महानिर्वाण-तन्त्रम्
mahānirvāṇa-tantram
-
chapter-14
Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
आद्यशक्तेरनुष्ठानात् कृपया भूरिसाधनम् ।
कथितं मे कृपानाथ तृप्ताऽस्मि तव भावतः ॥१॥
कथितं मे कृपानाथ तृप्ताऽस्मि तव भावतः ॥१॥
1. ādyaśakteranuṣṭhānāt kṛpayā bhūrisādhanam ,
kathitaṁ me kṛpānātha tṛptā'smi tava bhāvataḥ.
kathitaṁ me kṛpānātha tṛptā'smi tava bhāvataḥ.
सचलस्येशलिङ्गस्य प्रतिष्ठाविधिरीरितः ।
अचलस्य प्रतिष्ठायां किं फलं विधिरेव कः ॥२॥
अचलस्य प्रतिष्ठायां किं फलं विधिरेव कः ॥२॥
2. sacalasyeśaliṅgasya pratiṣṭhāvidhirīritaḥ ,
acalasya pratiṣṭhāyāṁ kiṁ phalaṁ vidhireva kaḥ.
acalasya pratiṣṭhāyāṁ kiṁ phalaṁ vidhireva kaḥ.
कथ्यतां जगतां नाथ सविशेषेण साम्प्रतम् ।
इदं हि परमं तत्त्वं प्रष्टुं वद वृणोमि कम् ॥३॥
इदं हि परमं तत्त्वं प्रष्टुं वद वृणोमि कम् ॥३॥
3. kathyatāṁ jagatāṁ nātha saviśeṣeṇa sāmpratam ,
idaṁ hi paramaṁ tattvaṁ praṣṭuṁ vada vṛṇomi kam.
idaṁ hi paramaṁ tattvaṁ praṣṭuṁ vada vṛṇomi kam.
त्वत्तः को वास्ति सर्वज्ञो दयालुः सर्वविद्विभुः ।
आशुतोषो दीननाथो ममाऽनन्दविबर्धनः ॥४॥
आशुतोषो दीननाथो ममाऽनन्दविबर्धनः ॥४॥
4. tvattaḥ ko vāsti sarvajño dayāluḥ sarvavidvibhuḥ ,
āśutoṣo dīnanātho mamā'nandavibardhanaḥ.
āśutoṣo dīnanātho mamā'nandavibardhanaḥ.
शिवलिङ्गस्थापनस्य माहात्म्यं किं ब्रवीमि ते ।
यत्स्थापनान्महापापैर्मुक्तो याति परं पदम् ॥५॥
यत्स्थापनान्महापापैर्मुक्तो याति परं पदम् ॥५॥
5. śivaliṅgasthāpanasya māhātmyaṁ kiṁ bravīmi te ,
yatsthāpanānmahāpāpairmukto yāti paraṁ padam.
yatsthāpanānmahāpāpairmukto yāti paraṁ padam.
स्वर्णपूर्णमहीदानाद्वाजिमेधायुतार्जनात् ।
निस्तोये तोयकरणात् दीनार्तपरितोषणात् ॥६॥
निस्तोये तोयकरणात् दीनार्तपरितोषणात् ॥६॥
6. svarṇapūrṇamahīdānādvājimedhāyutārjanāt ,
nistoye toyakaraṇāt dīnārtaparitoṣaṇāt.
nistoye toyakaraṇāt dīnārtaparitoṣaṇāt.
यत् फलं लभते मर्त्यस्तस्मात् कोटिगुणं फलम् ।
शिवलिङ्गप्रतिष्ठायां लभते नात्र संशयः ॥७॥
शिवलिङ्गप्रतिष्ठायां लभते नात्र संशयः ॥७॥
7. yat phalaṁ labhate martyastasmāt koṭiguṇaṁ phalam ,
śivaliṅgapratiṣṭhāyāṁ labhate nātra saṁśayaḥ.
śivaliṅgapratiṣṭhāyāṁ labhate nātra saṁśayaḥ.
लिङ्गरूपी महादेवो यत्र तिष्ठति कालिके ।
तत्र ब्रह्मा च विष्णुश्च सेन्द्रास्तिष्ठन्ति देवताः ॥८॥
तत्र ब्रह्मा च विष्णुश्च सेन्द्रास्तिष्ठन्ति देवताः ॥८॥
8. liṅgarūpī mahādevo yatra tiṣṭhati kālike ,
tatra brahmā ca viṣṇuśca sendrāstiṣṭhanti devatāḥ.
tatra brahmā ca viṣṇuśca sendrāstiṣṭhanti devatāḥ.
सार्धत्रिकोटितीर्थानि दृष्टादृष्टानि यानि च ।
पुण्यक्षेत्राणि सर्वाणि वर्तन्ते शिवसन्निधौ ॥९॥
पुण्यक्षेत्राणि सर्वाणि वर्तन्ते शिवसन्निधौ ॥९॥
9. sārdhatrikoṭitīrthāni dṛṣṭādṛṣṭāni yāni ca ,
puṇyakṣetrāṇi sarvāṇi vartante śivasannidhau.
puṇyakṣetrāṇi sarvāṇi vartante śivasannidhau.
लिङ्गरूपधरं शम्भुं परितो दिग्विदिक्षु च ।
शतहस्तप्रमाणेन शिवक्षेत्रं प्रकीर्तितम् ॥१०॥
शतहस्तप्रमाणेन शिवक्षेत्रं प्रकीर्तितम् ॥१०॥
10. liṅgarūpadharaṁ śambhuṁ parito digvidikṣu ca ,
śatahastapramāṇena śivakṣetraṁ prakīrtitam.
śatahastapramāṇena śivakṣetraṁ prakīrtitam.
ईशक्षेत्रं महापुण्यं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् ।
यत्राऽमरा विराजन्ते सर्वतीर्थानि सर्वदा ॥११॥
यत्राऽमरा विराजन्ते सर्वतीर्थानि सर्वदा ॥११॥
11. īśakṣetraṁ mahāpuṇyaṁ sarvatīrthottamottamam ,
yatrā'marā virājante sarvatīrthāni sarvadā.
yatrā'marā virājante sarvatīrthāni sarvadā.
