ samastasaṃvartakaiḥ saha
aho sindhoḥ vapuḥ vitatam ūrjitam ca bharasaham
itaḥ api śaraṇārthinaḥ śikharipatriṇaḥ śerate
itaḥ api vaḍavānalaḥ samastasaṃvartakaiḥ saha
aho sindhoḥ vapuḥ vitatam ūrjitam ca bharasaham
6.
Here, Keśava sleeps. Here, too, are the families of his enemies. Here also rest the mountain birds seeking refuge. And here, too, is the submarine fire, along with all the cosmic fires of destruction. Oh, how vast, mighty, and capable of bearing all burdens is the body of the ocean!
एते जम्बुनदीतटा रविकरैराभान्ति हेमाखिलग्रामारण्यपुरस्थलीगिरितरुस्थाण्वग्रहारोच्चयाः ।
ज्वालालीवलिताबरांतरलिहो मुञ्चन्ति भासोभितस्सर्वा भूमिप भूरिहैवममरासेव्यास्ति नो मानुषैः ॥ ७ ॥
ज्वालालीवलिताबरांतरलिहो मुञ्चन्ति भासोभितस्सर्वा भूमिप भूरिहैवममरासेव्यास्ति नो मानुषैः ॥ ७ ॥
ete jambunadītaṭā ravikarairābhānti hemākhilagrāmāraṇyapurasthalīgiritarusthāṇvagrahāroccayāḥ ,
jvālālīvalitābarāṃtaraliho muñcanti bhāsobhitassarvā bhūmipa bhūrihaivamamarāsevyāsti no mānuṣaiḥ 7
jvālālīvalitābarāṃtaraliho muñcanti bhāsobhitassarvā bhūmipa bhūrihaivamamarāsevyāsti no mānuṣaiḥ 7
7.
ete jambunadītaṭāḥ ravikaraiḥ ābhānti
hemākhilagrāmāraṇyapurastalīgiritarusthāṇvagrahāroccayāḥ
jvālālīvalitābarāntaralihaḥ muñcanti bhāsaḥ abhitaḥ sarvā
bhūmipa bhūri ha evam amarāsevyā asti no mānuṣaiḥ
hemākhilagrāmāraṇyapurastalīgiritarusthāṇvagrahāroccayāḥ
jvālālīvalitābarāntaralihaḥ muñcanti bhāsaḥ abhitaḥ sarvā
bhūmipa bhūri ha evam amarāsevyā asti no mānuṣaiḥ
7.
bhūmipa ete jambunadītaṭāḥ ravikaraiḥ ābhānti
hemākhilagrāmāraṇyapurastalīgiritarusthāṇvagrahāroccayāḥ
jvālālīvalitābarāntaralihaḥ abhitaḥ bhāsaḥ bhūri
muñcanti ha evam sarvā amarāsevyā asti no mānuṣaiḥ
hemākhilagrāmāraṇyapurastalīgiritarusthāṇvagrahāroccayāḥ
jvālālīvalitābarāntaralihaḥ abhitaḥ bhāsaḥ bhūri
muñcanti ha evam sarvā amarāsevyā asti no mānuṣaiḥ
7.
O King, these banks of the Jambu river gleam with the sun's rays. They appear as golden masses, encompassing all villages, forests, cities, plains, mountains, trees, stumps, and brahmin settlements. Emitting abundant splendor all around, they appear to lick the sky's inner expanse with streams of flames. Indeed, all this land is served by immortals, not by humans.
एते कदम्बवनकम्बलमम्बुदाभमाभान्ति भास्करपथानुगता वहन्तः ।
अस्याचलस्य वसुधेव तटं तवास्तु मा सूर्यरोधकनभस्थघनौघशङ्का ॥ ८ ॥
अस्याचलस्य वसुधेव तटं तवास्तु मा सूर्यरोधकनभस्थघनौघशङ्का ॥ ८ ॥
ete kadambavanakambalamambudābhamābhānti bhāskarapathānugatā vahantaḥ ,
asyācalasya vasudheva taṭaṃ tavāstu mā sūryarodhakanabhasthaghanaughaśaṅkā 8
asyācalasya vasudheva taṭaṃ tavāstu mā sūryarodhakanabhasthaghanaughaśaṅkā 8
8.
ete kadambavanakambalam ambudābham
ābhānti bhāskarapathānugatāḥ vahantaḥ asya
acalasya vasudhā iva taṭam tava astu
mā sūryarodhakasabhasthaghanaughaśaṅkā
ābhānti bhāskarapathānugatāḥ vahantaḥ asya
acalasya vasudhā iva taṭam tava astu
mā sūryarodhakasabhasthaghanaughaśaṅkā
8.
ete bhāskarapathānugatāḥ ambudābham
kadambavanakambalam vahantaḥ ābhānti asya
acalasya taṭam vasudhā iva tava astu
sūryarodhakasabhasthaghanaughaśaṅkā mā
kadambavanakambalam vahantaḥ ābhānti asya
acalasya taṭam vasudhā iva tava astu
sūryarodhakasabhasthaghanaughaśaṅkā mā
8.
These clouds, following the path of the sun, appear to bear a blanket of Kadamba forests that resembles dense clouds. May the slopes of this mountain be as steadfast as the earth for you, and may there be no fear of a mass of clouds in the sky obstructing the sunlight.
एषोऽसौ मलयो लयोग्रलवलीवल्लीलसच्चन्दनस्फीतामोदमदाद्रसेन तरवो वक्रे क्रियन्ते त्रिभिः ।
सज्वालोदहनाक्षसंस्थितकपोलोष्मोदयोत्ताण्डवे अङ्गुष्ठाङ्गुलिभिर्यथोष्णककणास्तप्ता यथा योषिताम् ॥ ९ ॥
सज्वालोदहनाक्षसंस्थितकपोलोष्मोदयोत्ताण्डवे अङ्गुष्ठाङ्गुलिभिर्यथोष्णककणास्तप्ता यथा योषिताम् ॥ ९ ॥
eṣo'sau malayo layogralavalīvallīlasaccandanasphītāmodamadādrasena taravo vakre kriyante tribhiḥ ,
sajvālodahanākṣasaṃsthitakapoloṣmodayottāṇḍave aṅguṣṭhāṅgulibhiryathoṣṇakakaṇāstaptā yathā yoṣitām 9
sajvālodahanākṣasaṃsthitakapoloṣmodayottāṇḍave aṅguṣṭhāṅgulibhiryathoṣṇakakaṇāstaptā yathā yoṣitām 9
9.
eṣaḥ asau malayaḥ layogralavalīvallīlasaccandanasphītāmodamadādrarasena
taravaḥ vakre kriyante tribhiḥ
sajvālōdahanākṣasaṃsthitakapōlōṣmōdayōttāṇḍave
aṅguṣṭhāṅgulibhiḥ yathā uṣṇakakaṇāḥ taptāḥ yathā yoṣitām
taravaḥ vakre kriyante tribhiḥ
sajvālōdahanākṣasaṃsthitakapōlōṣmōdayōttāṇḍave
aṅguṣṭhāṅgulibhiḥ yathā uṣṇakakaṇāḥ taptāḥ yathā yoṣitām
9.
eṣaḥ asau malayaḥ layogralavalīvallīlasaccandanasphītāmodamadādrarasena
sajvālōdahanākṣasaṃsthitakapōlōṣmōdayōttāṇḍave
aṅguṣṭhāṅgulibhiḥ yoṣitām yathā
uṣṇakakaṇāḥ taptāḥ yathā taravaḥ vakre kriyante tribhiḥ
sajvālōdahanākṣasaṃsthitakapōlōṣmōdayōttāṇḍave
aṅguṣṭhāṅgulibhiḥ yoṣitām yathā
uṣṇakakaṇāḥ taptāḥ yathā taravaḥ vakre kriyante tribhiḥ
9.
This is the renowned Malaya mountain. Its trees are bent crooked by three powerful influences: by the moist, fiercely intense essence of abundant fragrance emanating from its beautiful sandalwood trees, Lavali creepers, and other vines; by the fervent dance of rising heat from cheeks that are situated near blazing, fiery eyes; and by the intense sensation generated by thumbs and fingers, much like the hot particles of passion (sweat or tears) that are felt by women.
एषोऽब्धिधौतकलधौततटाधिरूढभोगीन्द्रभोगपरिवेष्टितचन्दनोऽगः ।
विद्याधरीवदनपङ्कजदीप्तिपुञ्जहेमीकृताखिलशिलो मलयाभिधानः ॥ १० ॥
विद्याधरीवदनपङ्कजदीप्तिपुञ्जहेमीकृताखिलशिलो मलयाभिधानः ॥ १० ॥
eṣo'bdhidhautakaladhautataṭādhirūḍhabhogīndrabhogapariveṣṭitacandano'gaḥ ,
vidyādharīvadanapaṅkajadīptipuñjahemīkṛtākhilaśilo malayābhidhānaḥ 10
vidyādharīvadanapaṅkajadīptipuñjahemīkṛtākhilaśilo malayābhidhānaḥ 10
10.
eṣaḥ
abdhidhautakaladhautataṭādhirūḍhabhogīndrabhogapariveṣṭitacandanaḥ
agaḥ vidyādharīvadanapaṅkajadīptipuñjahemīkṛtākhilaśilaḥ
malayābhidhānaḥ
abdhidhautakaladhautataṭādhirūḍhabhogīndrabhogapariveṣṭitacandanaḥ
agaḥ vidyādharīvadanapaṅkajadīptipuñjahemīkṛtākhilaśilaḥ
malayābhidhānaḥ
10.
eṣaḥ
abdhidhautakaladhautataṭādhirūḍhabhogīndrabhogapariveṣṭitacandanaḥ
vidyādharīvadanapaṅkajadīptipuñjahemīkṛtākhilaśilaḥ
malayābhidhānaḥ agaḥ
abdhidhautakaladhautataṭādhirūḍhabhogīndrabhogapariveṣṭitacandanaḥ
vidyādharīvadanapaṅkajadīptipuñjahemīkṛtākhilaśilaḥ
malayābhidhānaḥ agaḥ
10.
This is the mountain named Malaya. Its golden shores are washed by the ocean, and it is overgrown with sandalwood trees encircled by the bodies of the lord of serpents. All its rocks are turned golden by the collective radiance from the lotus-like faces of the Vidyādharīs.
कूजत्कुञ्जकठोरगह्वरनदीक्वत्कारवत्कीचकस्तम्भाडम्बरमूकमौकुलिकुलः क्रौञ्चाचलोयं गिरिः ।
एतस्मिन्प्रबलाकिनां प्रचलतामुद्वेजिताः कूजितैरुद्वेल्लन्ति पुराणरोहणतरुस्तम्भेषु कुम्भीनसाः ॥ ११ ॥
एतस्मिन्प्रबलाकिनां प्रचलतामुद्वेजिताः कूजितैरुद्वेल्लन्ति पुराणरोहणतरुस्तम्भेषु कुम्भीनसाः ॥ ११ ॥
kūjatkuñjakaṭhoragahvaranadīkvatkāravatkīcakastambhāḍambaramūkamaukulikulaḥ krauñcācaloyaṃ giriḥ ,
etasminprabalākināṃ pracalatāmudvejitāḥ kūjitairudvellanti purāṇarohaṇatarustambheṣu kumbhīnasāḥ 11
etasminprabalākināṃ pracalatāmudvejitāḥ kūjitairudvellanti purāṇarohaṇatarustambheṣu kumbhīnasāḥ 11
11.
kūjatkuñjakaṭhoragahvaranadīkvatkāravatkīcakastambhāḍambaramūkamaukulikulaḥ
krauñcācalaḥ ayam giriḥ
etasmin prabalākinām pracalatām udvejitāḥ kūjitaiḥ
udvellanti purāṇarohaṇatarustambheṣu kumbhīnasaḥ
krauñcācalaḥ ayam giriḥ
etasmin prabalākinām pracalatām udvejitāḥ kūjitaiḥ
udvellanti purāṇarohaṇatarustambheṣu kumbhīnasaḥ
11.
ayam kūjatkuñjakaṭhoragahvaranadīkvatkāravatkīcakastambhāḍambaramūkamaukulikulaḥ
krauñcācalaḥ giriḥ
etasmin prabalākinām pracalatām kūjitaiḥ udvejitāḥ
kumbhīnasaḥ purāṇarohaṇatarustambheṣu udvellanti
krauñcācalaḥ giriḥ
etasmin prabalākinām pracalatām kūjitaiḥ udvejitāḥ
kumbhīnasaḥ purāṇarohaṇatarustambheṣu udvellanti
11.
