Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

योगवासिष्ठः       yogavāsiṣṭhaḥ - book-1, chapter-24

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
श्रीराम उवाच ।
अस्योड्डामरलीलस्य दूरास्तसकलापदः ।
संसारे राजपुत्रस्य कालस्याकलितौजसः ॥ १ ॥
śrīrāma uvāca ,
asyoḍḍāmaralīlasya dūrāstasakalāpadaḥ ,
saṃsāre rājaputrasya kālasyākalitaujasaḥ 1
1. śrīrāma uvāca asya uḍḍāmaralīlasya dūrāstasakalāpadaḥ
saṃsāre rājaputrasya kālasya akalitaujasas
1. śrīrāma uvāca rājaputrasya saṃsāre asya uḍḍāmaralīlasya
dūrāstasakalāpadaḥ akalitaujasas kālasya
1. Śrī Rāma said: In the cycle of transmigration (saṃsāra) of this prince, of Time (kāla) - whose sport (līlā) is tremendous, who keeps all calamities (āpad) far away, and whose power (ojas) is immeasurable (akalita)...
अस्यैवाचरतो दीनैर्मुग्धैर्भूतमृगब्रजैः ।
आखेटकं जर्जरिते जगज्जङ्गलजालके ॥ २ ॥
asyaivācarato dīnairmugdhairbhūtamṛgabrajaiḥ ,
ākheṭakaṃ jarjarite jagajjaṅgalajālake 2
2. asya eva ācarataḥ dīnaiḥ mugdhaiḥ bhūtamṛgabrajaiḥ
ākheṭakaṃ jarjarite jagajjāṅgalajālake
2. asya eva jagajjāṅgalajālake jarjarite dīnaiḥ
mugdhaiḥ bhūtamṛgabrajaiḥ ākheṭakaṃ ācarataḥ
2. ...of this (Time), indeed, as it acts out a hunt among the distressed and bewildered herds of creatures and animals, within the dilapidated, net-like jungle of the world.
एकदेशोल्लसच्चारुवडवानलपङ्कजा ।
क्रीडापुष्करिणी रम्या कल्पकालमहार्णवः ॥ ३ ॥
ekadeśollasaccāruvaḍavānalapaṅkajā ,
krīḍāpuṣkariṇī ramyā kalpakālamahārṇavaḥ 3
3. ekadeśollasaccāruvaḍavānalapaṅkajā
krīḍāpuṣkariṇī ramyā kalpakālamahārṇavaḥ
3. ekadeśollasaccāruvaḍavānalapaṅkajā
ramyā krīḍāpuṣkariṇī kalpakālamahārṇavaḥ
3. She, in one aspect, is a charming lotus radiant like submarine fire. She is a delightful pleasure pond, and the great ocean at the time of cosmic dissolution (kalpakāla).
कटुतिक्ताम्लभूताद्यैः सदधिक्षीरसागरैः ।
तैरेव तैः पर्युषितैर्जगद्भिः कल्ववर्तनम् ॥ ४ ॥
kaṭutiktāmlabhūtādyaiḥ sadadhikṣīrasāgaraiḥ ,
taireva taiḥ paryuṣitairjagadbhiḥ kalvavartanam 4
4. kaṭutiktāmlabhūtādyaiḥ sadadhikṣīrasāgaraiḥ taiḥ
eva taiḥ paryuṣitaiḥ jagadbhiḥ kalvavartanam
4. kaṭutiktāmlabhūtādyaiḥ sadadhikṣīrasāgaraiḥ taiḥ
eva taiḥ paryuṣitaiḥ jagadbhiḥ kalvavartanam
4. By the worlds (jagad) - endowed with pungent, bitter, and sour tastes, composed of primal elements, and containing oceans of curds and milk - and by those very same stale (worlds), an impure existence (kaluṣa-vartanam) is maintained.
चण्डी चतुरसंचारा सर्वमातृगणान्विता ।
संसारवनविन्यस्ता व्याघ्री भूतौघघातिनी ॥ ५ ॥
caṇḍī caturasaṃcārā sarvamātṛgaṇānvitā ,
saṃsāravanavinyastā vyāghrī bhūtaughaghātinī 5
5. caṇḍī caturasancārā sarvamātṛgaṇānvitā
saṃsāravanavinyastā vyāghrī bhūtaughaghātinī
5. caṇḍī caturasancārā sarvamātṛgaṇānvitā
saṃsāravanavinyastā vyāghrī bhūtaughaghātinī
5. Caṇḍī, skilled in her movements, accompanied by all groups of mother goddesses (mātṛgaṇa), is like a tigress dwelling in the forest of transmigration (saṃsāra), who slays hosts of spirits (bhūta).