क्षणमात्रं शिवक्षेत्रे यो वसेद्भावतत्परः ।
स सर्वपापनिर्मुक्तो यात्यन्ते शङ्करालयम् ॥१२॥
स सर्वपापनिर्मुक्तो यात्यन्ते शङ्करालयम् ॥१२॥
12. kṣaṇamātraṁ śivakṣetre yo vasedbhāvatatparaḥ ,
sa sarvapāpanirmukto yātyante śaṅkarālayam.
sa sarvapāpanirmukto yātyante śaṅkarālayam.
अत्र यत् क्रियते कर्म स्वल्पं वा बहुलं तथा ।
प्रभावाद्धूर्जटेस्तत्तत्कोटिकोटिगुणं भवेत् ॥१३॥
प्रभावाद्धूर्जटेस्तत्तत्कोटिकोटिगुणं भवेत् ॥१३॥
13. atra yat kriyate karma svalpaṁ vā bahulaṁ tathā ,
prabhāvāddhūrjaṭestattatkoṭikoṭiguṇaṁ bhavet.
prabhāvāddhūrjaṭestattatkoṭikoṭiguṇaṁ bhavet.
यत्र तत्र कृतात् पापान्मुच्यते शिवसन्निधौ ।
शैवक्षेत्रे कृतं पापं वज्रलेपसमं प्रिये ॥१४॥
शैवक्षेत्रे कृतं पापं वज्रलेपसमं प्रिये ॥१४॥
14. yatra tatra kṛtāt pāpānmucyate śivasannidhau ,
śaivakṣetre kṛtaṁ pāpaṁ vajralepasamaṁ priye.
śaivakṣetre kṛtaṁ pāpaṁ vajralepasamaṁ priye.
पुरश्चर्यां जपं दानं श्राद्धं तर्पणमेव च ।
यत् करोति शिवक्षेत्रे तदनन्ताय कल्पते ॥१५॥
यत् करोति शिवक्षेत्रे तदनन्ताय कल्पते ॥१५॥
15. puraścaryāṁ japaṁ dānaṁ śrāddhaṁ tarpaṇameva ca ,
yat karoti śivakṣetre tadanantāya kalpate.
yat karoti śivakṣetre tadanantāya kalpate.
पुरश्चर्याशतं कृत्वा ग्रहे शशिदिनेशयोः ।
यत् फलं तदवाप्नोति सकृज्जप्त्वा शिवान्तिके ॥१६॥
यत् फलं तदवाप्नोति सकृज्जप्त्वा शिवान्तिके ॥१६॥
16. puraścaryāśataṁ kṛtvā grahe śaśidineśayoḥ ,
yat phalaṁ tadavāpnoti sakṛjjaptvā śivāntike.
yat phalaṁ tadavāpnoti sakṛjjaptvā śivāntike.
गयागङ्गाप्रयागेषु कोटिपिण्डप्रदो नरः ।
यत् प्राप्नोति तदत्रैव सकृत् पिण्डप्रदानतः ॥१७॥
यत् प्राप्नोति तदत्रैव सकृत् पिण्डप्रदानतः ॥१७॥
17. gayāgaṅgāprayāgeṣu koṭipiṇḍaprado naraḥ ,
yat prāpnoti tadatraiva sakṛt piṇḍapradānataḥ.
yat prāpnoti tadatraiva sakṛt piṇḍapradānataḥ.
अतिपातकिनो ये च महापातकिनश्च ये ।
शैवतीर्थे कृतश्राधास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥१८॥
शैवतीर्थे कृतश्राधास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥१८॥
18. atipātakino ye ca mahāpātakinaśca ye ,
śaivatīrthe kṛtaśrādhāste'pi yānti parāṁ gatim.
śaivatīrthe kṛtaśrādhāste'pi yānti parāṁ gatim.
लिङ्गरूपी जगन्नाथो वेद्यां श्रीदुर्गया सह ।
यत्रास्ति तत्र तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश ॥१९॥
यत्रास्ति तत्र तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश ॥१९॥
19. liṅgarūpī jagannātho vedyāṁ śrīdurgayā saha ,
yatrāsti tatra tiṣṭhanti bhuvanāni caturdaśa.
yatrāsti tatra tiṣṭhanti bhuvanāni caturdaśa.
स्थापितेशस्य माहात्म्यं किञ्चिदेतत् प्रकाशितम् ।
अनादिभूतभूतेशमहिमा वागगोचरः ॥२०॥
अनादिभूतभूतेशमहिमा वागगोचरः ॥२०॥
20. sthāpiteśasya māhātmyaṁ kiñcidetat prakāśitam ,
anādibhūtabhūteśamahimā vāgagocaraḥ.
anādibhūtabhūteśamahimā vāgagocaraḥ.
महापीठे तवाऽर्चायामस्पृश्यस्पर्शदूषणम् ।
विद्यते विद्यते नैतल्लिङ्गरूपधरे हरे ॥२१॥
विद्यते विद्यते नैतल्लिङ्गरूपधरे हरे ॥२१॥
21. mahāpīṭhe tavā'rcāyāmaspṛśyasparśadūṣaṇam ,
vidyate vidyate naitalliṅgarūpadhare hare.
vidyate vidyate naitalliṅgarūpadhare hare.
यथा चक्रार्चने देवि कोऽपि दोषो न विद्यते ।
शिवक्षेत्रे महतीर्थे तथा जानीहि कालिके ॥२२॥
शिवक्षेत्रे महतीर्थे तथा जानीहि कालिके ॥२२॥
22. yathā cakrārcane devi ko'pi doṣo na vidyate ,
śivakṣetre mahatīrthe tathā jānīhi kālike.
śivakṣetre mahatīrthe tathā jānīhi kālike.
बहुनात्र किमुक्तेन तवाग्रे सत्यमुच्यते ।
प्रभावः शिवलिङ्गस्य मया वक्तुं न शक्यते ॥२३॥
प्रभावः शिवलिङ्गस्य मया वक्तुं न शक्यते ॥२३॥
23. bahunātra kimuktena tavāgre satyamucyate ,
prabhāvaḥ śivaliṅgasya mayā vaktuṁ na śakyate.
prabhāvaḥ śivaliṅgasya mayā vaktuṁ na śakyate.