This is the Krauñca mountain, where the chirping of groves and the roaring din of bamboo clumps, making harsh 'kvat' sounds from rivers within rugged caves, silence the flocks of birds. In this very mountain, snakes (kumbhīnasaḥ) crawl up the trunks of ancient Rohana trees, agitated by the calls of powerful, flying cranes (or birds).
कोमलकनकलतालयविलसितललनाविलोलवलयकृतम् ।
श्रवणरसायनपानं विततमिहाकर्णयास्य तटे ॥ १२ ॥
श्रवणरसायनपानं विततमिहाकर्णयास्य तटे ॥ १२ ॥
komalakanakalatālayavilasitalalanāvilolavalayakṛtam ,
śravaṇarasāyanapānaṃ vitatamihākarṇayāsya taṭe 12
śravaṇarasāyanapānaṃ vitatamihākarṇayāsya taṭe 12
12.
komalakanakalatālayavilasitalalanāvilolavalayakṛtam
śravaṇarasāyanapānam vitatam iha ākarṇaya asya taṭe
śravaṇarasāyanapānam vitatam iha ākarṇaya asya taṭe
12.
iha asya taṭe komalakanakalatālayavilasitalalanāvilolavalayakṛtam
vitatam śravaṇarasāyanapānam ākarṇaya
vitatam śravaṇarasāyanapānam ākarṇaya
12.
Listen here, on this bank, to the pervasive, ear-pleasing sound (nectar for the ears) created by the trembling bracelets of women gracefully moving amidst arbors of delicate golden vines.
करिकरटगलितमदजलवलितश्चलवीचिचञ्चरीकचयैः ।
चर्वित एष कदर्थित इव कणनिकरो विरौति वारिनिधौ ॥ १३ ॥
चर्वित एष कदर्थित इव कणनिकरो विरौति वारिनिधौ ॥ १३ ॥
karikaraṭagalitamadajalavalitaścalavīcicañcarīkacayaiḥ ,
carvita eṣa kadarthita iva kaṇanikaro virauti vārinidhau 13
carvita eṣa kadarthita iva kaṇanikaro virauti vārinidhau 13
13.
karikaraṭagalitamadajalavalitaḥ calavīcicacañcarīkacayaiḥ
carvitaḥ eṣaḥ kadarthitaḥ iva kaṇanikaraḥ virauti vārinidhau
carvitaḥ eṣaḥ kadarthitaḥ iva kaṇanikaraḥ virauti vārinidhau
13.
vārinidhau karikaraṭagalitamadajalavalitaḥ calavīcicacañcarīkacayaiḥ
carvitaḥ kadarthitaḥ iva eṣaḥ kaṇanikaraḥ virauti
carvitaḥ kadarthitaḥ iva eṣaḥ kaṇanikaraḥ virauti
13.
In the ocean, this mass of water particles, imbued with the ichor flowing from elephants' temples, appears as if chewed and tormented by the swarms of bee-like foam from the restless waves, and thus it roars.
पश्यामलेन्दुरामृतनवनीतशरीरसुन्दरीवलितः ।
पितुरुत्सङ्गे कुरुते जललीलां क्षीरवारिनिधौ ॥ १४ ॥
पितुरुत्सङ्गे कुरुते जललीलां क्षीरवारिनिधौ ॥ १४ ॥
paśyāmalendurāmṛtanavanītaśarīrasundarīvalitaḥ ,
piturutsaṅge kurute jalalīlāṃ kṣīravārinidhau 14
piturutsaṅge kurute jalalīlāṃ kṣīravārinidhau 14
14.
paśya amalendurāmṛtanavanītaśarīrasundarīvalitaḥ
pituḥ utsaṅge kurute jalalīlām kṣīravārinidhau
pituḥ utsaṅge kurute jalalīlām kṣīravārinidhau
14.
paśya kṣīravārinidhau amalendurāmṛtanavanītaśarīrasundarīvalitaḥ
pituḥ utsaṅge jalalīlām kurute
pituḥ utsaṅge jalalīlām kurute
14.
Behold! Accompanied by beautiful women whose bodies are like pure moonlight, nectar, and fresh butter, he engages in water sports on his father's lap in the milk ocean.
नृत्यन्ति मत्तकलकोकिलकाकलीकाः पश्यामले मलयसानुनि बालवल्ल्यः ।
लोलालिजालनयनारुणपत्रपाणिपुष्पा मधूत्सवविलासविशेषवत्यः ॥ १५ ॥
लोलालिजालनयनारुणपत्रपाणिपुष्पा मधूत्सवविलासविशेषवत्यः ॥ १५ ॥
nṛtyanti mattakalakokilakākalīkāḥ paśyāmale malayasānuni bālavallyaḥ ,
lolālijālanayanāruṇapatrapāṇipuṣpā madhūtsavavilāsaviśeṣavatyaḥ 15
lolālijālanayanāruṇapatrapāṇipuṣpā madhūtsavavilāsaviśeṣavatyaḥ 15
15.
nṛtyanti mattakalakokilakākalīkāḥ
paśya amale malayasānuni bālavallyaḥ
lolālijālanayanāruṇapatrapāṇipuṣpāḥ
madhūtsavavilāsaviśeṣavatyaḥ
paśya amale malayasānuni bālavallyaḥ
lolālijālanayanāruṇapatrapāṇipuṣpāḥ
madhūtsavavilāsaviśeṣavatyaḥ
15.
paśya amale malayasānuni
mattakalakokilakākalīkāḥ
lolālijālanayanāruṇapatrapāṇipuṣpāḥ
madhūtsavavilāsaviśeṣavatyaḥ bālavallyaḥ nṛtyanti
mattakalakokilakākalīkāḥ
lolālijālanayanāruṇapatrapāṇipuṣpāḥ
madhūtsavavilāsaviśeṣavatyaḥ bālavallyaḥ nṛtyanti
15.
Behold! On the pure slope of the Malaya mountain, the young creepers are dancing. Their charming cooing is like that of intoxicated cuckoos, they have restless swarms of bees for eyes, red leaves for hands, and flowers as their adornment, all endowed with a special charm befitting the spring festival.
वंशानां हृदि पर्वतेषु जलधौ तोयार्थिनीनां तु ये शुक्तीनां हृदये विशन्ति समये वर्षांभसां बिन्दवः ।
ते मुक्ताफलतां व्रजन्ति करिणां कुम्भेषु वान्यद्भवेत् शुद्धौ मौक्तिकवत्स्युरुत्तमगुणा एतास्त्रिधा जातयः ॥ १६ ॥
ते मुक्ताफलतां व्रजन्ति करिणां कुम्भेषु वान्यद्भवेत् शुद्धौ मौक्तिकवत्स्युरुत्तमगुणा एतास्त्रिधा जातयः ॥ १६ ॥
vaṃśānāṃ hṛdi parvateṣu jaladhau toyārthinīnāṃ tu ye śuktīnāṃ hṛdaye viśanti samaye varṣāṃbhasāṃ bindavaḥ ,
te muktāphalatāṃ vrajanti kariṇāṃ kumbheṣu vānyadbhavet śuddhau mauktikavatsyuruttamaguṇā etāstridhā jātayaḥ 16
te muktāphalatāṃ vrajanti kariṇāṃ kumbheṣu vānyadbhavet śuddhau mauktikavatsyuruttamaguṇā etāstridhā jātayaḥ 16
16.
vaṃśānām hṛdi parvateṣu jaladhau toyārthinīnām tu ye
śuktīnām hṛdaye viśanti samaye varṣā-ambhasām bindavaḥ te
muktā-phalatām vrajanti kariṇām kumbheṣu vā anyat bhavet
śuddhau mauktika-vat syuḥ uttama-guṇāḥ etāḥ tridhā jātayaḥ
śuktīnām hṛdaye viśanti samaye varṣā-ambhasām bindavaḥ te
muktā-phalatām vrajanti kariṇām kumbheṣu vā anyat bhavet
śuddhau mauktika-vat syuḥ uttama-guṇāḥ etāḥ tridhā jātayaḥ
16.
ye varṣā-ambhasām bindavaḥ toyārthinīnām śuktīnām hṛdaye
samaye viśanti te muktā-phalatām vrajanti vaṃśānām hṛdi
parvateṣu jaladhau kariṇām kumbheṣu vā anyat bhavet
etāḥ tridhā jātayaḥ śuddhau mauktika-vat uttama-guṇāḥ syuḥ
samaye viśanti te muktā-phalatām vrajanti vaṃśānām hṛdi
parvateṣu jaladhau kariṇām kumbheṣu vā anyat bhavet
etāḥ tridhā jātayaḥ śuddhau mauktika-vat uttama-guṇāḥ syuḥ
16.
The drops of rainwater which, seeking water, enter the heart of oysters in the ocean at the proper time, become pearls. Similarly, within bamboos or on mountains, and certainly within the frontal globes of elephants, other precious things are produced. These three distinct types of natural products, in their pure form, possess excellent qualities, resembling pearls.
शैलेऽब्धौ पुरुषेऽवनौ जलधरे भेके शिलायां गजे नानाकारधरा भवन्ति मणयः कर्माणि तेषां विभो ।
ह्लादोच्चाटनमारणज्वरभयभ्रान्तिप्रकाशान्धताखेदोत्तापनभूनभोगतिदृशो नाशो विधानं तथा ॥ १७ ॥
ह्लादोच्चाटनमारणज्वरभयभ्रान्तिप्रकाशान्धताखेदोत्तापनभूनभोगतिदृशो नाशो विधानं तथा ॥ १७ ॥
śaile'bdhau puruṣe'vanau jaladhare bheke śilāyāṃ gaje nānākāradharā bhavanti maṇayaḥ karmāṇi teṣāṃ vibho ,
hlādoccāṭanamāraṇajvarabhayabhrāntiprakāśāndhatākhedottāpanabhūnabhogatidṛśo nāśo vidhānaṃ tathā 17
hlādoccāṭanamāraṇajvarabhayabhrāntiprakāśāndhatākhedottāpanabhūnabhogatidṛśo nāśo vidhānaṃ tathā 17
17.
