योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-1, chapter-24
श्रीराम उवाच ।
अस्योड्डामरलीलस्य दूरास्तसकलापदः ।
संसारे राजपुत्रस्य कालस्याकलितौजसः ॥ १ ॥
अस्योड्डामरलीलस्य दूरास्तसकलापदः ।
संसारे राजपुत्रस्य कालस्याकलितौजसः ॥ १ ॥
śrīrāma uvāca ,
asyoḍḍāmaralīlasya dūrāstasakalāpadaḥ ,
saṃsāre rājaputrasya kālasyākalitaujasaḥ 1
asyoḍḍāmaralīlasya dūrāstasakalāpadaḥ ,
saṃsāre rājaputrasya kālasyākalitaujasaḥ 1
1.
śrīrāma uvāca asya uḍḍāmaralīlasya dūrāstasakalāpadaḥ
saṃsāre rājaputrasya kālasya akalitaujasas
saṃsāre rājaputrasya kālasya akalitaujasas
1.
śrīrāma uvāca rājaputrasya saṃsāre asya uḍḍāmaralīlasya
dūrāstasakalāpadaḥ akalitaujasas kālasya
dūrāstasakalāpadaḥ akalitaujasas kālasya
1.
Śrī Rāma said: In the cycle of transmigration (saṃsāra) of this prince, of Time (kāla) - whose sport (līlā) is tremendous, who keeps all calamities (āpad) far away, and whose power (ojas) is immeasurable (akalita)...
अस्यैवाचरतो दीनैर्मुग्धैर्भूतमृगब्रजैः ।
आखेटकं जर्जरिते जगज्जङ्गलजालके ॥ २ ॥
आखेटकं जर्जरिते जगज्जङ्गलजालके ॥ २ ॥
asyaivācarato dīnairmugdhairbhūtamṛgabrajaiḥ ,
ākheṭakaṃ jarjarite jagajjaṅgalajālake 2
ākheṭakaṃ jarjarite jagajjaṅgalajālake 2
2.
asya eva ācarataḥ dīnaiḥ mugdhaiḥ bhūtamṛgabrajaiḥ
ākheṭakaṃ jarjarite jagajjāṅgalajālake
ākheṭakaṃ jarjarite jagajjāṅgalajālake
2.
asya eva jagajjāṅgalajālake jarjarite dīnaiḥ
mugdhaiḥ bhūtamṛgabrajaiḥ ākheṭakaṃ ācarataḥ
mugdhaiḥ bhūtamṛgabrajaiḥ ākheṭakaṃ ācarataḥ
2.
...of this (Time), indeed, as it acts out a hunt among the distressed and bewildered herds of creatures and animals, within the dilapidated, net-like jungle of the world.
एकदेशोल्लसच्चारुवडवानलपङ्कजा ।
क्रीडापुष्करिणी रम्या कल्पकालमहार्णवः ॥ ३ ॥
क्रीडापुष्करिणी रम्या कल्पकालमहार्णवः ॥ ३ ॥
ekadeśollasaccāruvaḍavānalapaṅkajā ,
krīḍāpuṣkariṇī ramyā kalpakālamahārṇavaḥ 3
krīḍāpuṣkariṇī ramyā kalpakālamahārṇavaḥ 3
3.
ekadeśollasaccāruvaḍavānalapaṅkajā
krīḍāpuṣkariṇī ramyā kalpakālamahārṇavaḥ
krīḍāpuṣkariṇī ramyā kalpakālamahārṇavaḥ
3.
ekadeśollasaccāruvaḍavānalapaṅkajā
ramyā krīḍāpuṣkariṇī kalpakālamahārṇavaḥ
ramyā krīḍāpuṣkariṇī kalpakālamahārṇavaḥ
3.
She, in one aspect, is a charming lotus radiant like submarine fire. She is a delightful pleasure pond, and the great ocean at the time of cosmic dissolution (kalpakāla).