अयुक्तवेदिकं लिङ्गं युक्तं वेदिकयाऽपि वा ।
साधकः पूजयेद्भक्त्या स्वाभीष्टफलसिद्धये ॥२४॥
साधकः पूजयेद्भक्त्या स्वाभीष्टफलसिद्धये ॥२४॥
24. ayuktavedikaṁ liṅgaṁ yuktaṁ vedikayā'pi vā ,
sādhakaḥ pūjayedbhaktyā svābhīṣṭaphalasiddhaye.
sādhakaḥ pūjayedbhaktyā svābhīṣṭaphalasiddhaye.
प्रतिष्ठापूर्वसायाह्ने देवतां योऽधिवासयेत् ।
सोऽश्वमेधायुतफलं लभते साधकोत्तमः ॥२५॥
सोऽश्वमेधायुतफलं लभते साधकोत्तमः ॥२५॥
25. pratiṣṭhāpūrvasāyāhne devatāṁ yo'dhivāsayet ,
so'śvamedhāyutaphalaṁ labhate sādhakottamaḥ.
so'śvamedhāyutaphalaṁ labhate sādhakottamaḥ.
मही गन्धः शिला धान्यं दूर्वा पुष्पं फलं दधि ।
घृतं स्वस्तिकसिन्दूरं शङ्खकज्जलरोचनाः ॥२६॥
घृतं स्वस्तिकसिन्दूरं शङ्खकज्जलरोचनाः ॥२६॥
26. mahī gandhaḥ śilā dhānyaṁ dūrvā puṣpaṁ phalaṁ dadhi ,
ghṛtaṁ svastikasindūraṁ śaṅkhakajjalarocanāḥ.
ghṛtaṁ svastikasindūraṁ śaṅkhakajjalarocanāḥ.
सिद्धार्थं काञ्चनं रौप्यं ताम्रं दीपश्च दर्पणम् ।
अधिवासविधौ विंशद्द्रव्याण्येतानि योजयेत् ॥२७॥
अधिवासविधौ विंशद्द्रव्याण्येतानि योजयेत् ॥२७॥
27. siddhārthaṁ kāñcanaṁ raupyaṁ tāmraṁ dīpaśca darpaṇam ,
adhivāsavidhau viṁśaddravyāṇyetāni yojayet.
adhivāsavidhau viṁśaddravyāṇyetāni yojayet.
प्रत्येकं द्रव्यमादाय मायया ब्रह्मविद्यया ।
अनेनाऽमुष्यपदतः शुभमस्त्वधिवासनम् ॥२८॥
अनेनाऽमुष्यपदतः शुभमस्त्वधिवासनम् ॥२८॥
28. pratyekaṁ dravyamādāya māyayā brahmavidyayā ,
anenā'muṣyapadataḥ śubhamastvadhivāsanam.
anenā'muṣyapadataḥ śubhamastvadhivāsanam.
इति स्पृशेत् साध्यभालं मह्याद्यैः सर्ववस्तुभिः ।
ततः प्रशस्तिपात्रेण त्रिधैवमधिवासयेत् ॥२९॥
ततः प्रशस्तिपात्रेण त्रिधैवमधिवासयेत् ॥२९॥
29. iti spṛśet sādhyabhālaṁ mahyādyaiḥ sarvavastubhiḥ ,
tataḥ praśastipātreṇa tridhaivamadhivāsayet.
tataḥ praśastipātreṇa tridhaivamadhivāsayet.
अनेन विधिना देवम्धिवास्य विधानवित् ।
गृहदानविधानेन दुग्धाद्यैः स्नापयेत्ततः ॥३०॥
गृहदानविधानेन दुग्धाद्यैः स्नापयेत्ततः ॥३०॥
30. anena vidhinā devamdhivāsya vidhānavit ,
gṛhadānavidhānena dugdhādyaiḥ snāpayettataḥ.
gṛhadānavidhānena dugdhādyaiḥ snāpayettataḥ.
सम्मार्ज्य वाससा लिङ्गं स्थापयित्वाऽसनोपरि ।
पूजानुष्ठानविधिना गणेशादीन् समर्चयेत् ॥३१॥
पूजानुष्ठानविधिना गणेशादीन् समर्चयेत् ॥३१॥
31. sammārjya vāsasā liṅgaṁ sthāpayitvā'sanopari ,
pūjānuṣṭhānavidhinā gaṇeśādīn samarcayet.
pūjānuṣṭhānavidhinā gaṇeśādīn samarcayet.
प्रणवेन करन्यासौ प्राणायामं विधाय च ।
ध्यायेत् सदाशिवं शान्तं चन्द्रकोटिसमप्रभम् ॥३२॥
ध्यायेत् सदाशिवं शान्तं चन्द्रकोटिसमप्रभम् ॥३२॥
32. praṇavena karanyāsau prāṇāyāmaṁ vidhāya ca ,
dhyāyet sadāśivaṁ śāntaṁ candrakoṭisamaprabham.
dhyāyet sadāśivaṁ śāntaṁ candrakoṭisamaprabham.
व्याघ्रचर्मपरीधानं नागयज्ञोपवीतिनम् ।
विभूतिलिप्तसर्वाङ्गं नागालङ्कारभूषितम् ॥३३॥
विभूतिलिप्तसर्वाङ्गं नागालङ्कारभूषितम् ॥३३॥
33. vyāghracarmaparīdhānaṁ nāgayajñopavītinam ,
vibhūtiliptasarvāṅgaṁ nāgālaṅkārabhūṣitam.
vibhūtiliptasarvāṅgaṁ nāgālaṅkārabhūṣitam.
धूम्रपीतारुणश्वेतरक्तैः पञ्चभिराननैः ।
युक्तं त्रिनयनं बिभ्रज्जटाजूटधरं विभुम् ॥३४॥
युक्तं त्रिनयनं बिभ्रज्जटाजूटधरं विभुम् ॥३४॥
34. dhūmrapītāruṇaśvetaraktaiḥ pañcabhirānanaiḥ ,
yuktaṁ trinayanaṁ bibhrajjaṭājūṭadharaṁ vibhum.
yuktaṁ trinayanaṁ bibhrajjaṭājūṭadharaṁ vibhum.
गङ्गाधरं दशभुजं शशिशोभितमस्तकम् ।
कपालं पावकं पाशं पिनाकं परशुं करैः ॥३५॥
कपालं पावकं पाशं पिनाकं परशुं करैः ॥३५॥
35. gaṅgādharaṁ daśabhujaṁ śaśiśobhitamastakam ,
kapālaṁ pāvakaṁ pāśaṁ pinākaṁ paraśuṁ karaiḥ.
kapālaṁ pāvakaṁ pāśaṁ pinākaṁ paraśuṁ karaiḥ.