śaile abdhau puruṣe avanau jaladhare bheke śilāyām gaje
nānā-ākāra-dharāḥ bhavanti maṇayaḥ karmāṇi teṣām vibho
hlāda-uccāṭana-māraṇa-jvara-bhaya-bhrānti-prakāśa-andhatā-kheda-uttāpana-bhū-nabhaḥ-gati-dṛśaḥ
nāśaḥ vidhānam tathā
nānā-ākāra-dharāḥ bhavanti maṇayaḥ karmāṇi teṣām vibho
hlāda-uccāṭana-māraṇa-jvara-bhaya-bhrānti-prakāśa-andhatā-kheda-uttāpana-bhū-nabhaḥ-gati-dṛśaḥ
nāśaḥ vidhānam tathā
17.
vibho maṇayaḥ śaile abdhau puruṣe avanau jaladhare bheke śilāyām gaje nānā-ākāra-dharāḥ bhavanti.
teṣām karmāṇi hlāda-uccāṭana-māraṇa-jvara-bhaya-bhrānti-prakāśa-andhatā-kheda-uttāpana-bhū-nabhaḥ-gati-dṛśaḥ nāśaḥ tathā vidhānam (ca) (iti) (santīti)
teṣām karmāṇi hlāda-uccāṭana-māraṇa-jvara-bhaya-bhrānti-prakāśa-andhatā-kheda-uttāpana-bhū-nabhaḥ-gati-dṛśaḥ nāśaḥ tathā vidhānam (ca) (iti) (santīti)
17.
O Lord, gems (maṇi) of various forms are found in mountains, in the ocean, within individuals (puruṣa), on the earth, in clouds, in frogs, in rocks, and in elephants. Their powerful effects include causing joy, driving away evil, lethal harm, fever, fear, delusion, illumination, blindness, exhaustion, torment, movement on earth and in the sky, enhanced vision, destruction, and creation.
वातायनोदरगवाक्षकवाटकक्षाद्वाराननैरिह पुराण्युदिते पठन्ति ।
श्वभ्राभ्रकन्दरदरीवनवेणुरन्ध्रवर्गेण मन्दर इवामृतसिन्धुमिन्दुम् ॥ १८ ॥
श्वभ्राभ्रकन्दरदरीवनवेणुरन्ध्रवर्गेण मन्दर इवामृतसिन्धुमिन्दुम् ॥ १८ ॥
vātāyanodaragavākṣakavāṭakakṣādvārānanairiha purāṇyudite paṭhanti ,
śvabhrābhrakandaradarīvanaveṇurandhravargeṇa mandara ivāmṛtasindhumindum 18
śvabhrābhrakandaradarīvanaveṇurandhravargeṇa mandara ivāmṛtasindhumindum 18
18.
vātāyana-udara-gavākṣa-kavāṭa-kakṣā-dvāra-ānanaiḥ
iha purāṇāni udite paṭhanti
śvabhra-abhra-kandara-darī-vana-veṇu-randhra-vargeṇa
mandaraḥ iva amṛta-sindhum indum
iha purāṇāni udite paṭhanti
śvabhra-abhra-kandara-darī-vana-veṇu-randhra-vargeṇa
mandaraḥ iva amṛta-sindhum indum
18.
iha purāṇāni udite vātāyana-udara-gavākṣa-kavāṭa-kakṣā-dvāra-ānanaiḥ paṭhanti.
(tathā) śvabhra-abhra-kandara-darī-vana-veṇu-randhra-vargeṇa mandaraḥ iva amṛta-sindhum indum (paṭhanti).
(tathā) śvabhra-abhra-kandara-darī-vana-veṇu-randhra-vargeṇa mandaraḥ iva amṛta-sindhum indum (paṭhanti).
18.
Here, when the sun rises, people recite the Purāṇas through the openings of large windows, inner windows, small windows, door-panels, and chamber doors. This recitation, echoing through pits, clouds, caves, ravines, forests, and bamboo holes, is like Mount Mandara churning the ocean of nectar to produce the moon.
एतच्छृङ्गं हरति पवनः किंस्विदित्युन्मुखीभिर्दृष्टोत्साहश्चकितचकितं मुग्धसिद्धाङ्गनाभिः ।
प्रालेयाद्रेः प्रतितटवनं प्रोत्पतत्यभ्रमूर्ध्वं वज्रस्तम्भो गगनसुतलोत्तोलनायेव भूमेः ॥ १९ ॥
प्रालेयाद्रेः प्रतितटवनं प्रोत्पतत्यभ्रमूर्ध्वं वज्रस्तम्भो गगनसुतलोत्तोलनायेव भूमेः ॥ १९ ॥
etacchṛṅgaṃ harati pavanaḥ kiṃsvidityunmukhībhirdṛṣṭotsāhaścakitacakitaṃ mugdhasiddhāṅganābhiḥ ,
prāleyādreḥ pratitaṭavanaṃ protpatatyabhramūrdhvaṃ vajrastambho gaganasutalottolanāyeva bhūmeḥ 19
prāleyādreḥ pratitaṭavanaṃ protpatatyabhramūrdhvaṃ vajrastambho gaganasutalottolanāyeva bhūmeḥ 19
19.
etat śṛṅgam harati pavanaḥ kimsvit iti unmukhībhiḥ
dṛṣṭa-utsāhaḥ cakita-cakitam mugdha-siddha-aṅganābhiḥ
prāleya-adreḥ prati-taṭa-vanam protpatati abhram ūrdhvam
vajra-stambhaḥ gagana-sutala-uttolanāya iva bhūmeḥ
dṛṣṭa-utsāhaḥ cakita-cakitam mugdha-siddha-aṅganābhiḥ
prāleya-adreḥ prati-taṭa-vanam protpatati abhram ūrdhvam
vajra-stambhaḥ gagana-sutala-uttolanāya iva bhūmeḥ
19.
kimsvit etat śṛṅgam pavanaḥ harati iti unmukhībhiḥ dṛṣṭa-utsāhaḥ cakita-cakitam mugdha-siddha-aṅganābhiḥ (dṛśyate).
prāleya-adreḥ prati-taṭa-vanam abhram ūrdhvam protpatati,
(tat) bhūmeḥ gagana-sutala-uttolanāya vajra-stambhaḥ iva (asti).
prāleya-adreḥ prati-taṭa-vanam abhram ūrdhvam protpatati,
(tat) bhūmeḥ gagana-sutala-uttolanāya vajra-stambhaḥ iva (asti).
19.
“Is this peak being carried away by the wind?” - thus, with uplifted faces and filled with enthusiasm, innocent Siddha women (celestial nymphs) gaze in utter astonishment. From the snowy mountain (Himalayas), a cloud rises high, soaring over the forests on its slopes, appearing like a thunderbolt-pillar attempting to lift the lower celestial regions from the earth.
गङ्गातरङ्गहिमसीकरशीतलानि विद्याधराध्युषितचारुशिलातलानि ।
पुष्पाभ्रसंवलितपुष्पितकाननानि राजन्विलोकय महेन्द्रगिरेस्तटानि ॥ २० ॥
पुष्पाभ्रसंवलितपुष्पितकाननानि राजन्विलोकय महेन्द्रगिरेस्तटानि ॥ २० ॥
gaṅgātaraṅgahimasīkaraśītalāni vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni ,
puṣpābhrasaṃvalitapuṣpitakānanāni rājanvilokaya mahendragirestaṭāni 20
puṣpābhrasaṃvalitapuṣpitakānanāni rājanvilokaya mahendragirestaṭāni 20
20.
gaṅgātaraṅgahimasīkaraśītalāni
vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni
puṣpābhrasaṃvalitapuṣpitakānanāni
rājan vilokaya mahendragireḥ taṭāni
vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni
puṣpābhrasaṃvalitapuṣpitakānanāni
rājan vilokaya mahendragireḥ taṭāni
20.
rājan mahendragireḥ taṭāni
gaṅgātaraṅgahimasīkaraśītalāni
vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni
puṣpābhrasaṃvalitapuṣpitakānanāni vilokaya
gaṅgātaraṅgahimasīkaraśītalāni
vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni
puṣpābhrasaṃvalitapuṣpitakānanāni vilokaya
20.
O King, behold the slopes of Mahendra mountain, which are cool with the icy spray of the Gaṅgā’s waves, whose beautiful rock surfaces are inhabited by Vidyādharas, and whose flowering forests are mingled with flower-clouds.
देशान्तरेषु विततानि वनान्तराणि पुष्पस्थलान्युपवनान्यथ पत्तनानि ।
तीर्थेषु पूतभुवनानि जलानि दृष्ट्वा दौर्भाग्यमीतिरपयाति जवानुविद्धा ॥ २१ ॥
तीर्थेषु पूतभुवनानि जलानि दृष्ट्वा दौर्भाग्यमीतिरपयाति जवानुविद्धा ॥ २१ ॥
deśāntareṣu vitatāni vanāntarāṇi puṣpasthalānyupavanānyatha pattanāni ,
tīrtheṣu pūtabhuvanāni jalāni dṛṣṭvā daurbhāgyamītirapayāti javānuviddhā 21
tīrtheṣu pūtabhuvanāni jalāni dṛṣṭvā daurbhāgyamītirapayāti javānuviddhā 21
21.
deśāntareṣu vitatāni vanāntarāṇi
puṣpasthalāni upavanāni atha pattanāni
tīrtheṣu pūtabhuvanāni jalāni dṛṣṭvā
daurbhāgyamītiḥ apayāti javānuviddhā
puṣpasthalāni upavanāni atha pattanāni
tīrtheṣu pūtabhuvanāni jalāni dṛṣṭvā
daurbhāgyamītiḥ apayāti javānuviddhā
21.
deśāntareṣu vitatāni vanāntarāṇi
puṣpasthalāni upavanāni atha pattanāni
tīrtheṣu pūtabhuvanāni jalāni dṛṣṭvā
javānuviddhā daurbhāgyamītiḥ apayāti
puṣpasthalāni upavanāni atha pattanāni
tīrtheṣu pūtabhuvanāni jalāni dṛṣṭvā
javānuviddhā daurbhāgyamītiḥ apayāti
21.
Having seen the vast forests, flower-filled places, gardens, and cities spread across various countries, and having seen the purifying waters in holy sites (tīrtha), the fear of misfortune swiftly departs.
श्रृङ्गाणि पूरितदिगन्तरमण्डलानि श्वभ्राभ्रकन्दरनिकुञ्जकुलाकुलानि ।
व्योमोपमान्यपि च वारिधिकुण्डलानि दृष्ट्वा गलन्ति कुकृतानि बृहत्तराणि ॥ २२ ॥
व्योमोपमान्यपि च वारिधिकुण्डलानि दृष्ट्वा गलन्ति कुकृतानि बृहत्तराणि ॥ २२ ॥
śrṛṅgāṇi pūritadigantaramaṇḍalāni śvabhrābhrakandaranikuñjakulākulāni ,
vyomopamānyapi ca vāridhikuṇḍalāni dṛṣṭvā galanti kukṛtāni bṛhattarāṇi 22
vyomopamānyapi ca vāridhikuṇḍalāni dṛṣṭvā galanti kukṛtāni bṛhattarāṇi 22
22.
śṛṅgāṇi pūritadigantaramandalāni
śvabhrābhrkandaranikuñjakulākulāni
vyomopamāni api ca vāridhikuṇḍalāni
dṛṣṭvā galanti kukṛtāni bṛhattaraāṇi
śvabhrābhrkandaranikuñjakulākulāni
vyomopamāni api ca vāridhikuṇḍalāni
dṛṣṭvā galanti kukṛtāni bṛhattaraāṇi
22.
pūritadigantaramandalāni
śvabhrābhrkandaranikuñjakulākulāni vyomopamāni
api ca vāridhikuṇḍalāni śṛṅgāṇi
dṛṣṭvā bṛhattaraāṇi kukṛtāni galanti
śvabhrābhrkandaranikuñjakulākulāni vyomopamāni
api ca vāridhikuṇḍalāni śṛṅgāṇi
dṛṣṭvā bṛhattaraāṇi kukṛtāni galanti
22.