कटुतिक्ताम्लभूताद्यैः सदधिक्षीरसागरैः ।
तैरेव तैः पर्युषितैर्जगद्भिः कल्ववर्तनम् ॥ ४ ॥
तैरेव तैः पर्युषितैर्जगद्भिः कल्ववर्तनम् ॥ ४ ॥
kaṭutiktāmlabhūtādyaiḥ sadadhikṣīrasāgaraiḥ ,
taireva taiḥ paryuṣitairjagadbhiḥ kalvavartanam 4
taireva taiḥ paryuṣitairjagadbhiḥ kalvavartanam 4
4.
kaṭutiktāmlabhūtādyaiḥ sadadhikṣīrasāgaraiḥ taiḥ
eva taiḥ paryuṣitaiḥ jagadbhiḥ kalvavartanam
eva taiḥ paryuṣitaiḥ jagadbhiḥ kalvavartanam
4.
kaṭutiktāmlabhūtādyaiḥ sadadhikṣīrasāgaraiḥ taiḥ
eva taiḥ paryuṣitaiḥ jagadbhiḥ kalvavartanam
eva taiḥ paryuṣitaiḥ jagadbhiḥ kalvavartanam
4.
By the worlds (jagad) - endowed with pungent, bitter, and sour tastes, composed of primal elements, and containing oceans of curds and milk - and by those very same stale (worlds), an impure existence (kaluṣa-vartanam) is maintained.
चण्डी चतुरसंचारा सर्वमातृगणान्विता ।
संसारवनविन्यस्ता व्याघ्री भूतौघघातिनी ॥ ५ ॥
संसारवनविन्यस्ता व्याघ्री भूतौघघातिनी ॥ ५ ॥
caṇḍī caturasaṃcārā sarvamātṛgaṇānvitā ,
saṃsāravanavinyastā vyāghrī bhūtaughaghātinī 5
saṃsāravanavinyastā vyāghrī bhūtaughaghātinī 5
5.
caṇḍī caturasancārā sarvamātṛgaṇānvitā
saṃsāravanavinyastā vyāghrī bhūtaughaghātinī
saṃsāravanavinyastā vyāghrī bhūtaughaghātinī
5.
caṇḍī caturasancārā sarvamātṛgaṇānvitā
saṃsāravanavinyastā vyāghrī bhūtaughaghātinī
saṃsāravanavinyastā vyāghrī bhūtaughaghātinī
5.
Caṇḍī, skilled in her movements, accompanied by all groups of mother goddesses (mātṛgaṇa), is like a tigress dwelling in the forest of transmigration (saṃsāra), who slays hosts of spirits (bhūta).
ज्ञध्वी करतले ज्ञथ्वी पानपात्री रसान्विता ।
कमलोत्पलकह्लारलोलजालकमालिता ॥ ६ ॥
कमलोत्पलकह्लारलोलजालकमालिता ॥ ६ ॥
jñadhvī karatale jñathvī pānapātrī rasānvitā ,
kamalotpalakahlāralolajālakamālitā 6
kamalotpalakahlāralolajālakamālitā 6
6.
jñadhvī karatele jñathvī pānapātrī
rasānvitā kamalotpalakahlāralolajālakamālitā
rasānvitā kamalotpalakahlāralolajālakamālitā
6.
karatale jñadhvī jñathvī rasānvitā
kamalotpalakahlāralolajālakamālitā pānapātrī
kamalotpalakahlāralolajālakamālitā pānapātrī
6.
In (her) palm, there is a drinking vessel (pānapātrī) that is jñadhvī and jñathvī (of unknown meaning), filled with essence (rasa), and adorned with swaying clusters of lotuses, blue lotuses, and water lilies.
विरावी विकटास्फोटो नृसिंहो भुजपञ्जरे ।
सटाविकटपीनांसः कृतः क्रीडाशकुन्तकः ॥ ७ ॥
सटाविकटपीनांसः कृतः क्रीडाशकुन्तकः ॥ ७ ॥
virāvī vikaṭāsphoṭo nṛsiṃho bhujapañjare ,
saṭāvikaṭapīnāṃsaḥ kṛtaḥ krīḍāśakuntakaḥ 7
saṭāvikaṭapīnāṃsaḥ kṛtaḥ krīḍāśakuntakaḥ 7
7.
virāvī vikaṭāsphoṭaḥ nṛsiṃhaḥ bhujapañjare
saṭāvikatapīnāṃsaḥ kṛtaḥ krīḍāśakuntakaḥ
saṭāvikatapīnāṃsaḥ kṛtaḥ krīḍāśakuntakaḥ
7.
nṛsiṃhaḥ virāvī vikaṭāsphoṭaḥ saṭāvikatapīnāṃsaḥ
bhujapañjare krīḍāśakuntakaḥ kṛtaḥ
bhujapañjare krīḍāśakuntakaḥ kṛtaḥ
7.