वामैर्दधानं दक्षैश्च शूलं वज्राङ्कुशं शरम् ।
वरञ्च बिभ्रतं सर्वैर्देवैर्मुनिवरैः स्तुतम् ॥३६॥
वरञ्च बिभ्रतं सर्वैर्देवैर्मुनिवरैः स्तुतम् ॥३६॥
36. vāmairdadhānaṁ dakṣaiśca śūlaṁ vajrāṅkuśaṁ śaram ,
varañca bibhrataṁ sarvairdevairmunivaraiḥ stutam.
varañca bibhrataṁ sarvairdevairmunivaraiḥ stutam.
परमानन्दसन्दोहोल्लसत्कुटिललोचनम् ।
हिमकुन्देन्दुसङ्काशं वृषासनविराजितम् ॥३७॥
हिमकुन्देन्दुसङ्काशं वृषासनविराजितम् ॥३७॥
37. paramānandasandohollasatkuṭilalocanam ,
himakundendusaṅkāśaṁ vṛṣāsanavirājitam.
himakundendusaṅkāśaṁ vṛṣāsanavirājitam.
परितः सिद्धगन्धर्वैरप्सरोभिरहर्निशम् ।
गीयमानमुमाकान्तमेकान्तशरणप्रियम् ॥३८॥
गीयमानमुमाकान्तमेकान्तशरणप्रियम् ॥३८॥
38. paritaḥ siddhagandharvairapsarobhiraharniśam ,
gīyamānamumākāntamekāntaśaraṇapriyam.
gīyamānamumākāntamekāntaśaraṇapriyam.
इति ध्यात्वा महेशानं मानसैरुपचारकैः ।
संपूज्याऽवाह्य तल्लिङ्गे यजेच्चक्त्या विधानतः ॥३९॥
संपूज्याऽवाह्य तल्लिङ्गे यजेच्चक्त्या विधानतः ॥३९॥
39. iti dhyātvā maheśānaṁ mānasairupacārakaiḥ ,
saṁpūjyā'vāhya talliṅge yajeccaktyā vidhānataḥ.
saṁpūjyā'vāhya talliṅge yajeccaktyā vidhānataḥ.
आसनाद्युपचाराणां दाने मन्त्राः पुरोदिताः ।
मूलमत्र मनुं वक्ष्ये महेशस्य महात्मनः ॥४०॥
मूलमत्र मनुं वक्ष्ये महेशस्य महात्मनः ॥४०॥
40. āsanādyupacārāṇāṁ dāne mantrāḥ puroditāḥ ,
mūlamatra manuṁ vakṣye maheśasya mahātmanaḥ.
mūlamatra manuṁ vakṣye maheśasya mahātmanaḥ.
माया तारः शब्दबीजं सन्ध्यर्णान्ताक्षरान्वितम् ।
अर्धेन्दुबिन्दुभूषाढ्यं शिवबीजं प्रकीर्तितम् ॥४१॥
अर्धेन्दुबिन्दुभूषाढ्यं शिवबीजं प्रकीर्तितम् ॥४१॥
41. māyā tāraḥ śabdabījaṁ sandhyarṇāntākṣarānvitam ,
ardhendubindubhūṣāḍhyaṁ śivabījaṁ prakīrtitam.
ardhendubindubhūṣāḍhyaṁ śivabījaṁ prakīrtitam.
सुगन्धिपुष्पमाल्येन वाससाऽच्चाद्य शङ्करम् ।
निवेश्य दिव्यशय्यायां देवीमेवं विशोधयेत् ॥४२॥
निवेश्य दिव्यशय्यायां देवीमेवं विशोधयेत् ॥४२॥
42. sugandhipuṣpamālyena vāsasā'ccādya śaṅkaram ,
niveśya divyaśayyāyāṁ devīmevaṁ viśodhayet.
niveśya divyaśayyāyāṁ devīmevaṁ viśodhayet.
वेद्यां प्रपूजयेद्देवीमेवमेव विधानतः ।
माययाऽत्र करन्यासौ प्राणायामं समाचरेत् ॥४३॥
माययाऽत्र करन्यासौ प्राणायामं समाचरेत् ॥४३॥
43. vedyāṁ prapūjayeddevīmevameva vidhānataḥ ,
māyayā'tra karanyāsau prāṇāyāmaṁ samācaret.
māyayā'tra karanyāsau prāṇāyāmaṁ samācaret.
उद्यद्भानुसहस्रकान्तिममलां वह्न्यर्कचन्द्रेक्षणाम् मुक्तायन्त्रितहेमकुण्डललसत्स्मेराननाम्भोरुहाम् ।
हस्ताब्जैरभयं वरञ्च दधतीं चक्रं तथाब्जं दधत् पीनोत्तुङ्गपयोधरां भयहरां पीताम्बरां चिन्तये ॥४४॥
हस्ताब्जैरभयं वरञ्च दधतीं चक्रं तथाब्जं दधत् पीनोत्तुङ्गपयोधरां भयहरां पीताम्बरां चिन्तये ॥४४॥
44. udyadbhānusahasrakāntimamalāṁ vahnyarkacandrekṣaṇām muktāyantritahemakuṇḍalalasatsmerānanāmbhoruhām ,
hastābjairabhayaṁ varañca dadhatīṁ cakraṁ tathābjaṁ dadhat pīnottuṅgapayodharāṁ bhayaharāṁ pītāmbarāṁ cintaye.
hastābjairabhayaṁ varañca dadhatīṁ cakraṁ tathābjaṁ dadhat pīnottuṅgapayodharāṁ bhayaharāṁ pītāmbarāṁ cintaye.
इति ध्यात्वा महादेवीं पूजयेन्निजशक्तितः ।
ततस्तु दश दिक्पालान् वृषभञ्च समर्चयेत् ॥४५॥
ततस्तु दश दिक्पालान् वृषभञ्च समर्चयेत् ॥४५॥
45. iti dhyātvā mahādevīṁ pūjayennijaśaktitaḥ ,
tatastu daśa dikpālān vṛṣabhañca samarcayet.
tatastu daśa dikpālān vṛṣabhañca samarcayet.
