योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-6, chapter-42
श्रीवसिष्ठ उवाच ।
ततः स जीवो भगवन्दृष्टवान्देहसंभ्रमम् ।
आदिसर्गे नभःसंस्थः कामवस्थामुपैति हि ॥ १ ॥
ततः स जीवो भगवन्दृष्टवान्देहसंभ्रमम् ।
आदिसर्गे नभःसंस्थः कामवस्थामुपैति हि ॥ १ ॥
śrīvasiṣṭha uvāca ,
tataḥ sa jīvo bhagavandṛṣṭavāndehasaṃbhramam ,
ādisarge nabhaḥsaṃsthaḥ kāmavasthāmupaiti hi 1
tataḥ sa jīvo bhagavandṛṣṭavāndehasaṃbhramam ,
ādisarge nabhaḥsaṃsthaḥ kāmavasthāmupaiti hi 1
1.
śrī-vasiṣṭhaḥ uvāca .
tataḥ saḥ jīvaḥ bhagavan dṛṣṭavān deha-saṃbhramam ādi-sarge nabhas-saṃsthaḥ kāma-avasthām upa-eti hi
tataḥ saḥ jīvaḥ bhagavan dṛṣṭavān deha-saṃbhramam ādi-sarge nabhas-saṃsthaḥ kāma-avasthām upa-eti hi
1.
śrī-vasiṣṭhaḥ uvāca.
tataḥ he bhagavan saḥ jīvaḥ deha-saṃbhramam dṛṣṭavān.
ādi-sarge nabhas-saṃsthaḥ hi kāma-avasthām upa-eti
tataḥ he bhagavan saḥ jīvaḥ deha-saṃbhramam dṛṣṭavān.
ādi-sarge nabhas-saṃsthaḥ hi kāma-avasthām upa-eti
1.
Śrī Vasiṣṭha said: Then, O Lord (Bhagavan), that individual soul (jīva) perceived the illusion (saṃbhrama) of the body. How indeed could it, existing in space (nabhaḥ-saṃstha) at the beginning of creation, attain the state of desire (kāmāvasthā)?
ईश्वर उवाच ।
परस्मात्परमे व्योम्नि पूर्वोक्तक्रमतो वपुः ।
जीवः पश्यति संपन्नं स च स्वप्ननरो यथा ॥ २ ॥
परस्मात्परमे व्योम्नि पूर्वोक्तक्रमतो वपुः ।
जीवः पश्यति संपन्नं स च स्वप्ननरो यथा ॥ २ ॥
īśvara uvāca ,
parasmātparame vyomni pūrvoktakramato vapuḥ ,
jīvaḥ paśyati saṃpannaṃ sa ca svapnanaro yathā 2
parasmātparame vyomni pūrvoktakramato vapuḥ ,
jīvaḥ paśyati saṃpannaṃ sa ca svapnanaro yathā 2
2.
īśvaraḥ uvāca parasmāt parame vyomni pūrvoktakramataḥ
vapuḥ jīvaḥ paśyati sampannaṃ saḥ ca svapnanaraḥ yathā
vapuḥ jīvaḥ paśyati sampannaṃ saḥ ca svapnanaraḥ yathā
2.
jīvaḥ parasmāt parame vyomni pūrvoktakramataḥ
sampannaṃ vapuḥ paśyati saḥ ca yathā svapnanaraḥ
sampannaṃ vapuḥ paśyati saḥ ca yathā svapnanaraḥ
2.
The Lord (Īśvara) said: The individual soul (jīva) perceives its body, fully formed, in the supreme space (vyomni), following the sequence previously described, just as a person in a dream perceives their own body.
सर्वगत्वाच्चिद्धनस्य कार्यं स्वप्ननरोऽपि हि ।
यथा करोत्याशु तथा जीवोऽद्यापि शरीरधृक् ॥ ३ ॥
यथा करोत्याशु तथा जीवोऽद्यापि शरीरधृक् ॥ ३ ॥
sarvagatvācciddhanasya kāryaṃ svapnanaro'pi hi ,
yathā karotyāśu tathā jīvo'dyāpi śarīradhṛk 3
yathā karotyāśu tathā jīvo'dyāpi śarīradhṛk 3
3.
sarvagatvāt ciddhanasya kāryaṃ svapnanaraḥ api hi
yathā karoti āśu tathā jīvaḥ adyāpi śarīradhṛk
yathā karoti āśu tathā jīvaḥ adyāpi śarīradhṛk
3.
ciddhanasya sarvagatvāt yathā svapnanaraḥ api
kāryaṃ āśu karoti tathā adyāpi śarīradhṛk jīvaḥ
kāryaṃ āśu karoti tathā adyāpi śarīradhṛk jīvaḥ
3.
Because of the omnipresence of the essence of consciousness (cidghana), just as a dream-person performs actions swiftly, so too does the individual soul (jīva), though embodied even now.
सनातनोऽहमव्यक्तः पुमानित्यभिधां ततः ।
करोत्यात्मनि तेनाशु प्रथमः प्रथितः पुमान् ॥ ४ ॥
करोत्यात्मनि तेनाशु प्रथमः प्रथितः पुमान् ॥ ४ ॥
sanātano'hamavyaktaḥ pumānityabhidhāṃ tataḥ ,
karotyātmani tenāśu prathamaḥ prathitaḥ pumān 4
karotyātmani tenāśu prathamaḥ prathitaḥ pumān 4
4.
sanātanaḥ aham avyaktaḥ pumān iti abhidhāṃ tataḥ
karoti ātmani tena āśu prathamaḥ prathitaḥ pumān
karoti ātmani tena āśu prathamaḥ prathitaḥ pumān
4.
tataḥ prathamaḥ prathitaḥ pumān ātmani ahaṃ
sanātanaḥ avyaktaḥ pumān iti abhidhāṃ tena āśu karoti
sanātanaḥ avyaktaḥ pumān iti abhidhāṃ tena āśu karoti
4.