The loudly roaring Nṛsiṃha, formidable with his terrible outburst and whose stout shoulders are made fearsome by his mane, has been made into a mere play-bird within a cage of arms.
अलाबुवीणामधुरः शरद्व्योमलसच्छविः ।
देवः किल महाकालो लीलाकोकिलबालकः ॥ ८ ॥
देवः किल महाकालो लीलाकोकिलबालकः ॥ ८ ॥
alābuvīṇāmadhuraḥ śaradvyomalasacchaviḥ ,
devaḥ kila mahākālo līlākokilabālakaḥ 8
devaḥ kila mahākālo līlākokilabālakaḥ 8
8.
alābuvīṇāmadhuraḥ śaradvkyomalasacchaviḥ
devaḥ kila mahākālaḥ līlākokilabālakaḥ
devaḥ kila mahākālaḥ līlākokilabālakaḥ
8.
devaḥ mahākālaḥ kila alābuvīṇāmadhuraḥ
śaradvkyomalasacchaviḥ līlākokilabālakaḥ
śaradvkyomalasacchaviḥ līlākokilabālakaḥ
8.
The god (devaḥ) Mahākāla, indeed, is sweet like a gourd-lute, with a splendor that shines like the autumn sky, and is a playful young cuckoo.
अजस्रस्फूर्जिताकारो वान्तदुःखशरावलिः ।
अभावनामकोदण्डः परिस्फुरति सर्वतः ॥ ९ ॥
अभावनामकोदण्डः परिस्फुरति सर्वतः ॥ ९ ॥
ajasrasphūrjitākāro vāntaduḥkhaśarāvaliḥ ,
abhāvanāmakodaṇḍaḥ parisphurati sarvataḥ 9
abhāvanāmakodaṇḍaḥ parisphurati sarvataḥ 9
9.
ajasrasphūrjitākāraḥ vāntaduḥkhaśarāvaliḥ
abhāvanāmakodaṇḍaḥ parisphurati sarvataḥ
abhāvanāmakodaṇḍaḥ parisphurati sarvataḥ
9.
ajasrasphūrjitākāraḥ vāntaduḥkhaśarāvaliḥ
abhāvanāmakodaṇḍaḥ sarvataḥ parisphurati
abhāvanāmakodaṇḍaḥ sarvataḥ parisphurati
9.
That which has a constantly manifesting form, which has cast out the rows of arrows of sorrow, and whose bow is called 'non-conceptualization' (abhāvanā) - that shines forth everywhere.
अनुत्तमस्त्वधिकविलासपण्डितो भ्रमच्चलन्परिविलसन्विदारयन् ।
जरज्जगज्जनितविलोलमर्कटः परिस्फुरद्वपुरिह काल ईहते ॥ १० ॥
जरज्जगज्जनितविलोलमर्कटः परिस्फुरद्वपुरिह काल ईहते ॥ १० ॥
anuttamastvadhikavilāsapaṇḍito bhramaccalanparivilasanvidārayan ,
jarajjagajjanitavilolamarkaṭaḥ parisphuradvapuriha kāla īhate 10
jarajjagajjanitavilolamarkaṭaḥ parisphuradvapuriha kāla īhate 10
10.
anuttamaḥ tu adhikavilāsapaṇḍitaḥ
bhramat calat parivilasat vidārayat
jarajjagatjanitavilolamarkaṭaḥ
parisphuradvapuḥ iha kālaḥ īhate
bhramat calat parivilasat vidārayat
jarajjagatjanitavilolamarkaṭaḥ
parisphuradvapuḥ iha kālaḥ īhate
10.
anuttamaḥ tu adhikavilāsapaṇḍitaḥ
jarajjagatjanitavilolamarkaṭaḥ
parisphuradvapuḥ kālaḥ iha bhramat
calat parivilasat vidārayat īhate
jarajjagatjanitavilolamarkaṭaḥ
parisphuradvapuḥ kālaḥ iha bhramat
calat parivilasat vidārayat īhate
10.