Having seen the mountain peaks, which fill the entire expanse of the regions, are teeming with multitudes of chasms, clouds, caves, and bowers, and which, resembling the sky, also encircle the oceans, even the greatest misdeeds melt away.
रम्याश्चन्दनवीथयो हि मलये विन्ध्ये मदान्धा गजाः कैलासे नृप पादजाति कनकं चन्द्रं महेन्द्राचले ।
दिव्याश्चौषधयस्तुषारशिखरे सर्वत्र रत्नानि वै सन्त्यन्धाखुवदेष जीर्णसदने व्यर्थं जनो जीर्यते ॥ २३ ॥
दिव्याश्चौषधयस्तुषारशिखरे सर्वत्र रत्नानि वै सन्त्यन्धाखुवदेष जीर्णसदने व्यर्थं जनो जीर्यते ॥ २३ ॥
ramyāścandanavīthayo hi malaye vindhye madāndhā gajāḥ kailāse nṛpa pādajāti kanakaṃ candraṃ mahendrācale ,
divyāścauṣadhayastuṣāraśikhare sarvatra ratnāni vai santyandhākhuvadeṣa jīrṇasadane vyarthaṃ jano jīryate 23
divyāścauṣadhayastuṣāraśikhare sarvatra ratnāni vai santyandhākhuvadeṣa jīrṇasadane vyarthaṃ jano jīryate 23
23.
ramyāḥ candanavīthayaḥ hi malaye vindhye madāndhāḥ gajāḥ
kailāse nṛpa pādajāti kanakam candram mahendrācale
divyāḥ ca oṣadhayaḥ tuṣāraśikhare sarvatra ratnāni vai
santi andhākhuvat eṣa jīrṇasadane vyartham janaḥ jīryate
kailāse nṛpa pādajāti kanakam candram mahendrācale
divyāḥ ca oṣadhayaḥ tuṣāraśikhare sarvatra ratnāni vai
santi andhākhuvat eṣa jīrṇasadane vyartham janaḥ jīryate
23.
nṛpa malaye hi ramyāḥ candanavīthayaḥ vindhye madāndhāḥ
gajāḥ kailāse pādajāti kanakam mahendrācale candram
ca tuṣāraśikhare divyāḥ oṣadhayaḥ sarvatra vai ratnāni
santi eṣa janaḥ andhākhuvat jīrṇasadane vyartham jīryate
gajāḥ kailāse pādajāti kanakam mahendrācale candram
ca tuṣāraśikhare divyāḥ oṣadhayaḥ sarvatra vai ratnāni
santi eṣa janaḥ andhākhuvat jīrṇasadane vyartham jīryate
23.
O King, indeed, charming sandalwood groves are found on Malaya, rut-maddened elephants in the Vindhya mountains, native gold on Kailāsa, and moon-like gems on Mahendra mountain. Moreover, divine herbs are on the snowy peak, and jewels are found everywhere. (Yet), like a blind mouse in a crumbling house, this person uselessly wastes away.
सोन्नतं जगदिवोरुतटाकं वारिणा विवलितं तिमिरेण ।
प्रस्फुरन्ति च युगान्त इवैता विद्युतः शफरिका इव लोलाः ॥ २४ ॥
प्रस्फुरन्ति च युगान्त इवैता विद्युतः शफरिका इव लोलाः ॥ २४ ॥
sonnataṃ jagadivorutaṭākaṃ vāriṇā vivalitaṃ timireṇa ,
prasphuranti ca yugānta ivaitā vidyutaḥ śapharikā iva lolāḥ 24
prasphuranti ca yugānta ivaitā vidyutaḥ śapharikā iva lolāḥ 24
24.
saḥ unnataṃ jagat iva urutaṭākaṃ
vāriṇā vivalitaṃ timireṇa
prasphuranti ca yuga-ante iva
etāḥ vidyutaḥ śapharikāḥ iva lolāḥ
vāriṇā vivalitaṃ timireṇa
prasphuranti ca yuga-ante iva
etāḥ vidyutaḥ śapharikāḥ iva lolāḥ
24.
saḥ unnataṃ jagat vāriṇā timireṇa
vivalitaṃ urutaṭākaṃ iva ca
etāḥ lolāḥ śapharikāḥ iva
vidyutaḥ yuga-ante iva prasphuranti
vivalitaṃ urutaṭākaṃ iva ca
etāḥ lolāḥ śapharikāḥ iva
vidyutaḥ yuga-ante iva prasphuranti
24.
That elevated world (jagat), agitated by water and darkness, appears like a vast lake. And these lightning flashes, restless like small fish, gleam forth as if at the end of a cosmic age (yuga).
सावश्यायाश्याननीहारधारा धारोद्गारान्वारिदान्मादयन्तः ।
शीतानीतोद्दामरोमाञ्चचर्चाः प्रोद्यच्छब्दं वान्त्यहो वर्षवाताः ॥ २५ ॥
शीतानीतोद्दामरोमाञ्चचर्चाः प्रोद्यच्छब्दं वान्त्यहो वर्षवाताः ॥ २५ ॥
sāvaśyāyāśyānanīhāradhārā dhārodgārānvāridānmādayantaḥ ,
śītānītoddāmaromāñcacarcāḥ prodyacchabdaṃ vāntyaho varṣavātāḥ 25
śītānītoddāmaromāñcacarcāḥ prodyacchabdaṃ vāntyaho varṣavātāḥ 25
25.
aho sa-avaśyāya-āśyāna-nīhāra-dhārāḥ
dhāra-udgārān vāridān mādayantaḥ
śīta-ānīta-uddāma-romāñca-carcāḥ
pra-udyac-chabdaṃ vānti varṣa-vātāḥ
dhāra-udgārān vāridān mādayantaḥ
śīta-ānīta-uddāma-romāñca-carcāḥ
pra-udyac-chabdaṃ vānti varṣa-vātāḥ
25.
aho sa-avaśyāya-āśyāna-nīhāra-dhārāḥ
dhāra-udgārān vāridān mādayantaḥ
śīta-ānīta-uddāma-romāñca-carcāḥ
varṣa-vātāḥ pra-udyac-chabdaṃ vānti
dhāra-udgārān vāridān mādayantaḥ
śīta-ānīta-uddāma-romāñca-carcāḥ
varṣa-vātāḥ pra-udyac-chabdaṃ vānti
25.
Oh! The rain winds blow with a rising sound, carrying streaks of condensed, dewy mist. They intoxicate the clouds with their torrents and cause an abundant spreading of goosebumps brought on by the cold.
हा वाति नीलजलदप्रसरानुसारी वातः किरन्विटपिपल्लवपुष्पगुच्छान् ।
धीरोत्करद्रुमवनान्तरचारचारुरासारसीकरकदम्बकसारसारः ॥ २६ ॥
धीरोत्करद्रुमवनान्तरचारचारुरासारसीकरकदम्बकसारसारः ॥ २६ ॥
hā vāti nīlajaladaprasarānusārī vātaḥ kiranviṭapipallavapuṣpagucchān ,
dhīrotkaradrumavanāntaracāracārurāsārasīkarakadambakasārasāraḥ 26
dhīrotkaradrumavanāntaracāracārurāsārasīkarakadambakasārasāraḥ 26
26.
hā vāti nīla-jalada-prasara-anusārī
vātaḥ kiran viṭapi-pallava-puṣpa-gucchān
dhīra-utkara-druma-vana-antara-cāra-cāruḥ
āsāra-sīkara-kadambaka-sāra-sāraḥ
vātaḥ kiran viṭapi-pallava-puṣpa-gucchān
dhīra-utkara-druma-vana-antara-cāra-cāruḥ
āsāra-sīkara-kadambaka-sāra-sāraḥ
26.
hā vātaḥ nīla-jalada-prasara-anusārī
viṭapi-pallava-puṣpa-gucchān kiran
dhīra-utkara-druma-vana-antara-cāra-cāruḥ
āsāra-sīkara-kadambaka-sāra-sāraḥ vāti
viṭapi-pallava-puṣpa-gucchān kiran
dhīra-utkara-druma-vana-antara-cāra-cāruḥ
āsāra-sīkara-kadambaka-sāra-sāraḥ vāti
26.
Oh! The wind blows, following the expanse of dark clouds, scattering clusters of tree-sprouts and flowers. It is charming due to its movement through forests dense with trees, and it is the very essence of the multitude of raindrops from a heavy downpour.
मारुताः सुरतक्रान्तकान्तानिःश्वसितैरिमे ।
वहन्ति वृद्धिं गन्धं च लवं स्वर्गादिव च्युताः ॥ २७ ॥
वहन्ति वृद्धिं गन्धं च लवं स्वर्गादिव च्युताः ॥ २७ ॥
mārutāḥ suratakrāntakāntāniḥśvasitairime ,
vahanti vṛddhiṃ gandhaṃ ca lavaṃ svargādiva cyutāḥ 27
vahanti vṛddhiṃ gandhaṃ ca lavaṃ svargādiva cyutāḥ 27
27.
ime mārutāḥ surata-krānta-kāntā-niḥśvasitaiḥ
svargāt iva cyutāḥ vahanti vṛddhim gandhaṃ ca lavaṃ
svargāt iva cyutāḥ vahanti vṛddhim gandhaṃ ca lavaṃ
27.
ime mārutāḥ surata-krānta-kāntā-niḥśvasitaiḥ
svargāt iva cyutāḥ vṛddhim gandhaṃ ca lavaṃ vahanti
svargāt iva cyutāḥ vṛddhim gandhaṃ ca lavaṃ vahanti
27.
These winds, as if descended from heaven (svarga), carry an intensified fragrance and a particle (of it), due to the breaths of beloved women (kāntā) weary from lovemaking (surata).
कुवलयकुवलयविकचनकुसुमलताविदलनोद्यता मृदवः ।
घनपटपाटनपटवो विधुतोपवना वहन्त्यमी पवनाः ॥ २८ ॥
घनपटपाटनपटवो विधुतोपवना वहन्त्यमी पवनाः ॥ २८ ॥
kuvalayakuvalayavikacanakusumalatāvidalanodyatā mṛdavaḥ ,
ghanapaṭapāṭanapaṭavo vidhutopavanā vahantyamī pavanāḥ 28
ghanapaṭapāṭanapaṭavo vidhutopavanā vahantyamī pavanāḥ 28
28.
kuvalayakuvalayavikacanakusumalātāvidalanodyatāḥ mṛdavaḥ
ghanapaṭapāṭanapaṭavaḥ vidhutopavanāḥ vahanti amī pavanāḥ
ghanapaṭapāṭanapaṭavaḥ vidhutopavanāḥ vahanti amī pavanāḥ
28.
amī mṛdavaḥ kuvalayakuvalayavikacanakusumalātāvidalanodyatāḥ
ghanapaṭapāṭanapaṭavaḥ vidhutopavanāḥ pavanāḥ vahanti
ghanapaṭapāṭanapaṭavaḥ vidhutopavanāḥ pavanāḥ vahanti
28.
These gentle winds blow, eager to cause water-lilies and lotuses to blossom and to tear apart flower creepers, skillful at splitting dense masses of clouds, and having shaken the groves.