Thereupon, that first, renowned cosmic person (puruṣa) swiftly applies to himself the designation: 'I am the eternal, unmanifest (puruṣa).'
एवं स सर्गे कस्मिंश्चित्प्रथमोऽथ सदाशिवः ।
कस्मिंश्चिद्विष्णुरित्युक्तो नाभ्युत्पन्नः पितामहः ॥ ५ ॥
कस्मिंश्चिद्विष्णुरित्युक्तो नाभ्युत्पन्नः पितामहः ॥ ५ ॥
evaṃ sa sarge kasmiṃścitprathamo'tha sadāśivaḥ ,
kasmiṃścidviṣṇurityukto nābhyutpannaḥ pitāmahaḥ 5
kasmiṃścidviṣṇurityukto nābhyutpannaḥ pitāmahaḥ 5
5.
evaṃ saḥ sarge kasmiṃścit prathamaḥ atha sadāśivaḥ
kasmiṃścit viṣṇuḥ iti uktaḥ na abhyutpannaḥ pitāmahaḥ
kasmiṃścit viṣṇuḥ iti uktaḥ na abhyutpannaḥ pitāmahaḥ
5.
evam saḥ kasmiṃścit sarge prathamaḥ atha sadāśivaḥ
kasmiṃścit viṣṇuḥ iti uktaḥ pitāmahaḥ na abhyutpannaḥ
kasmiṃścit viṣṇuḥ iti uktaḥ pitāmahaḥ na abhyutpannaḥ
5.
Thus, in some creations, he is the primal Sadāśiva, while in others he is called Viṣṇu. The progenitor (pitāmaha) Brahmā, however, is not yet manifested.
पितामहः स कस्मिंश्चित्कस्मिंश्चिदपि चेतरः ।
स च संकल्पपुरुषः संकल्पान्मूर्तिमास्थितः ॥ ६ ॥
स च संकल्पपुरुषः संकल्पान्मूर्तिमास्थितः ॥ ६ ॥
pitāmahaḥ sa kasmiṃścitkasmiṃścidapi cetaraḥ ,
sa ca saṃkalpapuruṣaḥ saṃkalpānmūrtimāsthitaḥ 6
sa ca saṃkalpapuruṣaḥ saṃkalpānmūrtimāsthitaḥ 6
6.
pitāmahaḥ saḥ kasmiṃścit kasmiṃścid api ca itaraḥ
saḥ ca saṅkalpapuruṣaḥ saṅkalpāt mūrtim āsthitaḥ
saḥ ca saṅkalpapuruṣaḥ saṅkalpāt mūrtim āsthitaḥ
6.
saḥ pitāmahaḥ kasmiṃścit kasmiṃścid api ca itaraḥ
saḥ ca saṅkalpapuruṣaḥ saṅkalpāt mūrtim āsthitaḥ
saḥ ca saṅkalpapuruṣaḥ saṅkalpāt mūrtim āsthitaḥ
6.
He, the grandfather (Brahmā), is present in some aspect and also in another. He is a cosmic person (puruṣa) whose essence is intention, and who has assumed a form directly from his resolve.
पुष्टः प्रथमसंकल्पस्तां मनोमूर्तिमास्थितः ।
यद्यथा कल्पयत्याशु तत्तथानुभवत्यलम् ॥ ७ ॥
यद्यथा कल्पयत्याशु तत्तथानुभवत्यलम् ॥ ७ ॥
puṣṭaḥ prathamasaṃkalpastāṃ manomūrtimāsthitaḥ ,
yadyathā kalpayatyāśu tattathānubhavatyalam 7
yadyathā kalpayatyāśu tattathānubhavatyalam 7
7.
puṣṭaḥ prathama-saṅkalpaḥ tām manomūrtim āsthitaḥ
yat yathā kalpayati āśu tat tathā anubhavati alam
yat yathā kalpayati āśu tat tathā anubhavati alam
7.
puṣṭaḥ prathama-saṅkalpaḥ tām manomūrtim āsthitaḥ
yat yathā āśu kalpayati tat tathā alam anubhavati
yat yathā āśu kalpayati tat tathā alam anubhavati
7.
The primary resolve (saṅkalpa), being fully developed and strengthened, assumed that mental form (manomūrti). Whatever it quickly conceives, that it fully experiences in the same manner.
तत्त्वसद्रूपमखिलं शून्यवेतालको यथा ।
भ्रमदृष्ट्या तु सद्रूपमित्यहंता जगद्गतिः ॥ ८ ॥
भ्रमदृष्ट्या तु सद्रूपमित्यहंता जगद्गतिः ॥ ८ ॥
tattvasadrūpamakhilaṃ śūnyavetālako yathā ,
bhramadṛṣṭyā tu sadrūpamityahaṃtā jagadgatiḥ 8
bhramadṛṣṭyā tu sadrūpamityahaṃtā jagadgatiḥ 8
8.
tattva-sad-rūpam akhilam śūnya-vetālakaḥ yathā
bhrama-dṛṣṭyā tu sad-rūpam iti ahaṃtā jagad-gatiḥ
bhrama-dṛṣṭyā tu sad-rūpam iti ahaṃtā jagad-gatiḥ
8.
akhilam tattva-sad-rūpam śūnya-vetālakaḥ yathā tu
bhrama-dṛṣṭyā sad-rūpam iti ahaṃtā jagad-gatiḥ
bhrama-dṛṣṭyā sad-rūpam iti ahaṃtā jagad-gatiḥ
8.
