महानिर्वाण-तन्त्रम्
mahānirvāṇa-tantram
-
chapter-9
Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
वर्णाश्रमाचारधर्माः कथितास्तव सुव्रते ।
संस्कारान् सर्ववर्णानां शृणुष्व गदतो मम ॥१॥
संस्कारान् सर्ववर्णानां शृणुष्व गदतो मम ॥१॥
1. varṇāśramācāradharmāḥ kathitāstava suvrate ,
saṁskārān sarvavarṇānāṁ śṛṇuṣva gadato mama.
saṁskārān sarvavarṇānāṁ śṛṇuṣva gadato mama.
संस्कारेण विना देवि देहशुद्धिर्न जायते ।
नासंस्कृतोऽधिकारी स्याद् दैवे पैत्रे च कर्मणि ॥२॥
नासंस्कृतोऽधिकारी स्याद् दैवे पैत्रे च कर्मणि ॥२॥
2. saṁskāreṇa vinā devi dehaśuddhirna jāyate ,
nāsaṁskṛto'dhikārī syād daive paitre ca karmaṇi.
nāsaṁskṛto'dhikārī syād daive paitre ca karmaṇi.
अतो विप्रादिभिर्वर्णैः स्वस्ववर्णोक्तसंस्क्रिया ।
कर्तव्या सर्वथा यत्नैरिहामुत्र हितेप्सुभिः ॥३॥
कर्तव्या सर्वथा यत्नैरिहामुत्र हितेप्सुभिः ॥३॥
3. ato viprādibhirvarṇaiḥ svasvavarṇoktasaṁskriyā ,
kartavyā sarvathā yatnairihāmutra hitepsubhiḥ.
kartavyā sarvathā yatnairihāmutra hitepsubhiḥ.
जीवसेकः पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं तथा ।
जातनाम्नी निष्क्रमणमन्नाशनमतः परम् ।
चूडोपनयनोद्वाहाः संस्काराः कथिता दश ॥४॥
जातनाम्नी निष्क्रमणमन्नाशनमतः परम् ।
चूडोपनयनोद्वाहाः संस्काराः कथिता दश ॥४॥
4. jīvasekaḥ puṁsavanaṁ sīmantonnayanaṁ tathā ,
jātanāmnī niṣkramaṇamannāśanamataḥ param ,
cūḍopanayanodvāhāḥ saṁskārāḥ kathitā daśa.
jātanāmnī niṣkramaṇamannāśanamataḥ param ,
cūḍopanayanodvāhāḥ saṁskārāḥ kathitā daśa.
शूद्राणां शूद्रभिन्नानामुपवीतं न विद्यते ।
तेषां नवैव संस्कारा द्विजातीनां दश स्मृताः ॥५॥
तेषां नवैव संस्कारा द्विजातीनां दश स्मृताः ॥५॥
5. śūdrāṇāṁ śūdrabhinnānāmupavītaṁ na vidyate ,
teṣāṁ navaiva saṁskārā dvijātīnāṁ daśa smṛtāḥ.
teṣāṁ navaiva saṁskārā dvijātīnāṁ daśa smṛtāḥ.
नित्यानि सर्वकर्माणि तथा नैमित्तिकानि च ।
काम्यान्यपि वरारोहे कुर्याच्चाम्भववर्त्मना ॥६॥
काम्यान्यपि वरारोहे कुर्याच्चाम्भववर्त्मना ॥६॥
6. nityāni sarvakarmāṇi tathā naimittikāni ca ,
kāmyānyapi varārohe kuryāccāmbhavavartmanā.
kāmyānyapi varārohe kuryāccāmbhavavartmanā.
यानि यानि विधानानि येषु येषु च कर्मसु ।
पुरैव ब्रह्मरूपेण तान्युक्तानि मया प्रिये ॥७॥
पुरैव ब्रह्मरूपेण तान्युक्तानि मया प्रिये ॥७॥
7. yāni yāni vidhānāni yeṣu yeṣu ca karmasu ,
puraiva brahmarūpeṇa tānyuktāni mayā priye.
puraiva brahmarūpeṇa tānyuktāni mayā priye.
संस्कारेषु च सर्वेषु तथैवान्येषु कर्मसु ।
विप्रादिवर्णभेदेन क्रमान्मन्त्राश्च दर्शिताः ॥८॥
विप्रादिवर्णभेदेन क्रमान्मन्त्राश्च दर्शिताः ॥८॥
8. saṁskāreṣu ca sarveṣu tathaivānyeṣu karmasu ,
viprādivarṇabhedena kramānmantrāśca darśitāḥ.
viprādivarṇabhedena kramānmantrāśca darśitāḥ.
सत्यत्रेताद्वापरेषु तत्तत्कर्मसु कालिके ।
प्रणवाद्यांस्तु तान् मन्त्रान् प्रयोगेषु नियोजयेत् ॥९॥
प्रणवाद्यांस्तु तान् मन्त्रान् प्रयोगेषु नियोजयेत् ॥९॥
9. satyatretādvāpareṣu tattatkarmasu kālike ,
praṇavādyāṁstu tān mantrān prayogeṣu niyojayet.
praṇavādyāṁstu tān mantrān prayogeṣu niyojayet.
कलौ तु परमेशानि तैरेव मनुभिर्नराः ।
मायाद्यैः सर्वकर्माणि कुर्युः शङ्करशासनात् ॥१०॥
मायाद्यैः सर्वकर्माणि कुर्युः शङ्करशासनात् ॥१०॥
10. kalau tu parameśāni taireva manubhirnarāḥ ,
māyādyaiḥ sarvakarmāṇi kuryuḥ śaṅkaraśāsanāt.
māyādyaiḥ sarvakarmāṇi kuryuḥ śaṅkaraśāsanāt.
निगमागमतन्त्रेषु वेदेषु संहितासु च ।
सर्वे मन्त्रा मयैवोक्ताः प्रयोगो युगभेदतः ॥११॥
सर्वे मन्त्रा मयैवोक्ताः प्रयोगो युगभेदतः ॥११॥
11. nigamāgamatantreṣu vedeṣu saṁhitāsu ca ,
sarve mantrā mayaivoktāḥ prayogo yugabhedataḥ.
sarve mantrā mayaivoktāḥ prayogo yugabhedataḥ.
कलावन्नगतप्राणाः मानवा हीनतेजसः ।
तेषां हिताय कल्याणि कुलधर्मो निरूपितः ॥१२॥
तेषां हिताय कल्याणि कुलधर्मो निरूपितः ॥१२॥
12. kalāvannagataprāṇāḥ mānavā hīnatejasaḥ ,
teṣāṁ hitāya kalyāṇi kuladharmo nirūpitaḥ.
teṣāṁ hitāya kalyāṇi kuladharmo nirūpitaḥ.
कलिदुर्बलजीवानां प्रयासाशक्तचेतसाम् ।
संस्कारादिक्रियास्तेषां संक्षेपेणापि वच्मि ते ॥१३॥
संस्कारादिक्रियास्तेषां संक्षेपेणापि वच्मि ते ॥१३॥
13. kalidurbalajīvānāṁ prayāsāśaktacetasām ,
saṁskārādikriyāsteṣāṁ saṁkṣepeṇāpi vacmi te.
saṁskārādikriyāsteṣāṁ saṁkṣepeṇāpi vacmi te.
सर्वेषां शुभकार्याणामादिभूता कुशण्डिका ।
तस्मादादौ प्रवक्ष्यामि शृणु तां देववन्दिते ॥१४॥
तस्मादादौ प्रवक्ष्यामि शृणु तां देववन्दिते ॥१४॥
14. sarveṣāṁ śubhakāryāṇāmādibhūtā kuśaṇḍikā ,
tasmādādau pravakṣyāmi śṛṇu tāṁ devavandite.
tasmādādau pravakṣyāmi śṛṇu tāṁ devavandite.
रम्ये परिष्कृते देशे तुषाङ्गारादिवर्जिते ।
हस्तमात्रप्रमाणेन स्थण्डिलं रचयेत् सुधीः ॥१५॥
हस्तमात्रप्रमाणेन स्थण्डिलं रचयेत् सुधीः ॥१५॥
15. ramye pariṣkṛte deśe tuṣāṅgārādivarjite ,
hastamātrapramāṇena sthaṇḍilaṁ racayet sudhīḥ.
hastamātrapramāṇena sthaṇḍilaṁ racayet sudhīḥ.
तिस्रो रेखा विधातव्या प्रागग्रास्तत्र मण्डले ।
कूर्चेनाभ्युक्ष्य ताः सर्वा वह्निना वह्निमाहरेत् ॥१६॥
कूर्चेनाभ्युक्ष्य ताः सर्वा वह्निना वह्निमाहरेत् ॥१६॥
16. tisro rekhā vidhātavyā prāgagrāstatra maṇḍale ,
kūrcenābhyukṣya tāḥ sarvā vahninā vahnimāharet.
kūrcenābhyukṣya tāḥ sarvā vahninā vahnimāharet.
आनीय वह्निं तत्पार्श्वे
स्थापयेद्वाग्भवं स्मरन् ॥१७॥
स्थापयेद्वाग्भवं स्मरन् ॥१७॥
17. ānīya vahniṁ tatpārśve
sthāpayedvāgbhavaṁ smaran.
sthāpayedvāgbhavaṁ smaran.
ततस्तस्मात् ज्वलद्दारु गृहीत्वा दक्षपाणिना ।
ह्री/ क्रव्यादेभ्यो नमः स्वाहा क्रव्यादांशं परित्यजेत् ॥१८॥
ह्री/ क्रव्यादेभ्यो नमः स्वाहा क्रव्यादांशं परित्यजेत् ॥१८॥
18. tatastasmāt jvaladdāru gṛhītvā dakṣapāṇinā ,
hrī/ kravyādebhyo namaḥ svāhā kravyādāṁśaṁ parityajet.
hrī/ kravyādebhyo namaḥ svāhā kravyādāṁśaṁ parityajet.
इत्थं प्रतिष्ठितं वह्निं पाणिभ्यामात्मसम्मुखम् ।
उद्धृत्य तासु रेखासु मायाद्यां व्याहृतिं स्मरन् ॥१९॥
उद्धृत्य तासु रेखासु मायाद्यां व्याहृतिं स्मरन् ॥१९॥
19. itthaṁ pratiṣṭhitaṁ vahniṁ pāṇibhyāmātmasammukham ,
uddhṛtya tāsu rekhāsu māyādyāṁ vyāhṛtiṁ smaran.
uddhṛtya tāsu rekhāsu māyādyāṁ vyāhṛtiṁ smaran.
संस्थाप्य तृणदारुभ्यां प्रबलीकृत्य पावकम् ।
समिधे द्वे घृताक्ते च हुत्वा तस्मिन् हुताशने ।
स्वकर्मविहितं नाम कृत्वा ध्यायेद्धनञ्जयम् ॥२०॥
समिधे द्वे घृताक्ते च हुत्वा तस्मिन् हुताशने ।
स्वकर्मविहितं नाम कृत्वा ध्यायेद्धनञ्जयम् ॥२०॥
20. saṁsthāpya tṛṇadārubhyāṁ prabalīkṛtya pāvakam ,
samidhe dve ghṛtākte ca hutvā tasmin hutāśane ,
svakarmavihitaṁ nāma kṛtvā dhyāyeddhanañjayam.
samidhe dve ghṛtākte ca hutvā tasmin hutāśane ,
svakarmavihitaṁ nāma kṛtvā dhyāyeddhanañjayam.
बालार्कारुणसङ्काशं सप्तजिह्वं द्विमस्तकम् ।
अजारूढं शक्तिधरं जटामुकुटमण्डितम् ॥२१॥
अजारूढं शक्तिधरं जटामुकुटमण्डितम् ॥२१॥
21. bālārkāruṇasaṅkāśaṁ saptajihvaṁ dvimastakam ,
ajārūḍhaṁ śaktidharaṁ jaṭāmukuṭamaṇḍitam.
ajārūḍhaṁ śaktidharaṁ jaṭāmukuṭamaṇḍitam.
ध्यात्वैवं
प्राञ्जलिर्भूत्वाऽवाहयेद्धव्यवाहनम् ॥२२॥
प्राञ्जलिर्भूत्वाऽवाहयेद्धव्यवाहनम् ॥२२॥
22. dhyātvaivaṁ
prāñjalirbhūtvā'vāhayeddhavyavāhanam.
prāñjalirbhūtvā'vāhayeddhavyavāhanam.
मायामेह्येहि पदतः सर्वामर वदेत् प्रिये ।
हव्यवाहपदान्ते च मुनिभिः स्वगणैः सह ।
अध्वरं रक्ष रक्षेति नमः स्वाहा ततो वदेत् ॥२३॥
हव्यवाहपदान्ते च मुनिभिः स्वगणैः सह ।
अध्वरं रक्ष रक्षेति नमः स्वाहा ततो वदेत् ॥२३॥
23. māyāmehyehi padataḥ sarvāmara vadet priye ,
havyavāhapadānte ca munibhiḥ svagaṇaiḥ saha ,
adhvaraṁ rakṣa rakṣeti namaḥ svāhā tato vadet.
havyavāhapadānte ca munibhiḥ svagaṇaiḥ saha ,
adhvaraṁ rakṣa rakṣeti namaḥ svāhā tato vadet.
इत्यावाह्य हव्यवाहमयं ते योनिरुच्चरन् ।
यथोपचारैः सम्पूज्य सप्त जिह्वाः प्रपूजयेत् ॥२४॥
यथोपचारैः सम्पूज्य सप्त जिह्वाः प्रपूजयेत् ॥२४॥
24. ityāvāhya havyavāhamayaṁ te yoniruccaran ,
yathopacāraiḥ sampūjya sapta jihvāḥ prapūjayet.
yathopacāraiḥ sampūjya sapta jihvāḥ prapūjayet.
काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता चैव सुधूम्रवर्णा ।
स्फुलिङ्गिनी विश्वनिरूपिणी च लेलायमानेति च सप्त जिह्वाः ॥२५॥
स्फुलिङ्गिनी विश्वनिरूपिणी च लेलायमानेति च सप्त जिह्वाः ॥२५॥
25. kālī karālī ca manojavā ca sulohitā caiva sudhūmravarṇā ,
sphuliṅginī viśvanirūpiṇī ca lelāyamāneti ca sapta jihvāḥ.
sphuliṅginī viśvanirūpiṇī ca lelāyamāneti ca sapta jihvāḥ.
ततोऽग्नेः पूर्वमारभ्य सह कीलालपाणिना ।
उत्तरान्तं महेशानि त्रिधा प्रोक्षणमाचरेत् ॥२६॥
उत्तरान्तं महेशानि त्रिधा प्रोक्षणमाचरेत् ॥२६॥
26. tato'gneḥ pūrvamārabhya saha kīlālapāṇinā ,
uttarāntaṁ maheśāni tridhā prokṣaṇamācaret.
uttarāntaṁ maheśāni tridhā prokṣaṇamācaret.
तथैव याम्यमारभ्य कौबेरान्तं हुताशितुः ।
त्रिधा पर्युक्षणं कुर्यात्ततो यज्ञीयवस्तुनः ॥२७॥
त्रिधा पर्युक्षणं कुर्यात्ततो यज्ञीयवस्तुनः ॥२७॥
27. tathaiva yāmyamārabhya kauberāntaṁ hutāśituḥ ,
tridhā paryukṣaṇaṁ kuryāttato yajñīyavastunaḥ.
tridhā paryukṣaṇaṁ kuryāttato yajñīyavastunaḥ.
परिस्तरेत्ततो दर्भैः पूर्वस्मादुत्तरावधि ।
उदक्संस्थैरुत्तराग्रैः प्रागग्रैरन्यदिक्स्थितैः ॥२८॥
उदक्संस्थैरुत्तराग्रैः प्रागग्रैरन्यदिक्स्थितैः ॥२८॥
28. paristarettato darbhaiḥ pūrvasmāduttarāvadhi ,
udaksaṁsthairuttarāgraiḥ prāgagrairanyadiksthitaiḥ.
udaksaṁsthairuttarāgraiḥ prāgagrairanyadiksthitaiḥ.
अग्निं दक्षिणतः कृत्वा गत्वा ब्रह्मासनान्तिकम् ।
वामाङ्गुष्ठकनिष्ठाभ्यां ब्रह्मणः कल्पितासनात् ॥२९॥
वामाङ्गुष्ठकनिष्ठाभ्यां ब्रह्मणः कल्पितासनात् ॥२९॥
29. agniṁ dakṣiṇataḥ kṛtvā gatvā brahmāsanāntikam ,
vāmāṅguṣṭhakaniṣṭhābhyāṁ brahmaṇaḥ kalpitāsanāt.
vāmāṅguṣṭhakaniṣṭhābhyāṁ brahmaṇaḥ kalpitāsanāt.
गृहीत्वा कुशपत्रैकं ह्री/ निरस्तः परावसुः ।
इत्युक्त्वाग्नेर्दक्षिणस्यां निक्षिपेदुत्करादिना ॥३०॥
इत्युक्त्वाग्नेर्दक्षिणस्यां निक्षिपेदुत्करादिना ॥३०॥
30. gṛhītvā kuśapatraikaṁ hrī/ nirastaḥ parāvasuḥ ,
ityuktvāgnerdakṣiṇasyāṁ nikṣipedutkarādinā.
ityuktvāgnerdakṣiṇasyāṁ nikṣipedutkarādinā.
सीद यज्ञपते ब्रह्मन्निदं ते कल्पितासनम् ।
सीदामीति वदन् ब्रह्मा विशेत्तत्रोत्तरामुखः ॥३१॥
सीदामीति वदन् ब्रह्मा विशेत्तत्रोत्तरामुखः ॥३१॥
31. sīda yajñapate brahmannidaṁ te kalpitāsanam ,
sīdāmīti vadan brahmā viśettatrottarāmukhaḥ.
sīdāmīti vadan brahmā viśettatrottarāmukhaḥ.
सम्पूज्य गन्धपुष्पाद्यैर्ब्रह्माणं
प्रार्थयेदिदम् ॥३२॥
प्रार्थयेदिदम् ॥३२॥
32. sampūjya gandhapuṣpādyairbrahmāṇaṁ
prārthayedidam.
prārthayedidam.
गोपाय यज्ञं यज्ञेश यज्ञं पाहि बृहस्तपते ।
माञ्च यज्ञपतिं पाहि कर्मसाक्षिन्नमोऽस्तु ते ॥३३॥
माञ्च यज्ञपतिं पाहि कर्मसाक्षिन्नमोऽस्तु ते ॥३३॥
33. gopāya yajñaṁ yajñeśa yajñaṁ pāhi bṛhastapate ,
māñca yajñapatiṁ pāhi karmasākṣinnamo'stu te.
māñca yajñapatiṁ pāhi karmasākṣinnamo'stu te.
गोपयामि वदेत् ब्रह्मा ब्रह्माभावे स्वयं वदेत् ।
तत्र दर्भमयं विप्रं कल्पयेत् यज्ञसिद्धये ॥३४॥
तत्र दर्भमयं विप्रं कल्पयेत् यज्ञसिद्धये ॥३४॥
34. gopayāmi vadet brahmā brahmābhāve svayaṁ vadet ,
tatra darbhamayaṁ vipraṁ kalpayet yajñasiddhaye.
tatra darbhamayaṁ vipraṁ kalpayet yajñasiddhaye.
ततो ब्रह्मन्निहागच्चागच्चेत्यावाह्य साधकः ।
पाद्यादिभिश्च सम्पूज्य यावद् यज्ञसमापनम् ।
तावद्भवद्भिः स्थातव्यमिति प्रार्थ्य नमेत्ततः ॥३५॥
पाद्यादिभिश्च सम्पूज्य यावद् यज्ञसमापनम् ।
तावद्भवद्भिः स्थातव्यमिति प्रार्थ्य नमेत्ततः ॥३५॥
35. tato brahmannihāgaccāgaccetyāvāhya sādhakaḥ ,
pādyādibhiśca sampūjya yāvad yajñasamāpanam ,
tāvadbhavadbhiḥ sthātavyamiti prārthya namettataḥ.
pādyādibhiśca sampūjya yāvad yajñasamāpanam ,
tāvadbhavadbhiḥ sthātavyamiti prārthya namettataḥ.
सोदकेन करेणाग्नेरीशानाद् ब्रह्मणोऽन्तिकम् ।
त्रिधा पर्युक्ष्य वह्निञ्च त्रिः प्रोक्ष्य तदनन्तरम् ॥३६॥
त्रिधा पर्युक्ष्य वह्निञ्च त्रिः प्रोक्ष्य तदनन्तरम् ॥३६॥
36. sodakena kareṇāgnerīśānād brahmaṇo'ntikam ,
tridhā paryukṣya vahniñca triḥ prokṣya tadanantaram.
tridhā paryukṣya vahniñca triḥ prokṣya tadanantaram.