ज्ञध्वी करतले ज्ञथ्वी पानपात्री रसान्विता ।
कमलोत्पलकह्लारलोलजालकमालिता ॥ ६ ॥
jñadhvī karatale jñathvī pānapātrī rasānvitā ,
kamalotpalakahlāralolajālakamālitā 6
6. jñadhvī karatele jñathvī pānapātrī
rasānvitā kamalotpalakahlāralolajālakamālitā
6. karatale jñadhvī jñathvī rasānvitā
kamalotpalakahlāralolajālakamālitā pānapātrī
6. In (her) palm, there is a drinking vessel (pānapātrī) that is jñadhvī and jñathvī (of unknown meaning), filled with essence (rasa), and adorned with swaying clusters of lotuses, blue lotuses, and water lilies.
विरावी विकटास्फोटो नृसिंहो भुजपञ्जरे ।
सटाविकटपीनांसः कृतः क्रीडाशकुन्तकः ॥ ७ ॥
virāvī vikaṭāsphoṭo nṛsiṃho bhujapañjare ,
saṭāvikaṭapīnāṃsaḥ kṛtaḥ krīḍāśakuntakaḥ 7
7. virāvī vikaṭāsphoṭaḥ nṛsiṃhaḥ bhujapañjare
saṭāvikatapīnāṃsaḥ kṛtaḥ krīḍāśakuntakaḥ
7. nṛsiṃhaḥ virāvī vikaṭāsphoṭaḥ saṭāvikatapīnāṃsaḥ
bhujapañjare krīḍāśakuntakaḥ kṛtaḥ
7. The loudly roaring Nṛsiṃha, formidable with his terrible outburst and whose stout shoulders are made fearsome by his mane, has been made into a mere play-bird within a cage of arms.
अलाबुवीणामधुरः शरद्व्योमलसच्छविः ।
देवः किल महाकालो लीलाकोकिलबालकः ॥ ८ ॥
alābuvīṇāmadhuraḥ śaradvyomalasacchaviḥ ,
devaḥ kila mahākālo līlākokilabālakaḥ 8
8. alābuvīṇāmadhuraḥ śaradvkyomalasacchaviḥ
devaḥ kila mahākālaḥ līlākokilabālakaḥ
8. devaḥ mahākālaḥ kila alābuvīṇāmadhuraḥ
śaradvkyomalasacchaviḥ līlākokilabālakaḥ
8. The god (devaḥ) Mahākāla, indeed, is sweet like a gourd-lute, with a splendor that shines like the autumn sky, and is a playful young cuckoo.
अजस्रस्फूर्जिताकारो वान्तदुःखशरावलिः ।
अभावनामकोदण्डः परिस्फुरति सर्वतः ॥ ९ ॥
ajasrasphūrjitākāro vāntaduḥkhaśarāvaliḥ ,
abhāvanāmakodaṇḍaḥ parisphurati sarvataḥ 9
9. ajasrasphūrjitākāraḥ vāntaduḥkhaśarāvaliḥ
abhāvanāmakodaṇḍaḥ parisphurati sarvataḥ
9. ajasrasphūrjitākāraḥ vāntaduḥkhaśarāvaliḥ
abhāvanāmakodaṇḍaḥ sarvataḥ parisphurati
9. That which has a constantly manifesting form, which has cast out the rows of arrows of sorrow, and whose bow is called 'non-conceptualization' (abhāvanā) - that shines forth everywhere.
अनुत्तमस्त्वधिकविलासपण्डितो भ्रमच्चलन्परिविलसन्विदारयन् ।
जरज्जगज्जनितविलोलमर्कटः परिस्फुरद्वपुरिह काल ईहते ॥ १० ॥
anuttamastvadhikavilāsapaṇḍito bhramaccalanparivilasanvidārayan ,
jarajjagajjanitavilolamarkaṭaḥ parisphuradvapuriha kāla īhate 10
10. anuttamaḥ tu adhikavilāsapaṇḍitaḥ
bhramat calat parivilasat vidārayat
jarajjagatjanitavilolamarkaṭaḥ
parisphuradvapuḥ iha kālaḥ īhate
10. anuttamaḥ tu adhikavilāsapaṇḍitaḥ
jarajjagatjanitavilolamarkaṭaḥ
parisphuradvapuḥ kālaḥ iha bhramat
calat parivilasat vidārayat īhate
10. Unsurpassed, and truly an expert in extravagant sport, here Time (kāla) acts. It is a restless monkey born from the decaying world, with a body that constantly manifests. It wanders, moves, shines everywhere, and tears apart.