संध्याभ्रलेशानुपयन्ति वाता नभस्तले कोमलकम्पनेन ।
नृपाङ्गणे पुष्पविचित्रलेखानुवासिते भृत्यवरा इवैते ॥ २९ ॥
नृपाङ्गणे पुष्पविचित्रलेखानुवासिते भृत्यवरा इवैते ॥ २९ ॥
saṃdhyābhraleśānupayanti vātā nabhastale komalakampanena ,
nṛpāṅgaṇe puṣpavicitralekhānuvāsite bhṛtyavarā ivaite 29
nṛpāṅgaṇe puṣpavicitralekhānuvāsite bhṛtyavarā ivaite 29
29.
sandhyābhralēśān upayanti vātāḥ nabhastalē komalakampanēna
nṛpāṅgaṇē puṣpavicitralēkhānuvāsitē bhṛtyavarāḥ iva ētē
nṛpāṅgaṇē puṣpavicitralēkhānuvāsitē bhṛtyavarāḥ iva ētē
29.
ētē vātāḥ komalakampanēna nabhastalē sandhyābhralēśān upayanti,
nṛpāṅgaṇē puṣpavicitralēkhānuvāsitē bhṛtyavarāḥ iva
nṛpāṅgaṇē puṣpavicitralēkhānuvāsitē bhṛtyavarāḥ iva
29.
With a gentle stirring, these winds gather fragments of twilight clouds in the sky, just as excellent servants are present in a king's courtyard adorned with intricate floral patterns.
क्वचित्कुसुमगन्धयः कमलवर्गगन्धाः क्वचित्क्वचितकुसुमवर्षिणो ललितकेसरासारिणः ।
क्वचिच्च हिमपाण्डवो हरितपीतलश्यामला वहन्ति शिखरानिलाः सुरतमन्दघर्मच्छिदः ॥ ३० ॥
क्वचिच्च हिमपाण्डवो हरितपीतलश्यामला वहन्ति शिखरानिलाः सुरतमन्दघर्मच्छिदः ॥ ३० ॥
kvacitkusumagandhayaḥ kamalavargagandhāḥ kvacitkvacitakusumavarṣiṇo lalitakesarāsāriṇaḥ ,
kvacicca himapāṇḍavo haritapītalaśyāmalā vahanti śikharānilāḥ suratamandagharmacchidaḥ 30
kvacicca himapāṇḍavo haritapītalaśyāmalā vahanti śikharānilāḥ suratamandagharmacchidaḥ 30
30.
kvacit kusumagandhayaḥ kamalavargagandhāḥ
kvacit kusumavarṣiṇaḥ lalitakēsarāsāriṇaḥ
kvacit ca himapāṇḍavaḥ haritapītalasyāmalāḥ
vahanti śikharānilāḥ suratamandagharmacchidaḥ
kvacit kusumavarṣiṇaḥ lalitakēsarāsāriṇaḥ
kvacit ca himapāṇḍavaḥ haritapītalasyāmalāḥ
vahanti śikharānilāḥ suratamandagharmacchidaḥ
30.
śikharānilāḥ kvacit kusumagandhayaḥ,
kvacit kamalavargagandhāḥ,
kvacit kusumavarṣiṇaḥ,
lalitakēsarāsāriṇaḥ,
kvacit ca himapāṇḍavaḥ,
haritapītalasyāmalāḥ,
suratamandagharmacchidaḥ vahanti
kvacit kamalavargagandhāḥ,
kvacit kusumavarṣiṇaḥ,
lalitakēsarāsāriṇaḥ,
kvacit ca himapāṇḍavaḥ,
haritapītalasyāmalāḥ,
suratamandagharmacchidaḥ vahanti
30.
These mountain peak winds blow: in some places, they are fragrant with flowers; in others, fragrant with multitudes of lotuses; in some places, they shower flowers and beautiful filaments; and in others, they are pale from snow, greenish, yellowish, and dark, gently dispelling the sweat of amorous sport.
क्वचिद्हुंकारकांकारैरङ्गारनिकरान्करैः ।
किंकरैर्विकिरत्यर्को मूर्खसंसर्गवानिव ॥ ३१ ॥
किंकरैर्विकिरत्यर्को मूर्खसंसर्गवानिव ॥ ३१ ॥
kvacidhuṃkārakāṃkārairaṅgāranikarānkaraiḥ ,
kiṃkarairvikiratyarko mūrkhasaṃsargavāniva 31
kiṃkarairvikiratyarko mūrkhasaṃsargavāniva 31
31.
kvacit huṃkārakāṃkāraiḥ aṅgāranikarān karaiḥ
kiṃkaraiḥ vikirati arkaḥ mūrkhasansargavān iva
kiṃkaraiḥ vikirati arkaḥ mūrkhasansargavān iva
31.
kvacit arkaḥ karaiḥ aṅgāranikarān vikirati,
mūrkhasansargavān huṃkārakāṃkāraiḥ kiṃkaraiḥ iva
mūrkhasansargavān huṃkārakāṃkāraiḥ kiṃkaraiḥ iva
31.
Somewhere, the sun scatters heaps of embers with its rays, just as if a person associated with fools were scattering them with his servants' hands, accompanied by humming and buzzing sounds.
नररसायनतृप्तिविमुक्तया प्रमदया मदयापितलज्जया ।
उपगते वपुषा न विषह्यते विषविमूर्च्छनयेव समायता ॥ ३२ ॥
उपगते वपुषा न विषह्यते विषविमूर्च्छनयेव समायता ॥ ३२ ॥
nararasāyanatṛptivimuktayā pramadayā madayāpitalajjayā ,
upagate vapuṣā na viṣahyate viṣavimūrcchanayeva samāyatā 32
upagate vapuṣā na viṣahyate viṣavimūrcchanayeva samāyatā 32
32.
nararasāyanatṛptivimuktayā pramadayā madayāpitalajjayā
upagate vapuṣā na viṣahyate viṣavimūrcchanayā iva samāyatā
upagate vapuṣā na viṣahyate viṣavimūrcchanayā iva samāyatā
32.
madayāpitalajjayā pramadayā nararasāyanatṛptivimuktayā vapuṣā upagate na viṣahyate,
samāyatā iva viṣavimūrcchanayā
samāyatā iva viṣavimūrcchanayā
32.
Even for a passionate woman (pramadā), whose modesty is lost due to intoxication and who has been freed from the satisfaction derived from a man's vital essence (nararasāyana-tṛpti), a physical approach (by a man) is not endured; it is as if she were overcome by a fainting spell (vimūrcchanā) caused by poison (viṣa) upon its advent.
वलिततामरसा मृदुशीकराः शशिकरोत्करवीचिविभेदिनः ।
सदहना इव तापमयाः पुरो विरहिणीषु वनावनिवायवः ॥ ३३ ॥
सदहना इव तापमयाः पुरो विरहिणीषु वनावनिवायवः ॥ ३३ ॥
valitatāmarasā mṛduśīkarāḥ śaśikarotkaravīcivibhedinaḥ ,
sadahanā iva tāpamayāḥ puro virahiṇīṣu vanāvanivāyavaḥ 33
sadahanā iva tāpamayāḥ puro virahiṇīṣu vanāvanivāyavaḥ 33
33.
valitatāmarasāḥ mṛduśīkarāḥ śaśikarotkaravīcivibhedinaḥ
sadahanāḥ iva tāpamayāḥ puro virahiṇīṣu vanāvanivāyavaḥ
sadahanāḥ iva tāpamayāḥ puro virahiṇīṣu vanāvanivāyavaḥ
33.
valitatāmarasāḥ mṛduśīkarāḥ śaśikarotkaravīcivibhedinaḥ
vanāvanivāyavaḥ virahiṇīṣu puro sadahanāḥ iva tāpamayāḥ
vanāvanivāyavaḥ virahiṇīṣu puro sadahanāḥ iva tāpamayāḥ
33.
The forest winds, which bend the lotuses and carry gentle spray, and which seem to cleave the waves of moonlight, appear before separated women (virahiṇī) as if fiery and filled with agony.
इह हि पूर्वपयोधितटावटे विकटपत्रपटाः कटकीतटाः ।
नवमदासवयौवनसंश्रयाः कलय यान्ति कथं शबरस्त्रियः ॥ ३४ ॥
नवमदासवयौवनसंश्रयाः कलय यान्ति कथं शबरस्त्रियः ॥ ३४ ॥
iha hi pūrvapayodhitaṭāvaṭe vikaṭapatrapaṭāḥ kaṭakītaṭāḥ ,
navamadāsavayauvanasaṃśrayāḥ kalaya yānti kathaṃ śabarastriyaḥ 34
navamadāsavayauvanasaṃśrayāḥ kalaya yānti kathaṃ śabarastriyaḥ 34
34.
iha hi pūrvapayodhitatāvaṭe vikaṭapatrapaṭāḥ kaṭakītaṭāḥ
navamadāsvayauvanasaṃśrayāḥ kalaya yānti kathaṃ śabarastriyaḥ
navamadāsvayauvanasaṃśrayāḥ kalaya yānti kathaṃ śabarastriyaḥ
34.
iha hi pūrvapayodhitatāvaṭe vikaṭapatrapaṭāḥ kaṭakītaṭāḥ
navamadāsvayauvanasaṃśrayāḥ śabarastriyaḥ kathaṃ kalaya yānti
navamadāsvayauvanasaṃśrayāḥ śabarastriyaḥ kathaṃ kalaya yānti
34.
Indeed, here in the hollows of the eastern ocean's shore, how do these Śabara women - who wear vast leaf-garments, have hips adorned with armlets, and rely on fresh intoxication and their own youth - pass their time?
नवरसासवसारनिशागमक्षयभयातुरचित्ततयाङ्गना ।
त्यजति कान्तमियं न मनागपि द्रुतमितो वलितेव पुरोऽहिभिः ॥ ३५ ॥
त्यजति कान्तमियं न मनागपि द्रुतमितो वलितेव पुरोऽहिभिः ॥ ३५ ॥
navarasāsavasāraniśāgamakṣayabhayāturacittatayāṅganā ,
tyajati kāntamiyaṃ na manāgapi drutamito valiteva puro'hibhiḥ 35
tyajati kāntamiyaṃ na manāgapi drutamito valiteva puro'hibhiḥ 35
35.
navarasāsavasāraniśāgamakṣayabhayāturacittatayā
aṅganā tyajati
kāntaṃ iyaṃ na manāk api
drutaṃ itaḥ valitā iva puraḥ ahiḥ
aṅganā tyajati
kāntaṃ iyaṃ na manāk api
drutaṃ itaḥ valitā iva puraḥ ahiḥ
35.
navarasāsavasāraniśāgamakṣayabhayāturacittatayā iyaṃ aṅganā kāntaṃ manāk api na tyajati,
puraḥ ahiḥ drutaṃ itaḥ valitā iva
puraḥ ahiḥ drutaṃ itaḥ valitā iva
35.
This woman (aṅganā), whose mind is distressed by the fear of the essence of the fresh intoxicating liquor running out at nightfall, does not abandon her lover even a little, as if she were quickly turned back from moving away by snakes appearing before her.
प्रभाततूर्यमुखरैर्दिवसैरिव तर्जिता ।
ह्रद्येव स्फुटिता नारी निलीना दयितोरसि ॥ ३६ ॥
ह्रद्येव स्फुटिता नारी निलीना दयितोरसि ॥ ३६ ॥
prabhātatūryamukharairdivasairiva tarjitā ,
hradyeva sphuṭitā nārī nilīnā dayitorasi 36
hradyeva sphuṭitā nārī nilīnā dayitorasi 36
36.
prabhātatūryamukharaiḥ divasaiḥ iva tarjitā
hradi iva sphuṭitā nārī nilīnā dayita urasi
hradi iva sphuṭitā nārī nilīnā dayita urasi
36.
dayita urasi nilīnā nārī prabhātatūryamukharaiḥ
divasaiḥ iva tarjitā hradi iva sphuṭitā
divasaiḥ iva tarjitā hradi iva sphuṭitā
36.