आगत्य वर्त्मना तेन सूपविश्य निजासने ।
स्थण्डिलस्योत्तरे दर्भानुदगग्रान् परिस्तरेत् ॥३७॥
स्थण्डिलस्योत्तरे दर्भानुदगग्रान् परिस्तरेत् ॥३७॥
37. āgatya vartmanā tena sūpaviśya nijāsane ,
sthaṇḍilasyottare darbhānudagagrān paristaret.
sthaṇḍilasyottare darbhānudagagrān paristaret.
तेषु यज्ञीयवस्तूनि सर्वाण्यासादयेत् सुधीः ।
सोदकं प्रोक्षणीपात्रमाज्यस्थालीसमित्कुशान् ॥३८॥
सोदकं प्रोक्षणीपात्रमाज्यस्थालीसमित्कुशान् ॥३८॥
38. teṣu yajñīyavastūni sarvāṇyāsādayet sudhīḥ ,
sodakaṁ prokṣaṇīpātramājyasthālīsamitkuśān.
sodakaṁ prokṣaṇīpātramājyasthālīsamitkuśān.
आसाद्य स्रुक्स्रुवादीनि ह्रा/ ह्री/ ह्रूमिति मन्त्रकैः ।
दिव्यदृष्ट्या प्रोक्षणेन संस्कृत्य तदनन्तरम् ॥३९॥
दिव्यदृष्ट्या प्रोक्षणेन संस्कृत्य तदनन्तरम् ॥३९॥
39. āsādya sruksruvādīni hrā/ hrī/ hrūmiti mantrakaiḥ ,
divyadṛṣṭyā prokṣaṇena saṁskṛtya tadanantaram.
divyadṛṣṭyā prokṣaṇena saṁskṛtya tadanantaram.
पृथिव्यां दक्षिणं जानु पातयित्वा स्रुवे स्रुचा ।
घृतमादाय मतिमांश्चिन्तयन् हितमात्मनः ।
ह्री/ विष्णवे द्विठान्तेन प्रदद्यादाहुतित्रयम् ॥४०॥
घृतमादाय मतिमांश्चिन्तयन् हितमात्मनः ।
ह्री/ विष्णवे द्विठान्तेन प्रदद्यादाहुतित्रयम् ॥४०॥
40. pṛthivyāṁ dakṣiṇaṁ jānu pātayitvā sruve srucā ,
ghṛtamādāya matimāṁścintayan hitamātmanaḥ ,
hrī/ viṣṇave dviṭhāntena pradadyādāhutitrayam.
ghṛtamādāya matimāṁścintayan hitamātmanaḥ ,
hrī/ viṣṇave dviṭhāntena pradadyādāhutitrayam.
तथैव घृतमादाय ध्यायन् देवं प्रजापतिम् ।
वायव्यादग्निकोणान्तं जुहुयादाज्यधारया ॥४१॥
वायव्यादग्निकोणान्तं जुहुयादाज्यधारया ॥४१॥
41. tathaiva ghṛtamādāya dhyāyan devaṁ prajāpatim ,
vāyavyādagnikoṇāntaṁ juhuyādājyadhārayā.
vāyavyādagnikoṇāntaṁ juhuyādājyadhārayā.
पुनराज्यं समादाय ध्यायन्देवं पुरन्दरम् ।
नैरृतादीशकोणान्तं जुहुयादाज्यधारया ॥४२॥
नैरृतादीशकोणान्तं जुहुयादाज्यधारया ॥४२॥
42. punarājyaṁ samādāya dhyāyandevaṁ purandaram ,
nairṛtādīśakoṇāntaṁ juhuyādājyadhārayā.
nairṛtādīśakoṇāntaṁ juhuyādājyadhārayā.
ततोऽग्नेरुत्तरे याम्ये मध्ये च परमेश्वरि ।
अग्निं सोमं अग्नीषोमौ समुल्लिख्य यथाक्रमात् ॥४३॥
अग्निं सोमं अग्नीषोमौ समुल्लिख्य यथाक्रमात् ॥४३॥
43. tato'gneruttare yāmye madhye ca parameśvari ,
agniṁ somaṁ agnīṣomau samullikhya yathākramāt.
agniṁ somaṁ agnīṣomau samullikhya yathākramāt.
सचतुर्थीनमोऽन्तेन मायाद्येनाहुतित्रयम् ।
हुत्वा विधेयकर्मोक्तं होमं कुर्याद्विचक्षणः ॥४४॥
हुत्वा विधेयकर्मोक्तं होमं कुर्याद्विचक्षणः ॥४४॥
44. sacaturthīnamo'ntena māyādyenāhutitrayam ,
hutvā vidheyakarmoktaṁ homaṁ kuryādvicakṣaṇaḥ.
hutvā vidheyakarmoktaṁ homaṁ kuryādvicakṣaṇaḥ.
आहुतित्रयदानान्तं
धाराहोमं प्रचक्षते ॥४५॥
धाराहोमं प्रचक्षते ॥४५॥
45. āhutitrayadānāntaṁ
dhārāhomaṁ pracakṣate.
dhārāhomaṁ pracakṣate.
यदुद्दिश्याहुतिं दद्यात् देयोद्देशोऽपि तत्कृते ।
समाप्य प्रकृतं कर्म स्विष्टकृद्धोममाचरेत् ॥४६॥
समाप्य प्रकृतं कर्म स्विष्टकृद्धोममाचरेत् ॥४६॥
46. yaduddiśyāhutiṁ dadyāt deyoddeśo'pi tatkṛte ,
samāpya prakṛtaṁ karma sviṣṭakṛddhomamācaret.
samāpya prakṛtaṁ karma sviṣṭakṛddhomamācaret.
प्रायश्चित्तात्मको होमः कलौ नास्ति वरानने ।
स्विष्टिकृता व्याहृतिभिः प्रायश्चित्तं विधीयते ॥४७॥
स्विष्टिकृता व्याहृतिभिः प्रायश्चित्तं विधीयते ॥४७॥
47. prāyaścittātmako homaḥ kalau nāsti varānane ,
sviṣṭikṛtā vyāhṛtibhiḥ prāyaścittaṁ vidhīyate.
sviṣṭikṛtā vyāhṛtibhiḥ prāyaścittaṁ vidhīyate.
पूर्ववद्धविरादाय ब्रह्माणं मनसा स्मरन् ।
अस्मिन् कर्मणि देवेश प्रमादाद्भ्रमतोऽपि वा ॥४८॥
अस्मिन् कर्मणि देवेश प्रमादाद्भ्रमतोऽपि वा ॥४८॥
48. pūrvavaddhavirādāya brahmāṇaṁ manasā smaran ,
asmin karmaṇi deveśa pramādādbhramato'pi vā.
asmin karmaṇi deveśa pramādādbhramato'pi vā.
न्यूनाधिकं कृतं यच्च सर्वं स्विष्टकृतं कुरु ।
मायाद्येनामुना देवि स्वाहान्तेनाहुतिं हुनेत् ॥४९॥
मायाद्येनामुना देवि स्वाहान्तेनाहुतिं हुनेत् ॥४९॥
49. nyūnādhikaṁ kṛtaṁ yacca sarvaṁ sviṣṭakṛtaṁ kuru ,
māyādyenāmunā devi svāhāntenāhutiṁ hunet.
māyādyenāmunā devi svāhāntenāhutiṁ hunet.
त्वमग्ने सर्वलोकानां पावनः स्विष्टकृत् प्रभुः ।
यज्ञसाक्षी क्षेमकर्ता सर्वान् कामान् प्रपूरय ।
अनेन हवनं कुर्यात् मायया वह्निजायया ॥५०॥
यज्ञसाक्षी क्षेमकर्ता सर्वान् कामान् प्रपूरय ।
अनेन हवनं कुर्यात् मायया वह्निजायया ॥५०॥
50. tvamagne sarvalokānāṁ pāvanaḥ sviṣṭakṛt prabhuḥ ,
yajñasākṣī kṣemakartā sarvān kāmān prapūraya ,
anena havanaṁ kuryāt māyayā vahnijāyayā.
yajñasākṣī kṣemakartā sarvān kāmān prapūraya ,
anena havanaṁ kuryāt māyayā vahnijāyayā.
इत्थं स्विष्टकृतं होमं समाप्य क्रतुसाधकः ।
कर्मणोऽस्य परब्रह्मन्नयुक्तं विहितञ्च यत् ॥५१॥
कर्मणोऽस्य परब्रह्मन्नयुक्तं विहितञ्च यत् ॥५१॥
51. itthaṁ sviṣṭakṛtaṁ homaṁ samāpya kratusādhakaḥ ,
karmaṇo'sya parabrahmannayuktaṁ vihitañca yat.
karmaṇo'sya parabrahmannayuktaṁ vihitañca yat.
तच्चान्त्यै यज्ञसम्पत्त्यै व्याहृत्या हूयते विभो ।
मायादिवह्निजायान्तैर्भूर्भुवः स्वरिति त्रिभिः ॥५२॥
मायादिवह्निजायान्तैर्भूर्भुवः स्वरिति त्रिभिः ॥५२॥
52. taccāntyai yajñasampattyai vyāhṛtyā hūyate vibho ,
māyādivahnijāyāntairbhūrbhuvaḥ svariti tribhiḥ.
māyādivahnijāyāntairbhūrbhuvaḥ svariti tribhiḥ.
आहुतित्रितयं दद्यात् त्रितयेन तथैव च ।
हुत्वाग्नौ यजमानेन दद्यात् पूर्णाहुतिं बुधः ॥५३॥
हुत्वाग्नौ यजमानेन दद्यात् पूर्णाहुतिं बुधः ॥५३॥
53. āhutitritayaṁ dadyāt tritayena tathaiva ca ,
hutvāgnau yajamānena dadyāt pūrṇāhutiṁ budhaḥ.
hutvāgnau yajamānena dadyāt pūrṇāhutiṁ budhaḥ.
स्वयं चेत् कर्मकर्ता स्यात् स्वयमेवाहुतिं क्षिपेत् ।
अभिषेकविधानादावेवमेव विधिः स्मृतः ॥५४॥
अभिषेकविधानादावेवमेव विधिः स्मृतः ॥५४॥
54. svayaṁ cet karmakartā syāt svayamevāhutiṁ kṣipet ,
abhiṣekavidhānādāvevameva vidhiḥ smṛtaḥ.
abhiṣekavidhānādāvevameva vidhiḥ smṛtaḥ.
आदौ मायां समुच्चार्य ततो यज्ञपते वदेत् ।
पूर्णो भवतु यज्ञो मे हृष्यन्तु यज्ञदेवताः ।
फलानि सम्यक् यच्चन्तु वह्निकान्तावधिर्मनुः ॥५५॥
पूर्णो भवतु यज्ञो मे हृष्यन्तु यज्ञदेवताः ।
फलानि सम्यक् यच्चन्तु वह्निकान्तावधिर्मनुः ॥५५॥
55. ādau māyāṁ samuccārya tato yajñapate vadet ,
pūrṇo bhavatu yajño me hṛṣyantu yajñadevatāḥ ,
phalāni samyak yaccantu vahnikāntāvadhirmanuḥ.
pūrṇo bhavatu yajño me hṛṣyantu yajñadevatāḥ ,
phalāni samyak yaccantu vahnikāntāvadhirmanuḥ.
मन्त्रेणानेन मतिमानुत्थाय सुसमाहितः ।
फलताम्बूलसहिताहुतिं दद्याद्धुताशने ॥५६॥
फलताम्बूलसहिताहुतिं दद्याद्धुताशने ॥५६॥
56. mantreṇānena matimānutthāya susamāhitaḥ ,
phalatāmbūlasahitāhutiṁ dadyāddhutāśane.
phalatāmbūlasahitāhutiṁ dadyāddhutāśane.
दत्तपूर्णाहुतिर्विद्वान् शान्तिकर्म समाचरेत् ।
प्रोक्षणीपात्रतोयेन कुशैः सम्मार्जयेच्चिरः ॥५७॥
प्रोक्षणीपात्रतोयेन कुशैः सम्मार्जयेच्चिरः ॥५७॥
57. dattapūrṇāhutirvidvān śāntikarma samācaret ,
prokṣaṇīpātratoyena kuśaiḥ sammārjayecciraḥ.
prokṣaṇīpātratoyena kuśaiḥ sammārjayecciraḥ.
आपः सुमित्रियाः सन्तु भवन्त्वोषधयो मम ।
आपो रक्षन्तु मां नित्यमापो नारायणः स्वयम् ॥५८॥
आपो रक्षन्तु मां नित्यमापो नारायणः स्वयम् ॥५८॥
58. āpaḥ sumitriyāḥ santu bhavantvoṣadhayo mama ,
āpo rakṣantu māṁ nityamāpo nārāyaṇaḥ svayam.
āpo rakṣantu māṁ nityamāpo nārāyaṇaḥ svayam.
आपो हि ष्ठा मयोभुवस्ता न ऊर्जे दधातनः ।
इत्याभ्यां मार्जनं कृत्वा भूमौ बिन्दून् विनिक्षिपेत् ॥५९॥
इत्याभ्यां मार्जनं कृत्वा भूमौ बिन्दून् विनिक्षिपेत् ॥५९॥
59. āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātanaḥ ,
ityābhyāṁ mārjanaṁ kṛtvā bhūmau bindūn vinikṣipet.
ityābhyāṁ mārjanaṁ kṛtvā bhūmau bindūn vinikṣipet.
ये द्विषन्ति च मां नित्यं यांश्च द्विष्मो नरान् वयम् ।
आपो दुर्भित्रियास्तेषां सन्तु भक्षन्तु तानपि ॥६०॥
आपो दुर्भित्रियास्तेषां सन्तु भक्षन्तु तानपि ॥६०॥
60. ye dviṣanti ca māṁ nityaṁ yāṁśca dviṣmo narān vayam ,
āpo durbhitriyāsteṣāṁ santu bhakṣantu tānapi.
āpo durbhitriyāsteṣāṁ santu bhakṣantu tānapi.
अनेनेशानदिग्भागे बिन्दून् प्रक्षिप्य तान् कुशान् ।
हित्वा कृताञ्जलिर्भूत्वा प्रार्थयेद्धव्यवाहनम् ॥६१॥
हित्वा कृताञ्जलिर्भूत्वा प्रार्थयेद्धव्यवाहनम् ॥६१॥
61. aneneśānadigbhāge bindūn prakṣipya tān kuśān ,
hitvā kṛtāñjalirbhūtvā prārthayeddhavyavāhanam.
hitvā kṛtāñjalirbhūtvā prārthayeddhavyavāhanam.
बुद्धिं विद्यां बलं मेधां प्रज्ञां श्रद्धं यशः श्रियम् ।
आरोग्यं तेज आयुष्यं देहि मे हव्यवाहन ॥६२॥
आरोग्यं तेज आयुष्यं देहि मे हव्यवाहन ॥६२॥
62. buddhiṁ vidyāṁ balaṁ medhāṁ prajñāṁ śraddhaṁ yaśaḥ śriyam ,
ārogyaṁ teja āyuṣyaṁ dehi me havyavāhana.
ārogyaṁ teja āyuṣyaṁ dehi me havyavāhana.
इति प्रार्थ्य वीतिहोत्रं
विसृजेदमुना शिवे ॥६३॥
विसृजेदमुना शिवे ॥६३॥
63. iti prārthya vītihotraṁ
visṛjedamunā śive.
visṛjedamunā śive.
यज्ञ यज्ञपतिं गच्च यज्ञं गच्च हुताशन ।
स्वां योनिं गच्च यज्ञेश पूरयास्मन्मनोरथम् ॥६४॥
स्वां योनिं गच्च यज्ञेश पूरयास्मन्मनोरथम् ॥६४॥
64. yajña yajñapatiṁ gacca yajñaṁ gacca hutāśana ,
svāṁ yoniṁ gacca yajñeśa pūrayāsmanmanoratham.
svāṁ yoniṁ gacca yajñeśa pūrayāsmanmanoratham.
अग्ने क्षमस्व स्वाहेति मन्त्रेणाग्नेरुदग्दिशि ।
दत्वा दध्नाऽहुतिं वह्निं दक्षिणस्यां विचालयेत् ॥६५॥
दत्वा दध्नाऽहुतिं वह्निं दक्षिणस्यां विचालयेत् ॥६५॥
65. agne kṣamasva svāheti mantreṇāgnerudagdiśi ,
datvā dadhnā'hutiṁ vahniṁ dakṣiṇasyāṁ vicālayet.
datvā dadhnā'hutiṁ vahniṁ dakṣiṇasyāṁ vicālayet.
ब्रह्मणे दक्षिणां दत्त्वा भक्त्या नत्वा विसर्जयेत् ।
ततस्तु तिलकं कुर्यात् स्रुवसंलग्नभस्मना ॥६६॥
ततस्तु तिलकं कुर्यात् स्रुवसंलग्नभस्मना ॥६६॥
66. brahmaṇe dakṣiṇāṁ dattvā bhaktyā natvā visarjayet ,
tatastu tilakaṁ kuryāt sruvasaṁlagnabhasmanā.
tatastu tilakaṁ kuryāt sruvasaṁlagnabhasmanā.
मायां कामं समुच्चार्य सर्वशान्तिकरो भव ।
ललाटे तिलकं कुर्यात् मन्त्रेणानेन याज्ञिकः ॥६७॥
ललाटे तिलकं कुर्यात् मन्त्रेणानेन याज्ञिकः ॥६७॥
67. māyāṁ kāmaṁ samuccārya sarvaśāntikaro bhava ,
lalāṭe tilakaṁ kuryāt mantreṇānena yājñikaḥ.
lalāṭe tilakaṁ kuryāt mantreṇānena yājñikaḥ.
शान्तिरस्तु शिवं चास्तु वासवाग्निप्रसादतः ।
मरुतां ब्रह्मणश्चैव वसुरुद्रप्रजापतेः ॥६८॥
मरुतां ब्रह्मणश्चैव वसुरुद्रप्रजापतेः ॥६८॥
68. śāntirastu śivaṁ cāstu vāsavāgniprasādataḥ ,
marutāṁ brahmaṇaścaiva vasurudraprajāpateḥ.
marutāṁ brahmaṇaścaiva vasurudraprajāpateḥ.
अनेन मनुना पुष्पं धारयेन्मस्तकोपरि ।
स्वशक्त्या दक्षिणां दद्यात् होमप्रकृतकर्मणोः ॥६९॥
स्वशक्त्या दक्षिणां दद्यात् होमप्रकृतकर्मणोः ॥६९॥
69. anena manunā puṣpaṁ dhārayenmastakopari ,
svaśaktyā dakṣiṇāṁ dadyāt homaprakṛtakarmaṇoḥ.
svaśaktyā dakṣiṇāṁ dadyāt homaprakṛtakarmaṇoḥ.
इति ते कथिता देवि सर्वकर्मकुशण्डिका ।
प्रयोज्या शुभकर्मादौ यत्नतः कुलसाधकैः ॥७०॥
प्रयोज्या शुभकर्मादौ यत्नतः कुलसाधकैः ॥७०॥
70. iti te kathitā devi sarvakarmakuśaṇḍikā ,
prayojyā śubhakarmādau yatnataḥ kulasādhakaiḥ.
prayojyā śubhakarmādau yatnataḥ kulasādhakaiḥ.
प्रकृते कर्मणि शिवे चरुर्येषां कुलागमः ।
सिद्ध्यर्थं कर्मणान्तेषां चरुकर्म निगद्यते ॥७१॥
सिद्ध्यर्थं कर्मणान्तेषां चरुकर्म निगद्यते ॥७१॥
71. prakṛte karmaṇi śive caruryeṣāṁ kulāgamaḥ ,
siddhyarthaṁ karmaṇānteṣāṁ carukarma nigadyate.
siddhyarthaṁ karmaṇānteṣāṁ carukarma nigadyate.
चरुस्थाली प्रकर्तव्या
ताम्री वा मृत्तिकोद्भवा ॥७२॥
ताम्री वा मृत्तिकोद्भवा ॥७२॥
72. carusthālī prakartavyā
tāmrī vā mṛttikodbhavā.
tāmrī vā mṛttikodbhavā.