The entire universe, whose essential nature (tattva) is true reality, appears like a phantom-demon of emptiness (śūnya-vetālakaḥ) – an illusion. However, through delusive perception, it is regarded as truly existing. Thus, the ego-sense (ahaṃtā) itself is the moving force of this world (jagad-gatiḥ).
द्रष्टादिपुरुषस्त्वेवं स्वयं संपद्यते हि यः ।
स निमेषं प्रति व्योम समुदेत्यथ नीयते ॥ ९ ॥
स निमेषं प्रति व्योम समुदेत्यथ नीयते ॥ ९ ॥
draṣṭādipuruṣastvevaṃ svayaṃ saṃpadyate hi yaḥ ,
sa nimeṣaṃ prati vyoma samudetyatha nīyate 9
sa nimeṣaṃ prati vyoma samudetyatha nīyate 9
9.
draṣṭā-adi-puruṣaḥ tu evam svayam saṃpadyate hi
yaḥ saḥ nimeṣam prati vyoma samudeti atha nīyate
yaḥ saḥ nimeṣam prati vyoma samudeti atha nīyate
9.
yaḥ draṣṭā-adi-puruṣaḥ tu evam svayam hi saṃpadyate
saḥ nimeṣam prati vyoma samudeti atha nīyate
saḥ nimeṣam prati vyoma samudeti atha nīyate
9.
The primeval perceiver (puruṣa), who thus indeed manifests himself, that very one emerges into space moment by moment, and then is re-absorbed.
निमेष एव कल्पो यो महाकल्पपरम्पराम् ।
प्रतिभासविपर्यासमात्रेणानुभवत्यलम् ॥ १० ॥
प्रतिभासविपर्यासमात्रेणानुभवत्यलम् ॥ १० ॥
nimeṣa eva kalpo yo mahākalpaparamparām ,
pratibhāsaviparyāsamātreṇānubhavatyalam 10
pratibhāsaviparyāsamātreṇānubhavatyalam 10
10.
nimēṣaḥ eva kalpaḥ yaḥ mahākalpaparamparām
pratibhāsaviparyāsamātreṇa anubhavati alam
pratibhāsaviparyāsamātreṇa anubhavati alam
10.
yaḥ pratibhāsaviparyāsamātreṇa mahākalpaparamparām alam anubhavati,
saḥ nimēṣaḥ eva kalpaḥ
saḥ nimēṣaḥ eva kalpaḥ
10.
That which, through a mere distortion of perception, fully experiences a succession of great cosmic ages (mahākalpa) as a mere blink of an eye, is itself a cosmic age (kalpa).
परमाणौ परमाणौ व्योम्नि व्योम्नि क्षणे क्षणे ।
सर्गकल्पमहाकल्पभावाभावा भवन्ति ते ॥ ११ ॥
सर्गकल्पमहाकल्पभावाभावा भवन्ति ते ॥ ११ ॥
paramāṇau paramāṇau vyomni vyomni kṣaṇe kṣaṇe ,
sargakalpamahākalpabhāvābhāvā bhavanti te 11
sargakalpamahākalpabhāvābhāvā bhavanti te 11
11.
paramāṇau paramāṇau vyomni vyomni kṣaṇe kṣaṇe
sargakalpamahākalpabhāvābhāvāḥ bhavanti te
sargakalpamahākalpabhāvābhāvāḥ bhavanti te
11.
paramāṇau paramāṇau vyomni vyomni kṣaṇe kṣaṇe
te sargakalpamahākalpabhāvābhāvāḥ bhavanti
te sargakalpamahākalpabhāvābhāvāḥ bhavanti
11.
In every single atom (paramāṇu), in every expanse of space (vyoman), and in every passing moment, there arise these creations (sarga), cosmic ages (kalpa), great cosmic ages (mahākalpa), and states of existence and non-existence.
दृश्यन्ते केचिदन्योन्यं साधर्म्याद्वासनागतेः ।
मिथः केचिन्न दृश्यन्ते दृष्टेनाथ सदात्मना ॥ १२ ॥
मिथः केचिन्न दृश्यन्ते दृष्टेनाथ सदात्मना ॥ १२ ॥
dṛśyante kecidanyonyaṃ sādharmyādvāsanāgateḥ ,
mithaḥ kecinna dṛśyante dṛṣṭenātha sadātmanā 12
mithaḥ kecinna dṛśyante dṛṣṭenātha sadātmanā 12
12.
dṛśyantē kēcit anyōnyam sādharmyāt vāsanāgatēḥ
mithaḥ kēcit na dṛśyantē dṛṣṭēna atha sadātmanā
mithaḥ kēcit na dṛśyantē dṛṣṭēna atha sadātmanā
12.
kēcit vāsanāgatēḥ sādharmyāt anyōnyam dṛśyantē.
atha kēcit mithaḥ na dṛśyantē,
(kintu) sadātmanā dṛṣṭēna (bhavanti)
atha kēcit mithaḥ na dṛśyantē,
(kintu) sadātmanā dṛṣṭēna (bhavanti)
12.
Some (entities or worlds) are perceived by each other due to the similarity of their mental impressions (vāsanā). Others are not mutually perceived, but they are all seen by the eternal Self (ātman).