A woman, nestled upon her beloved's chest, was startled as if by the boisterous morning trumpets of the days, and bloomed forth as if a lotus in a lake.
प्रोत्फुल्लकिंशुकैषा दक्षिणजलधेस्तटेऽत्र वनराजी ।
ज्वलितेव जलतरङ्गैः पौनःपुन्येन सिच्यतेऽम्बुधिना ॥ ३७ ॥
ज्वलितेव जलतरङ्गैः पौनःपुन्येन सिच्यतेऽम्बुधिना ॥ ३७ ॥
protphullakiṃśukaiṣā dakṣiṇajaladhestaṭe'tra vanarājī ,
jvaliteva jalataraṅgaiḥ paunaḥpunyena sicyate'mbudhinā 37
jvaliteva jalataraṅgaiḥ paunaḥpunyena sicyate'mbudhinā 37
37.
protphullakiṃśukā eṣā dakṣiṇajaladheḥ taṭe atra vanarājī
jvalitā iva jalataraṅgaiḥ paunaḥpunyena sicyate ambudhinā
jvalitā iva jalataraṅgaiḥ paunaḥpunyena sicyate ambudhinā
37.
atra dakṣiṇajaladheḥ taṭe eṣā
protphullakiṃśukā vanarājī
jvalitā iva (asti) jalataraṅgaiḥ
paunaḥpunyena ambudhinā sicyate
protphullakiṃśukā vanarājī
jvalitā iva (asti) jalataraṅgaiḥ
paunaḥpunyena ambudhinā sicyate
37.
Here, on the shore of the southern ocean, this forest grove, vibrant with fully bloomed "kiṃśuka" trees, appears as if ablaze and is repeatedly sprinkled by the ocean's waves.
वास्या निर्यान्त्यनिलैर्धूमा इव कृष्णकेसराम्बुधराः ।
अङ्गारा इव कुसुमान्युपशान्ताङ्गारवच्च खगभृङ्गाः ॥ ३८ ॥
अङ्गारा इव कुसुमान्युपशान्ताङ्गारवच्च खगभृङ्गाः ॥ ३८ ॥
vāsyā niryāntyanilairdhūmā iva kṛṣṇakesarāmbudharāḥ ,
aṅgārā iva kusumānyupaśāntāṅgāravacca khagabhṛṅgāḥ 38
aṅgārā iva kusumānyupaśāntāṅgāravacca khagabhṛṅgāḥ 38
38.
vāsyā niryānti anilaiḥ dhūmāḥ iva kṛṣṇakesarāmbudharāḥ
aṅgārāḥ iva kusumāni upaśānta aṅgāravat ca khagabhṛṅgāḥ
aṅgārāḥ iva kusumāni upaśānta aṅgāravat ca khagabhṛṅgāḥ
38.
kṛṣṇakesarāmbudharāḥ anilaiḥ vāsyā dhūmāḥ iva niryānti.
kusumāni aṅgārāḥ iva,
ca khagabhṛṅgāḥ upaśāntāṅgāravat (bhavanti)
kusumāni aṅgārāḥ iva,
ca khagabhṛṅgāḥ upaśāntāṅgāravat (bhavanti)
38.
The dark-maned clouds emerge with the winds, appearing like smoke carrying fragrance. The flowers are like (glowing) embers, and the birds and bees are like extinguished embers.
ईदृश्येव विलोकय वनराजी सत्यवह्निना ज्वलिता ।
गिरिशिरसि तूत्तरस्यां दिशि दूरे धूयते च खे पवनैः ॥ ३९ ॥
गिरिशिरसि तूत्तरस्यां दिशि दूरे धूयते च खे पवनैः ॥ ३९ ॥
īdṛśyeva vilokaya vanarājī satyavahninā jvalitā ,
giriśirasi tūttarasyāṃ diśi dūre dhūyate ca khe pavanaiḥ 39
giriśirasi tūttarasyāṃ diśi dūre dhūyate ca khe pavanaiḥ 39
39.
īdṛśī eva vilokaya vanarājī satyavahninā jvalitā
giriśirasi tu uttarasyām diśi dūre dhūyate ca khe pavanaiḥ
giriśirasi tu uttarasyām diśi dūre dhūyate ca khe pavanaiḥ
39.
īdṛśī eva vanarājī satyavahninā jvalitā (asti).
(tām) vilokaya.
tu dūre uttarasyām diśi giriśirasi khe pavanaiḥ ca (dhūmaḥ) dhūyate.
(tām) vilokaya.
tu dūre uttarasyām diśi giriśirasi khe pavanaiḥ ca (dhūmaḥ) dhūyate.
39.
This very forest grove is indeed ablaze with a real fire. Behold! But far off, on a northern mountain peak, its smoke is scattered in the sky by the winds.
क्रौञ्चाचलस्य भुवि मन्थरमेघचक्रगम्भीरताररवनर्तितबर्हिणीयम् ।
पश्योत्थितं तुमुलमाकुलवर्षवातव्याधूतपुष्पफलपल्लवकाननीयम् ॥ ४० ॥
पश्योत्थितं तुमुलमाकुलवर्षवातव्याधूतपुष्पफलपल्लवकाननीयम् ॥ ४० ॥
krauñcācalasya bhuvi mantharameghacakragambhīratāraravanartitabarhiṇīyam ,
paśyotthitaṃ tumulamākulavarṣavātavyādhūtapuṣpaphalapallavakānanīyam 40
paśyotthitaṃ tumulamākulavarṣavātavyādhūtapuṣpaphalapallavakānanīyam 40
40.
krauñcācalasya bhuvi
mantharameghacakragambhīratāraravanartitabarhiṇīyam
paśya utthitam tumulam
ākulavarṣavātavyādhūtapuṣpaphalapallavakānanīyam
mantharameghacakragambhīratāraravanartitabarhiṇīyam
paśya utthitam tumulam
ākulavarṣavātavyādhūtapuṣpaphalapallavakānanīyam
40.
paśya krauñcācalasya bhuvi
mantharameghacakragambhīratāraravanartitabarhiṇīyam
ākulavarṣavātavyādhūtapuṣpaphalapallavakānanīyam
utthitam tumulam
mantharameghacakragambhīratāraravanartitabarhiṇīyam
ākulavarṣavātavyādhūtapuṣpaphalapallavakānanīyam
utthitam tumulam
40.
Behold! On the ground of the Krauñca mountain, a tumultuous scene has arisen: a forest whose flowers, fruits, and young sprouts are vigorously shaken by agitated monsoon winds, and where peahens dance to the deep, resonant roar of the slowly moving masses of clouds.
अस्ताचले विकटकाञ्चनकूटकोटिसंघट्टनस्फुटितजर्जरचारुसंधिः ।
खर्वं रथः पतति स स्म रवेः सचक्रचीत्कारतारतरकूबररास एषः ॥ ४१ ॥
खर्वं रथः पतति स स्म रवेः सचक्रचीत्कारतारतरकूबररास एषः ॥ ४१ ॥
astācale vikaṭakāñcanakūṭakoṭisaṃghaṭṭanasphuṭitajarjaracārusaṃdhiḥ ,
kharvaṃ rathaḥ patati sa sma raveḥ sacakracītkāratāratarakūbararāsa eṣaḥ 41
kharvaṃ rathaḥ patati sa sma raveḥ sacakracītkāratāratarakūbararāsa eṣaḥ 41
41.
astācale
vikaṭakāñcanakūṭakoṭisaṅghaṭṭanasphuṭitajarjaracārusandhiḥ
kharvam rathaḥ patati saḥ sma raveḥ
sacakracītkāratāratarakūbararāsaḥ eṣaḥ
vikaṭakāñcanakūṭakoṭisaṅghaṭṭanasphuṭitajarjaracārusandhiḥ
kharvam rathaḥ patati saḥ sma raveḥ
sacakracītkāratāratarakūbararāsaḥ eṣaḥ
41.
eṣaḥ raveḥ rathaḥ astācale
vikaṭakāñcanakūṭakoṭisaṅghaṭṭanasphuṭitajarjaracārusandhiḥ
kharvam
sacakracītkāratāratarakūbararāsaḥ saḥ sma patati
vikaṭakāñcanakūṭakoṭisaṅghaṭṭanasphuṭitajarjaracārusandhiḥ
kharvam
sacakracītkāratāratarakūbararāsaḥ saḥ sma patati
41.
Behold, this very chariot of the sun, with its wheels, pole, and reins, is falling in a broken state onto the setting mountain (astācala)! Its elegant joints are shattered and broken from the impact with the jagged golden peaks, and it emits a loud, piercing shriek.
भुवनभवनप्राकारेऽद्रौ निशाकरमेरुकं परिविकसितं मीतं भासा मलालिरुपाश्रितः ।
तदिह जगतां वस्तु श्रेष्ठं न किंचन विद्यते विधिरुपहतः कुर्यान्नो यत्क्षणेन कलङ्कितम् ॥ ४२ ॥
तदिह जगतां वस्तु श्रेष्ठं न किंचन विद्यते विधिरुपहतः कुर्यान्नो यत्क्षणेन कलङ्कितम् ॥ ४२ ॥
bhuvanabhavanaprākāre'drau niśākaramerukaṃ parivikasitaṃ mītaṃ bhāsā malālirupāśritaḥ ,
tadiha jagatāṃ vastu śreṣṭhaṃ na kiṃcana vidyate vidhirupahataḥ kuryānno yatkṣaṇena kalaṅkitam 42
tadiha jagatāṃ vastu śreṣṭhaṃ na kiṃcana vidyate vidhirupahataḥ kuryānno yatkṣaṇena kalaṅkitam 42
42.
bhuvanabhavanaprākāre adrau niśākaramerukam
parivikasitam mītam bhāsā malāliḥ upāśritaḥ tad iha
jagatām vastu śreṣṭham na kiñcana vidyate vidhiḥ
upahataḥ kuryāt na u yat kṣaṇena kalaṅkitam
parivikasitam mītam bhāsā malāliḥ upāśritaḥ tad iha
jagatām vastu śreṣṭham na kiñcana vidyate vidhiḥ
upahataḥ kuryāt na u yat kṣaṇena kalaṅkitam
42.
bhuvanabhavanaprākāre adrau niśākaramerukam parivikasitam mītam bhāsā (asti).
malāliḥ upāśritaḥ (asti).
tad iha jagatām śreṣṭham vastu na kiñcana vidyate,
yat upahataḥ vidhiḥ kṣaṇena kalaṅkitam na kuryāt u
malāliḥ upāśritaḥ (asti).
tad iha jagatām śreṣṭham vastu na kiñcana vidyate,
yat upahataḥ vidhiḥ kṣaṇena kalaṅkitam na kuryāt u
42.
On the mountain, which forms the rampart of the worlds' dwelling, the moon, like Mount Meru, is fully radiant, shining brightly. Still, a bee, stained with dirt, has taken refuge there. Thus, in this world, there exists nothing truly excellent (śreṣṭham) which fate (vidhiḥ), being flawed, cannot corrupt in an instant.