कुशण्डिकोक्तविधिना द्रव्यसंस्करणावधि ।
कृत्वा कर्म चरुस्थालीमानयेदात्मसम्मुखे ॥७३॥
कृत्वा कर्म चरुस्थालीमानयेदात्मसम्मुखे ॥७३॥
73. kuśaṇḍikoktavidhinā dravyasaṁskaraṇāvadhi ,
kṛtvā karma carusthālīmānayedātmasammukhe.
kṛtvā karma carusthālīmānayedātmasammukhe.
अक्षतामब्रणां दृष्ट्वा प्रादेशपरिमाणकम् ।
पवित्रकुशमेकञ्च स्थालीमध्ये नियोजयेत् ॥७४॥
पवित्रकुशमेकञ्च स्थालीमध्ये नियोजयेत् ॥७४॥
74. akṣatāmabraṇāṁ dṛṣṭvā prādeśaparimāṇakam ,
pavitrakuśamekañca sthālīmadhye niyojayet.
pavitrakuśamekañca sthālīmadhye niyojayet.
आनीय तण्डुलांस्तत्र संस्थाप्य स्थण्डिलान्तिके ।
यस्मिन् कर्मणि ये देवाः पूजनीयाः सुरार्चिते ॥७५॥
यस्मिन् कर्मणि ये देवाः पूजनीयाः सुरार्चिते ॥७५॥
75. ānīya taṇḍulāṁstatra saṁsthāpya sthaṇḍilāntike ,
yasmin karmaṇi ye devāḥ pūjanīyāḥ surārcite.
yasmin karmaṇi ye devāḥ pūjanīyāḥ surārcite.
तत्तन्नाम चतुर्थ्यन्तमुक्त्वा त्वाजुष्टमीरयन् ।
गृह्णामि निर्वपामीति प्रोक्षामीति क्रमाद्वदन् ॥७६॥
गृह्णामि निर्वपामीति प्रोक्षामीति क्रमाद्वदन् ॥७६॥
76. tattannāma caturthyantamuktvā tvājuṣṭamīrayan ,
gṛhṇāmi nirvapāmīti prokṣāmīti kramādvadan.
gṛhṇāmi nirvapāmīti prokṣāmīti kramādvadan.
गृहीत्वा निर्वपेत् स्थाल्यां प्रोक्षयेज्जलबिन्दुना ।
प्रत्येकञ्चतुरो मुष्टीन् देवमुद्दिश्य तण्डुलान् ॥७७॥
प्रत्येकञ्चतुरो मुष्टीन् देवमुद्दिश्य तण्डुलान् ॥७७॥
77. gṛhītvā nirvapet sthālyāṁ prokṣayejjalabindunā ,
pratyekañcaturo muṣṭīn devamuddiśya taṇḍulān.
pratyekañcaturo muṣṭīn devamuddiśya taṇḍulān.
ततो दुग्धं सिताञ्चैव दत्वा पाकविधानतः ।
सुपचेत् संस्कृते वह्नौ सावधानेन सुव्रते ॥७८॥
सुपचेत् संस्कृते वह्नौ सावधानेन सुव्रते ॥७८॥
78. tato dugdhaṁ sitāñcaiva datvā pākavidhānataḥ ,
supacet saṁskṛte vahnau sāvadhānena suvrate.
supacet saṁskṛte vahnau sāvadhānena suvrate.
सुपक्वं कोमलं ज्ञात्वा
दद्यात् तत्र घृतस्रुवम् ॥७९॥
दद्यात् तत्र घृतस्रुवम् ॥७९॥
79. supakvaṁ komalaṁ jñātvā
dadyāt tatra ghṛtasruvam.
dadyāt tatra ghṛtasruvam.
अग्नेरुत्तरतः पात्रं विनिधाय कुशोपरि ।
पुनस्त्रिधा घृतं दत्त्वा स्थालीमाच्चादयेत् कुशैः ॥८०॥
पुनस्त्रिधा घृतं दत्त्वा स्थालीमाच्चादयेत् कुशैः ॥८०॥
80. agneruttarataḥ pātraṁ vinidhāya kuśopari ,
punastridhā ghṛtaṁ dattvā sthālīmāccādayet kuśaiḥ.
punastridhā ghṛtaṁ dattvā sthālīmāccādayet kuśaiḥ.
ततः सृवे चरुस्थाल्या घृताधारणपूर्वकम् ।
किञ्चिच्चरुं समादाय जानुहोमं समाचरेत् ॥८१॥
किञ्चिच्चरुं समादाय जानुहोमं समाचरेत् ॥८१॥
81. tataḥ sṛve carusthālyā ghṛtādhāraṇapūrvakam ,
kiñciccaruṁ samādāya jānuhomaṁ samācaret.
kiñciccaruṁ samādāya jānuhomaṁ samācaret.
धाराहोमं ततः कृत्वा प्रधानीभूतकर्मणि ।
यत्र ये विहिता देवास्तन्मन्त्रैराहुतीर्हुनेत् ॥८२॥
यत्र ये विहिता देवास्तन्मन्त्रैराहुतीर्हुनेत् ॥८२॥
82. dhārāhomaṁ tataḥ kṛtvā pradhānībhūtakarmaṇi ,
yatra ye vihitā devāstanmantrairāhutīrhunet.
yatra ye vihitā devāstanmantrairāhutīrhunet.
समाप्य प्रकृतं होमं स्विष्टिकृद्धोमपूर्वकम् ।
प्रायश्चित्तात्मकं हुत्वा कुर्यात् कर्मसमापनम् ॥८३॥
प्रायश्चित्तात्मकं हुत्वा कुर्यात् कर्मसमापनम् ॥८३॥
83. samāpya prakṛtaṁ homaṁ sviṣṭikṛddhomapūrvakam ,
prāyaścittātmakaṁ hutvā kuryāt karmasamāpanam.
prāyaścittātmakaṁ hutvā kuryāt karmasamāpanam.
संस्कारेषु प्रतिष्ठासु विधिरेषः प्रकीर्तितः ।
विधेयः शुभकर्मादौ कर्मसंसिद्धिहेतवे ॥८४॥
विधेयः शुभकर्मादौ कर्मसंसिद्धिहेतवे ॥८४॥
84. saṁskāreṣu pratiṣṭhāsu vidhireṣaḥ prakīrtitaḥ ,
vidheyaḥ śubhakarmādau karmasaṁsiddhihetave.
vidheyaḥ śubhakarmādau karmasaṁsiddhihetave.
अथोच्यते महामाये गर्भाधानादिकाः क्रियाः ।
तत्रादावृतुसंस्कारः कथ्यते क्रमतः शृणु ॥८५॥
तत्रादावृतुसंस्कारः कथ्यते क्रमतः शृणु ॥८५॥
85. athocyate mahāmāye garbhādhānādikāḥ kriyāḥ ,
tatrādāvṛtusaṁskāraḥ kathyate kramataḥ śṛṇu.
tatrādāvṛtusaṁskāraḥ kathyate kramataḥ śṛṇu.
कृतनित्यक्रियः शुद्धः पञ्च देवान् समर्चयेत् ।
ब्रह्मा दुर्गा गणेशश्च ग्रहा दिक्पतयस्तथा ॥८६॥
ब्रह्मा दुर्गा गणेशश्च ग्रहा दिक्पतयस्तथा ॥८६॥
86. kṛtanityakriyaḥ śuddhaḥ pañca devān samarcayet ,
brahmā durgā gaṇeśaśca grahā dikpatayastathā.
brahmā durgā gaṇeśaśca grahā dikpatayastathā.
स्थण्डिलस्येन्द्रदिग्भागे घटेष्वेतान् प्रपूजयेत् ।
ततस्तु मातृकाः पूज्या गौर्याद्याः षोडश क्रमात् ॥८७॥
ततस्तु मातृकाः पूज्या गौर्याद्याः षोडश क्रमात् ॥८७॥
87. sthaṇḍilasyendradigbhāge ghaṭeṣvetān prapūjayet ,
tatastu mātṛkāḥ pūjyā gauryādyāḥ ṣoḍaśa kramāt.
tatastu mātṛkāḥ pūjyā gauryādyāḥ ṣoḍaśa kramāt.
गौरी पद्मा शची मेधा सावित्री विजया जया ।
देवसेना स्वधा स्वाहा शान्तिः पुष्टिर्धृतिः क्षमा ।
आत्मनो देवता चैव तथैव कुलदेवता ॥८८॥
देवसेना स्वधा स्वाहा शान्तिः पुष्टिर्धृतिः क्षमा ।
आत्मनो देवता चैव तथैव कुलदेवता ॥८८॥
88. gaurī padmā śacī medhā sāvitrī vijayā jayā ,
devasenā svadhā svāhā śāntiḥ puṣṭirdhṛtiḥ kṣamā ,
ātmano devatā caiva tathaiva kuladevatā.
devasenā svadhā svāhā śāntiḥ puṣṭirdhṛtiḥ kṣamā ,
ātmano devatā caiva tathaiva kuladevatā.
आयान्तु मातरः सर्वास्त्रिदशानन्दकारिकाः ।
विवाहव्रतयज्ञानां सर्वाभीष्टं प्रकल्प्यताम् ॥८९॥
विवाहव्रतयज्ञानां सर्वाभीष्टं प्रकल्प्यताम् ॥८९॥
89. āyāntu mātaraḥ sarvāstridaśānandakārikāḥ ,
vivāhavratayajñānāṁ sarvābhīṣṭaṁ prakalpyatām.
vivāhavratayajñānāṁ sarvābhīṣṭaṁ prakalpyatām.
यानशक्तिसमारूढाः स्ॐयमूर्तिधराः सदा ।
आयान्तु मातरः सर्वा यज्ञोत्सवसमृद्धये ॥९०॥
आयान्तु मातरः सर्वा यज्ञोत्सवसमृद्धये ॥९०॥
90. yānaśaktisamārūḍhāḥ soṁyamūrtidharāḥ sadā ,
āyāntu mātaraḥ sarvā yajñotsavasamṛddhaye.
āyāntu mātaraḥ sarvā yajñotsavasamṛddhaye.
इत्यावाह्य मातृगणान् स्वशक्त्या परिपूज्य च ।
देहल्यां नाभिमात्रायां प्रादेशपरिमाणतः ।
सप्त वा पञ्च वा बिन्दून् दद्यात् सिन्दूरचन्दनैः ॥९१॥
देहल्यां नाभिमात्रायां प्रादेशपरिमाणतः ।
सप्त वा पञ्च वा बिन्दून् दद्यात् सिन्दूरचन्दनैः ॥९१॥
91. ityāvāhya mātṛgaṇān svaśaktyā paripūjya ca ,
dehalyāṁ nābhimātrāyāṁ prādeśaparimāṇataḥ ,
sapta vā pañca vā bindūn dadyāt sindūracandanaiḥ.
dehalyāṁ nābhimātrāyāṁ prādeśaparimāṇataḥ ,
sapta vā pañca vā bindūn dadyāt sindūracandanaiḥ.
प्रत्येकबिन्दुं मतिमान् कामं मायां रमां स्मरन् ।
घृतधारामविच्चिन्नां दत्त्वा तत्र वसुं यजेत् ॥९२॥
घृतधारामविच्चिन्नां दत्त्वा तत्र वसुं यजेत् ॥९२॥
92. pratyekabinduṁ matimān kāmaṁ māyāṁ ramāṁ smaran ,
ghṛtadhārāmaviccinnāṁ dattvā tatra vasuṁ yajet.
ghṛtadhārāmaviccinnāṁ dattvā tatra vasuṁ yajet.
वसुधारां प्रकल्प्यैवं मयोक्तेनैव वर्त्मना ।
विरच्य स्थण्डिलं धीरो वह्निस्थापनपूर्वकम् ।
होमद्रव्याणि संस्कृत्य पचेच्चरुमनुत्तमम् ॥९३॥
विरच्य स्थण्डिलं धीरो वह्निस्थापनपूर्वकम् ।
होमद्रव्याणि संस्कृत्य पचेच्चरुमनुत्तमम् ॥९३॥
93. vasudhārāṁ prakalpyaivaṁ mayoktenaiva vartmanā ,
viracya sthaṇḍilaṁ dhīro vahnisthāpanapūrvakam ,
homadravyāṇi saṁskṛtya paceccarumanuttamam.
viracya sthaṇḍilaṁ dhīro vahnisthāpanapūrvakam ,
homadravyāṇi saṁskṛtya paceccarumanuttamam.
प्राजापत्यश्चरुश्चात्र वायुनामा हुताशनः ।
समाप्य धाराहोमान्तं कृत्यमार्तवमारभेत् ॥९४॥
समाप्य धाराहोमान्तं कृत्यमार्तवमारभेत् ॥९४॥
94. prājāpatyaścaruścātra vāyunāmā hutāśanaḥ ,
samāpya dhārāhomāntaṁ kṛtyamārtavamārabhet.
samāpya dhārāhomāntaṁ kṛtyamārtavamārabhet.
ह्री/ प्रजापतये स्वाहा चरुणैवाहुतित्रयम् ।
प्रदायैकाहुतिं दद्यादिमं मन्त्रमुदीरयन् ॥९५॥
प्रदायैकाहुतिं दद्यादिमं मन्त्रमुदीरयन् ॥९५॥
95. hrī/ prajāpataye svāhā caruṇaivāhutitrayam ,
pradāyaikāhutiṁ dadyādimaṁ mantramudīrayan.
pradāyaikāhutiṁ dadyādimaṁ mantramudīrayan.
विष्णुर्योनिं कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिंशतु ।
आंसिञ्चतु प्रजापतिर्धाता गर्भं दधातु ते ॥९६॥
आंसिञ्चतु प्रजापतिर्धाता गर्भं दधातु ते ॥९६॥
96. viṣṇuryoniṁ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi piṁśatu ,
āṁsiñcatu prajāpatirdhātā garbhaṁ dadhātu te.
āṁsiñcatu prajāpatirdhātā garbhaṁ dadhātu te.
आज्येन चरुणा वापि साज्येन चरुणापि वा ।
सूर्यं प्रजापतिं विष्णुं ध्यायन्नाहुतिमुत्सृजेत् ॥९७॥
सूर्यं प्रजापतिं विष्णुं ध्यायन्नाहुतिमुत्सृजेत् ॥९७॥
97. ājyena caruṇā vāpi sājyena caruṇāpi vā ,
sūryaṁ prajāpatiṁ viṣṇuṁ dhyāyannāhutimutsṛjet.
sūryaṁ prajāpatiṁ viṣṇuṁ dhyāyannāhutimutsṛjet.
गर्भं धेहि शिनीवाली गर्भं धेहि सरस्वती ।
गर्भं ते अश्विनौ देवावाधत्तां पुष्करस्रजौ ॥९८॥
गर्भं ते अश्विनौ देवावाधत्तां पुष्करस्रजौ ॥९८॥
98. garbhaṁ dhehi śinīvālī garbhaṁ dhehi sarasvatī ,
garbhaṁ te aśvinau devāvādhattāṁ puṣkarasrajau.
garbhaṁ te aśvinau devāvādhattāṁ puṣkarasrajau.
ध्यात्वा देवीं शिनीवालीं सरस्वत्यश्विनौ तथा ।
स्वाहान्तमनुनाऽनेन दद्यादाहुतिमुत्तमाम् ॥९९॥
स्वाहान्तमनुनाऽनेन दद्यादाहुतिमुत्तमाम् ॥९९॥
99. dhyātvā devīṁ śinīvālīṁ sarasvatyaśvinau tathā ,
svāhāntamanunā'nena dadyādāhutimuttamām.
svāhāntamanunā'nena dadyādāhutimuttamām.
ततः कामं बधूं मायां रमां कूर्चं समुच्चरन् ।
अमुष्यै पुत्रकामायै गर्भमाधेहि सद्विठम् ।
उक्त्वा ध्यात्वा रविं विष्णुं जुहुयात् संस्कृतेऽनले ॥१००॥
अमुष्यै पुत्रकामायै गर्भमाधेहि सद्विठम् ।
उक्त्वा ध्यात्वा रविं विष्णुं जुहुयात् संस्कृतेऽनले ॥१००॥
100. tataḥ kāmaṁ badhūṁ māyāṁ ramāṁ kūrcaṁ samuccaran ,
amuṣyai putrakāmāyai garbhamādhehi sadviṭham ,
uktvā dhyātvā raviṁ viṣṇuṁ juhuyāt saṁskṛte'nale.
amuṣyai putrakāmāyai garbhamādhehi sadviṭham ,
uktvā dhyātvā raviṁ viṣṇuṁ juhuyāt saṁskṛte'nale.
यथेयं पृथिवी देवी ह्युत्ताना गर्भमादधे ।
तथा त्वं गर्भमाधेहि दशमे मासि सूतये ।
स्वाहान्तेनाऽमुना विष्णुं ध्यायन्नाहुतिमाहरेत् ॥१०१॥
तथा त्वं गर्भमाधेहि दशमे मासि सूतये ।
स्वाहान्तेनाऽमुना विष्णुं ध्यायन्नाहुतिमाहरेत् ॥१०१॥
101. yatheyaṁ pṛthivī devī hyuttānā garbhamādadhe ,
tathā tvaṁ garbhamādhehi daśame māsi sūtaye ,
svāhāntenā'munā viṣṇuṁ dhyāyannāhutimāharet.
tathā tvaṁ garbhamādhehi daśame māsi sūtaye ,
svāhāntenā'munā viṣṇuṁ dhyāyannāhutimāharet.
पुनराज्यं समादाय ध्यात्वा विष्णुं परात्परम् ।
विष्णो ज्येष्ठेन रूपेण नार्यामस्यां वरीयसम् ।
सुतमाधेहि ठद्वन्द्वमुक्त्वा वह्नौ हविस्त्यजेत् ॥१०२॥
विष्णो ज्येष्ठेन रूपेण नार्यामस्यां वरीयसम् ।
सुतमाधेहि ठद्वन्द्वमुक्त्वा वह्नौ हविस्त्यजेत् ॥१०२॥
102. punarājyaṁ samādāya dhyātvā viṣṇuṁ parātparam ,
viṣṇo jyeṣṭhena rūpeṇa nāryāmasyāṁ varīyasam ,
sutamādhehi ṭhadvandvamuktvā vahnau havistyajet.
viṣṇo jyeṣṭhena rūpeṇa nāryāmasyāṁ varīyasam ,
sutamādhehi ṭhadvandvamuktvā vahnau havistyajet.
कामेन पुटितां मायां मायया पुटितां वधूम् ।
पुनः कामञ्च मायाञ्च पठित्वाऽस्याः शिरः स्पृशेत् ॥१०३॥
पुनः कामञ्च मायाञ्च पठित्वाऽस्याः शिरः स्पृशेत् ॥१०३॥
103. kāmena puṭitāṁ māyāṁ māyayā puṭitāṁ vadhūm ,
punaḥ kāmañca māyāñca paṭhitvā'syāḥ śiraḥ spṛśet.
punaḥ kāmañca māyāñca paṭhitvā'syāḥ śiraḥ spṛśet.
पतिपुत्रवतीभिश्च नारीभिः परिवेष्टितः ।
शिरश्चालभ्य हस्ताभ्यां बध्वाः क्रोडाञ्चले पतिः ॥१०४॥
शिरश्चालभ्य हस्ताभ्यां बध्वाः क्रोडाञ्चले पतिः ॥१०४॥
104. patiputravatībhiśca nārībhiḥ pariveṣṭitaḥ ,
śiraścālabhya hastābhyāṁ badhvāḥ kroḍāñcale patiḥ.
śiraścālabhya hastābhyāṁ badhvāḥ kroḍāñcale patiḥ.
विष्णुं दुर्गां विधिं सूर्यं ध्यात्वा दद्यात् फलत्रयम् ।
ततः स्विष्टिकृतं हुत्वा प्रायश्चित्त्या समापयेत् ॥१०५॥
ततः स्विष्टिकृतं हुत्वा प्रायश्चित्त्या समापयेत् ॥१०५॥
105. viṣṇuṁ durgāṁ vidhiṁ sūryaṁ dhyātvā dadyāt phalatrayam ,
tataḥ sviṣṭikṛtaṁ hutvā prāyaścittyā samāpayet.
tataḥ sviṣṭikṛtaṁ hutvā prāyaścittyā samāpayet.
यद्वा प्रदोषसमये गौरीशङ्करपूजनात् ।
भास्करार्घ्यप्रदानाच्च दम्पत्योः शोधनं भवेत् ॥१०६॥
भास्करार्घ्यप्रदानाच्च दम्पत्योः शोधनं भवेत् ॥१०६॥
106. yadvā pradoṣasamaye gaurīśaṅkarapūjanāt ,
bhāskarārghyapradānācca dampatyoḥ śodhanaṁ bhavet.
bhāskarārghyapradānācca dampatyoḥ śodhanaṁ bhavet.