सर्गाः सर्गेण सर्वत्र संभवन्ति न ते शिवे ।
भवन्ति परमे व्योम्नि व्योमरूपा इति स्वयम् ॥ १३ ॥
भवन्ति परमे व्योम्नि व्योमरूपा इति स्वयम् ॥ १३ ॥
sargāḥ sargeṇa sarvatra saṃbhavanti na te śive ,
bhavanti parame vyomni vyomarūpā iti svayam 13
bhavanti parame vyomni vyomarūpā iti svayam 13
13.
sargāḥ sargeṇa sarvatra sambhavanti na te śive
bhavanti parame vyomni vyomarūpāḥ iti svayam
bhavanti parame vyomni vyomarūpāḥ iti svayam
13.
śive,
te sargāḥ sargeṇa sarvatra na sambhavanti.
parame vyomni vyomarūpāḥ iti svayam bhavanti.
te sargāḥ sargeṇa sarvatra na sambhavanti.
parame vyomni vyomarūpāḥ iti svayam bhavanti.
13.
O tranquil one (śive), these creations (sarga) do not arise everywhere from other creations (sarga); rather, they come into being in the supreme space (vyoman) as inherently having the form of space (vyoman) itself.
स्वयं च सदसद्रूपा लीयन्ते स्वप्नशैलवत् ।
सर्गैर्न देश आक्रान्तो न च कालो न कर्तृता ॥ १४ ॥
सर्गैर्न देश आक्रान्तो न च कालो न कर्तृता ॥ १४ ॥
svayaṃ ca sadasadrūpā līyante svapnaśailavat ,
sargairna deśa ākrānto na ca kālo na kartṛtā 14
sargairna deśa ākrānto na ca kālo na kartṛtā 14
14.
svayam ca sat-asat-rūpāḥ līyante svapna-śaila-vat |
sargaiḥ na deśaḥ ākrāntaḥ na ca kālaḥ na kartṛtā ||
sargaiḥ na deśaḥ ākrāntaḥ na ca kālaḥ na kartṛtā ||
14.
sat-asat-rūpāḥ svayam ca svapna-śaila-vat līyante sargaiḥ deśaḥ na ākrāntaḥ,
ca kālaḥ na,
ca kartṛtā na
ca kālaḥ na,
ca kartṛtā na
14.
The creations themselves, appearing as both existent and non-existent, dissolve just like a mountain in a dream. Space is not occupied by these creations, nor is time, nor is there any real agency (kartṛtā).
न चैते तत्स्वरूपा वा न कल्प्यं नापि च क्षणः ।
न चेदं जायते किंचिन्न च किंचन नश्यति ॥ १५ ॥
न चेदं जायते किंचिन्न च किंचन नश्यति ॥ १५ ॥
na caite tatsvarūpā vā na kalpyaṃ nāpi ca kṣaṇaḥ ,
na cedaṃ jāyate kiṃcinna ca kiṃcana naśyati 15
na cedaṃ jāyate kiṃcinna ca kiṃcana naśyati 15
15.
na ca ete tat-sva-rūpāḥ vā na kalpyam na api ca kṣaṇaḥ
| na ca idam jāyate kiñcit na ca kiñcana naśyati ||
| na ca idam jāyate kiñcit na ca kiñcana naśyati ||
15.
ca na ete tat-sva-rūpāḥ vā,
na kalpyam,
api ca na kṣaṇaḥ ca na idam kiñcit jāyate,
ca na kiñcana naśyati
na kalpyam,
api ca na kṣaṇaḥ ca na idam kiñcit jāyate,
ca na kiñcana naśyati
15.
Nor are these (creations) truly of that essential nature; they are not a mere conceptualization (kalpyam), nor even a fleeting moment (kṣaṇa). Indeed, nothing whatsoever is born here, and nothing whatsoever perishes.
सर्वं संकल्परूपेण चिच्चमत्कुरुते चिति ।
स्वप्नपत्तननिर्माणपातोत्पातनवज्जगत् ॥ १६ ॥
स्वप्नपत्तननिर्माणपातोत्पातनवज्जगत् ॥ १६ ॥
sarvaṃ saṃkalparūpeṇa ciccamatkurute citi ,
svapnapattananirmāṇapātotpātanavajjagat 16
svapnapattananirmāṇapātotpātanavajjagat 16
16.
sarvam saṅkalpa-rūpeṇa cit camatkurute citi |
svapna-pattana-nirmāṇa-pāta-utpātana-vat jagat ||
svapna-pattana-nirmāṇa-pāta-utpātana-vat jagat ||
16.
cit citi saṅkalpa-rūpeṇa sarvam jagat camatkurute
jagat svapna-pattana-nirmāṇa-pāta-utpātana-vat
jagat svapna-pattana-nirmāṇa-pāta-utpātana-vat
16.
All of this, the entire universe (jagat), appears in the form of thought-constructs (saṅkalpa), as Consciousness (cit) wondrously manifests within Consciousness (citi) itself. It is just like the construction, collapse, and re-creation of a city in a dream.