भगवत्या मनुं वक्ष्ये
येनाऽराध्या जगन्मयी ॥४६॥
येनाऽराध्या जगन्मयी ॥४६॥
46. bhagavatyā manuṁ vakṣye
yenā'rādhyā jaganmayī.
yenā'rādhyā jaganmayī.
मायां लक्ष्मीं समुच्चार्य थान्तं षष्ठस्वरान्वितम् ।
बिन्दुयुक्तं तदन्ते च योजयेद्वह्निवल्लभाम् ॥४७॥
बिन्दुयुक्तं तदन्ते च योजयेद्वह्निवल्लभाम् ॥४७॥
47. māyāṁ lakṣmīṁ samuccārya thāntaṁ ṣaṣṭhasvarānvitam ,
binduyuktaṁ tadante ca yojayedvahnivallabhām.
binduyuktaṁ tadante ca yojayedvahnivallabhām.
पूर्ववत् स्थापयन् देवीं सर्वदेवबलिं हरेत् ।
दधियुक्तमाषभक्तं शर्करादिसमन्वितम् ॥४८॥
दधियुक्तमाषभक्तं शर्करादिसमन्वितम् ॥४८॥
48. pūrvavat sthāpayan devīṁ sarvadevabaliṁ haret ,
dadhiyuktamāṣabhaktaṁ śarkarādisamanvitam.
dadhiyuktamāṣabhaktaṁ śarkarādisamanvitam.
ऐशान्यां बलिमादाय वारुणेन विशोधयेत् ।
संपूज्य गन्धपुष्पाभ्यां मन्त्रेणानेन चार्पयेत् ॥४९॥
संपूज्य गन्धपुष्पाभ्यां मन्त्रेणानेन चार्पयेत् ॥४९॥
49. aiśānyāṁ balimādāya vāruṇena viśodhayet ,
saṁpūjya gandhapuṣpābhyāṁ mantreṇānena cārpayet.
saṁpūjya gandhapuṣpābhyāṁ mantreṇānena cārpayet.
सर्वे देवाः सिद्धगणा गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
पिशाचा मातरो यक्षा भूताश्च पितरस्तथा ॥५०॥
पिशाचा मातरो यक्षा भूताश्च पितरस्तथा ॥५०॥
50. sarve devāḥ siddhagaṇā gandharvoragarākṣasāḥ ,
piśācā mātaro yakṣā bhūtāśca pitarastathā.
piśācā mātaro yakṣā bhūtāśca pitarastathā.
ऋषयो येऽन्यदेवाश्च बलिं गृह्णन्तु संयताः ।
परिवार्य महादेवं तिष्ठन्तु गिरिजामपि ॥५१॥
परिवार्य महादेवं तिष्ठन्तु गिरिजामपि ॥५१॥
51. ṛṣayo ye'nyadevāśca baliṁ gṛhṇantu saṁyatāḥ ,
parivārya mahādevaṁ tiṣṭhantu girijāmapi.
parivārya mahādevaṁ tiṣṭhantu girijāmapi.
ततो जपेन्महादेव्या मन्त्रमेनं यथेप्सितम् ।
गीतवाद्यादिभिः सद्भिर्विदध्यान्मङ्गलक्रियाम् ॥५२॥
गीतवाद्यादिभिः सद्भिर्विदध्यान्मङ्गलक्रियाम् ॥५२॥
52. tato japenmahādevyā mantramenaṁ yathepsitam ,
gītavādyādibhiḥ sadbhirvidadhyānmaṅgalakriyām.
gītavādyādibhiḥ sadbhirvidadhyānmaṅgalakriyām.
अधिवासं विधायेत्थं परेऽह्नि विहितक्रियः ।
संकल्पं विधिवत् कृत्वा पञ्च देवान् प्रपूजयेत् ॥५३॥
संकल्पं विधिवत् कृत्वा पञ्च देवान् प्रपूजयेत् ॥५३॥
53. adhivāsaṁ vidhāyetthaṁ pare'hni vihitakriyaḥ ,
saṁkalpaṁ vidhivat kṛtvā pañca devān prapūjayet.
saṁkalpaṁ vidhivat kṛtvā pañca devān prapūjayet.
मातृपूजां वसोर्धारां वृद्धिश्राद्धं समाचरन् ।
महेशद्वारपालांश्च यजेत् भक्त्या समाहितः ॥५४॥
महेशद्वारपालांश्च यजेत् भक्त्या समाहितः ॥५४॥
54. mātṛpūjāṁ vasordhārāṁ vṛddhiśrāddhaṁ samācaran ,
maheśadvārapālāṁśca yajet bhaktyā samāhitaḥ.
maheśadvārapālāṁśca yajet bhaktyā samāhitaḥ.
नन्दी महाबलः कीशवदनो गणनायकः ।
द्वारपालाः शिवस्यैते सर्वे शस्त्रास्त्रपाणयः ॥५५॥
द्वारपालाः शिवस्यैते सर्वे शस्त्रास्त्रपाणयः ॥५५॥
55. nandī mahābalaḥ kīśavadano gaṇanāyakaḥ ,
dvārapālāḥ śivasyaite sarve śastrāstrapāṇayaḥ.
dvārapālāḥ śivasyaite sarve śastrāstrapāṇayaḥ.
ततो लिङ्गं समानीय वेदीरूपां च तारिणीम् ।
मण्डले सर्वतोभद्रे स्थापयेद्वा शुभासने ॥५६॥
मण्डले सर्वतोभद्रे स्थापयेद्वा शुभासने ॥५६॥
56. tato liṅgaṁ samānīya vedīrūpāṁ ca tāriṇīm ,
maṇḍale sarvatobhadre sthāpayedvā śubhāsane.
maṇḍale sarvatobhadre sthāpayedvā śubhāsane.
अष्टभिः कलशैः शम्भुं मनुना त्र्यम्बकेन च ।
स्नापयित्वाऽर्चयेत् भक्त्या षोडशैरुपचारकैः ॥५७॥
स्नापयित्वाऽर्चयेत् भक्त्या षोडशैरुपचारकैः ॥५७॥
57. aṣṭabhiḥ kalaśaiḥ śambhuṁ manunā tryambakena ca ,
snāpayitvā'rcayet bhaktyā ṣoḍaśairupacārakaiḥ.
snāpayitvā'rcayet bhaktyā ṣoḍaśairupacārakaiḥ.