आर्तवं कथितं कर्म
गर्भाधानमथो शृणु ॥१०७॥
गर्भाधानमथो शृणु ॥१०७॥
107. ārtavaṁ kathitaṁ karma
garbhādhānamatho śṛṇu.
garbhādhānamatho śṛṇu.
तद्रात्रावन्यरात्रौ वा युग्मायां निशि भार्यया ।
सदनाभ्यन्तरं गत्वा ध्यात्वा देवं प्रजापतिम् ॥१०८॥
सदनाभ्यन्तरं गत्वा ध्यात्वा देवं प्रजापतिम् ॥१०८॥
108. tadrātrāvanyarātrau vā yugmāyāṁ niśi bhāryayā ,
sadanābhyantaraṁ gatvā dhyātvā devaṁ prajāpatim.
sadanābhyantaraṁ gatvā dhyātvā devaṁ prajāpatim.
स्पृशन् पत्नीं पठेद्भर्ता मायाबीजपुरःसरम् ।
आवयोः सुप्रजायै त्वं शय्ये शुभकरी भव ॥१०९॥
आवयोः सुप्रजायै त्वं शय्ये शुभकरी भव ॥१०९॥
109. spṛśan patnīṁ paṭhedbhartā māyābījapuraḥsaram ,
āvayoḥ suprajāyai tvaṁ śayye śubhakarī bhava.
āvayoḥ suprajāyai tvaṁ śayye śubhakarī bhava.
आरुह्य भार्यया शय्यां प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ।
उपविश्य स्त्रियं पश्यन् हस्तमाधाय मस्तके ।
वामेन पाणिनाऽलिङ्ग्य स्थाने स्थाने मनुं जपेत् ॥११०॥
उपविश्य स्त्रियं पश्यन् हस्तमाधाय मस्तके ।
वामेन पाणिनाऽलिङ्ग्य स्थाने स्थाने मनुं जपेत् ॥११०॥
110. āruhya bhāryayā śayyāṁ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ ,
upaviśya striyaṁ paśyan hastamādhāya mastake ,
vāmena pāṇinā'liṅgya sthāne sthāne manuṁ japet.
upaviśya striyaṁ paśyan hastamādhāya mastake ,
vāmena pāṇinā'liṅgya sthāne sthāne manuṁ japet.
शीर्षे कामं शतं जप्त्वा चिवुके वाग्भवं शतम् ।
कण्ठे रमां विंशतिधा स्तनद्वन्द्वे शतं शतम् ॥१११॥
कण्ठे रमां विंशतिधा स्तनद्वन्द्वे शतं शतम् ॥१११॥
111. śīrṣe kāmaṁ śataṁ japtvā civuke vāgbhavaṁ śatam ,
kaṇṭhe ramāṁ viṁśatidhā stanadvandve śataṁ śatam.
kaṇṭhe ramāṁ viṁśatidhā stanadvandve śataṁ śatam.
हृदये दशधा मायां नाभौ तां पञ्चविंशतिम् ।
जप्त्वा योनौ करं दत्त्वा कामेन सह वाग्भवम् ॥११२॥
जप्त्वा योनौ करं दत्त्वा कामेन सह वाग्भवम् ॥११२॥
112. hṛdaye daśadhā māyāṁ nābhau tāṁ pañcaviṁśatim ,
japtvā yonau karaṁ dattvā kāmena saha vāgbhavam.
japtvā yonau karaṁ dattvā kāmena saha vāgbhavam.
शतमष्टोत्तरं जप्त्वा लिङ्गेऽप्येवं समाचरन् ।
विकाश्य मायया योनिं स्त्रियं गच्चेत् सुताप्तये ॥११३॥
विकाश्य मायया योनिं स्त्रियं गच्चेत् सुताप्तये ॥११३॥
113. śatamaṣṭottaraṁ japtvā liṅge'pyevaṁ samācaran ,
vikāśya māyayā yoniṁ striyaṁ gaccet sutāptaye.
vikāśya māyayā yoniṁ striyaṁ gaccet sutāptaye.
रेतःसम्पातसमये ध्यात्वा विश्वकृतं पतिः ।
नाभेरधस्तात् चित्कुण्डे रक्तिकायां प्रपातयेत् ॥११४॥
नाभेरधस्तात् चित्कुण्डे रक्तिकायां प्रपातयेत् ॥११४॥
114. retaḥsampātasamaye dhyātvā viśvakṛtaṁ patiḥ ,
nābheradhastāt citkuṇḍe raktikāyāṁ prapātayet.
nābheradhastāt citkuṇḍe raktikāyāṁ prapātayet.
शुक्रसेकान्तरे विद्वानिमं
मन्त्रमुदीरयेत् ॥११५॥
मन्त्रमुदीरयेत् ॥११५॥
115. śukrasekāntare vidvānimaṁ
mantramudīrayet.
mantramudīrayet.
यथाऽग्निना सगर्भा भूर्द्यौर्यथा वज्रधारिणा ।
वायुना दिग्गर्भवती तथा गर्भवती भव ॥११६॥
वायुना दिग्गर्भवती तथा गर्भवती भव ॥११६॥
116. yathā'gninā sagarbhā bhūrdyauryathā vajradhāriṇā ,
vāyunā diggarbhavatī tathā garbhavatī bhava.
vāyunā diggarbhavatī tathā garbhavatī bhava.
जाते गर्भे ऋतौ तस्मिन्नन्यस्मिन् वा महेश्वरि ।
तृतीये गर्भमासे तु चरेत् पुंसवनं गृही ॥११७॥
तृतीये गर्भमासे तु चरेत् पुंसवनं गृही ॥११७॥
117. jāte garbhe ṛtau tasminnanyasmin vā maheśvari ,
tṛtīye garbhamāse tu caret puṁsavanaṁ gṛhī.
tṛtīye garbhamāse tu caret puṁsavanaṁ gṛhī.
कृतनित्यक्रियो भर्ता पञ्च देवान् समर्चयेत् ।
गौर्यादिमातृकाश्चैव वसोर्धारां प्रकल्पयेत् ॥११८॥
गौर्यादिमातृकाश्चैव वसोर्धारां प्रकल्पयेत् ॥११८॥
118. kṛtanityakriyo bhartā pañca devān samarcayet ,
gauryādimātṛkāścaiva vasordhārāṁ prakalpayet.
gauryādimātṛkāścaiva vasordhārāṁ prakalpayet.
वृद्धिश्राद्धं ततः कृत्वा पूर्वोक्तविधिना सुधीः ।
धाराहोमान्तमापाद्य कुर्यात् पुंसवनक्रियाम् ॥११९॥
धाराहोमान्तमापाद्य कुर्यात् पुंसवनक्रियाम् ॥११९॥
119. vṛddhiśrāddhaṁ tataḥ kṛtvā pūrvoktavidhinā sudhīḥ ,
dhārāhomāntamāpādya kuryāt puṁsavanakriyām.
dhārāhomāntamāpādya kuryāt puṁsavanakriyām.
प्राजापत्यश्चरुस्तत्र
चन्द्रनामा हुताशनः ॥१२०॥
चन्द्रनामा हुताशनः ॥१२०॥
120. prājāpatyaścarustatra
candranāmā hutāśanaḥ.
candranāmā hutāśanaḥ.
गव्ये दध्नि यवञ्चैकं द्वौ माषावपि निक्षिपेत् ।
पतिः पृच्चेत् स्त्रियं भद्रे किं त्वं पिवसि त्रिःकृतम् ॥१२१॥
पतिः पृच्चेत् स्त्रियं भद्रे किं त्वं पिवसि त्रिःकृतम् ॥१२१॥
121. gavye dadhni yavañcaikaṁ dvau māṣāvapi nikṣipet ,
patiḥ pṛccet striyaṁ bhadre kiṁ tvaṁ pivasi triḥkṛtam.
patiḥ pṛccet striyaṁ bhadre kiṁ tvaṁ pivasi triḥkṛtam.
ततः सीमन्तिनी ब्रूयात् मायापुंसवनं त्रिधा ।
प्रसृतींस्त्रीन् पिवेन्नारी यवमाषयुतं दधि ॥१२२॥
प्रसृतींस्त्रीन् पिवेन्नारी यवमाषयुतं दधि ॥१२२॥
122. tataḥ sīmantinī brūyāt māyāpuṁsavanaṁ tridhā ,
prasṛtīṁstrīn pivennārī yavamāṣayutaṁ dadhi.
prasṛtīṁstrīn pivennārī yavamāṣayutaṁ dadhi.
जीवत्सुताभिर्वनितां यागस्थानं समानयेत् ।
संस्थाप्य वामभागे तां चरुहोमं समाचरेत् ॥१२३॥
संस्थाप्य वामभागे तां चरुहोमं समाचरेत् ॥१२३॥
123. jīvatsutābhirvanitāṁ yāgasthānaṁ samānayet ,
saṁsthāpya vāmabhāge tāṁ caruhomaṁ samācaret.
saṁsthāpya vāmabhāge tāṁ caruhomaṁ samācaret.
पूर्ववच्चरुमादाय मायां कूर्चं समुच्चरन् ।
ये गर्भविघ्नकर्तारो ये च गर्भविनाशकाः ॥१२४॥
ये गर्भविघ्नकर्तारो ये च गर्भविनाशकाः ॥१२४॥
124. pūrvavaccarumādāya māyāṁ kūrcaṁ samuccaran ,
ye garbhavighnakartāro ye ca garbhavināśakāḥ.
ye garbhavighnakartāro ye ca garbhavināśakāḥ.
भूताः प्रेताः पिशाचाश्च वेताला वालघातकाः ।
तान् सर्वान् नाशय द्वन्द्वं गर्भरक्षां कुरु द्विठः ॥१२५॥
तान् सर्वान् नाशय द्वन्द्वं गर्भरक्षां कुरु द्विठः ॥१२५॥
125. bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca vetālā vālaghātakāḥ ,
tān sarvān nāśaya dvandvaṁ garbharakṣāṁ kuru dviṭhaḥ.
tān sarvān nāśaya dvandvaṁ garbharakṣāṁ kuru dviṭhaḥ.
मन्त्रेणानेन रक्षोघ्नं चिन्तयित्वा हुताशनम् ।
रुद्रं प्रजापतिं ध्यायन् ध्यायन् प्रदद्यात् द्वादशाहुतीः ॥१२६॥
रुद्रं प्रजापतिं ध्यायन् ध्यायन् प्रदद्यात् द्वादशाहुतीः ॥१२६॥
126. mantreṇānena rakṣoghnaṁ cintayitvā hutāśanam ,
rudraṁ prajāpatiṁ dhyāyan dhyāyan pradadyāt dvādaśāhutīḥ.
rudraṁ prajāpatiṁ dhyāyan dhyāyan pradadyāt dvādaśāhutīḥ.
ततो माया चन्द्रमसे स्वाहेत्याहुतिपञ्चकम् ।
दत्त्वा भार्याहृदि स्पृष्ट्वा मायां लक्ष्मीं शतं जपेत् ॥१२७॥
दत्त्वा भार्याहृदि स्पृष्ट्वा मायां लक्ष्मीं शतं जपेत् ॥१२७॥
127. tato māyā candramase svāhetyāhutipañcakam ,
dattvā bhāryāhṛdi spṛṣṭvā māyāṁ lakṣmīṁ śataṁ japet.
dattvā bhāryāhṛdi spṛṣṭvā māyāṁ lakṣmīṁ śataṁ japet.
ततः स्विष्टिकृतं हुत्वा प्रायश्चित्त्या समापयेत् ।
ततस्तु पञ्चमे मासि दद्यात् पञ्चामृतं स्त्रियै ॥१२८॥
ततस्तु पञ्चमे मासि दद्यात् पञ्चामृतं स्त्रियै ॥१२८॥
128. tataḥ sviṣṭikṛtaṁ hutvā prāyaścittyā samāpayet ,
tatastu pañcame māsi dadyāt pañcāmṛtaṁ striyai.
tatastu pañcame māsi dadyāt pañcāmṛtaṁ striyai.
शर्करा मधु दुग्धञ्च घृतं दधि समांशकम् ।
पञ्चामृतमिदं प्रोक्तं देहशुद्धौ विधीयते ॥१२९॥
पञ्चामृतमिदं प्रोक्तं देहशुद्धौ विधीयते ॥१२९॥
129. śarkarā madhu dugdhañca ghṛtaṁ dadhi samāṁśakam ,
pañcāmṛtamidaṁ proktaṁ dehaśuddhau vidhīyate.
pañcāmṛtamidaṁ proktaṁ dehaśuddhau vidhīyate.
वाग्भवं मदनं लक्ष्मीं मायां कूर्चं पुरन्दरम् ।
पञ्चद्रव्योपरि शिवे प्रजप्य पञ्च पञ्चधा ।
एकीकृत्याऽमृतान्यत्र प्राशयेद्दयितां पतिः ॥१३०॥
पञ्चद्रव्योपरि शिवे प्रजप्य पञ्च पञ्चधा ।
एकीकृत्याऽमृतान्यत्र प्राशयेद्दयितां पतिः ॥१३०॥
130. vāgbhavaṁ madanaṁ lakṣmīṁ māyāṁ kūrcaṁ purandaram ,
pañcadravyopari śive prajapya pañca pañcadhā ,
ekīkṛtyā'mṛtānyatra prāśayeddayitāṁ patiḥ.
pañcadravyopari śive prajapya pañca pañcadhā ,
ekīkṛtyā'mṛtānyatra prāśayeddayitāṁ patiḥ.
सीमन्तोन्नयनं कुर्यान्मासि षष्ठेऽष्टमेऽपि वा ।
यावन्न जायतेऽपत्यं तावत् सीमन्तनक्रिया ॥१३१॥
यावन्न जायतेऽपत्यं तावत् सीमन्तनक्रिया ॥१३१॥
131. sīmantonnayanaṁ kuryānmāsi ṣaṣṭhe'ṣṭame'pi vā ,
yāvanna jāyate'patyaṁ tāvat sīmantanakriyā.
yāvanna jāyate'patyaṁ tāvat sīmantanakriyā.
पूर्वोक्तधाराहोमान्तं कर्म कृत्वा स्त्रिया सह ।
उपविश्याऽसने प्राज्ञः प्रदद्यादाहुतित्रयम् ।
विष्णवे भास्वते धात्रे वह्निजायां समुच्चरन् ॥१३२॥
उपविश्याऽसने प्राज्ञः प्रदद्यादाहुतित्रयम् ।
विष्णवे भास्वते धात्रे वह्निजायां समुच्चरन् ॥१३२॥
132. pūrvoktadhārāhomāntaṁ karma kṛtvā striyā saha ,
upaviśyā'sane prājñaḥ pradadyādāhutitrayam ,
viṣṇave bhāsvate dhātre vahnijāyāṁ samuccaran.
upaviśyā'sane prājñaḥ pradadyādāhutitrayam ,
viṣṇave bhāsvate dhātre vahnijāyāṁ samuccaran.
ततश्चन्द्रमसं ध्यात्वा शिवनाग्नि हुताशने ।
सप्तधा हवनं कुर्यात् सोममुद्दिश्य मानवः ॥१३३॥
सप्तधा हवनं कुर्यात् सोममुद्दिश्य मानवः ॥१३३॥
133. tataścandramasaṁ dhyātvā śivanāgni hutāśane ,
saptadhā havanaṁ kuryāt somamuddiśya mānavaḥ.
saptadhā havanaṁ kuryāt somamuddiśya mānavaḥ.
अश्विनौ वासवं विष्णुं शिवं दुर्गां प्रजापतिम् ।
ध्यात्वा प्रत्येकतो दद्यादाहुतीः पञ्चधा शिवे ॥१३४॥
ध्यात्वा प्रत्येकतो दद्यादाहुतीः पञ्चधा शिवे ॥१३४॥
134. aśvinau vāsavaṁ viṣṇuṁ śivaṁ durgāṁ prajāpatim ,
dhyātvā pratyekato dadyādāhutīḥ pañcadhā śive.
dhyātvā pratyekato dadyādāhutīḥ pañcadhā śive.
स्वर्णकङ्कतिकां भर्ता गृहीत्वा दक्षिणे करे ।
सीमन्ताद्वद्धकेशान्तः केशपाशे निवेशयेत् ॥१३५॥
सीमन्ताद्वद्धकेशान्तः केशपाशे निवेशयेत् ॥१३५॥
135. svarṇakaṅkatikāṁ bhartā gṛhītvā dakṣiṇe kare ,
sīmantādvaddhakeśāntaḥ keśapāśe niveśayet.
sīmantādvaddhakeśāntaḥ keśapāśe niveśayet.
शिवं विष्णुं विधिं
ध्यायन् मायाबीजं समुच्चरन् ॥१३६॥
ध्यायन् मायाबीजं समुच्चरन् ॥१३६॥
136. śivaṁ viṣṇuṁ vidhiṁ dhyāyan
māyābījaṁ samuccaran.
māyābījaṁ samuccaran.
भार्ये कल्याणि सुभगे दशमे मासि सुव्रते ।
सुप्रसूता भव प्रीता प्रसादाद्विश्वकर्मणः ॥१३७॥
सुप्रसूता भव प्रीता प्रसादाद्विश्वकर्मणः ॥१३७॥
137. bhārye kalyāṇi subhage daśame māsi suvrate ,
suprasūtā bhava prītā prasādādviśvakarmaṇaḥ.
suprasūtā bhava prītā prasādādviśvakarmaṇaḥ.
आयुष्मती कङ्कतिका वर्चस्वी ते शुभं कुरु ।
ततः समापयेत् कर्म स्विष्टिकृद्धवनादिभिः ॥१३८॥
ततः समापयेत् कर्म स्विष्टिकृद्धवनादिभिः ॥१३८॥
138. āyuṣmatī kaṅkatikā varcasvī te śubhaṁ kuru ,
tataḥ samāpayet karma sviṣṭikṛddhavanādibhiḥ.
tataḥ samāpayet karma sviṣṭikṛddhavanādibhiḥ.
जातमात्रं सुतं दृष्ट्वा दत्त्वा स्वर्णं गृहान्तरे ।
पूर्वोक्तविधिना धीरो धाराहोमं समापयेत् ॥१३९॥
पूर्वोक्तविधिना धीरो धाराहोमं समापयेत् ॥१३९॥
139. jātamātraṁ sutaṁ dṛṣṭvā dattvā svarṇaṁ gṛhāntare ,
pūrvoktavidhinā dhīro dhārāhomaṁ samāpayet.
pūrvoktavidhinā dhīro dhārāhomaṁ samāpayet.
ततः पञ्चाहुतीर्दद्यात् अग्निमिन्द्रं प्रजापतिम् ।
विश्वान् देवांश्च ब्रह्माणमुद्दिश्य तदनन्तरम् ॥१४०॥
विश्वान् देवांश्च ब्रह्माणमुद्दिश्य तदनन्तरम् ॥१४०॥
140. tataḥ pañcāhutīrdadyāt agnimindraṁ prajāpatim ,
viśvān devāṁśca brahmāṇamuddiśya tadanantaram.
viśvān devāṁśca brahmāṇamuddiśya tadanantaram.
मधुसर्पिः कांस्यपात्रे समानीयाऽसमांशकम् ।
वाग्भवं शतधा जप्त्वा प्राशयेत्तनयं पिता ॥१४१॥
वाग्भवं शतधा जप्त्वा प्राशयेत्तनयं पिता ॥१४१॥
141. madhusarpiḥ kāṁsyapātre samānīyā'samāṁśakam ,
vāgbhavaṁ śatadhā japtvā prāśayettanayaṁ pitā.
vāgbhavaṁ śatadhā japtvā prāśayettanayaṁ pitā.
दक्षहस्तानामिकया मन्त्रमेनं समुच्चरन् ।
आयुर्वर्चो बलं मेधा वर्द्धतां ते सदा शिशो ॥१४२॥
आयुर्वर्चो बलं मेधा वर्द्धतां ते सदा शिशो ॥१४२॥
142. dakṣahastānāmikayā mantramenaṁ samuccaran ,
āyurvarco balaṁ medhā varddhatāṁ te sadā śiśo.
āyurvarco balaṁ medhā varddhatāṁ te sadā śiśo.
इत्यायुर्जननं कृत्वा गुप्तं नाम प्रकल्पयेत् ।
कृतोपनयने पुत्रे तेन नाम्ना समाह्वयेत् ॥१४३॥
कृतोपनयने पुत्रे तेन नाम्ना समाह्वयेत् ॥१४३॥
143. ityāyurjananaṁ kṛtvā guptaṁ nāma prakalpayet ,
kṛtopanayane putre tena nāmnā samāhvayet.
kṛtopanayane putre tena nāmnā samāhvayet.