न देशकालक्रमणं करोति च मनागपि ।
यथा संकल्पशैलेन देशकालाद्यनन्तकम् ॥ १७ ॥
यथा संकल्पशैलेन देशकालाद्यनन्तकम् ॥ १७ ॥
na deśakālakramaṇaṃ karoti ca manāgapi ,
yathā saṃkalpaśailena deśakālādyanantakam 17
yathā saṃkalpaśailena deśakālādyanantakam 17
17.
na deśa-kāla-kramaṇam karoti ca manāk api |
yathā saṅkalpa-śailena deśa-kāla-ādi-anantakam ||
yathā saṅkalpa-śailena deśa-kāla-ādi-anantakam ||
17.
ca manāk api (idam) deśa-kāla-kramaṇam na karoti yathā
saṅkalpa-śailena deśa-kāla-ādi-anantakam (bhavati)
saṅkalpa-śailena deśa-kāla-ādi-anantakam (bhavati)
17.
It (this manifestation) does not traverse space or time even in the slightest. Just as a mountain generated by thought (saṅkalpa) can instantly create an infinity of space, time, and other such phenomena.
आक्रान्तमपि नाक्रान्तं तथैव जगता सता ।
अथ नाक्रान्तमाक्रान्तमिव संकल्पमेरुणा ॥ १८ ॥
अथ नाक्रान्तमाक्रान्तमिव संकल्पमेरुणा ॥ १८ ॥
ākrāntamapi nākrāntaṃ tathaiva jagatā satā ,
atha nākrāntamākrāntamiva saṃkalpameruṇā 18
atha nākrāntamākrāntamiva saṃkalpameruṇā 18
18.
ākrāntam api na ākrāntam tathā eva jagatā satā
atha na ākrāntam ākrāntam iva saṅkalpa-meruṇā
atha na ākrāntam ākrāntam iva saṅkalpa-meruṇā
18.
jagatā satā ākrāntam api na ākrāntam tathā eva
atha na ākrāntam saṅkalpa-meruṇā ākrāntam iva
atha na ākrāntam saṅkalpa-meruṇā ākrāntam iva
18.
Though permeated, it is not permeated by the existing world. And that which is not permeated appears as if permeated by the mountain of intention (saṅkalpa).
यथोच्चैर्देशकालादि तथैव जगता सता ।
संपद्यते यथा योऽसौ पुरुषः सर्वकारकः ॥ १९ ॥
संपद्यते यथा योऽसौ पुरुषः सर्वकारकः ॥ १९ ॥
yathoccairdeśakālādi tathaiva jagatā satā ,
saṃpadyate yathā yo'sau puruṣaḥ sarvakārakaḥ 19
saṃpadyate yathā yo'sau puruṣaḥ sarvakārakaḥ 19
19.
yathā uccaiḥ deśa-kāla-ādi tathā eva jagatā satā
sampadyate yathā yaḥ asau puruṣaḥ sarva-kārakaḥ
sampadyate yathā yaḥ asau puruṣaḥ sarva-kārakaḥ
19.
yathā deśa-kāla-ādi uccaiḥ sampadyate,
tathā eva yaḥ asau sarva-kārakaḥ puruṣaḥ jagatā satā sampadyate
tathā eva yaḥ asau sarva-kārakaḥ puruṣaḥ jagatā satā sampadyate
19.
Just as space, time, and so on manifest prominently, so too does that "puruṣa" (cosmic person), who is the creator of all, become the existing world.
अनेनैव क्रमेणेह कटिः संपद्यते क्षणात् ।
तस्थुषामेवमेवेह जातयो हि चतुर्विधाः ॥ २० ॥
तस्थुषामेवमेवेह जातयो हि चतुर्विधाः ॥ २० ॥
anenaiva krameṇeha kaṭiḥ saṃpadyate kṣaṇāt ,
tasthuṣāmevameveha jātayo hi caturvidhāḥ 20
tasthuṣāmevameveha jātayo hi caturvidhāḥ 20
20.
anena eva krameṇa iha kaṭiḥ sampadyate kṣaṇāt
tasthuṣām evam eva iha jātayaḥ hi catur-vidhāḥ
tasthuṣām evam eva iha jātayaḥ hi catur-vidhāḥ
20.
iha anena eva krameṇa kaṭiḥ kṣaṇāt sampadyate;
evam eva iha tasthuṣām hi catur-vidhāḥ jātayaḥ
evam eva iha tasthuṣām hi catur-vidhāḥ jātayaḥ
20.
By this very process here, a pot (or form) comes into being instantly. Similarly, for those who exist here, there are indeed four kinds of births/species.
रुद्राद्यास्तृणपर्यन्ताः संपद्यन्ते क्षणं प्रति ।
परमाणूपमाः सन्ति तथा केचिदणूपमाः ॥ २१ ॥
परमाणूपमाः सन्ति तथा केचिदणूपमाः ॥ २१ ॥
rudrādyāstṛṇaparyantāḥ saṃpadyante kṣaṇaṃ prati ,
paramāṇūpamāḥ santi tathā kecidaṇūpamāḥ 21
paramāṇūpamāḥ santi tathā kecidaṇūpamāḥ 21
21.
rudra-ādyāḥ tṛṇa-paryantāḥ sampadyante kṣaṇam
prati paramāṇu-upamāḥ santi tathā kecit aṇu-upamāḥ
prati paramāṇu-upamāḥ santi tathā kecit aṇu-upamāḥ
21.
rudra-ādyāḥ tṛṇa-paryantāḥ kṣaṇam prati sampadyante
kecit paramāṇu-upamāḥ santi tathā kecit aṇu-upamāḥ
kecit paramāṇu-upamāḥ santi tathā kecit aṇu-upamāḥ
21.
From Rudra and other deities down to grass, all manifest every moment. Some are like atoms, and similarly, some are like minute particles.
