महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-13, chapter-14, verse-98
दिवसकरशशाङ्कवह्निदीप्तं त्रिभुवनसारमपारमाद्यमेकम् ।
अजरममरमप्रसाद्य रुद्रं जगति पुमानिह को लभेत शान्तिम् ॥९८॥
अजरममरमप्रसाद्य रुद्रं जगति पुमानिह को लभेत शान्तिम् ॥९८॥
98. divasakaraśaśāṅkavahnidīptaṁ; tribhuvanasāramapāramādyamekam ,
ajaramamaramaprasādya rudraṁ; jagati pumāniha ko labheta śāntim.
ajaramamaramaprasādya rudraṁ; jagati pumāniha ko labheta śāntim.
98.
divasakaraśaśāṅkavahnidīptam
tribhuvanaśāram apāram ādyam ekam
ajaram amaram aprasādya rudram
jagati pumān iha kaḥ labheta śāntim
tribhuvanaśāram apāram ādyam ekam
ajaram amaram aprasādya rudram
jagati pumān iha kaḥ labheta śāntim
98.
iha jagati divasakaraśaśāṅkavahnidīptam
tribhuvanaśāram apāram
ādyam ekam ajaram amaram rudram
aprasādya kaḥ pumān śāntim labheta
tribhuvanaśāram apāram
ādyam ekam ajaram amaram rudram
aprasādya kaḥ pumān śāntim labheta
98.
Without propitiating the ageless, immortal, boundless, primal, unique Rudra, who is the essence of the three worlds and illuminated by the sun, moon, and fire, what man in this world can attain peace?
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- दिवसकरशशाङ्कवह्निदीप्तम् (divasakaraśaśāṅkavahnidīptam) - illuminated by the sun, moon, and fire
- त्रिभुवनशारम् (tribhuvanaśāram) - essence of the three worlds
- अपारम् (apāram) - boundless (boundless, endless, immense)
- आद्यम् (ādyam) - primal (first, primal, original)
- एकम् (ekam) - unique (one, unique, alone)
- अजरम् (ajaram) - ageless (ageless, undecaying)
- अमरम् (amaram) - immortal (immortal, undying)
- अप्रसाद्य (aprasādya) - without propitiating (without propitiating, without pleasing)
- रुद्रम् (rudram) - Rudra (Rudra (a name of Shiva), dreadful)
- जगति (jagati) - in this world (in the world, on earth)
- पुमान् (pumān) - a man (a man, a male, a person)
- इह (iha) - in this world (here, in this world)
- कः (kaḥ) - who? (who? what? which?)
- लभेत (labheta) - can attain (may obtain, might attain)
- शान्तिम् (śāntim) - peace (peace, tranquility, calm)
Words meanings and morphology
दिवसकरशशाङ्कवह्निदीप्तम् (divasakaraśaśāṅkavahnidīptam) - illuminated by the sun, moon, and fire
(adjective)
Accusative, masculine, singular of divasakaraśaśāṅkavahnidīpta
divasakaraśaśāṅkavahnidīpta - illuminated by sun, moon, and fire
Compound type : tatpuruṣa (with dvandva parts leading to instrumental) (divasakara+śaśāṅka+vahni+dīpta)
- divasakara – sun (day-maker)
noun (masculine)
Compound of divasa (day) + kara (maker)
Root: kṛ (class 8) - śaśāṅka – the moon (hare-marked)
noun (masculine) - vahni – fire, Agni
noun (masculine)
Root: vah (class 1) - dīpta – shining, radiant, illuminated
adjective (masculine)
Past Passive Participle
From root dīp 'to shine'
Root: dīp (class 4)
त्रिभुवनशारम् (tribhuvanaśāram) - essence of the three worlds
(adjective)
Accusative, masculine, singular of tribhuvanaśāra
tribhuvanaśāra - the essence or best of the three worlds
Compound type : tatpuruṣa (tribhuvana+śāra)
- tribhuvana – the three worlds
noun (neuter)
Compound of tri (three) + bhuvana (world) - śāra – essence, pith, best part, strength
noun (masculine)
Root: śṝ (class 9)
अपारम् (apāram) - boundless (boundless, endless, immense)
(adjective)
Accusative, masculine, singular of apāra
apāra - boundless, endless, immense, shoreless
A- (privative) + pāra (shore, limit)
Note: Qualifies Rudram.
आद्यम् (ādyam) - primal (first, primal, original)
(adjective)
Accusative, masculine, singular of ādya
ādya - first, primal, original, principal
From ādi (beginning)
Note: Qualifies Rudram.
एकम् (ekam) - unique (one, unique, alone)
(adjective)
Accusative, masculine, singular of eka
eka - one, single, unique, alone
Note: Qualifies Rudram.
अजरम् (ajaram) - ageless (ageless, undecaying)
(adjective)
Accusative, masculine, singular of ajara
ajara - ageless, undecaying, not growing old
A- (privative) + jara (old age)
Note: Qualifies Rudram.
अमरम् (amaram) - immortal (immortal, undying)
(adjective)
Accusative, masculine, singular of amara
amara - immortal, undying, a god
A- (privative) + mara (mortal)
Note: Qualifies Rudram.
अप्रसाद्य (aprasādya) - without propitiating (without propitiating, without pleasing)
(indeclinable)
Gerund (Absolutive)
Negative gerund from root sad 'to sit' with prefix pra and causative form, then a- (negation)
Compound type : nañ-tatpuruṣa (a+prasādya)
- a – not, non-
indeclinable - prasādya – having propitiated, having pleased
indeclinable
Gerund (Absolutive)
From root sad 'to sit' with prefix pra and causative, then suffix -ya
Prefix: pra
Root: sad (class 1)
रुद्रम् (rudram) - Rudra (Rudra (a name of Shiva), dreadful)
(proper noun)
Accusative, masculine, singular of rudra
rudra - Rudra, a name of Shiva, terrible, dreadful
From root rud 'to cry, howl'
Root: rud (class 2)
जगति (jagati) - in this world (in the world, on earth)
(noun)
Locative, neuter, singular of jagat
jagat - world, universe, earth, moving, living
From root gam 'to go'
Root: gam (class 1)
पुमान् (pumān) - a man (a man, a male, a person)
(noun)
Nominative, masculine, singular of puman
puman - a man, a male, a person, the soul
इह (iha) - in this world (here, in this world)
(indeclinable)
कः (kaḥ) - who? (who? what? which?)
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of kim
kim - who, what, which
Note: Interrogative pronoun.
लभेत (labheta) - can attain (may obtain, might attain)
(verb)
3rd person , singular, middle, optative (liṅ) of labh
Optative Mood, 3rd Person Singular
From root labh, Atmanepada, Optative, 3rd person singular
Root: labh (class 1)
शान्तिम् (śāntim) - peace (peace, tranquility, calm)
(noun)
Accusative, feminine, singular of śānti
śānti - peace, tranquility, calm, cessation, quiet
From root śam 'to be calm'
Root: śam (class 4)