प्रायश्चित्तादिकं कृत्वा जातकर्म समापयेत् ।
नालचेदं ततो धात्री कुर्यादुत्साहपूर्वकम् ॥१४४॥
नालचेदं ततो धात्री कुर्यादुत्साहपूर्वकम् ॥१४४॥
144. prāyaścittādikaṁ kṛtvā jātakarma samāpayet ,
nālacedaṁ tato dhātrī kuryādutsāhapūrvakam.
nālacedaṁ tato dhātrī kuryādutsāhapūrvakam.
यावन्न चिद्यते नालं तावच्चौचं न वाधते ।
प्रागेव नाडिकाचेदाद्दैवीं पैत्रीं क्रियाञ्चरेत् ॥१४५॥
प्रागेव नाडिकाचेदाद्दैवीं पैत्रीं क्रियाञ्चरेत् ॥१४५॥
145. yāvanna cidyate nālaṁ tāvaccaucaṁ na vādhate ,
prāgeva nāḍikācedāddaivīṁ paitrīṁ kriyāñcaret.
prāgeva nāḍikācedāddaivīṁ paitrīṁ kriyāñcaret.
कुमार्याश्चापि कर्तव्यमेवमेवममन्त्रकम् ।
षष्ठे वा चाष्टमे मासि नाम कुर्यात् प्रकाशतः ॥१४६॥
षष्ठे वा चाष्टमे मासि नाम कुर्यात् प्रकाशतः ॥१४६॥
146. kumāryāścāpi kartavyamevamevamamantrakam ,
ṣaṣṭhe vā cāṣṭame māsi nāma kuryāt prakāśataḥ.
ṣaṣṭhe vā cāṣṭame māsi nāma kuryāt prakāśataḥ.
स्नापयित्वा शिशुं माता परिधाप्याम्बरे शुभे ।
भर्तुः पार्श्वं समागत्य प्राङ्मुखं स्थापयेत् सुतम् ॥१४७॥
भर्तुः पार्श्वं समागत्य प्राङ्मुखं स्थापयेत् सुतम् ॥१४७॥
147. snāpayitvā śiśuṁ mātā paridhāpyāmbare śubhe ,
bhartuḥ pārśvaṁ samāgatya prāṅmukhaṁ sthāpayet sutam.
bhartuḥ pārśvaṁ samāgatya prāṅmukhaṁ sthāpayet sutam.
अभिषिञ्चेत् शिशोर्मूर्ध्नि सहिरण्यकुशोदकैः ।
जाह्नवी यमुना रेवा सुपवित्रा सरस्वती ॥१४८॥
जाह्नवी यमुना रेवा सुपवित्रा सरस्वती ॥१४८॥
148. abhiṣiñcet śiśormūrdhni sahiraṇyakuśodakaiḥ ,
jāhnavī yamunā revā supavitrā sarasvatī.
jāhnavī yamunā revā supavitrā sarasvatī.
नर्मदा वरदा कुन्ती सागराश्च सरांसि च ।
एते त्वामभिषिञ्चन्तु धर्मकामार्थसिद्धये ॥१४९॥
एते त्वामभिषिञ्चन्तु धर्मकामार्थसिद्धये ॥१४९॥
149. narmadā varadā kuntī sāgarāśca sarāṁsi ca ,
ete tvāmabhiṣiñcantu dharmakāmārthasiddhaye.
ete tvāmabhiṣiñcantu dharmakāmārthasiddhaye.
ह्री/ आपो हि ष्ठा मयोभुवस्ता
न ऊर्जे दधातन महे रणाय चक्षुषे ॥१५०॥
न ऊर्जे दधातन महे रणाय चक्षुषे ॥१५०॥
150. hrī/ āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na
ūrje dadhātana mahe raṇāya cakṣuṣe.
ūrje dadhātana mahe raṇāya cakṣuṣe.
ह्री/ यो वः शिवतमो रसस्तस्य
भाजयतेह न ऊशतीरिव मातरः ॥१५१॥
भाजयतेह न ऊशतीरिव मातरः ॥१५१॥
151. hrī/ yo vaḥ śivatamo rasastasya
bhājayateha na ūśatīriva mātaraḥ.
bhājayateha na ūśatīriva mātaraḥ.
ह्री/ तस्मा अरं गमाम वो यस्य
क्षयाय जिन्वथ आपो जनयथा च नः ॥१५२॥
क्षयाय जिन्वथ आपो जनयथा च नः ॥१५२॥
152. hrī/ tasmā araṁ gamāma vo yasya
kṣayāya jinvatha āpo janayathā ca naḥ.
kṣayāya jinvatha āpo janayathā ca naḥ.
अभिषिच्य त्रिभिर्मन्त्रैः पूर्ववद्वह्निसंस्क्रियाम् ।
कृत्वा सम्पाद्य धारान्तं दद्यात् पञ्चाहुतीः सुधीः ॥१५३॥
कृत्वा सम्पाद्य धारान्तं दद्यात् पञ्चाहुतीः सुधीः ॥१५३॥
153. abhiṣicya tribhirmantraiḥ pūrvavadvahnisaṁskriyām ,
kṛtvā sampādya dhārāntaṁ dadyāt pañcāhutīḥ sudhīḥ.
kṛtvā sampādya dhārāntaṁ dadyāt pañcāhutīḥ sudhīḥ.
अग्नये प्रथमां दत्त्वा वासवाय ततः परम् ।
ततः प्रजानाम्पतये विश्वदेवेभ्य एव च ।
ब्रह्मणे चाहुतिं दद्याद्वह्नौ पार्थिवसंज्ञके ॥१५४॥
ततः प्रजानाम्पतये विश्वदेवेभ्य एव च ।
ब्रह्मणे चाहुतिं दद्याद्वह्नौ पार्थिवसंज्ञके ॥१५४॥
154. agnaye prathamāṁ dattvā vāsavāya tataḥ param ,
tataḥ prajānāmpataye viśvadevebhya eva ca ,
brahmaṇe cāhutiṁ dadyādvahnau pārthivasaṁjñake.
tataḥ prajānāmpataye viśvadevebhya eva ca ,
brahmaṇe cāhutiṁ dadyādvahnau pārthivasaṁjñake.
ततोऽङ्के पुत्रमादाय श्रावयेत् दक्षिणश्रुतौ ।
स्वल्पाक्षरं सुखोच्चार्यं शुभं नाम विचक्षणः ॥१५५॥
स्वल्पाक्षरं सुखोच्चार्यं शुभं नाम विचक्षणः ॥१५५॥
155. tato'ṅke putramādāya śrāvayet dakṣiṇaśrutau ,
svalpākṣaraṁ sukhoccāryaṁ śubhaṁ nāma vicakṣaṇaḥ.
svalpākṣaraṁ sukhoccāryaṁ śubhaṁ nāma vicakṣaṇaḥ.
श्रावयित्वा त्रिधा नाम ब्राह्मणेभ्यो निवेद्य च ।
ततः समापयेत् कर्म कृत्वा स्विष्टिकृदादिकम् ॥१५६॥
ततः समापयेत् कर्म कृत्वा स्विष्टिकृदादिकम् ॥१५६॥
156. śrāvayitvā tridhā nāma brāhmaṇebhyo nivedya ca ,
tataḥ samāpayet karma kṛtvā sviṣṭikṛdādikam.
tataḥ samāpayet karma kṛtvā sviṣṭikṛdādikam.
कन्याया निष्क्रमो नास्ति बृद्धिश्राद्धं न विद्यते ।
नामान्नप्राशनं चूडां कुर्याद्धीमानमन्त्रकम् ॥१५७॥
नामान्नप्राशनं चूडां कुर्याद्धीमानमन्त्रकम् ॥१५७॥
157. kanyāyā niṣkramo nāsti bṛddhiśrāddhaṁ na vidyate ,
nāmānnaprāśanaṁ cūḍāṁ kuryāddhīmānamantrakam.
nāmānnaprāśanaṁ cūḍāṁ kuryāddhīmānamantrakam.
चतुर्थे मासि षष्ठे वा
कुर्यान्निष्क्रमणं शिशोः ॥१५८॥
कुर्यान्निष्क्रमणं शिशोः ॥१५८॥
158. caturthe māsi ṣaṣṭhe vā
kuryānniṣkramaṇaṁ śiśoḥ.
kuryānniṣkramaṇaṁ śiśoḥ.
कृतनित्यक्रियस्तातः सम्पूज्य गणनायकम् ।
स्नापयित्वा तु तनयं वस्त्रालङ्कारभूषितम् ।
संस्थाप्य पुरतो विद्वानिमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥१५९॥
स्नापयित्वा तु तनयं वस्त्रालङ्कारभूषितम् ।
संस्थाप्य पुरतो विद्वानिमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥१५९॥
159. kṛtanityakriyastātaḥ sampūjya gaṇanāyakam ,
snāpayitvā tu tanayaṁ vastrālaṅkārabhūṣitam ,
saṁsthāpya purato vidvānimaṁ mantramudīrayet.
snāpayitvā tu tanayaṁ vastrālaṅkārabhūṣitam ,
saṁsthāpya purato vidvānimaṁ mantramudīrayet.
ब्रह्मा विष्णुः शिवो दुर्गा गणेशो भास्करस्तथा ।
इन्द्रो वायुः कुवेरश्च वरुणोऽग्निर्बृहस्पतिः ।
शिशोः शुभं प्रकुर्वन्तु रक्षन्तु पथि सर्वदा ॥१६०॥
इन्द्रो वायुः कुवेरश्च वरुणोऽग्निर्बृहस्पतिः ।
शिशोः शुभं प्रकुर्वन्तु रक्षन्तु पथि सर्वदा ॥१६०॥
160. brahmā viṣṇuḥ śivo durgā gaṇeśo bhāskarastathā ,
indro vāyuḥ kuveraśca varuṇo'gnirbṛhaspatiḥ ,
śiśoḥ śubhaṁ prakurvantu rakṣantu pathi sarvadā.
indro vāyuḥ kuveraśca varuṇo'gnirbṛhaspatiḥ ,
śiśoḥ śubhaṁ prakurvantu rakṣantu pathi sarvadā.
इत्युक्त्वाऽङ्के समादाय गीतवाद्यपुरःसरम् ।
बहिर्निष्क्रामयेद्बालं सानन्दैः स्वजनैः सह ॥१६१॥
बहिर्निष्क्रामयेद्बालं सानन्दैः स्वजनैः सह ॥१६१॥
161. ityuktvā'ṅke samādāya gītavādyapuraḥsaram ,
bahirniṣkrāmayedbālaṁ sānandaiḥ svajanaiḥ saha.
bahirniṣkrāmayedbālaṁ sānandaiḥ svajanaiḥ saha.
गत्वाऽध्वनि कियद्दूरं
शिशुं सूर्यं निरीक्षयेत् ॥१६२॥
शिशुं सूर्यं निरीक्षयेत् ॥१६२॥
162. gatvā'dhvani kiyaddūraṁ
śiśuṁ sūryaṁ nirīkṣayet.
śiśuṁ sūryaṁ nirīkṣayet.
ह्री/ तच्चक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्च्रक्रमुच्चरत् ।
पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतम् ॥१६३॥
पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतम् ॥१६३॥
163. hrī/ taccakṣurdevahitaṁ purastāccrakramuccarat ,
paśyema śaradaḥ śataṁ jīvema śaradaḥ śatam.
paśyema śaradaḥ śataṁ jīvema śaradaḥ śatam.
इत्यादित्यं दर्शयित्वा समागत्य निजालयम् ।
अर्घ्यं दत्त्वा दिनेशाय स्वजनान् भोजयेत् पिता ॥१६४॥
अर्घ्यं दत्त्वा दिनेशाय स्वजनान् भोजयेत् पिता ॥१६४॥
164. ityādityaṁ darśayitvā samāgatya nijālayam ,
arghyaṁ dattvā dineśāya svajanān bhojayet pitā.
arghyaṁ dattvā dineśāya svajanān bhojayet pitā.
षष्ठे मासि कुमारस्य मासि वाप्यष्टमे शिवे ।
पितृभ्राता पिता वापि कुर्यादन्नाशनक्रियाम् ॥१६५॥
पितृभ्राता पिता वापि कुर्यादन्नाशनक्रियाम् ॥१६५॥
165. ṣaṣṭhe māsi kumārasya māsi vāpyaṣṭame śive ,
pitṛbhrātā pitā vāpi kuryādannāśanakriyām.
pitṛbhrātā pitā vāpi kuryādannāśanakriyām.
पूर्ववद्देवपूजादि वह्निसंस्करणं तथा ।
एवं धारान्तकर्माणि सम्पाद्य विधिवत् पिता ॥१६६॥
एवं धारान्तकर्माणि सम्पाद्य विधिवत् पिता ॥१६६॥
166. pūrvavaddevapūjādi vahnisaṁskaraṇaṁ tathā ,
evaṁ dhārāntakarmāṇi sampādya vidhivat pitā.
evaṁ dhārāntakarmāṇi sampādya vidhivat pitā.
दद्यात् पञ्चाहुतीस्तत्र शुचिनाग्नि हुताशने ।
अग्निमुद्दिश्य प्रथमां द्वितीयां वासवं स्मरन् ॥१६७॥
अग्निमुद्दिश्य प्रथमां द्वितीयां वासवं स्मरन् ॥१६७॥
167. dadyāt pañcāhutīstatra śucināgni hutāśane ,
agnimuddiśya prathamāṁ dvitīyāṁ vāsavaṁ smaran.
agnimuddiśya prathamāṁ dvitīyāṁ vāsavaṁ smaran.
ततः प्रजापतिं देवं विश्वान् देवान् ततः परम् ।
ब्रह्माणञ्च समुद्दिश्य पञ्चमीमाहुतिं त्यजेत् ॥१६८॥
ब्रह्माणञ्च समुद्दिश्य पञ्चमीमाहुतिं त्यजेत् ॥१६८॥
168. tataḥ prajāpatiṁ devaṁ viśvān devān tataḥ param ,
brahmāṇañca samuddiśya pañcamīmāhutiṁ tyajet.
brahmāṇañca samuddiśya pañcamīmāhutiṁ tyajet.
ततोऽग्नावन्नदां ध्यात्वा दत्तपञ्चाहुतिः पिता ।
तत्राथवा गृहेऽन्यस्मिन् वस्त्रालङ्कारशोभितम् ।
क्रोडे निधाय तनयं प्राशयेत् पायसामृतम् ॥१६९॥
तत्राथवा गृहेऽन्यस्मिन् वस्त्रालङ्कारशोभितम् ।
क्रोडे निधाय तनयं प्राशयेत् पायसामृतम् ॥१६९॥
169. tato'gnāvannadāṁ dhyātvā dattapañcāhutiḥ pitā ,
tatrāthavā gṛhe'nyasmin vastrālaṅkāraśobhitam ,
kroḍe nidhāya tanayaṁ prāśayet pāyasāmṛtam.
tatrāthavā gṛhe'nyasmin vastrālaṅkāraśobhitam ,
kroḍe nidhāya tanayaṁ prāśayet pāyasāmṛtam.
पञ्चप्राणाहुतेर्मन्त्रैर्भोजयित्वा तु पञ्चधा ।
ततोऽन्नव्यञ्जनादीनां दत्त्वा किञ्चित् शिशोर्मुखे ॥१७०॥
ततोऽन्नव्यञ्जनादीनां दत्त्वा किञ्चित् शिशोर्मुखे ॥१७०॥
170. pañcaprāṇāhutermantrairbhojayitvā tu pañcadhā ,
tato'nnavyañjanādīnāṁ dattvā kiñcit śiśormukhe.
tato'nnavyañjanādīnāṁ dattvā kiñcit śiśormukhe.
शङ्खतूर्यादिघोषेण प्रायश्चित्त्या समापयेत् ।
इत्यन्नप्राशनं प्रोक्तं चूडाविधिमतः शृणु ॥१७१॥
इत्यन्नप्राशनं प्रोक्तं चूडाविधिमतः शृणु ॥१७१॥
171. śaṅkhatūryādighoṣeṇa prāyaścittyā samāpayet ,
ityannaprāśanaṁ proktaṁ cūḍāvidhimataḥ śṛṇu.
ityannaprāśanaṁ proktaṁ cūḍāvidhimataḥ śṛṇu.
तृतीये पञ्चमे वर्षे कुलाचारानुसारतः ।
चूडाकर्म शिशोः कुर्याद्बालसंस्कारसिद्धये ॥१७२॥
चूडाकर्म शिशोः कुर्याद्बालसंस्कारसिद्धये ॥१७२॥
172. tṛtīye pañcame varṣe kulācārānusārataḥ ,
cūḍākarma śiśoḥ kuryādbālasaṁskārasiddhaye.
cūḍākarma śiśoḥ kuryādbālasaṁskārasiddhaye.
देवपूजादिधारान्तं कर्म निष्पाद्य साधकः ।
सत्याग्नेरुत्तरे देशे वृषगोमयपूरितम् ॥१७३॥
सत्याग्नेरुत्तरे देशे वृषगोमयपूरितम् ॥१७३॥
173. devapūjādidhārāntaṁ karma niṣpādya sādhakaḥ ,
satyāgneruttare deśe vṛṣagomayapūritam.
satyāgneruttare deśe vṛṣagomayapūritam.
तिलगोधूमसंयुक्तं शरावं स्थापयेद् बुधः ।
कवोष्णं सलिलं चापि क्षुरमेकं सुशाणितम् ॥१७४॥
कवोष्णं सलिलं चापि क्षुरमेकं सुशाणितम् ॥१७४॥
174. tilagodhūmasaṁyuktaṁ śarāvaṁ sthāpayed budhaḥ ,
kavoṣṇaṁ salilaṁ cāpi kṣuramekaṁ suśāṇitam.
kavoṣṇaṁ salilaṁ cāpi kṣuramekaṁ suśāṇitam.
आसाद्य तनयं तत्र जनकः स्वीयवामतः ।
संस्थाप्य जननीक्रोडे कवोष्णसलिलैश्च तैः ॥१७५॥
संस्थाप्य जननीक्रोडे कवोष्णसलिलैश्च तैः ॥१७५॥
175. āsādya tanayaṁ tatra janakaḥ svīyavāmataḥ ,
saṁsthāpya jananīkroḍe kavoṣṇasalilaiśca taiḥ.
saṁsthāpya jananīkroḍe kavoṣṇasalilaiśca taiḥ.
वारुणं दशधा जप्त्वा सम्मार्ज्य शिशुमूर्द्धजान् ।
मायया कुशपत्राभ्यां जुष्टिमेकां प्रकल्पयेत् ॥१७६॥
मायया कुशपत्राभ्यां जुष्टिमेकां प्रकल्पयेत् ॥१७६॥
176. vāruṇaṁ daśadhā japtvā sammārjya śiśumūrddhajān ,
māyayā kuśapatrābhyāṁ juṣṭimekāṁ prakalpayet.
māyayā kuśapatrābhyāṁ juṣṭimekāṁ prakalpayet.
मायां लक्ष्मीं त्रिधा जप्त्वा गृहीत्वा लौहजं क्षुरम् ।
चित्त्वा तु जुष्टिकामूलं मातृहस्ते निवेशयेत् ॥१७७॥
चित्त्वा तु जुष्टिकामूलं मातृहस्ते निवेशयेत् ॥१७७॥
177. māyāṁ lakṣmīṁ tridhā japtvā gṛhītvā lauhajaṁ kṣuram ,
cittvā tu juṣṭikāmūlaṁ mātṛhaste niveśayet.
cittvā tu juṣṭikāmūlaṁ mātṛhaste niveśayet.
कुमारमाता हस्ताभ्यामादाय गोमयान्विते ।
शरावे स्थापयेत् जुष्टिं नापिताय पिता वदेत् ॥१७८॥
शरावे स्थापयेत् जुष्टिं नापिताय पिता वदेत् ॥१७८॥
178. kumāramātā hastābhyāmādāya gomayānvite ,
śarāve sthāpayet juṣṭiṁ nāpitāya pitā vadet.
śarāve sthāpayet juṣṭiṁ nāpitāya pitā vadet.
क्षुरमुण्डिन् शिशोः क्षौरं सुखं साधय ठद्वयम् ।
पठित्वा नापितं पश्यन् सत्यनामनि पावके ।
प्रजापतिं समुद्दिश्य प्रदद्यादाहुतित्रयम् ॥१७९॥
पठित्वा नापितं पश्यन् सत्यनामनि पावके ।
प्रजापतिं समुद्दिश्य प्रदद्यादाहुतित्रयम् ॥१७९॥
179. kṣuramuṇḍin śiśoḥ kṣauraṁ sukhaṁ sādhaya ṭhadvayam ,
paṭhitvā nāpitaṁ paśyan satyanāmani pāvake ,
prajāpatiṁ samuddiśya pradadyādāhutitrayam.
paṭhitvā nāpitaṁ paśyan satyanāmani pāvake ,
prajāpatiṁ samuddiśya pradadyādāhutitrayam.