एष एव क्रमस्तेषां सति वाऽसति सर्गके ।
अस्याः संसारमायाया एवंभूतार्थभावनात् ॥ २२ ॥
अस्याः संसारमायाया एवंभूतार्थभावनात् ॥ २२ ॥
eṣa eva kramasteṣāṃ sati vā'sati sargake ,
asyāḥ saṃsāramāyāyā evaṃbhūtārthabhāvanāt 22
asyāḥ saṃsāramāyāyā evaṃbhūtārthabhāvanāt 22
22.
eṣaḥ eva kramaḥ teṣām sati vā asati sargake
asyāḥ saṃsāramāyāyāḥ evaṃbhūtārthabhāvanāt
asyāḥ saṃsāramāyāyāḥ evaṃbhūtārthabhāvanāt
22.
asyāḥ saṃsāramāyāyāḥ evaṃbhūtārthabhāvanāt
sargake sati vā asati eṣaḥ eva kramaḥ teṣām
sargake sati vā asati eṣaḥ eva kramaḥ teṣām
22.
This is indeed the order for them, whether creation (sarga) is present or absent, owing to the contemplation of the true nature of reality in this illusion (māyā) of transmigration (saṃsāra).
भेदोपशान्तावभ्यासाद्भवत्युपगतः शिवः ।
निमेषशतभागार्धमात्रमेव परा चितिः ॥ २३ ॥
निमेषशतभागार्धमात्रमेव परा चितिः ॥ २३ ॥
bhedopaśāntāvabhyāsādbhavatyupagataḥ śivaḥ ,
nimeṣaśatabhāgārdhamātrameva parā citiḥ 23
nimeṣaśatabhāgārdhamātrameva parā citiḥ 23
23.
bhedopaśāntau abhyāsāt bhavati upagataḥ śivaḥ
nimeṣaśatabhāgārdhamātram eva parā citiḥ
nimeṣaśatabhāgārdhamātram eva parā citiḥ
23.
abhyāsāt bhedopaśāntau śivaḥ upagataḥ bhavati.
parā citiḥ nimeṣaśatabhāgārdhamātram eva (bhavati)
parā citiḥ nimeṣaśatabhāgārdhamātram eva (bhavati)
23.
Through sustained practice (abhyāsa), upon the pacification of all distinctions, the auspicious (Śiva) state is attained. The Supreme Consciousness (parā citiḥ) manifests in merely half of a hundredth part of a wink.
स्वरूपतश्चेल्लुठिता सैषोदेत्यनवस्थितिः ।
सा ज्ञरूपा शिलाकाश इव चित्स्वात्मनिस्थिता ॥ २४ ॥
सा ज्ञरूपा शिलाकाश इव चित्स्वात्मनिस्थिता ॥ २४ ॥
svarūpataścelluṭhitā saiṣodetyanavasthitiḥ ,
sā jñarūpā śilākāśa iva citsvātmanisthitā 24
sā jñarūpā śilākāśa iva citsvātmanisthitā 24
24.
svarūpataḥ ca cet luṭhitā sā eṣā udeti anavasthitiḥ
sā jñarūpā śilākāśaḥ iva cit svātmanisthitā
sā jñarūpā śilākāśaḥ iva cit svātmanisthitā
24.
cet sā svarūpataḥ luṭhitā,
(tarhi) eṣā anavasthitiḥ udeti.
sā jñarūpā cit śilākāśaḥ iva svātmanisthitā (asti)
(tarhi) eṣā anavasthitiḥ udeti.
sā jñarūpā cit śilākāśaḥ iva svātmanisthitā (asti)
24.
If it (consciousness) were to deviate from its inherent nature (svarūpa), then this unstable state would manifest. However, that Consciousness (cit), which is characterized by pure knowing (jñarūpā), remains established within its own self (ātman), like the space inside a rock (śilākāśa).
तदनाद्यवभासात्म ब्रह्मशब्देन गीयते ।
अस्मिन्प्रौढिं गते सर्गे महाचिद्द्योतनं न च ॥ २५ ॥
अस्मिन्प्रौढिं गते सर्गे महाचिद्द्योतनं न च ॥ २५ ॥
tadanādyavabhāsātma brahmaśabdena gīyate ,
asminprauḍhiṃ gate sarge mahāciddyotanaṃ na ca 25
asminprauḍhiṃ gate sarge mahāciddyotanaṃ na ca 25
25.
tat anādyavabhāsātma brahmaśabdena gīyate
asmin prauḍhim gate sarge mahācitdyotanam na ca
asmin prauḍhim gate sarge mahācitdyotanam na ca
25.
anādyavabhāsātma tat brahmaśabdena gīyate.
ca asmin sarge prauḍhim gate (sati) mahācitdyotanam na (bhavati)
ca asmin sarge prauḍhim gate (sati) mahācitdyotanam na (bhavati)
25.
That (reality) whose very nature (ātman) is beginningless illumination (avabhāsa) is designated by the term (brahman). And when this creation (sarga) reaches its full maturity, there is no (separate) manifestation of the Great Consciousness (mahācit).
संगतासत्यदिग्देशकालांशपरमाणुता ।
जीवतामागता भूततन्मात्रवलनाक्रमात् ॥ २६ ॥
जीवतामागता भूततन्मात्रवलनाक्रमात् ॥ २६ ॥
saṃgatāsatyadigdeśakālāṃśaparamāṇutā ,
jīvatāmāgatā bhūtatanmātravalanākramāt 26
jīvatāmāgatā bhūtatanmātravalanākramāt 26
26.
saṅgatāsatya-digdeśakālāṃśaparamāṇutā
jīvatām āgatā bhūtatantmātravalanākramāt
jīvatām āgatā bhūtatantmātravalanākramāt
26.
jīvatām āgatā saṅgatāsatya-digdeśakālāṃśaparamāṇutā
bhūtatantmātravalanākramāt
bhūtatantmātravalanākramāt
26.