त्रिभुवनहराट्टहासो भुवनमहाभवन एष मङ्कोलः ।
क्षीरसलिलावपूरो गगनाब्धेश्चान्द्र आलोकः ॥ ४३ ॥
क्षीरसलिलावपूरो गगनाब्धेश्चान्द्र आलोकः ॥ ४३ ॥
tribhuvanaharāṭṭahāso bhuvanamahābhavana eṣa maṅkolaḥ ,
kṣīrasalilāvapūro gaganābdheścāndra ālokaḥ 43
kṣīrasalilāvapūro gaganābdheścāndra ālokaḥ 43
43.
tribhuvanaharāṭṭahāsaḥ bhuvanamahābhavanaḥ eṣaḥ maṅkolaḥ
kṣīrasalilāvapūraḥ gaganābdheḥ ca cāndraḥ ālokaḥ
kṣīrasalilāvapūraḥ gaganābdheḥ ca cāndraḥ ālokaḥ
43.
eṣaḥ maṅkolaḥ tribhuvanaharāṭṭahāsaḥ bhuvanamahābhavanaḥ
kṣīrasalilāvapūraḥ ca gaganābdheḥ cāndraḥ ālokaḥ
kṣīrasalilāvapūraḥ ca gaganābdheḥ cāndraḥ ālokaḥ
43.
This moon (maṅkola) is a loud, captivating laughter for the three worlds. It is the great palace of the worlds. It is also a flood of milky water, and the lunar light (candra) emanating from the ocean of the sky.
स्पृष्टप्रदोषमयमन्दरमथ्यमानचन्द्रार्णवोल्लसितदुग्धतरङ्गभङ्गैः ।
पश्य प्रभापटलकैः परिपूरिताङ्गीः पूरैरिवोग्रसरितः प्रसरद्भिराशाः ॥ ४४ ॥
पश्य प्रभापटलकैः परिपूरिताङ्गीः पूरैरिवोग्रसरितः प्रसरद्भिराशाः ॥ ४४ ॥
spṛṣṭapradoṣamayamandaramathyamānacandrārṇavollasitadugdhataraṅgabhaṅgaiḥ ,
paśya prabhāpaṭalakaiḥ paripūritāṅgīḥ pūrairivograsaritaḥ prasaradbhirāśāḥ 44
paśya prabhāpaṭalakaiḥ paripūritāṅgīḥ pūrairivograsaritaḥ prasaradbhirāśāḥ 44
44.
spṛṣṭapradoṣamayamandaramathyamānacandrārṇavollasitadugdhataraṅgabhaṅgaiḥ
paśya prabhāpaṭalakaiḥ paripūritāṅgīḥ
pūraiḥ iva ugrasaritaḥ prasaradbhiḥ āśāḥ
paśya prabhāpaṭalakaiḥ paripūritāṅgīḥ
pūraiḥ iva ugrasaritaḥ prasaradbhiḥ āśāḥ
44.
āśāḥ paripūritāṅgīḥ prabhāpaṭalakaiḥ
ugrasaritaḥ prasaradbhiḥ pūraiḥ iva
spṛṣṭapradoṣamayamandaramathyamānacandrārṇavollasitadugdhataraṅgabhaṅgaiḥ
paśya
ugrasaritaḥ prasaradbhiḥ pūraiḥ iva
spṛṣṭapradoṣamayamandaramathyamānacandrārṇavollasitadugdhataraṅgabhaṅgaiḥ
paśya
44.
Behold the directions, their forms completely filled by blankets of radiant light. This light is like the spreading floods of fierce rivers, and it resembles the breaking waves of milk that surged forth from the moon-ocean (the ocean of milk) as it was churned by Mount Mandara, touched by the luminous twilight.
एते पतन्त्यतुल तालकराललोलवेतालवालवलिता निशि गुह्यकौघाः ।
हूणेश्वरस्य नगराणि निरस्तशान्ति स्वस्तिश्रवादिविकलानि बलेन भोक्तुम् ॥ ४५ ॥
हूणेश्वरस्य नगराणि निरस्तशान्ति स्वस्तिश्रवादिविकलानि बलेन भोक्तुम् ॥ ४५ ॥
ete patantyatula tālakarālalolavetālavālavalitā niśi guhyakaughāḥ ,
hūṇeśvarasya nagarāṇi nirastaśānti svastiśravādivikalāni balena bhoktum 45
hūṇeśvarasya nagarāṇi nirastaśānti svastiśravādivikalāni balena bhoktum 45
45.
ete patanti atula tālakarālālollavetālāvālavalitā
niśi guhyakaughāḥ
hūṇeśvarasya nagarāṇi nirastaśānti
svastiśravādivikalāni balena bhoktum
niśi guhyakaughāḥ
hūṇeśvarasya nagarāṇi nirastaśānti
svastiśravādivikalāni balena bhoktum
45.
ete guhyakaughāḥ atula
tālakarālālollavetālāvālavalitāḥ niśi patanti
hūṇeśvarasya nagarāṇi nirastaśānti
svastiśravādivikalāni balena bhoktum
tālakarālālollavetālāvālavalitāḥ niśi patanti
hūṇeśvarasya nagarāṇi nirastaśānti
svastiśravādivikalāni balena bhoktum
45.
These hordes of Guhyakas are descending at night, endowed with incomparably formidable and restless tails like those of Vetālas, in order to seize by force the cities of the Hūṇa king, cities that are deprived of peace and devoid of auspicious recitations and similar sounds.
तावद्विभाति गगने परिपूर्णचन्द्रो यावद्वधूवदनमेति न सद्म बाह्यम् ।
अभ्युद्गतेऽङ्गणनभस्यबलाननेन्दाविन्दोः सिताभ्रशकलस्य च को विशेषः ॥ ४६ ॥
अभ्युद्गतेऽङ्गणनभस्यबलाननेन्दाविन्दोः सिताभ्रशकलस्य च को विशेषः ॥ ४६ ॥
tāvadvibhāti gagane paripūrṇacandro yāvadvadhūvadanameti na sadma bāhyam ,
abhyudgate'ṅgaṇanabhasyabalānanendāvindoḥ sitābhraśakalasya ca ko viśeṣaḥ 46
abhyudgate'ṅgaṇanabhasyabalānanendāvindoḥ sitābhraśakalasya ca ko viśeṣaḥ 46
46.
tāvat vibhāti gagane paripūrṇacandraḥ
yāvat vadhūvadanam eti na sadma bāhyam
abhyudgate aṅgaṇanabhasi abalānanendau
indoḥ sitābhraśakalasya ca kaḥ viśeṣaḥ
yāvat vadhūvadanam eti na sadma bāhyam
abhyudgate aṅgaṇanabhasi abalānanendau
indoḥ sitābhraśakalasya ca kaḥ viśeṣaḥ
46.
paripūrṇacandraḥ gagane tāvat vibhāti yāvat vadhūvadanam bāhyam sadma na eti.
abalānanendau aṅgaṇanabhasi abhyudgate,
indoḥ ca sitābhraśakalasya kaḥ viśeṣaḥ?
abalānanendau aṅgaṇanabhasi abhyudgate,
indoḥ ca sitābhraśakalasya kaḥ viśeṣaḥ?
46.
The full moon shines in the sky only until the bride's face comes out of the house. Once the moon-like face of the woman has risen in the sky of the courtyard, what distinction is there between the moon and a mere fragment of white cloud?
वृद्धानि चन्द्रांशुनवाम्बराणि गङ्गौघनिर्धूतशिलान्यमूनि ।
हिमाततान्युग्रलताजटानि तुषारशैलेश्वरमस्तकानि ॥ ४७ ॥
हिमाततान्युग्रलताजटानि तुषारशैलेश्वरमस्तकानि ॥ ४७ ॥
vṛddhāni candrāṃśunavāmbarāṇi gaṅgaughanirdhūtaśilānyamūni ,
himātatānyugralatājaṭāni tuṣāraśaileśvaramastakāni 47
himātatānyugralatājaṭāni tuṣāraśaileśvaramastakāni 47
47.
vṛddhāni candrāṃśunavāmbarāṇi gaṅgaughanirdhūtaśilāni
amūni himātatāni ugralatājaṭāni tuṣāraśaileśvaramastakāni
amūni himātatāni ugralatājaṭāni tuṣāraśaileśvaramastakāni
47.
amūni tuṣāraśaileśvaramastakāni vṛddhāni candrāṃśunavāmbarāṇi
gaṅgaughanirdhūtaśilāni himātatāni ugralatājaṭāni
gaṅgaughanirdhūtaśilāni himātatāni ugralatājaṭāni
47.
These immense peaks of the king of snowy mountains (the Himalayas) are adorned with new coverings of moonbeams, their rocks washed clean by the torrents of the Ganges, thoroughly covered in snow, and crowned with matted growths of formidable vines.
स एष मन्दारवनावतंसो दोलाप्सरोगेयविसारिवातः ।
क्वचिन्मणिद्योतविचित्रचित्रः संदृश्यते व्योमनि मन्दराद्रिः ॥ ४८ ॥
क्वचिन्मणिद्योतविचित्रचित्रः संदृश्यते व्योमनि मन्दराद्रिः ॥ ४८ ॥
sa eṣa mandāravanāvataṃso dolāpsarogeyavisārivātaḥ ,
kvacinmaṇidyotavicitracitraḥ saṃdṛśyate vyomani mandarādriḥ 48
kvacinmaṇidyotavicitracitraḥ saṃdṛśyate vyomani mandarādriḥ 48
48.
saḥ eṣaḥ mandāravanāvataṃsaḥ dolāpsarogeyavisārivātaḥ kvacit
maṇidyotavicitracitraḥ saṃdṛśyate vyomani mandarādriḥ
maṇidyotavicitracitraḥ saṃdṛśyate vyomani mandarādriḥ
48.
saḥ eṣaḥ mandarādriḥ mandāravanāvataṃsaḥ dolāpsarogeyavisārivātaḥ
kvacit maṇidyotavicitracitraḥ vyomani saṃdṛśyate
kvacit maṇidyotavicitracitraḥ vyomani saṃdṛśyate
48.
This very Mount Mandara, adorned with garlands of Mandāra trees, where the winds are permeated by the songs sung by swinging Apsaras, and which at times appears with wonderfully diverse scenes due to the radiance of its jewels, is visible in the sky.
प्रोन्निद्रनीरन्ध्रशिलीन्ध्रसान्द्रपुष्पार्घ्यपात्रध्रमहामहीध्राः ।
सान्द्राभ्रनिर्हादगभीरकुक्षौ सर्क्षान्तरिक्षश्रियमुद्वहन्ति ॥ ४९ ॥
सान्द्राभ्रनिर्हादगभीरकुक्षौ सर्क्षान्तरिक्षश्रियमुद्वहन्ति ॥ ४९ ॥
pronnidranīrandhraśilīndhrasāndrapuṣpārghyapātradhramahāmahīdhrāḥ ,
sāndrābhranirhādagabhīrakukṣau sarkṣāntarikṣaśriyamudvahanti 49
sāndrābhranirhādagabhīrakukṣau sarkṣāntarikṣaśriyamudvahanti 49
49.
pronnnidranīrandhraśilīndhrasāndrapuṣpārghyapātradhrāmahāmahīdhraḥ
sāndrābhranirhādaga-bhīrakukṣau
sarṣkṣāntarikṣaśriyam udvahanti
sāndrābhranirhādaga-bhīrakukṣau
sarṣkṣāntarikṣaśriyam udvahanti
49.
pronnnidranīrandhraśilīndhrasāndrapuṣpārghyapātradhrāmahāmahīdhraḥ
sāndrābhranirhādaga-bhīrakukṣau
sarṣkṣāntarikṣaśriyam udvahanti
sāndrābhranirhādaga-bhīrakukṣau
sarṣkṣāntarikṣaśriyam udvahanti
49.
The great mountains, which hold dense floral offerings of fully bloomed, closely-packed lichens as their offering bowls, and within whose deep interiors resounds the roar of dense clouds, bear the splendor of the starry firmament.