वेदीं च मूलमन्त्रेण तद्वत् संस्थाप्य पूजयन् ।
कृताञ्जलिपुटः साधुः प्रार्थयेत् शङ्करं शिवम् ॥५८॥
कृताञ्जलिपुटः साधुः प्रार्थयेत् शङ्करं शिवम् ॥५८॥
58. vedīṁ ca mūlamantreṇa tadvat saṁsthāpya pūjayan ,
kṛtāñjalipuṭaḥ sādhuḥ prārthayet śaṅkaraṁ śivam.
kṛtāñjalipuṭaḥ sādhuḥ prārthayet śaṅkaraṁ śivam.
आगच्च भगवन् शम्भो सर्वदेवनमस्कृत ।
पिनाकपाणे सर्वेश महादेव नमोऽस्तु ते ॥५९॥
पिनाकपाणे सर्वेश महादेव नमोऽस्तु ते ॥५९॥
59. āgacca bhagavan śambho sarvadevanamaskṛta ,
pinākapāṇe sarveśa mahādeva namo'stu te.
pinākapāṇe sarveśa mahādeva namo'stu te.
आगच्च मन्दिरे देव भक्तानुग्रहकारक ।
भगवत्या सहाऽगच्च कृपां कुरु नमो नमः ॥६०॥
भगवत्या सहाऽगच्च कृपां कुरु नमो नमः ॥६०॥
60. āgacca mandire deva bhaktānugrahakāraka ,
bhagavatyā sahā'gacca kṛpāṁ kuru namo namaḥ.
bhagavatyā sahā'gacca kṛpāṁ kuru namo namaḥ.
मातर्देवि महामाये सर्वकल्याणकारिणि ।
प्रसीद शम्भुना सार्धं नमस्तेऽस्तु हरप्रिये ॥६१॥
प्रसीद शम्भुना सार्धं नमस्तेऽस्तु हरप्रिये ॥६१॥
61. mātardevi mahāmāye sarvakalyāṇakāriṇi ,
prasīda śambhunā sārdhaṁ namaste'stu harapriye.
prasīda śambhunā sārdhaṁ namaste'stu harapriye.
आयाहि वरदे देवि भवनेऽस्मिन् वरप्रदे ।
प्रीता भव महेशानि सर्वसम्पत्करी भव ॥६२॥
प्रीता भव महेशानि सर्वसम्पत्करी भव ॥६२॥
62. āyāhi varade devi bhavane'smin varaprade ,
prītā bhava maheśāni sarvasampatkarī bhava.
prītā bhava maheśāni sarvasampatkarī bhava.
उत्तिष्ठ देवदेवेशि स्वैः स्वैः परिकरैः सह ।
सुखं निवसतां गेहे प्रीयेतां भक्तवत्सलौ ॥६३॥
सुखं निवसतां गेहे प्रीयेतां भक्तवत्सलौ ॥६३॥
63. uttiṣṭha devadeveśi svaiḥ svaiḥ parikaraiḥ saha ,
sukhaṁ nivasatāṁ gehe prīyetāṁ bhaktavatsalau.
sukhaṁ nivasatāṁ gehe prīyetāṁ bhaktavatsalau.
इति प्रार्थ्य शिवं देवीं मङ्गलध्वनिपूर्वकम् ।
प्रदक्षिणं त्रिधा वेश्म कारयित्वा प्रवेशयेत् ॥६४॥
प्रदक्षिणं त्रिधा वेश्म कारयित्वा प्रवेशयेत् ॥६४॥
64. iti prārthya śivaṁ devīṁ maṅgaladhvanipūrvakam ,
pradakṣiṇaṁ tridhā veśma kārayitvā praveśayet.
pradakṣiṇaṁ tridhā veśma kārayitvā praveśayet.
पाषाणखनिते गर्ते इष्टकारचितेऽपि वा ।
अधस्त्रिभागलिङ्गस्य रोपयेन्मूलमुच्चरन् ॥६५॥
अधस्त्रिभागलिङ्गस्य रोपयेन्मूलमुच्चरन् ॥६५॥
65. pāṣāṇakhanite garte iṣṭakāracite'pi vā ,
adhastribhāgaliṅgasya ropayenmūlamuccaran.
adhastribhāgaliṅgasya ropayenmūlamuccaran.
यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत् पृथ्वी च सागराः ।
तावदत्र महादेव स्थिरो भव नमोऽस्तु ते ॥६६॥
तावदत्र महादेव स्थिरो भव नमोऽस्तु ते ॥६६॥
66. yāvaccandraśca sūryaśca yāvat pṛthvī ca sāgarāḥ ,
tāvadatra mahādeva sthiro bhava namo'stu te.
tāvadatra mahādeva sthiro bhava namo'stu te.
मन्त्रेणानेन सुदृढं कारयित्वा सदाशिवम् ।
उत्तराग्रां तत्र वेदीं मूलेनैव प्रवेशयेत् ॥६७॥
उत्तराग्रां तत्र वेदीं मूलेनैव प्रवेशयेत् ॥६७॥
67. mantreṇānena sudṛḍhaṁ kārayitvā sadāśivam ,
uttarāgrāṁ tatra vedīṁ mūlenaiva praveśayet.
uttarāgrāṁ tatra vedīṁ mūlenaiva praveśayet.
स्थिरा भव जगद्धात्रि सृष्टिस्थित्यन्तकारिणि ।
यावद्दिवानिशानाथौ तावदत्र स्थिरा भव ॥६८॥
यावद्दिवानिशानाथौ तावदत्र स्थिरा भव ॥६८॥
68. sthirā bhava jagaddhātri sṛṣṭisthityantakāriṇi ,
yāvaddivāniśānāthau tāvadatra sthirā bhava.
yāvaddivāniśānāthau tāvadatra sthirā bhava.
अनेन सुदृढीकृत्य लिङ्गं
स्पृष्ट्वा पठेदिमम् ॥६९॥
स्पृष्ट्वा पठेदिमम् ॥६९॥
69. anena sudṛḍhīkṛtya liṅgaṁ
spṛṣṭvā paṭhedimam.
spṛṣṭvā paṭhedimam.