नापितेन कृतक्षौरं स्नापयित्वा शिशुं ततः ।
वस्त्रालङ्कारमाल्येन भूषयित्वाऽग्निसन्निधौ ॥१८०॥
वस्त्रालङ्कारमाल्येन भूषयित्वाऽग्निसन्निधौ ॥१८०॥
180. nāpitena kṛtakṣauraṁ snāpayitvā śiśuṁ tataḥ ,
vastrālaṅkāramālyena bhūṣayitvā'gnisannidhau.
vastrālaṅkāramālyena bhūṣayitvā'gnisannidhau.
स्ववामभागे संस्थाप्य स्विष्टिकृद्धोममाचरेत् ।
प्रायश्चित्तं ततः कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतिं पिता ॥१८१॥
प्रायश्चित्तं ततः कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतिं पिता ॥१८१॥
181. svavāmabhāge saṁsthāpya sviṣṭikṛddhomamācaret ,
prāyaścittaṁ tataḥ kṛtvā dadyāt pūrṇāhutiṁ pitā.
prāyaścittaṁ tataḥ kṛtvā dadyāt pūrṇāhutiṁ pitā.
माया शिशो ते कुशलं कुरुतां विश्वकृद्विभुः ।
पठित्वैनं शिशोः कर्णे स्वर्णमय्या शलाकया ।
राजत्या लौहमय्या वा कर्णवेधं प्रकल्पयेत् ॥१८२॥
पठित्वैनं शिशोः कर्णे स्वर्णमय्या शलाकया ।
राजत्या लौहमय्या वा कर्णवेधं प्रकल्पयेत् ॥१८२॥
182. māyā śiśo te kuśalaṁ kurutāṁ viśvakṛdvibhuḥ ,
paṭhitvainaṁ śiśoḥ karṇe svarṇamayyā śalākayā ,
rājatyā lauhamayyā vā karṇavedhaṁ prakalpayet.
paṭhitvainaṁ śiśoḥ karṇe svarṇamayyā śalākayā ,
rājatyā lauhamayyā vā karṇavedhaṁ prakalpayet.
आपोहिष्ठेति मन्त्रेण अभिषिच्य सुतं ततः ।
शान्त्यादिदक्षिणां कृत्वा चूडाकर्म समापयेत् ॥१८३॥
शान्त्यादिदक्षिणां कृत्वा चूडाकर्म समापयेत् ॥१८३॥
183. āpohiṣṭheti mantreṇa abhiṣicya sutaṁ tataḥ ,
śāntyādidakṣiṇāṁ kṛtvā cūḍākarma samāpayet.
śāntyādidakṣiṇāṁ kṛtvā cūḍākarma samāpayet.
गर्भाधानादिचूडान्तं समानं सर्वजातिषु ।
शूद्रसामान्यजातीनां सर्वमेतदमन्त्रकम् ॥१८४॥
शूद्रसामान्यजातीनां सर्वमेतदमन्त्रकम् ॥१८४॥
184. garbhādhānādicūḍāntaṁ samānaṁ sarvajātiṣu ,
śūdrasāmānyajātīnāṁ sarvametadamantrakam.
śūdrasāmānyajātīnāṁ sarvametadamantrakam.
जातकर्मादिचूडान्तं कुमार्याश्चाप्यमन्त्रकम् ।
कर्तव्यं पञ्चभिर्वर्णैरेकं निष्क्रमणं विना ॥१८५॥
कर्तव्यं पञ्चभिर्वर्णैरेकं निष्क्रमणं विना ॥१८५॥
185. jātakarmādicūḍāntaṁ kumāryāścāpyamantrakam ,
kartavyaṁ pañcabhirvarṇairekaṁ niṣkramaṇaṁ vinā.
kartavyaṁ pañcabhirvarṇairekaṁ niṣkramaṇaṁ vinā.
अथोच्यते द्विजातीनामुपवीतक्रियाविधिः ।
यस्मिन् कृते द्विजन्मानो दैवपैत्राधिकारिणः ॥१८६॥
यस्मिन् कृते द्विजन्मानो दैवपैत्राधिकारिणः ॥१८६॥
186. athocyate dvijātīnāmupavītakriyāvidhiḥ ,
yasmin kṛte dvijanmāno daivapaitrādhikāriṇaḥ.
yasmin kṛte dvijanmāno daivapaitrādhikāriṇaḥ.
गर्भाष्टमेऽष्टमे वाऽब्दे कुर्यादुपनयं शिशोः ।
षोडशाब्दाधिको नोपनेतव्यो निष्क्रियोऽपि सः ॥१८७॥
षोडशाब्दाधिको नोपनेतव्यो निष्क्रियोऽपि सः ॥१८७॥
187. garbhāṣṭame'ṣṭame vā'bde kuryādupanayaṁ śiśoḥ ,
ṣoḍaśābdādhiko nopanetavyo niṣkriyo'pi saḥ.
ṣoḍaśābdādhiko nopanetavyo niṣkriyo'pi saḥ.
कृतनित्यक्रियो विद्वान् पञ्च देवान् समर्चयेत् ।
गौर्यादिमातृकाश्चैव वसुधारां प्रकल्पयेत् ॥१८८॥
गौर्यादिमातृकाश्चैव वसुधारां प्रकल्पयेत् ॥१८८॥
188. kṛtanityakriyo vidvān pañca devān samarcayet ,
gauryādimātṛkāścaiva vasudhārāṁ prakalpayet.
gauryādimātṛkāścaiva vasudhārāṁ prakalpayet.
वृद्धिश्राद्धं ततः कुर्यात् देवतापितृतृप्तये ।
कुशण्डिकोक्तविधिना धाराहोमान्तमाचरेत् ॥१८९॥
कुशण्डिकोक्तविधिना धाराहोमान्तमाचरेत् ॥१८९॥
189. vṛddhiśrāddhaṁ tataḥ kuryāt devatāpitṛtṛptaye ,
kuśaṇḍikoktavidhinā dhārāhomāntamācaret.
kuśaṇḍikoktavidhinā dhārāhomāntamācaret.
प्रातः कृताशनं बालं सुस्नातं समलङ्कृतम् ।
शिखां विना कृतक्षौरं क्ष्ॐआम्बरविभूषितम् ॥१९०॥
शिखां विना कृतक्षौरं क्ष्ॐआम्बरविभूषितम् ॥१९०॥
190. prātaḥ kṛtāśanaṁ bālaṁ susnātaṁ samalaṅkṛtam ,
śikhāṁ vinā kṛtakṣauraṁ kṣoṁāmbaravibhūṣitam.
śikhāṁ vinā kṛtakṣauraṁ kṣoṁāmbaravibhūṣitam.
चायामण्डपमानीय समुद्भवहुताशितुः ।
समीपे चात्मनो वामे संस्थाप्य विमलासने ॥१९१॥
समीपे चात्मनो वामे संस्थाप्य विमलासने ॥१९१॥
191. cāyāmaṇḍapamānīya samudbhavahutāśituḥ ,
samīpe cātmano vāme saṁsthāpya vimalāsane.
samīpe cātmano vāme saṁsthāpya vimalāsane.
शिष्यं वदेद्ब्रह्मचर्यं कुरु वत्स ततः शिशुः ।
ब्रह्मचर्यं करोमीति गुरवे विनिवेदयेत् ॥१९२॥
ब्रह्मचर्यं करोमीति गुरवे विनिवेदयेत् ॥१९२॥
192. śiṣyaṁ vadedbrahmacaryaṁ kuru vatsa tataḥ śiśuḥ ,
brahmacaryaṁ karomīti gurave vinivedayet.
brahmacaryaṁ karomīti gurave vinivedayet.
ततो गुरुः प्रसन्नात्मा शिशवे शान्तचेतसे ।
काषायवाससी दद्यात् दीर्घायुष्ट्वाय वर्चसे ॥१९३॥
काषायवाससी दद्यात् दीर्घायुष्ट्वाय वर्चसे ॥१९३॥
193. tato guruḥ prasannātmā śiśave śāntacetase ,
kāṣāyavāsasī dadyāt dīrghāyuṣṭvāya varcase.
kāṣāyavāsasī dadyāt dīrghāyuṣṭvāya varcase.
मौञ्जीं कुशमयीं वापि त्रिवृतां ग्रन्थिसंयुताम् ।
तूष्णीं च मेखलां दद्यात् काषायाम्बरधारिणे ॥१९४॥
तूष्णीं च मेखलां दद्यात् काषायाम्बरधारिणे ॥१९४॥
194. mauñjīṁ kuśamayīṁ vāpi trivṛtāṁ granthisaṁyutām ,
tūṣṇīṁ ca mekhalāṁ dadyāt kāṣāyāmbaradhāriṇe.
tūṣṇīṁ ca mekhalāṁ dadyāt kāṣāyāmbaradhāriṇe.
मायामुच्चार्य सुभगा मेखलां स्यात् शुभप्रदा ।
इत्युक्त्वा मेखला बद्ध्वा मौनी तिष्ठेत् गुरोः पुरः ॥१९५॥
इत्युक्त्वा मेखला बद्ध्वा मौनी तिष्ठेत् गुरोः पुरः ॥१९५॥
195. māyāmuccārya subhagā mekhalāṁ syāt śubhapradā ,
ityuktvā mekhalā baddhvā maunī tiṣṭhet guroḥ puraḥ.
ityuktvā mekhalā baddhvā maunī tiṣṭhet guroḥ puraḥ.
यज्ञोपवीतं परमं पवित्रं बृहस्पतिर्यत् सहजं पुरस्तात् ।
आयुष्यमग्र्यं प्रतिमुञ्च शुभ्रं यज्ञोपवीतं बलमस्तु तेजः ॥१९६॥
आयुष्यमग्र्यं प्रतिमुञ्च शुभ्रं यज्ञोपवीतं बलमस्तु तेजः ॥१९६॥
196. yajñopavītaṁ paramaṁ pavitraṁ bṛhaspatiryat sahajaṁ purastāt ,
āyuṣyamagryaṁ pratimuñca śubhraṁ yajñopavītaṁ balamastu tejaḥ.
āyuṣyamagryaṁ pratimuñca śubhraṁ yajñopavītaṁ balamastu tejaḥ.
मन्त्रेणानेन शिशवे दद्यात् कृष्णाजिनान्वितम् ।
यज्ञोपवीतं दण्डञ्च वैणवं खादिरञ्च वा ।
पालाशमथवा दद्यात् क्षीरवृक्षसमुद्भवम् ॥१९७॥
यज्ञोपवीतं दण्डञ्च वैणवं खादिरञ्च वा ।
पालाशमथवा दद्यात् क्षीरवृक्षसमुद्भवम् ॥१९७॥
197. mantreṇānena śiśave dadyāt kṛṣṇājinānvitam ,
yajñopavītaṁ daṇḍañca vaiṇavaṁ khādirañca vā ,
pālāśamathavā dadyāt kṣīravṛkṣasamudbhavam.
yajñopavītaṁ daṇḍañca vaiṇavaṁ khādirañca vā ,
pālāśamathavā dadyāt kṣīravṛkṣasamudbhavam.
आपो हि ष्ठेति मन्त्रेण मायया पुटितेन च ।
त्रिरावृत्त्या कुशाम्भोभिर्धृतदण्डोपवीतिनम् ।
अभिषिच्य ततस्तोयैः पूरयेद्वालकाञ्जलिम् ॥१९८॥
त्रिरावृत्त्या कुशाम्भोभिर्धृतदण्डोपवीतिनम् ।
अभिषिच्य ततस्तोयैः पूरयेद्वालकाञ्जलिम् ॥१९८॥
198. āpo hi ṣṭheti mantreṇa māyayā puṭitena ca ,
trirāvṛttyā kuśāmbhobhirdhṛtadaṇḍopavītinam ,
abhiṣicya tatastoyaiḥ pūrayedvālakāñjalim.
trirāvṛttyā kuśāmbhobhirdhṛtadaṇḍopavītinam ,
abhiṣicya tatastoyaiḥ pūrayedvālakāñjalim.
तदञ्जलिं दिनेशाय दातारं ब्रह्मचारिणम् ।
तच्चक्षुरिति मन्त्रेण दर्शयेद्भास्करं गुरुः ॥१९९॥
तच्चक्षुरिति मन्त्रेण दर्शयेद्भास्करं गुरुः ॥१९९॥
199. tadañjaliṁ dineśāya dātāraṁ brahmacāriṇam ,
taccakṣuriti mantreṇa darśayedbhāskaraṁ guruḥ.
taccakṣuriti mantreṇa darśayedbhāskaraṁ guruḥ.
दृष्टभास्करमाचार्यो वदेन्माणवकं ततः ।
मम व्रते मनो धेहि मम चित्तं ददामि ते ।
जुषस्वैकमना वत्स मम वाचोऽस्तु ते शिवम् ॥२००॥
मम व्रते मनो धेहि मम चित्तं ददामि ते ।
जुषस्वैकमना वत्स मम वाचोऽस्तु ते शिवम् ॥२००॥
200. dṛṣṭabhāskaramācāryo vadenmāṇavakaṁ tataḥ ,
mama vrate mano dhehi mama cittaṁ dadāmi te ,
juṣasvaikamanā vatsa mama vāco'stu te śivam.
mama vrate mano dhehi mama cittaṁ dadāmi te ,
juṣasvaikamanā vatsa mama vāco'stu te śivam.
हृदि स्पृष्ट्वा पठित्वैनं किन्नामाऽसीति तं वदेत् ।
शिष्यस्त्वमुकशर्माऽहं भवन्तमभिवादये ॥२०१॥
शिष्यस्त्वमुकशर्माऽहं भवन्तमभिवादये ॥२०१॥
201. hṛdi spṛṣṭvā paṭhitvainaṁ kinnāmā'sīti taṁ vadet ,
śiṣyastvamukaśarmā'haṁ bhavantamabhivādaye.
śiṣyastvamukaśarmā'haṁ bhavantamabhivādaye.
कस्य त्वं ब्रह्मचारीति गुरौ पृच्चति पार्वति ।
शिष्यः सावहितो ब्रूयाद्भवतो ब्रह्मचार्यहम् ॥२०२॥
शिष्यः सावहितो ब्रूयाद्भवतो ब्रह्मचार्यहम् ॥२०२॥
202. kasya tvaṁ brahmacārīti gurau pṛccati pārvati ,
śiṣyaḥ sāvahito brūyādbhavato brahmacāryaham.
śiṣyaḥ sāvahito brūyādbhavato brahmacāryaham.
इन्द्रस्य ब्रह्मचारी त्वमाचार्यरते हुताशनः ।
इत्युक्त्वा सद्गुरुः पश्चाद्देवेभ्यस्तं समर्पयेत् ॥२०३॥
इत्युक्त्वा सद्गुरुः पश्चाद्देवेभ्यस्तं समर्पयेत् ॥२०३॥
203. indrasya brahmacārī tvamācāryarate hutāśanaḥ ,
ityuktvā sadguruḥ paścāddevebhyastaṁ samarpayet.
ityuktvā sadguruḥ paścāddevebhyastaṁ samarpayet.
त्वां प्रजापतये वत्स सवित्रे वरुणाय च ।
पृथिव्यै विश्वदेवेभ्यः सर्वदेवेभ्य एव च ।
समर्पयामि ते सर्वे रक्षन्तु त्वां निरन्तरम् ॥२०४॥
पृथिव्यै विश्वदेवेभ्यः सर्वदेवेभ्य एव च ।
समर्पयामि ते सर्वे रक्षन्तु त्वां निरन्तरम् ॥२०४॥
204. tvāṁ prajāpataye vatsa savitre varuṇāya ca ,
pṛthivyai viśvadevebhyaḥ sarvadevebhya eva ca ,
samarpayāmi te sarve rakṣantu tvāṁ nirantaram.
pṛthivyai viśvadevebhyaḥ sarvadevebhya eva ca ,
samarpayāmi te sarve rakṣantu tvāṁ nirantaram.
ततो माणवको वह्निं दक्षिणावर्तयोगतः ।
गुरुं प्रदक्षिणीकृत्य स्वासने पुनराविशेत् ॥२०५॥
गुरुं प्रदक्षिणीकृत्य स्वासने पुनराविशेत् ॥२०५॥
205. tato māṇavako vahniṁ dakṣiṇāvartayogataḥ ,
guruṁ pradakṣiṇīkṛtya svāsane punarāviśet.
guruṁ pradakṣiṇīkṛtya svāsane punarāviśet.
गुरुः शिष्येण संस्पृष्टः समुद्भवहुताशने ।
पञ्चदेवान् समुद्दिश्य दद्यात् पञ्चाहुतीः प्रिये ॥२०६॥
पञ्चदेवान् समुद्दिश्य दद्यात् पञ्चाहुतीः प्रिये ॥२०६॥
206. guruḥ śiṣyeṇa saṁspṛṣṭaḥ samudbhavahutāśane ,
pañcadevān samuddiśya dadyāt pañcāhutīḥ priye.
pañcadevān samuddiśya dadyāt pañcāhutīḥ priye.
प्रजापतिस्तथा शक्रो
विष्णुर्ब्रह्मा शिवस्तथा ॥२०७॥
विष्णुर्ब्रह्मा शिवस्तथा ॥२०७॥
207. prajāpatistathā śakro
viṣṇurbrahmā śivastathā.
viṣṇurbrahmā śivastathā.
मायादिवह्निजायान्तैर्जुहुयात् स्वस्वनामभिः ।
अनुक्तमन्त्रे सर्वत्र विधिरेषः प्रकीर्तितः ॥२०८॥
अनुक्तमन्त्रे सर्वत्र विधिरेषः प्रकीर्तितः ॥२०८॥
208. māyādivahnijāyāntairjuhuyāt svasvanāmabhiḥ ,
anuktamantre sarvatra vidhireṣaḥ prakīrtitaḥ.
anuktamantre sarvatra vidhireṣaḥ prakīrtitaḥ.
ततो दुर्गा महालक्ष्मीः सुन्दरी भुवनेश्वरी ।
इन्द्रादिदशदिक्पाला भास्करादिनवग्रहाः ॥२०९॥
इन्द्रादिदशदिक्पाला भास्करादिनवग्रहाः ॥२०९॥
209. tato durgā mahālakṣmīḥ sundarī bhuvaneśvarī ,
indrādidaśadikpālā bhāskarādinavagrahāḥ.
indrādidaśadikpālā bhāskarādinavagrahāḥ.
प्रत्येकनाम्ना हुत्वैतान् वाससाऽच्चाद्य बालकम् ।
पृच्चेन्माणवकं प्राज्ञो ब्रह्मचर्याभिमानिनम् ।
को वाऽश्रमस्ते तनय ब्रूहि किं ते मनोगतम् ॥२१०॥
पृच्चेन्माणवकं प्राज्ञो ब्रह्मचर्याभिमानिनम् ।
को वाऽश्रमस्ते तनय ब्रूहि किं ते मनोगतम् ॥२१०॥
210. pratyekanāmnā hutvaitān vāsasā'ccādya bālakam ,
pṛccenmāṇavakaṁ prājño brahmacaryābhimāninam ,
ko vā'śramaste tanaya brūhi kiṁ te manogatam.
pṛccenmāṇavakaṁ prājño brahmacaryābhimāninam ,
ko vā'śramaste tanaya brūhi kiṁ te manogatam.
ततः शिष्यः सावहितो धृत्वा गुरुपदद्वयम् ।
करोतु मामाश्रमिणं ब्रह्मविद्योपदेशतः ॥२११॥
करोतु मामाश्रमिणं ब्रह्मविद्योपदेशतः ॥२११॥
211. tataḥ śiṣyaḥ sāvahito dhṛtvā gurupadadvayam ,
karotu māmāśramiṇaṁ brahmavidyopadeśataḥ.
karotu māmāśramiṇaṁ brahmavidyopadeśataḥ.
एवं प्रार्थयमानस्य दक्षकर्णे शिशोस्तदा ।
श्रावयित्वा त्रिधा तारं सर्वमन्त्रमयं शिवे ।
व्याहृतित्रयमुच्चार्य सावित्रीं श्रावयेद्गुरुः ॥२१२॥
श्रावयित्वा त्रिधा तारं सर्वमन्त्रमयं शिवे ।
व्याहृतित्रयमुच्चार्य सावित्रीं श्रावयेद्गुरुः ॥२१२॥
212. evaṁ prārthayamānasya dakṣakarṇe śiśostadā ,
śrāvayitvā tridhā tāraṁ sarvamantramayaṁ śive ,
vyāhṛtitrayamuccārya sāvitrīṁ śrāvayedguruḥ.