Unsurpassed, and truly an expert in extravagant sport, here Time (kāla) acts. It is a restless monkey born from the decaying world, with a body that constantly manifests. It wanders, moves, shines everywhere, and tears apart.
Links to all chapters:
vairāgya prakaraṇa (current book)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24 (current chapter)
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
mumukṣu prakaraṇa
utpatti prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
sthiti prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
upaśama prakaraṇa
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
nirvāṇa prakaraṇa (bhāga 1)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
nirvāṇa prakaraṇa (bhāga 2)
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17
Chapter 18
Chapter 19
Chapter 20
Chapter 21
Chapter 22
Chapter 23
Chapter 24
Chapter 25
Chapter 26
Chapter 27
Chapter 28
Chapter 29
Chapter 30
Chapter 31
Chapter 32
Chapter 33
Chapter 34
Chapter 35
Chapter 36
Chapter 37
Chapter 38
Chapter 39
Chapter 40
Chapter 41
Chapter 42
Chapter 43
Chapter 44
Chapter 45
Chapter 46
Chapter 47
Chapter 48
Chapter 49
Chapter 50
Chapter 51
Chapter 52
Chapter 53
Chapter 54
Chapter 55
Chapter 56
Chapter 57
Chapter 58
Chapter 59
Chapter 60
Chapter 61
Chapter 62
Chapter 63
Chapter 64
Chapter 65
Chapter 66
Chapter 67
Chapter 68
Chapter 69
Chapter 70
Chapter 71
Chapter 72
Chapter 73
Chapter 74
Chapter 75
Chapter 76
Chapter 77
Chapter 78
Chapter 79
Chapter 80
Chapter 81
Chapter 82
Chapter 83
Chapter 84
Chapter 85
Chapter 86
Chapter 87
Chapter 88
Chapter 89
Chapter 90
Chapter 91
Chapter 92
Chapter 93
Chapter 94
Chapter 95
Chapter 96
Chapter 97
Chapter 98
Chapter 99
Chapter 100
Chapter 101
Chapter 102
Chapter 103
Chapter 104
Chapter 105
Chapter 106
Chapter 107
Chapter 108
Chapter 109
Chapter 110
Chapter 111
Chapter 112
Chapter 113
Chapter 114
Chapter 115
Chapter 116
Chapter 117
Chapter 118
Chapter 119
Chapter 120
Chapter 121
Chapter 122
Chapter 123
Chapter 124
Chapter 125
Chapter 126
Chapter 127
Chapter 128
Chapter 129
Chapter 130
Chapter 131
Chapter 132
Chapter 133
Chapter 134
Chapter 135
Chapter 136
Chapter 137
Chapter 138
Chapter 139
Chapter 140
Chapter 141
Chapter 142
Chapter 143
Chapter 144
Chapter 145
Chapter 146
Chapter 147
Chapter 148
Chapter 149
Chapter 150
Chapter 151
Chapter 152
Chapter 153
Chapter 154
Chapter 155
Chapter 156
Chapter 157
Chapter 158
Chapter 159
Chapter 160
Chapter 161
Chapter 162
Chapter 163
Chapter 164
Chapter 165
Chapter 166
Chapter 167
Chapter 168
Chapter 169
Chapter 170
Chapter 171
Chapter 172
Chapter 173
Chapter 174
Chapter 175
Chapter 176
Chapter 177
Chapter 178
Chapter 179
Chapter 180
Chapter 181
Chapter 182
Chapter 183
Chapter 184
Chapter 185
Chapter 186
Chapter 187
Chapter 188
Chapter 189
Chapter 190
Chapter 191
Chapter 192
Chapter 193
Chapter 194
Chapter 195
Chapter 196
Chapter 197
Chapter 198
Chapter 199
Chapter 200
Chapter 201
Chapter 202
Chapter 203
Chapter 204
Chapter 205
Chapter 206
Chapter 207
Chapter 208
Chapter 209
Chapter 210
Chapter 211
Chapter 212
Chapter 213
Chapter 214
Chapter 215
Chapter 216