व्याघ्रा भूताः पिशाचाश्च गन्धर्वाः सिद्धचारणाः ।
यक्षा नागाश्च वेतालाः लोकपाला महर्षयः ॥७०॥
यक्षा नागाश्च वेतालाः लोकपाला महर्षयः ॥७०॥
70. vyāghrā bhūtāḥ piśācāśca gandharvāḥ siddhacāraṇāḥ ,
yakṣā nāgāśca vetālāḥ lokapālā maharṣayaḥ.
yakṣā nāgāśca vetālāḥ lokapālā maharṣayaḥ.
मातरो गणनाथाश्च विष्णुर्ब्रह्मा बृहस्पतिः ।
यस्य सिंहासने युक्ता भूचराः खेचरास्तथा ॥७१॥
यस्य सिंहासने युक्ता भूचराः खेचरास्तथा ॥७१॥
71. mātaro gaṇanāthāśca viṣṇurbrahmā bṛhaspatiḥ ,
yasya siṁhāsane yuktā bhūcarāḥ khecarāstathā.
yasya siṁhāsane yuktā bhūcarāḥ khecarāstathā.
आवाहयामि तं देवं त्र्यक्षमीशानमव्ययम् ।
आगच्च भगवन्नत्र ब्रह्मनिर्मितयन्त्रके ॥७२॥
आगच्च भगवन्नत्र ब्रह्मनिर्मितयन्त्रके ॥७२॥
72. āvāhayāmi taṁ devaṁ tryakṣamīśānamavyayam ,
āgacca bhagavannatra brahmanirmitayantrake.
āgacca bhagavannatra brahmanirmitayantrake.
ध्रुवाय भव सर्वेषां शुभाय च सुखाय च ।
ततो देवप्रतिष्ठोक्तविधिना स्नापयन् शिवम् ॥७३॥
ततो देवप्रतिष्ठोक्तविधिना स्नापयन् शिवम् ॥७३॥
73. dhruvāya bhava sarveṣāṁ śubhāya ca sukhāya ca ,
tato devapratiṣṭhoktavidhinā snāpayan śivam.
tato devapratiṣṭhoktavidhinā snāpayan śivam.
प्राग्वद्ध्यात्वा मानसोपचारैः सम्पूजयेत् प्रिये ।
विशेषमर्घ्यं संस्थाप्य समर्च्य गणदेवताः ।
पुनर्ध्यात्वा महेशानं पुष्पं लिङ्गोपरि न्यसेत् ॥७४॥
विशेषमर्घ्यं संस्थाप्य समर्च्य गणदेवताः ।
पुनर्ध्यात्वा महेशानं पुष्पं लिङ्गोपरि न्यसेत् ॥७४॥
74. prāgvaddhyātvā mānasopacāraiḥ sampūjayet priye ,
viśeṣamarghyaṁ saṁsthāpya samarcya gaṇadevatāḥ ,
punardhyātvā maheśānaṁ puṣpaṁ liṅgopari nyaset.
viśeṣamarghyaṁ saṁsthāpya samarcya gaṇadevatāḥ ,
punardhyātvā maheśānaṁ puṣpaṁ liṅgopari nyaset.
पाशाङ्कुशपुटा शक्तिर्यादिसान्ताः सबिन्दुकाः ।
हौ/ हंस इति मन्त्रेण तत्र प्राणान् निवेशयेत् ।
चन्दनागुरुकाश्मीरैर्विलिप्य गिरिजापतिम् ॥७५॥
हौ/ हंस इति मन्त्रेण तत्र प्राणान् निवेशयेत् ।
चन्दनागुरुकाश्मीरैर्विलिप्य गिरिजापतिम् ॥७५॥
75. pāśāṅkuśapuṭā śaktiryādisāntāḥ sabindukāḥ ,
hau/ haṁsa iti mantreṇa tatra prāṇān niveśayet ,
candanāgurukāśmīrairvilipya girijāpatim.
hau/ haṁsa iti mantreṇa tatra prāṇān niveśayet ,
candanāgurukāśmīrairvilipya girijāpatim.
यजेत् प्रागुक्तविधिना षोडशैरुपचारकैः ।
जातनामादिसंस्कारान् कृत्वा पूर्वविधानवत् ॥७६॥
जातनामादिसंस्कारान् कृत्वा पूर्वविधानवत् ॥७६॥
76. yajet prāguktavidhinā ṣoḍaśairupacārakaiḥ ,
jātanāmādisaṁskārān kṛtvā pūrvavidhānavat.
jātanāmādisaṁskārān kṛtvā pūrvavidhānavat.
समाप्य सर्वं विधिवत् वेद्यां देवीं महेश्वरीम् ।
अभ्यर्च्य तत्र देवस्य मूर्तीरष्टौ प्रपूजयेत् ॥७७॥
अभ्यर्च्य तत्र देवस्य मूर्तीरष्टौ प्रपूजयेत् ॥७७॥
77. samāpya sarvaṁ vidhivat vedyāṁ devīṁ maheśvarīm ,
abhyarcya tatra devasya mūrtīraṣṭau prapūjayet.
abhyarcya tatra devasya mūrtīraṣṭau prapūjayet.
शर्वः क्षितिः समुद्दिष्टा भवो जलमुदाहृता ।
रुद्रोऽग्निरुग्रो वायुः स्याद् भीम आकाशशब्दितः ॥७८॥
रुद्रोऽग्निरुग्रो वायुः स्याद् भीम आकाशशब्दितः ॥७८॥
78. śarvaḥ kṣitiḥ samuddiṣṭā bhavo jalamudāhṛtā ,
rudro'gnirugro vāyuḥ syād bhīma ākāśaśabditaḥ.
rudro'gnirugro vāyuḥ syād bhīma ākāśaśabditaḥ.
पशोः पतिर्यजमानो महादेवः सुधाकरः ।
ईशानः सूर्य इत्येते मूर्तयोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥७९॥
ईशानः सूर्य इत्येते मूर्तयोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥७९॥
79. paśoḥ patiryajamāno mahādevaḥ sudhākaraḥ ,
īśānaḥ sūrya ityete mūrtayo'ṣṭau prakīrtitāḥ.
īśānaḥ sūrya ityete mūrtayo'ṣṭau prakīrtitāḥ.
प्रणवादिनमोऽन्तेन प्रत्येकाह्वानपूर्वकम् ।
पूर्वादीशानपर्यन्तमष्ट मूर्तीः क्रमाद्यजेत् ॥८०॥
पूर्वादीशानपर्यन्तमष्ट मूर्तीः क्रमाद्यजेत् ॥८०॥
80. praṇavādinamo'ntena pratyekāhvānapūrvakam ,
pūrvādīśānaparyantamaṣṭa mūrtīḥ kramādyajet.
pūrvādīśānaparyantamaṣṭa mūrtīḥ kramādyajet.