इतः स कैलासगिरिर्गरीयसा प्रभाप्रवाहेण मितेन यस्य खम् ।
शंभोरिवाभाति सुतस्य कुट्टिमं चन्द्रोऽपि च क्षीरसमुद्रगो यथा ॥ ५० ॥
शंभोरिवाभाति सुतस्य कुट्टिमं चन्द्रोऽपि च क्षीरसमुद्रगो यथा ॥ ५० ॥
itaḥ sa kailāsagirirgarīyasā prabhāpravāheṇa mitena yasya kham ,
śaṃbhorivābhāti sutasya kuṭṭimaṃ candro'pi ca kṣīrasamudrago yathā 50
śaṃbhorivābhāti sutasya kuṭṭimaṃ candro'pi ca kṣīrasamudrago yathā 50
50.
itaḥ saḥ kailāsagiriḥ garīyasā
prabhāpravāheṇa mitena yasya kham
śambhoḥ iva ābhāti sutasya kuṭṭimam
candraḥ api ca kṣīrasamudragaḥ yathā
prabhāpravāheṇa mitena yasya kham
śambhoḥ iva ābhāti sutasya kuṭṭimam
candraḥ api ca kṣīrasamudragaḥ yathā
50.
itaḥ saḥ kailāsagiriḥ yasya kham
garīyasā prabhāpravāheṇa mitena
śambhoḥ sutasya kuṭṭimam iva ābhāti
candraḥ api ca kṣīrasamudragaḥ yathā
garīyasā prabhāpravāheṇa mitena
śambhoḥ sutasya kuṭṭimam iva ābhāti
candraḥ api ca kṣīrasamudragaḥ yathā
50.
Nearby is that Mount Kailasa, whose sky, measured by an exceedingly grand stream of light, shines like the floor of Shiva's son (Kartikeya). Moreover, its moon appears like one that has emerged from the ocean of milk.
स्थाणूनां छिन्नशाखानां मृन्मयानां च वासवः ।
संधत्ते पश्य दूराणां वातैर्मुक्तशिखा इव ॥ ५१ ॥
संधत्ते पश्य दूराणां वातैर्मुक्तशिखा इव ॥ ५१ ॥
sthāṇūnāṃ chinnaśākhānāṃ mṛnmayānāṃ ca vāsavaḥ ,
saṃdhatte paśya dūrāṇāṃ vātairmuktaśikhā iva 51
saṃdhatte paśya dūrāṇāṃ vātairmuktaśikhā iva 51
51.
sthāṇūnām chinnaśākhānām mṛnmayānām ca vāsavaḥ
saṃdhatte paśya dūrāṇām vātaiḥ muktaśikhāḥ iva
saṃdhatte paśya dūrāṇām vātaiḥ muktaśikhāḥ iva
51.
paśya vāsavaḥ dūrāṇām chinnaśākhānām sthāṇūnām
ca mṛnmayānām vātaiḥ muktaśikhāḥ iva saṃdhatte
ca mṛnmayānām vātaiḥ muktaśikhāḥ iva saṃdhatte
51.
Behold! Indra sustains (or brings about the appearance of) the distant, cut-branched tree stumps and earthen figures as if they were crests loosened by the winds.
एते कदम्बकुलकुन्दसुगन्धिवाता लिम्पन्ति मांसलतया मकरन्दवृष्टेः ।
घ्राणं घनैः परिमलैरलिजालनीला व्यालोड्य मेघपटलैः खमिवाभ्रकायाः ॥ ५३ ॥
घ्राणं घनैः परिमलैरलिजालनीला व्यालोड्य मेघपटलैः खमिवाभ्रकायाः ॥ ५३ ॥
ete kadambakulakundasugandhivātā limpanti māṃsalatayā makarandavṛṣṭeḥ ,
ghrāṇaṃ ghanaiḥ parimalairalijālanīlā vyāloḍya meghapaṭalaiḥ khamivābhrakāyāḥ 53
ghrāṇaṃ ghanaiḥ parimalairalijālanīlā vyāloḍya meghapaṭalaiḥ khamivābhrakāyāḥ 53
53.
ete kadamba-kula-kunda-sugandhi-vātāḥ
limpanti māṃsalatayā makaranda-vṛṣṭeḥ ghrāṇam
ghanaiḥ parimalaiḥ ali-jāla-nīlāḥ
vyāloḍya megha-paṭalaiḥ kham iva abhrakayāḥ
limpanti māṃsalatayā makaranda-vṛṣṭeḥ ghrāṇam
ghanaiḥ parimalaiḥ ali-jāla-nīlāḥ
vyāloḍya megha-paṭalaiḥ kham iva abhrakayāḥ
53.
ete kadamba-kula-kunda-sugandhi-vātāḥ makaranda-vṛṣṭeḥ māṃsalatayā ghanaiḥ parimalaiḥ ghrāṇam limpanti.
ali-jāla-nīlāḥ megha-paṭalaiḥ kham iva abhrakayāḥ vyāloḍya.
ali-jāla-nīlāḥ megha-paṭalaiḥ kham iva abhrakayāḥ vyāloḍya.
53.
These winds, fragrant with kadamba, kula, and kunda flowers, fill the sense of smell with their dense perfumes, owing to the richness of nectar showers. Dark like swarms of bees, they stir up the sky with masses of clouds, making it appear like mica.
वातायनागतलतावृतसौधकोशकोशातकीकुसुमकेसरमाहरद्भिः ।
आगुल्फकीर्णमुकुलाजिर एष वातैग्रामो विभाति नगरं वनदेवतानाम् ॥ ५४ ॥
आगुल्फकीर्णमुकुलाजिर एष वातैग्रामो विभाति नगरं वनदेवतानाम् ॥ ५४ ॥
vātāyanāgatalatāvṛtasaudhakośakośātakīkusumakesaramāharadbhiḥ ,
āgulphakīrṇamukulājira eṣa vātaigrāmo vibhāti nagaraṃ vanadevatānām 54
āgulphakīrṇamukulājira eṣa vātaigrāmo vibhāti nagaraṃ vanadevatānām 54
54.
vāṭāyana-āgata-latā-āvṛta-saudha-kośa-kośātakī-kusuma-kesaram
āharadbhiḥ
āgulphakīrṇa-mukula-ajira eṣa vātaiḥ
grāmaḥ vibhāti nagaram vana-devatānām
āharadbhiḥ
āgulphakīrṇa-mukula-ajira eṣa vātaiḥ
grāmaḥ vibhāti nagaram vana-devatānām
54.
eṣa grāmaḥ vāṭāyana-āgata-latā-āvṛta-saudha-kośa-kośātakī-kusuma-kesaram āharadbhiḥ vātaiḥ āgulphakīrṇa-mukula-ajira vana-devatānām nagaram vibhāti.
54.
This village appears like a city of forest deities, with its winds gathering the stamens of "kośātakī" flowers that are within their sheaths, covered by creepers that have reached the palace chambers through the windows, and with courtyards strewn with buds up to the ankles.
उन्निद्रामलचम्पकद्रुमलतादोलाविलोलाङ्गनाः कूजन्निर्झरवारयः परिसरप्रोन्निद्रतालद्रुमाः ।
उत्फुल्लोज्ज्वलमंजरीसितलतागेहोल्लसद्बर्हिणः पर्यन्तोन्नतसाललम्बजलदा रम्या गिरिग्रामकाः ॥ ५५ ॥
उत्फुल्लोज्ज्वलमंजरीसितलतागेहोल्लसद्बर्हिणः पर्यन्तोन्नतसाललम्बजलदा रम्या गिरिग्रामकाः ॥ ५५ ॥
unnidrāmalacampakadrumalatādolāvilolāṅganāḥ kūjannirjharavārayaḥ parisarapronnidratāladrumāḥ ,
utphullojjvalamaṃjarīsitalatāgehollasadbarhiṇaḥ paryantonnatasālalambajaladā ramyā girigrāmakāḥ 55
utphullojjvalamaṃjarīsitalatāgehollasadbarhiṇaḥ paryantonnatasālalambajaladā ramyā girigrāmakāḥ 55
55.
unnidra-āmala-campaka-druma-latā-dolā-vilola-aṅganāḥ
kūjat-nirjhara-vārayaḥ parisara-pronnidra-tāla-drumāḥ
utphulla-ujjvala-mañjarī-sita-latā-geha-ullasad-barhiṇaḥ
paryanta-unnata-sāla-lamba-jaladāḥ ramyāḥ giri-grāmakāḥ
kūjat-nirjhara-vārayaḥ parisara-pronnidra-tāla-drumāḥ
utphulla-ujjvala-mañjarī-sita-latā-geha-ullasad-barhiṇaḥ
paryanta-unnata-sāla-lamba-jaladāḥ ramyāḥ giri-grāmakāḥ
55.
unnidra-āmala-campaka-druma-latā-dolā-vilola-aṅganāḥ kūjat-nirjhara-vārayaḥ parisara-pronnidra-tāla-drumāḥ utphulla-ujjvala-mañjarī-sita-latā-geha-ullasad-barhiṇaḥ paryanta-unnata-sāla-lamba-jaladāḥ ramyāḥ giri-grāmakāḥ.
55.
The charming mountain villages have women playfully swaying on swings made from creepers of fully bloomed, pure champaka trees; they have the humming waters of waterfalls; palmyra trees are fully bloomed in their surrounding areas; peacocks shine forth from white creeper houses with brightly blooming clusters; and at their borders, lofty sāla trees support hanging clouds.
वातालोलविचित्रपत्रलतिकासंपूर्णनीलस्थलाः कूजल्लावककोककुक्कुटघटागायत्पुलिन्दाङ्गनाः ।
बालाव्याकुलतर्णका दधिमधुक्षीराज्यपानोज्ज्वलाः कस्येवामृतमण्डपा विरचिता रम्या गिरिग्रामकाः ॥ ५६ ॥
बालाव्याकुलतर्णका दधिमधुक्षीराज्यपानोज्ज्वलाः कस्येवामृतमण्डपा विरचिता रम्या गिरिग्रामकाः ॥ ५६ ॥
vātālolavicitrapatralatikāsaṃpūrṇanīlasthalāḥ kūjallāvakakokakukkuṭaghaṭāgāyatpulindāṅganāḥ ,
bālāvyākulatarṇakā dadhimadhukṣīrājyapānojjvalāḥ kasyevāmṛtamaṇḍapā viracitā ramyā girigrāmakāḥ 56
bālāvyākulatarṇakā dadhimadhukṣīrājyapānojjvalāḥ kasyevāmṛtamaṇḍapā viracitā ramyā girigrāmakāḥ 56
56.
vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
kasya iva amṛta-maṇḍapāḥ viracitāḥ ramyāḥ giri-grāmakāḥ
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
kasya iva amṛta-maṇḍapāḥ viracitāḥ ramyāḥ giri-grāmakāḥ
56.
vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
ramyāḥ giri-grāmakāḥ kasya amṛta-maṇḍapāḥ iva viracitāḥ?
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
ramyāḥ giri-grāmakāḥ kasya amṛta-maṇḍapāḥ iva viracitāḥ?
56.
These charming mountain villages are characterized by dark spots full of colorful creepers swaying in the wind, by Pulinda women singing amidst chirping quails, chakravaka birds, and fowls, by calm young calves, and by their splendor owing to the consumption of curds, honey, milk, and ghee. For whom, indeed, could such delightful pavilions of immortality have been created?
Links to all chapters:
vairāgya prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
mumukṣu prakaraṇa
utpatti prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
sthiti prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
upaśama prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
nirvāṇa prakaraṇa (bhāga 1)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
nirvāṇa prakaraṇa (bhāga 2) (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115 (current chapter)
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216