śrāvayitvā tridhā tāraṁ sarvamantramayaṁ śive ,
vyāhṛtitrayamuccārya sāvitrīṁ śrāvayedguruḥ.
ऋषिः सदाशिवः प्रोक्तः चन्दस्त्रिष्टुबुदाहृतम् ।
अधिष्ठात्री तु सावित्री मोक्षार्थे विनियोगिता ॥२१३॥
अधिष्ठात्री तु सावित्री मोक्षार्थे विनियोगिता ॥२१३॥
213. ṛṣiḥ sadāśivaḥ proktaḥ candastriṣṭubudāhṛtam ,
adhiṣṭhātrī tu sāvitrī mokṣārthe viniyogitā.
adhiṣṭhātrī tu sāvitrī mokṣārthe viniyogitā.
आदौ तत्सवितुः पश्चाद्वरेण्यं पदमुच्चरेत् ।
भर्गः पदान्ते देवस्य धीमहीति पदं वदेत् ॥२१४॥
भर्गः पदान्ते देवस्य धीमहीति पदं वदेत् ॥२१४॥
214. ādau tatsavituḥ paścādvareṇyaṁ padamuccaret ,
bhargaḥ padānte devasya dhīmahīti padaṁ vadet.
bhargaḥ padānte devasya dhīmahīti padaṁ vadet.
ततस्तु परमेशानि धियो यो नः प्रचोदयात् ।
पुनः प्रणवमुच्चार्य सावित्र्यर्थं गुरुर्वदेत् ॥२१५॥
पुनः प्रणवमुच्चार्य सावित्र्यर्थं गुरुर्वदेत् ॥२१५॥
215. tatastu parameśāni dhiyo yo naḥ pracodayāt ,
punaḥ praṇavamuccārya sāvitryarthaṁ gururvadet.
punaḥ praṇavamuccārya sāvitryarthaṁ gururvadet.
त्र्यक्षरात्मकतारेण परेशः प्रतिपाद्यते ।
पाता हर्ता च संस्रष्टा यो देवः प्रकृतेः परः ॥२१६॥
पाता हर्ता च संस्रष्टा यो देवः प्रकृतेः परः ॥२१६॥
216. tryakṣarātmakatāreṇa pareśaḥ pratipādyate ,
pātā hartā ca saṁsraṣṭā yo devaḥ prakṛteḥ paraḥ.
pātā hartā ca saṁsraṣṭā yo devaḥ prakṛteḥ paraḥ.
असौ देवस्त्रिलोकात्मा त्रिगुणं व्याप्य तिष्ठति ।
अतो विश्वमयं ब्रह्म वाच्यं व्याहृतिभिस्त्रिभिः ॥२१७॥
अतो विश्वमयं ब्रह्म वाच्यं व्याहृतिभिस्त्रिभिः ॥२१७॥
217. asau devastrilokātmā triguṇaṁ vyāpya tiṣṭhati ,
ato viśvamayaṁ brahma vācyaṁ vyāhṛtibhistribhiḥ.
ato viśvamayaṁ brahma vācyaṁ vyāhṛtibhistribhiḥ.
तारव्याहृतिवाच्यो यः सावित्र्या ज्ञेय एव सः ।
जगद्रूपस्य सवितुः संस्रष्टुर्दीव्यतो विभोः ॥२१८॥
जगद्रूपस्य सवितुः संस्रष्टुर्दीव्यतो विभोः ॥२१८॥
218. tāravyāhṛtivācyo yaḥ sāvitryā jñeya eva saḥ ,
jagadrūpasya savituḥ saṁsraṣṭurdīvyato vibhoḥ.
jagadrūpasya savituḥ saṁsraṣṭurdīvyato vibhoḥ.
अन्तर्गतं महद्वर्चो वरणीयं यतात्मभिः ।
ध्यायेम तत् परं सत्यं सर्वव्यापि सनातनम् ॥२१९॥
ध्यायेम तत् परं सत्यं सर्वव्यापि सनातनम् ॥२१९॥
219. antargataṁ mahadvarco varaṇīyaṁ yatātmabhiḥ ,
dhyāyema tat paraṁ satyaṁ sarvavyāpi sanātanam.
dhyāyema tat paraṁ satyaṁ sarvavyāpi sanātanam.
यो भर्गः सर्वसाक्षीशो मनोबुद्धीन्द्रियाणि नः ।
धर्मार्थकाममोक्षेषु प्रेरयेद्विनियोजयेत् ॥२२०॥
धर्मार्थकाममोक्षेषु प्रेरयेद्विनियोजयेत् ॥२२०॥
220. yo bhargaḥ sarvasākṣīśo manobuddhīndriyāṇi naḥ ,
dharmārthakāmamokṣeṣu prerayedviniyojayet.
dharmārthakāmamokṣeṣu prerayedviniyojayet.
इत्थमर्थयुतां ब्रह्मविद्यामादिश्य सद्गुरुः ।
शिष्यं नियोजयेद्देवि गृहस्थाश्रमकर्मसु ॥२२१॥
शिष्यं नियोजयेद्देवि गृहस्थाश्रमकर्मसु ॥२२१॥
221. itthamarthayutāṁ brahmavidyāmādiśya sadguruḥ ,
śiṣyaṁ niyojayeddevi gṛhasthāśramakarmasu.
śiṣyaṁ niyojayeddevi gṛhasthāśramakarmasu.
ब्रह्मचर्योचितं वेशं वत्सेदानीं परित्यज ।
शाम्भवोदितमार्गेण देवान् पित्éन् समर्चय ॥२२२॥
शाम्भवोदितमार्गेण देवान् पित्éन् समर्चय ॥२२२॥
222. brahmacaryocitaṁ veśaṁ vatsedānīṁ parityaja ,
śāmbhavoditamārgeṇa devān pitén samarcaya.
śāmbhavoditamārgeṇa devān pitén samarcaya.
ब्रह्मविद्योपदेशेन पवित्रं ते कलेवरम् ।
प्राप्ता गृहस्थाश्रमिता तदुक्तं कर्म कल्पय ॥२२३॥
प्राप्ता गृहस्थाश्रमिता तदुक्तं कर्म कल्पय ॥२२३॥
223. brahmavidyopadeśena pavitraṁ te kalevaram ,
prāptā gṛhasthāśramitā taduktaṁ karma kalpaya.
prāptā gṛhasthāśramitā taduktaṁ karma kalpaya.
उपवीतद्वयं दिव्यवस्त्रालङ्करणानि च ।
गृहाण पादुकाचत्रं गन्धमाल्यानुलेपनम् ॥२२४॥
गृहाण पादुकाचत्रं गन्धमाल्यानुलेपनम् ॥२२४॥
224. upavītadvayaṁ divyavastrālaṅkaraṇāni ca ,
gṛhāṇa pādukācatraṁ gandhamālyānulepanam.
gṛhāṇa pādukācatraṁ gandhamālyānulepanam.
ततः काषायवसनं कृष्णाजिनसमन्वितम् ।
यज्ञसूत्रं मेखलाञ्च दण्डं भिक्षाकरण्डकम् ॥२२५॥
यज्ञसूत्रं मेखलाञ्च दण्डं भिक्षाकरण्डकम् ॥२२५॥
225. tataḥ kāṣāyavasanaṁ kṛṣṇājinasamanvitam ,
yajñasūtraṁ mekhalāñca daṇḍaṁ bhikṣākaraṇḍakam.
yajñasūtraṁ mekhalāñca daṇḍaṁ bhikṣākaraṇḍakam.
आचारादर्जितां भिक्षां समर्प्य गुरवे शिवे ।
शुद्धोपवीतयुगलं परिधायाम्बरे शुभे ॥२२६॥
शुद्धोपवीतयुगलं परिधायाम्बरे शुभे ॥२२६॥
226. ācārādarjitāṁ bhikṣāṁ samarpya gurave śive ,
śuddhopavītayugalaṁ paridhāyāmbare śubhe.
śuddhopavītayugalaṁ paridhāyāmbare śubhe.
गन्धमाल्यधरस्तूष्णीं तिष्ठेदाचार्यसन्निधौ ।
ततो गृहस्थाश्रमिणं शिष्यमेतद्वदेद्गुरुः ॥२२७॥
ततो गृहस्थाश्रमिणं शिष्यमेतद्वदेद्गुरुः ॥२२७॥
227. gandhamālyadharastūṣṇīṁ tiṣṭhedācāryasannidhau ,
tato gṛhasthāśramiṇaṁ śiṣyametadvadedguruḥ.
tato gṛhasthāśramiṇaṁ śiṣyametadvadedguruḥ.
जितेन्द्रियः सत्यवादी ब्रह्मज्ञानपरो भव ।
स्वाध्यायाऽश्रमकर्माणि यथाधर्मेण साधय ॥२२८॥
स्वाध्यायाऽश्रमकर्माणि यथाधर्मेण साधय ॥२२८॥
228. jitendriyaḥ satyavādī brahmajñānaparo bhava ,
svādhyāyā'śramakarmāṇi yathādharmeṇa sādhaya.
svādhyāyā'śramakarmāṇi yathādharmeṇa sādhaya.
इत्यादिश्य द्विजं पश्चात् समुद्भवहुताशने ।
मायादिप्रणवान्तेन भूर्भुवःस्वस्त्रयेण च ॥२२९॥
मायादिप्रणवान्तेन भूर्भुवःस्वस्त्रयेण च ॥२२९॥
229. ityādiśya dvijaṁ paścāt samudbhavahutāśane ,
māyādipraṇavāntena bhūrbhuvaḥsvastrayeṇa ca.
māyādipraṇavāntena bhūrbhuvaḥsvastrayeṇa ca.
हावयित्वा त्रिधाऽचार्यः स्विष्टिकृद्धोममाचरन् ।
दत्त्वा पूर्णाहुतिं भद्रे व्रतकर्म समापयेत् ॥२३०॥
दत्त्वा पूर्णाहुतिं भद्रे व्रतकर्म समापयेत् ॥२३०॥
230. hāvayitvā tridhā'cāryaḥ sviṣṭikṛddhomamācaran ,
dattvā pūrṇāhutiṁ bhadre vratakarma samāpayet.
dattvā pūrṇāhutiṁ bhadre vratakarma samāpayet.
जीवसेकादिसंस्कारा व्रतान्ताः पितृतो नव ।
उद्वाहः पितृतो वापि स्वतोऽपि सिध्यति प्रिये ॥२३१॥
उद्वाहः पितृतो वापि स्वतोऽपि सिध्यति प्रिये ॥२३१॥
231. jīvasekādisaṁskārā vratāntāḥ pitṛto nava ,
udvāhaḥ pitṛto vāpi svato'pi sidhyati priye.
udvāhaḥ pitṛto vāpi svato'pi sidhyati priye.
विवाहाह्नि कृतस्नानः कृतनित्यक्रियः कृती ।
पञ्चदेवान् समभ्यर्च्य गौर्यादिमातृकास्तथा ।
वसोर्धारां कल्पयित्वा वृद्धिश्राद्धं समाचरेत् ॥२३२॥
पञ्चदेवान् समभ्यर्च्य गौर्यादिमातृकास्तथा ।
वसोर्धारां कल्पयित्वा वृद्धिश्राद्धं समाचरेत् ॥२३२॥
232. vivāhāhni kṛtasnānaḥ kṛtanityakriyaḥ kṛtī ,
pañcadevān samabhyarcya gauryādimātṛkāstathā ,
vasordhārāṁ kalpayitvā vṛddhiśrāddhaṁ samācaret.
pañcadevān samabhyarcya gauryādimātṛkāstathā ,
vasordhārāṁ kalpayitvā vṛddhiśrāddhaṁ samācaret.
रात्रौ प्रतिश्रुतं पात्रं गीतवाद्यपुरःसरम् ।
चायामण्डपमानीय उपवेश्य वरासने ॥२३३॥
चायामण्डपमानीय उपवेश्य वरासने ॥२३३॥
233. rātrau pratiśrutaṁ pātraṁ gītavādyapuraḥsaram ,
cāyāmaṇḍapamānīya upaveśya varāsane.
cāyāmaṇḍapamānīya upaveśya varāsane.
वासवाभिमुखं दाता पश्चिमाभिमुखो विशेत् ।
आचम्य स्वस्तिमृद्धिञ्च कथयेद्ब्राह्मणैः सह ॥२३४॥
आचम्य स्वस्तिमृद्धिञ्च कथयेद्ब्राह्मणैः सह ॥२३४॥
234. vāsavābhimukhaṁ dātā paścimābhimukho viśet ,
ācamya svastimṛddhiñca kathayedbrāhmaṇaiḥ saha.
ācamya svastimṛddhiñca kathayedbrāhmaṇaiḥ saha.
साधुप्रश्नं वरं पृच्चेदर्चनाप्रश्नमेव च ।
वरात् प्रश्नोत्तरं नीत्वा पाद्याद्यैर्वरमर्चयेत् ॥२३५॥
वरात् प्रश्नोत्तरं नीत्वा पाद्याद्यैर्वरमर्चयेत् ॥२३५॥
235. sādhupraśnaṁ varaṁ pṛccedarcanāpraśnameva ca ,
varāt praśnottaraṁ nītvā pādyādyairvaramarcayet.
varāt praśnottaraṁ nītvā pādyādyairvaramarcayet.
समर्पयामि वाक्येन देयद्रव्यं समर्पयेत् ।
पादयोरर्पयेत् पाद्यं शिरस्यर्घ्यं निवेदयेत् ॥२३६॥
पादयोरर्पयेत् पाद्यं शिरस्यर्घ्यं निवेदयेत् ॥२३६॥
236. samarpayāmi vākyena deyadravyaṁ samarpayet ,
pādayorarpayet pādyaṁ śirasyarghyaṁ nivedayet.
pādayorarpayet pādyaṁ śirasyarghyaṁ nivedayet.
आचम्यं वदने दद्यात् गन्धं माल्यं सुवाससी ।
दिव्याभरणरत्नानि यज्ञसूत्रं समर्पयेत् ॥२३७॥
दिव्याभरणरत्नानि यज्ञसूत्रं समर्पयेत् ॥२३७॥
237. ācamyaṁ vadane dadyāt gandhaṁ mālyaṁ suvāsasī ,
divyābharaṇaratnāni yajñasūtraṁ samarpayet.
divyābharaṇaratnāni yajñasūtraṁ samarpayet.
ततस्तु भाजने कांस्ये कृत्वा दधि घृतं मधु ।
समर्पयामि वाक्येन मधुपर्कं करेऽर्पयेत् ॥२३८॥
समर्पयामि वाक्येन मधुपर्कं करेऽर्पयेत् ॥२३८॥
238. tatastu bhājane kāṁsye kṛtvā dadhi ghṛtaṁ madhu ,
samarpayāmi vākyena madhuparkaṁ kare'rpayet.
samarpayāmi vākyena madhuparkaṁ kare'rpayet.
वरोऽपि पात्रमादाय वामे पाणौ निधाय च ।
दक्षाङ्गुष्ठानामिकाभ्यां प्राणाहुत्युक्तमन्त्रकैः ॥२३९॥
दक्षाङ्गुष्ठानामिकाभ्यां प्राणाहुत्युक्तमन्त्रकैः ॥२३९॥
239. varo'pi pātramādāya vāme pāṇau nidhāya ca ,
dakṣāṅguṣṭhānāmikābhyāṁ prāṇāhutyuktamantrakaiḥ.
dakṣāṅguṣṭhānāmikābhyāṁ prāṇāhutyuktamantrakaiḥ.
पञ्चधाघ्राय तत्पात्रमुदीच्यां दिशि धारयेत् ।
मधुपर्कं समर्प्यैवं पुनराचामयेद्वरम् ॥२४०॥
मधुपर्कं समर्प्यैवं पुनराचामयेद्वरम् ॥२४०॥
240. pañcadhāghrāya tatpātramudīcyāṁ diśi dhārayet ,
madhuparkaṁ samarpyaivaṁ punarācāmayedvaram.
madhuparkaṁ samarpyaivaṁ punarācāmayedvaram.
दूर्वाक्षताभ्यां जामातुर्विधृत्य जानु दक्षिणम् ।
स्मृत्वा विष्णुं तत्सदिति मासपक्षतिथीस्ततः ॥२४१॥
स्मृत्वा विष्णुं तत्सदिति मासपक्षतिथीस्ततः ॥२४१॥
241. dūrvākṣatābhyāṁ jāmāturvidhṛtya jānu dakṣiṇam ,
smṛtvā viṣṇuṁ tatsaditi māsapakṣatithīstataḥ.
smṛtvā viṣṇuṁ tatsaditi māsapakṣatithīstataḥ.
समुल्लिख्य निमित्तानि वृणुयाद्वरमुत्तमम् ।
गोत्रप्रवरनामानि प्रत्येकं प्रपितामहात् ॥२४२॥
गोत्रप्रवरनामानि प्रत्येकं प्रपितामहात् ॥२४२॥
242. samullikhya nimittāni vṛṇuyādvaramuttamam ,
gotrapravaranāmāni pratyekaṁ prapitāmahāt.
gotrapravaranāmāni pratyekaṁ prapitāmahāt.
षष्ठ्यन्तानि समुच्चार्य वरस्य जनकावधि ।
द्वितीयान्तं वरं ब्रूयात् गोत्रप्रवरनामभिः ॥२४३॥
द्वितीयान्तं वरं ब्रूयात् गोत्रप्रवरनामभिः ॥२४३॥
243. ṣaṣṭhyantāni samuccārya varasya janakāvadhi ,
dvitīyāntaṁ varaṁ brūyāt gotrapravaranāmabhiḥ.
dvitīyāntaṁ varaṁ brūyāt gotrapravaranāmabhiḥ.
तथैव कन्यामुल्लिख्य ब्राह्मोद्वाहेन पण्डितः ।
दातुं भवन्तमित्युक्त्वा वृणेऽहमिति कीर्तयेत् ॥२४४॥
दातुं भवन्तमित्युक्त्वा वृणेऽहमिति कीर्तयेत् ॥२४४॥
244. tathaiva kanyāmullikhya brāhmodvāhena paṇḍitaḥ ,
dātuṁ bhavantamityuktvā vṛṇe'hamiti kīrtayet.
dātuṁ bhavantamityuktvā vṛṇe'hamiti kīrtayet.
वृतोऽस्मीति वरो ब्रूयात् ततो दाता वदेद्वरम् ।
यथाविहितमित्युक्त्वा विवाहकर्म कुर्विति ।
वरो ब्रूयात् यथाज्ञानं करवाणि तदुत्तरम् ॥२४५॥
यथाविहितमित्युक्त्वा विवाहकर्म कुर्विति ।
वरो ब्रूयात् यथाज्ञानं करवाणि तदुत्तरम् ॥२४५॥
245. vṛto'smīti varo brūyāt tato dātā vadedvaram ,
yathāvihitamityuktvā vivāhakarma kurviti ,
varo brūyāt yathājñānaṁ karavāṇi taduttaram.
yathāvihitamityuktvā vivāhakarma kurviti ,
varo brūyāt yathājñānaṁ karavāṇi taduttaram.
ततः कन्यां समानीय वस्त्रालङ्कारभूषिताम् ।
वस्त्रान्तरेण संच्चाद्य स्थापयेद्वरसम्मुखम् ॥२४६॥
वस्त्रान्तरेण संच्चाद्य स्थापयेद्वरसम्मुखम् ॥२४६॥
246. tataḥ kanyāṁ samānīya vastrālaṅkārabhūṣitām ,
vastrāntareṇa saṁccādya sthāpayedvarasammukham.
vastrāntareṇa saṁccādya sthāpayedvarasammukham.
पुनर्वरं समभ्यर्च्य वासोऽलङ्करणादिभिः ।
वरस्य दक्षिणे पाणौ कन्यापाणिं नियोजयेत् ॥२४७॥
वरस्य दक्षिणे पाणौ कन्यापाणिं नियोजयेत् ॥२४७॥
247. punarvaraṁ samabhyarcya vāso'laṅkaraṇādibhiḥ ,
varasya dakṣiṇe pāṇau kanyāpāṇiṁ niyojayet.
varasya dakṣiṇe pāṇau kanyāpāṇiṁ niyojayet.