Through the sequential agitation of the subtle elements (tanmātra), the state of a living entity (jīvatā) is attained, characterized by its association with illusory direction, space, time, constituent parts, and an atomic nature.
भवत्यङ्ग मृगीवीरुत्कीटदेवासुरादिकम् ।
यस्मिन्नित्ये ततेऽनन्ते दृढे स्रगिव तिष्ठति ॥ २७ ॥
यस्मिन्नित्ये ततेऽनन्ते दृढे स्रगिव तिष्ठति ॥ २७ ॥
bhavatyaṅga mṛgīvīrutkīṭadevāsurādikam ,
yasminnitye tate'nante dṛḍhe sragiva tiṣṭhati 27
yasminnitye tate'nante dṛḍhe sragiva tiṣṭhati 27
27.
bhavati aṅga mṛgīvīrutkīṭadevāsurādikam yasmin
nitye tate anante dṛḍhe srak iva tiṣṭhati
nitye tate anante dṛḍhe srak iva tiṣṭhati
27.
aṅga mṛgīvīrutkīṭadevāsurādikam yasmin nitye
tate anante dṛḍhe srak iva tiṣṭhati bhavati
tate anante dṛḍhe srak iva tiṣṭhati bhavati
27.
Oh dear one, in that eternal, all-pervading, infinite, and firm reality, various beings such as deer, plants, insects, gods, and asuras come into existence and remain, like a garland.
सदसद्ग्रथितं विश्वं विश्वगे विश्वकर्मणि ।
न तद्दूरे न निकटे नोर्ध्वे नाधो न तेन मे ।
न पूर्वं नाद्य न प्रातर्न सन्नासन्न मध्यमम् ॥ २८ ॥
न तद्दूरे न निकटे नोर्ध्वे नाधो न तेन मे ।
न पूर्वं नाद्य न प्रातर्न सन्नासन्न मध्यमम् ॥ २८ ॥
sadasadgrathitaṃ viśvaṃ viśvage viśvakarmaṇi ,
na taddūre na nikaṭe nordhve nādho na tena me ,
na pūrvaṃ nādya na prātarna sannāsanna madhyamam 28
na taddūre na nikaṭe nordhve nādho na tena me ,
na pūrvaṃ nādya na prātarna sannāsanna madhyamam 28
28.
sadasadgrathitam viśvam viśvage viśvakarmaṇi
na tat dūre na nikaṭe na ūrdhve
na adhaḥ na tena me na pūrvam na adya
na prātaḥ na sat na asat na madhyamam
na tat dūre na nikaṭe na ūrdhve
na adhaḥ na tena me na pūrvam na adya
na prātaḥ na sat na asat na madhyamam
28.
viśvam sadasadgrathitam viśvage viśvakarmaṇi
tat na dūre na nikaṭe na ūrdhve
na adhaḥ na tena me na pūrvam na adya
na prātaḥ na sat na asat na madhyamam
tat na dūre na nikaṭe na ūrdhve
na adhaḥ na tena me na pūrvam na adya
na prātaḥ na sat na asat na madhyamam
28.
The universe (viśva), which is interwoven with both existence and non-existence, resides in the all-pervading and all-creating (viśvakarman) reality. That reality is neither far nor near, neither above nor below, nor is it separated from me by any such distinction. It is neither past nor present nor future, nor is it existent, non-existent, or intermediate.
अनुभवकलनामृतेऽस्य माता भवति न सर्वविकल्पनेष्वसत्सु ।
फलदुरुविभवा प्रमाणमाला स्थितिमुपयाति न वारिणीव वह्निः ॥ २९ ॥
फलदुरुविभवा प्रमाणमाला स्थितिमुपयाति न वारिणीव वह्निः ॥ २९ ॥
anubhavakalanāmṛte'sya mātā bhavati na sarvavikalpaneṣvasatsu ,
phaladuruvibhavā pramāṇamālā sthitimupayāti na vāriṇīva vahniḥ 29
phaladuruvibhavā pramāṇamālā sthitimupayāti na vāriṇīva vahniḥ 29
29.
anubhavakalanām ṛte asya mātā
bhavati na sarvavikalpaneṣu asatsu
phaladuruvibhavā pramāṇamālā
sthitim upayāti na vāriṇī iva vahniḥ
bhavati na sarvavikalpaneṣu asatsu
phaladuruvibhavā pramāṇamālā
sthitim upayāti na vāriṇī iva vahniḥ
29.
asya mātā anubhavakalanām ṛte
sarvavikalpaneṣu asatsu na bhavati
phaladuruvibhavā pramāṇamālā
vāriṇī iva vahniḥ na sthitim upayāti
sarvavikalpaneṣu asatsu na bhavati
phaladuruvibhavā pramāṇamālā
vāriṇī iva vahniḥ na sthitim upayāti
29.
The ultimate source (mātā) of this (reality) does not exist, when all mental constructs (vikalpa) are unreal, apart from the conceptualization of direct experience (anubhava). A series of proofs (pramāṇa), even if possessing mighty significance (vibhava), does not attain stability, just as fire (vahni) cannot exist in water.