तन्मध्ये पञ्चरत्नानि फलताम्बूलमेव वा ।
दत्त्वाऽर्चयित्वा तनयां वराय विदुषेऽर्पयेत् ॥२४८॥
दत्त्वाऽर्चयित्वा तनयां वराय विदुषेऽर्पयेत् ॥२४८॥
248. tanmadhye pañcaratnāni phalatāmbūlameva vā ,
dattvā'rcayitvā tanayāṁ varāya viduṣe'rpayet.
dattvā'rcayitvā tanayāṁ varāya viduṣe'rpayet.
प्राग्वत्त्रिपुरुषाख्यानं निमित्ताख्यानमेव च ।
आत्मनः काममुद्दिश्य चतुर्थ्यन्तं वरं वदेत् ॥२४९॥
आत्मनः काममुद्दिश्य चतुर्थ्यन्तं वरं वदेत् ॥२४९॥
249. prāgvattripuruṣākhyānaṁ nimittākhyānameva ca ,
ātmanaḥ kāmamuddiśya caturthyantaṁ varaṁ vadet.
ātmanaḥ kāmamuddiśya caturthyantaṁ varaṁ vadet.
कन्याभिधां द्वितीयान्तामर्चितां समलङ्कृताम् ।
साच्चादनां प्रजापतिदेवताकामुदीरयन् ॥२५०॥
साच्चादनां प्रजापतिदेवताकामुदीरयन् ॥२५०॥
250. kanyābhidhāṁ dvitīyāntāmarcitāṁ samalaṅkṛtām ,
sāccādanāṁ prajāpatidevatākāmudīrayan.
sāccādanāṁ prajāpatidevatākāmudīrayan.
तुभ्यमहमिति प्रोच्य दद्यात् सम्प्रददे वदन् ।
वरः स्वस्तीति स्वीकुर्यात् सम्प्रदाता वरं वदेत् ॥२५१॥
वरः स्वस्तीति स्वीकुर्यात् सम्प्रदाता वरं वदेत् ॥२५१॥
251. tubhyamahamiti procya dadyāt sampradade vadan ,
varaḥ svastīti svīkuryāt sampradātā varaṁ vadet.
varaḥ svastīti svīkuryāt sampradātā varaṁ vadet.
धर्मे चार्थे च कामे च भवता भार्यया सह ।
वर्तितव्यं वरो बाढमुक्त्वा कामस्तुतिं पठेत् ॥२५२॥
वर्तितव्यं वरो बाढमुक्त्वा कामस्तुतिं पठेत् ॥२५२॥
252. dharme cārthe ca kāme ca bhavatā bhāryayā saha ,
vartitavyaṁ varo bāḍhamuktvā kāmastutiṁ paṭhet.
vartitavyaṁ varo bāḍhamuktvā kāmastutiṁ paṭhet.
दाता कामो गृहीताऽपि कामायाऽदाच्च कामिनीम् ।
कामेन त्वां प्रगृह्णामि कामः पूर्णोऽस्तु चावयोः ॥२५३॥
कामेन त्वां प्रगृह्णामि कामः पूर्णोऽस्तु चावयोः ॥२५३॥
253. dātā kāmo gṛhītā'pi kāmāyā'dācca kāminīm ,
kāmena tvāṁ pragṛhṇāmi kāmaḥ pūrṇo'stu cāvayoḥ.
kāmena tvāṁ pragṛhṇāmi kāmaḥ pūrṇo'stu cāvayoḥ.
ततो वदेत् सम्प्रदाता कन्यां जामातरं प्रति ।
प्रजापतिप्रसादेन युवयोरभिवाञ्चितम् ।
पूर्णमस्तु शिवञ्चास्तु धर्मं पालयतं युवाम् ॥२५४॥
प्रजापतिप्रसादेन युवयोरभिवाञ्चितम् ।
पूर्णमस्तु शिवञ्चास्तु धर्मं पालयतं युवाम् ॥२५४॥
254. tato vadet sampradātā kanyāṁ jāmātaraṁ prati ,
prajāpatiprasādena yuvayorabhivāñcitam ,
pūrṇamastu śivañcāstu dharmaṁ pālayataṁ yuvām.
prajāpatiprasādena yuvayorabhivāñcitam ,
pūrṇamastu śivañcāstu dharmaṁ pālayataṁ yuvām.
तत आच्चाद्य वस्त्रेण सम्प्रदाता सुमङ्गलैः ।
परस्परशुभालोकं कारयेद्वरकन्ययोः ॥२५५॥
परस्परशुभालोकं कारयेद्वरकन्ययोः ॥२५५॥
255. tata āccādya vastreṇa sampradātā sumaṅgalaiḥ ,
parasparaśubhālokaṁ kārayedvarakanyayoḥ.
parasparaśubhālokaṁ kārayedvarakanyayoḥ.
ततो हिरण्यरत्नानि यथाशक्त्यनुसारतः ।
जामात्रे दक्षिणां दद्यादच्चिद्रमवधारयेत् ॥२५६॥
जामात्रे दक्षिणां दद्यादच्चिद्रमवधारयेत् ॥२५६॥
256. tato hiraṇyaratnāni yathāśaktyanusārataḥ ,
jāmātre dakṣiṇāṁ dadyādaccidramavadhārayet.
jāmātre dakṣiṇāṁ dadyādaccidramavadhārayet.
वरस्तु भार्यया सार्द्धं तद्रात्रौ दिवसेऽपि वा ।
कुशण्डिकोक्तविधिना वह्निस्थापनमाचरेत् ॥२५७॥
कुशण्डिकोक्तविधिना वह्निस्थापनमाचरेत् ॥२५७॥
257. varastu bhāryayā sārddhaṁ tadrātrau divase'pi vā ,
kuśaṇḍikoktavidhinā vahnisthāpanamācaret.
kuśaṇḍikoktavidhinā vahnisthāpanamācaret.
योजकाख्यः पावकोऽत्र प्राजापत्यश्चरुः स्मृतः ।
धारान्त कर्म सम्पाद्य दद्यात् पञ्चाहुतीर्वरः ॥२५८॥
धारान्त कर्म सम्पाद्य दद्यात् पञ्चाहुतीर्वरः ॥२५८॥
258. yojakākhyaḥ pāvako'tra prājāpatyaścaruḥ smṛtaḥ ,
dhārānta karma sampādya dadyāt pañcāhutīrvaraḥ.
dhārānta karma sampādya dadyāt pañcāhutīrvaraḥ.
शिवं दुर्गां तथा विष्णुं ब्रह्माणं वज्रधारिणाम् ।
ध्यात्वैकैकं समुद्दिश्य जुहुयात् संस्कृतेऽनले ॥२५९॥
ध्यात्वैकैकं समुद्दिश्य जुहुयात् संस्कृतेऽनले ॥२५९॥
259. śivaṁ durgāṁ tathā viṣṇuṁ brahmāṇaṁ vajradhāriṇām ,
dhyātvaikaikaṁ samuddiśya juhuyāt saṁskṛte'nale.
dhyātvaikaikaṁ samuddiśya juhuyāt saṁskṛte'nale.
भार्यायाः पाणियुगलं गृह्णीयादित्युदीरयन् ।
पाणिं गृह्णामि सुभगे गुरुदेवरता भव ।
गार्हस्थ्यं कर्म धर्मेण यथावदनुशीलय ॥२६०॥
पाणिं गृह्णामि सुभगे गुरुदेवरता भव ।
गार्हस्थ्यं कर्म धर्मेण यथावदनुशीलय ॥२६०॥
260. bhāryāyāḥ pāṇiyugalaṁ gṛhṇīyādityudīrayan ,
pāṇiṁ gṛhṇāmi subhage gurudevaratā bhava ,
gārhasthyaṁ karma dharmeṇa yathāvadanuśīlaya.
pāṇiṁ gṛhṇāmi subhage gurudevaratā bhava ,
gārhasthyaṁ karma dharmeṇa yathāvadanuśīlaya.
घृतेन स्वामिदत्तेन लाजैर्भ्रात्राहृतैः शिवे ।
प्रजापतिं समुद्दिश्य दद्यात् वेदाहुतीर्वधूः ॥२६१॥
प्रजापतिं समुद्दिश्य दद्यात् वेदाहुतीर्वधूः ॥२६१॥
261. ghṛtena svāmidattena lājairbhrātrāhṛtaiḥ śive ,
prajāpatiṁ samuddiśya dadyāt vedāhutīrvadhūḥ.
prajāpatiṁ samuddiśya dadyāt vedāhutīrvadhūḥ.
प्रदक्षिणीकृत्य वह्निमुत्थाय भार्यया सह ।
दुर्गां शिवं रमां विष्णुं ब्राह्मीं ब्रह्माणमेव च ।
युग्मं युग्मं समुद्दिश्य त्रिस्त्रिधा हवनं चरेत् ॥२६२॥
दुर्गां शिवं रमां विष्णुं ब्राह्मीं ब्रह्माणमेव च ।
युग्मं युग्मं समुद्दिश्य त्रिस्त्रिधा हवनं चरेत् ॥२६२॥
262. pradakṣiṇīkṛtya vahnimutthāya bhāryayā saha ,
durgāṁ śivaṁ ramāṁ viṣṇuṁ brāhmīṁ brahmāṇameva ca ,
yugmaṁ yugmaṁ samuddiśya tristridhā havanaṁ caret.
durgāṁ śivaṁ ramāṁ viṣṇuṁ brāhmīṁ brahmāṇameva ca ,
yugmaṁ yugmaṁ samuddiśya tristridhā havanaṁ caret.
अश्ममण्डलिकासप्तारोहौ कुर्यादमन्त्रकम् ।
निशायां चेत् तदा स्त्रीभिः पश्येद् ध्रुवमरुन्धतीम् ॥२६३॥
निशायां चेत् तदा स्त्रीभिः पश्येद् ध्रुवमरुन्धतीम् ॥२६३॥
263. aśmamaṇḍalikāsaptārohau kuryādamantrakam ,
niśāyāṁ cet tadā strībhiḥ paśyed dhruvamarundhatīm.
niśāyāṁ cet tadā strībhiḥ paśyed dhruvamarundhatīm.
प्रत्यावृत्यासने सम्यगुपविश्य वरस्तदा ।
स्विष्टिकृद्धोमतः पूर्णाहुत्यन्तेन समापयेत् ॥२६४॥
स्विष्टिकृद्धोमतः पूर्णाहुत्यन्तेन समापयेत् ॥२६४॥
264. pratyāvṛtyāsane samyagupaviśya varastadā ,
sviṣṭikṛddhomataḥ pūrṇāhutyantena samāpayet.
sviṣṭikṛddhomataḥ pūrṇāhutyantena samāpayet.
ब्राह्मो विवाहो विहितो दोषहीनः सवर्णया ।
कुलधर्मानुसारेण गोत्रभिन्नासपिण्डया ॥२६५॥
कुलधर्मानुसारेण गोत्रभिन्नासपिण्डया ॥२६५॥
265. brāhmo vivāho vihito doṣahīnaḥ savarṇayā ,
kuladharmānusāreṇa gotrabhinnāsapiṇḍayā.
kuladharmānusāreṇa gotrabhinnāsapiṇḍayā.
ब्राह्मोद्वाहेन या ग्राह्या सैव पत्नी गृहेश्वरी ।
तदनुज्ञां विना ब्राह्मविवाहं नाचरेत् पुनः ॥२६६॥
तदनुज्ञां विना ब्राह्मविवाहं नाचरेत् पुनः ॥२६६॥
266. brāhmodvāhena yā grāhyā saiva patnī gṛheśvarī ,
tadanujñāṁ vinā brāhmavivāhaṁ nācaret punaḥ.
tadanujñāṁ vinā brāhmavivāhaṁ nācaret punaḥ.
तस्या अपत्ये तद्वंशे विद्यमाने कुलेश्वरि ।
शैवोद्भवान्यपत्यानि दायार्हाणि भवन्ति न ॥२६७॥
शैवोद्भवान्यपत्यानि दायार्हाणि भवन्ति न ॥२६७॥
267. tasyā apatye tadvaṁśe vidyamāne kuleśvari ,
śaivodbhavānyapatyāni dāyārhāṇi bhavanti na.
śaivodbhavānyapatyāni dāyārhāṇi bhavanti na.
शैवा तदन्वयाश्चैव लभेरन् धनभाजिनः ।
यथाविभवमाच्चादं ग्रासञ्च परमेश्वरि ॥२६८॥
यथाविभवमाच्चादं ग्रासञ्च परमेश्वरि ॥२६८॥
268. śaivā tadanvayāścaiva labheran dhanabhājinaḥ ,
yathāvibhavamāccādaṁ grāsañca parameśvari.
yathāvibhavamāccādaṁ grāsañca parameśvari.
शैवो विवाहो द्विविधः कुलचक्रे विधीयते ।
चक्रस्य नियमेनैको द्वितीयो जीवनावधि ॥२६९॥
चक्रस्य नियमेनैको द्वितीयो जीवनावधि ॥२६९॥
269. śaivo vivāho dvividhaḥ kulacakre vidhīyate ,
cakrasya niyamenaiko dvitīyo jīvanāvadhi.
cakrasya niyamenaiko dvitīyo jīvanāvadhi.
चक्रानुष्ठानसमये स्वगणैः शक्तिसाधकैः ।
परस्परेच्चयोद्वाहं कुर्याद्वीरः समाहितः ॥२७०॥
परस्परेच्चयोद्वाहं कुर्याद्वीरः समाहितः ॥२७०॥
270. cakrānuṣṭhānasamaye svagaṇaiḥ śaktisādhakaiḥ ,
paraspareccayodvāhaṁ kuryādvīraḥ samāhitaḥ.
paraspareccayodvāhaṁ kuryādvīraḥ samāhitaḥ.
भैरवीवीरवृन्देषु स्वाभिप्रायं निवेदयेत् ।
आवयोः शाम्भवोद्वाहे भवद्भिरनुमन्यताम् ॥२७१॥
आवयोः शाम्भवोद्वाहे भवद्भिरनुमन्यताम् ॥२७१॥
271. bhairavīvīravṛndeṣu svābhiprāyaṁ nivedayet ,
āvayoḥ śāmbhavodvāhe bhavadbhiranumanyatām.
āvayoḥ śāmbhavodvāhe bhavadbhiranumanyatām.
तेषामनुज्ञामादाय जप्त्वा सप्ताक्षरं मनुम् ।
अष्टोत्तरशतावृत्त्या प्रणमेत् कालिकां पराम् ॥२७२॥
अष्टोत्तरशतावृत्त्या प्रणमेत् कालिकां पराम् ॥२७२॥
272. teṣāmanujñāmādāya japtvā saptākṣaraṁ manum ,
aṣṭottaraśatāvṛttyā praṇamet kālikāṁ parām.
aṣṭottaraśatāvṛttyā praṇamet kālikāṁ parām.
ततो वदेत् तां रमणीं कौलानां सन्निधौ शिवे ।
अकैतवेन चित्तेन पतिभावेन मां वृणु ॥२७३॥
अकैतवेन चित्तेन पतिभावेन मां वृणु ॥२७३॥
273. tato vadet tāṁ ramaṇīṁ kaulānāṁ sannidhau śive ,
akaitavena cittena patibhāvena māṁ vṛṇu.
akaitavena cittena patibhāvena māṁ vṛṇu.
गन्धपुष्पाक्षतैर्वृत्वां सा कौला दयितं ततः ।
सुश्रद्दधाना देवेशि करौ दद्यात् करोपरि ॥२७४॥
सुश्रद्दधाना देवेशि करौ दद्यात् करोपरि ॥२७४॥
274. gandhapuṣpākṣatairvṛtvāṁ sā kaulā dayitaṁ tataḥ ,
suśraddadhānā deveśi karau dadyāt karopari.
suśraddadhānā deveśi karau dadyāt karopari.
ततोऽभिषिञ्चेत् चक्रेशो मन्त्रेणानेन दम्पती ।
तदा चक्रस्थिताः कौला ब्रूयुः स्वस्तीति सादरम् ॥२७५॥
तदा चक्रस्थिताः कौला ब्रूयुः स्वस्तीति सादरम् ॥२७५॥
275. tato'bhiṣiñcet cakreśo mantreṇānena dampatī ,
tadā cakrasthitāḥ kaulā brūyuḥ svastīti sādaram.
tadā cakrasthitāḥ kaulā brūyuḥ svastīti sādaram.
राजराजेश्वरी काली तारिणी भुवनेश्वरी ।
बगला कमला नित्या युवां रक्षन्तु भैरवी ॥२७६॥
बगला कमला नित्या युवां रक्षन्तु भैरवी ॥२७६॥
276. rājarājeśvarī kālī tāriṇī bhuvaneśvarī ,
bagalā kamalā nityā yuvāṁ rakṣantu bhairavī.
bagalā kamalā nityā yuvāṁ rakṣantu bhairavī.
अभिषिञ्चेत् द्वादशधा मधुना वाऽर्घ्यपाथसा ।
ततस्तौ प्रणतौ विद्वान् श्रावयेद्वाग्भवं रमाम् ॥२७७॥
ततस्तौ प्रणतौ विद्वान् श्रावयेद्वाग्भवं रमाम् ॥२७७॥
277. abhiṣiñcet dvādaśadhā madhunā vā'rghyapāthasā ,
tatastau praṇatau vidvān śrāvayedvāgbhavaṁ ramām.
tatastau praṇatau vidvān śrāvayedvāgbhavaṁ ramām.
यद्यदङ्गीकृतं तत्र ताभ्यां पाल्यं प्रयत्नतः ।
शाम्भवोक्तविधानेन कुलीनाभ्यां कुलेश्वरि ॥२७८॥
शाम्भवोक्तविधानेन कुलीनाभ्यां कुलेश्वरि ॥२७८॥
278. yadyadaṅgīkṛtaṁ tatra tābhyāṁ pālyaṁ prayatnataḥ ,
śāmbhavoktavidhānena kulīnābhyāṁ kuleśvari.
śāmbhavoktavidhānena kulīnābhyāṁ kuleśvari.
वयोवर्णविचारोऽत्र शैवोद्वाहे न विद्यते ।
असपिण्डां भर्तृहीनामुद्वहेच्चम्भुशासनात् ॥२७९॥
असपिण्डां भर्तृहीनामुद्वहेच्चम्भुशासनात् ॥२७९॥
279. vayovarṇavicāro'tra śaivodvāhe na vidyate ,
asapiṇḍāṁ bhartṛhīnāmudvaheccambhuśāsanāt.
asapiṇḍāṁ bhartṛhīnāmudvaheccambhuśāsanāt.
परिणीता शैवधर्मे चक्रनिर्धारणेन या ।
अपत्यार्थी ऋतुं दृष्ट्वा चक्रातीते तु तां त्यजेत् ॥२८०॥
अपत्यार्थी ऋतुं दृष्ट्वा चक्रातीते तु तां त्यजेत् ॥२८०॥
280. pariṇītā śaivadharme cakranirdhāraṇena yā ,
apatyārthī ṛtuṁ dṛṣṭvā cakrātīte tu tāṁ tyajet.
apatyārthī ṛtuṁ dṛṣṭvā cakrātīte tu tāṁ tyajet.
शैवभार्योद्भवापत्यमनुलोमेन मातृवत् ।
समाचरेद्विलोमेन तत्तु मामान्यजातिवत् ॥२८१॥
समाचरेद्विलोमेन तत्तु मामान्यजातिवत् ॥२८१॥
281. śaivabhāryodbhavāpatyamanulomena mātṛvat ,
samācaredvilomena tattu māmānyajātivat.
samācaredvilomena tattu māmānyajātivat.
एषां सङ्करजातीनां सर्वत्र पितृकर्मसु ।
भोज्यप्रदानं कौलानां भोजनं विहितं भवेत् ॥२८२॥
भोज्यप्रदानं कौलानां भोजनं विहितं भवेत् ॥२८२॥
282. eṣāṁ saṅkarajātīnāṁ sarvatra pitṛkarmasu ,
bhojyapradānaṁ kaulānāṁ bhojanaṁ vihitaṁ bhavet.
bhojyapradānaṁ kaulānāṁ bhojanaṁ vihitaṁ bhavet.
नृणां स्वभावजं देवि प्रियं भोजनमैथुनम् ।
सङ्क्षेपाय हितार्थाय शैवधर्मे निरूपितम् ॥२८३॥
सङ्क्षेपाय हितार्थाय शैवधर्मे निरूपितम् ॥२८३॥
283. nṛṇāṁ svabhāvajaṁ devi priyaṁ bhojanamaithunam ,
saṅkṣepāya hitārthāya śaivadharme nirūpitam.
saṅkṣepāya hitārthāya śaivadharme nirūpitam.
Links to all chapters:
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9 (current chapter)
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14