यथापृष्टं मुने प्रोक्तं त्वयि कल्याणमस्तु ते ।
दिशं प्रयामोऽभिमतामागच्छोत्तिष्ठ पार्वति ॥ ३० ॥
दिशं प्रयामोऽभिमतामागच्छोत्तिष्ठ पार्वति ॥ ३० ॥
yathāpṛṣṭaṃ mune proktaṃ tvayi kalyāṇamastu te ,
diśaṃ prayāmo'bhimatāmāgacchottiṣṭha pārvati 30
diśaṃ prayāmo'bhimatāmāgacchottiṣṭha pārvati 30
30.
yathāpṛṣṭam mune proktam tvayi kalyāṇam astu te |
diśam prayāmaḥ abhimatām āgaccha uttiṣṭha pārvati ||
diśam prayāmaḥ abhimatām āgaccha uttiṣṭha pārvati ||
30.
mune,
yathāpṛṣṭam tvayi proktam.
te kalyāṇam astu.
pārvati,
abhimatām diśam prayāmaḥ.
āgaccha,
uttiṣṭha.
yathāpṛṣṭam tvayi proktam.
te kalyāṇam astu.
pārvati,
abhimatām diśam prayāmaḥ.
āgaccha,
uttiṣṭha.
30.
O sage, what you asked has been explained to you. May welfare be yours. We are going to our desired destination. Pārvatī, come, rise up!
श्रीवसिष्ठ उवाच ।
इत्युक्त्वा नीलकण्ठोऽसौ त्यक्तपुष्पाञ्जलौ मयि ।
ततार परिवारेण सममम्बरकोटरम् ॥ ३१ ॥
इत्युक्त्वा नीलकण्ठोऽसौ त्यक्तपुष्पाञ्जलौ मयि ।
ततार परिवारेण सममम्बरकोटरम् ॥ ३१ ॥
śrīvasiṣṭha uvāca ,
ityuktvā nīlakaṇṭho'sau tyaktapuṣpāñjalau mayi ,
tatāra parivāreṇa samamambarakoṭaram 31
ityuktvā nīlakaṇṭho'sau tyaktapuṣpāñjalau mayi ,
tatāra parivāreṇa samamambarakoṭaram 31
31.
śrīvasiṣṭhaḥ uvāca | iti uktvā nīlakaṇṭhaḥ asau
tyaktapuṣpāñjalau mayi | tatāra parivāreṇa samam ambarakoṭaram ||
tyaktapuṣpāñjalau mayi | tatāra parivāreṇa samam ambarakoṭaram ||
31.
śrīvasiṣṭhaḥ uvāca.
asau nīlakaṇṭhaḥ iti uktvā,
mayi tyaktapuṣpāñjalau (sati),
parivāreṇa samam ambarakoṭaram tatāra.
asau nīlakaṇṭhaḥ iti uktvā,
mayi tyaktapuṣpāñjalau (sati),
parivāreṇa samam ambarakoṭaram tatāra.
31.
Śrī Vasiṣṭha said: Having spoken thus, that Blue-throated (Nīlakaṇṭha) Lord (Śiva), just as I released my offering of flowers, crossed over to the vault of the sky (ambarakkoṭara) along with his retinue.
तस्मिन्गते त्रिभुवनाधिपतावुमेशे स्थित्वा क्षणं तदनु संस्मृतिपूर्वमेव ।
अङ्गीकृतं नवपवित्रधिया मयात्मदेवार्चनं शमवतैव जिहासितं तत् ॥ ३२ ॥
अङ्गीकृतं नवपवित्रधिया मयात्मदेवार्चनं शमवतैव जिहासितं तत् ॥ ३२ ॥
tasmingate tribhuvanādhipatāvumeśe sthitvā kṣaṇaṃ tadanu saṃsmṛtipūrvameva ,
aṅgīkṛtaṃ navapavitradhiyā mayātmadevārcanaṃ śamavataiva jihāsitaṃ tat 32
aṅgīkṛtaṃ navapavitradhiyā mayātmadevārcanaṃ śamavataiva jihāsitaṃ tat 32
32.
tasmin gate tribhuvanādhipatau umeśe
sthitvā kṣaṇam tat anu saṃsmṛtipūrvam eva
| aṅgīkṛtam navapavitradhiyā mayā
ātmadevārcanam śamavatā eva jihāsitam tat ||
sthitvā kṣaṇam tat anu saṃsmṛtipūrvam eva
| aṅgīkṛtam navapavitradhiyā mayā
ātmadevārcanam śamavatā eva jihāsitam tat ||
32.
tribhuvanādhipatau umeśe tasmin gate (sati),
(aham) kṣaṇam sthitvā.
tat anu,
navapavitradhiyā mayā saṃsmṛtipūrvam eva ātmadevārcanam aṅgīkṛtam.
tat (api) śamavatā eva (mayā) jihāsitam (āsīt).
(aham) kṣaṇam sthitvā.
tat anu,
navapavitradhiyā mayā saṃsmṛtipūrvam eva ātmadevārcanam aṅgīkṛtam.
tat (api) śamavatā eva (mayā) jihāsitam (āsīt).
32.
When Umeśa, the lord of the three worlds, had departed, I remained for a moment. Then, with my intellect newly purified and exactly as I had previously recalled, I undertook that worship of the chosen deity (ātmadevārcana). However, I, being tranquil, had indeed already desired to give it up.
Links to all chapters:
vairāgya prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
mumukṣu prakaraṇa
utpatti prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
sthiti prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
upaśama prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
nirvāṇa prakaraṇa (bhāga 1) (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42 (current chapter)
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
nirvāṇa prakaraṇa (bhāga 2)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216