इन्द्रादिदिक्पतीनिष्ट्वा ब्राह्म्याद्याश्चाऽष्टमातृकाः ।
वृषं वितानं गेहादि दद्यादीशाय साधकः ॥८१॥
वृषं वितानं गेहादि दद्यादीशाय साधकः ॥८१॥
81. indrādidikpatīniṣṭvā brāhmyādyāścā'ṣṭamātṛkāḥ ,
vṛṣaṁ vitānaṁ gehādi dadyādīśāya sādhakaḥ.
vṛṣaṁ vitānaṁ gehādi dadyādīśāya sādhakaḥ.
ततः कृताञ्जलिर्भक्त्या
प्रार्थयेत् पार्वतीपतिम् ॥८२॥
प्रार्थयेत् पार्वतीपतिम् ॥८२॥
82. tataḥ kṛtāñjalirbhaktyā
prārthayet pārvatīpatim.
prārthayet pārvatīpatim.
गृहेऽस्मिन् करुणासिन्धो स्थापितोऽसि मया प्रभो ।
प्रसीद भगवन् शम्भो सर्वकारणकारण ॥८३॥
प्रसीद भगवन् शम्भो सर्वकारणकारण ॥८३॥
83. gṛhe'smin karuṇāsindho sthāpito'si mayā prabho ,
prasīda bhagavan śambho sarvakāraṇakāraṇa.
prasīda bhagavan śambho sarvakāraṇakāraṇa.
यावत् ससागरा पृथ्वी यावत् शशिदिवाकरौ ।
तावदस्मिन् गृहे तिष्ठ नमस्ते परमेश्वर ॥८४॥
तावदस्मिन् गृहे तिष्ठ नमस्ते परमेश्वर ॥८४॥
84. yāvat sasāgarā pṛthvī yāvat śaśidivākarau ,
tāvadasmin gṛhe tiṣṭha namaste parameśvara.
tāvadasmin gṛhe tiṣṭha namaste parameśvara.
गृहेऽस्मिन् यस्य कस्यापि जीवस्य मरणं भवेत् ।
न तत्पापैः प्रलिप्येऽहं प्रसादात्तव धूर्जटे ॥८५॥
न तत्पापैः प्रलिप्येऽहं प्रसादात्तव धूर्जटे ॥८५॥
85. gṛhe'smin yasya kasyāpi jīvasya maraṇaṁ bhavet ,
na tatpāpaiḥ pralipye'haṁ prasādāttava dhūrjaṭe.
na tatpāpaiḥ pralipye'haṁ prasādāttava dhūrjaṭe.
ततः प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्य गृहं व्रजेत् ।
प्रभाते पुनरागत्य स्नापयेच्चन्द्रशेखरम् ॥८६॥
प्रभाते पुनरागत्य स्नापयेच्चन्द्रशेखरम् ॥८६॥
86. tataḥ pradakṣiṇīkṛtya namaskṛtya gṛhaṁ vrajet ,
prabhāte punarāgatya snāpayeccandraśekharam.
prabhāte punarāgatya snāpayeccandraśekharam.
शुद्धैः पञ्चामृतैः स्नानं प्रथमं प्रतिपादयेत् ।
ततः सुगन्धितोयानां कलशैः शतसंख्यकैः ॥८७॥
ततः सुगन्धितोयानां कलशैः शतसंख्यकैः ॥८७॥
87. śuddhaiḥ pañcāmṛtaiḥ snānaṁ prathamaṁ pratipādayet ,
tataḥ sugandhitoyānāṁ kalaśaiḥ śatasaṁkhyakaiḥ.
tataḥ sugandhitoyānāṁ kalaśaiḥ śatasaṁkhyakaiḥ.
संपूज्य तं यथाशक्त्या
प्रार्थयेत् भक्तिभावतः ॥८८॥
प्रार्थयेत् भक्तिभावतः ॥८८॥
88. saṁpūjya taṁ yathāśaktyā
prārthayet bhaktibhāvataḥ.
prārthayet bhaktibhāvataḥ.
विधिहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं यदर्चितम् ।
सम्पूर्णमस्तु तत् सर्वं त्वत्प्रसादादुमापते ॥८९॥
सम्पूर्णमस्तु तत् सर्वं त्वत्प्रसादादुमापते ॥८९॥
89. vidhihīnaṁ kriyāhīnaṁ bhaktihīnaṁ yadarcitam ,
sampūrṇamastu tat sarvaṁ tvatprasādādumāpate.
sampūrṇamastu tat sarvaṁ tvatprasādādumāpate.
यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत् पृथ्वी च सागराः ।
तावन्मे कीर्तिरतुला लोके तिष्ठतु सर्वदा ॥९०॥
तावन्मे कीर्तिरतुला लोके तिष्ठतु सर्वदा ॥९०॥
90. yāvaccandraśca sūryaśca yāvat pṛthvī ca sāgarāḥ ,
tāvanme kīrtiratulā loke tiṣṭhatu sarvadā.
tāvanme kīrtiratulā loke tiṣṭhatu sarvadā.
नमस्त्र्यक्षाय रुद्राय पिनाकवरधारिणे ।
विष्णुब्रह्मेन्द्रसूर्याद्यैरर्चिताय नमो नमः ॥९१॥
विष्णुब्रह्मेन्द्रसूर्याद्यैरर्चिताय नमो नमः ॥९१॥
91. namastryakṣāya rudrāya pinākavaradhāriṇe ,
viṣṇubrahmendrasūryādyairarcitāya namo namaḥ.
viṣṇubrahmendrasūryādyairarcitāya namo namaḥ.
ततस्तु दक्षिणां दत्त्वा भोजयेत् कौलिकान् द्विजान् ।
भक्ष्यैः पेयैश्च वासोभिर्दरिद्रान् परितोषयेत् ॥९२॥
भक्ष्यैः पेयैश्च वासोभिर्दरिद्रान् परितोषयेत् ॥९२॥
92. tatastu dakṣiṇāṁ dattvā bhojayet kaulikān dvijān ,
bhakṣyaiḥ peyaiśca vāsobhirdaridrān paritoṣayet.
bhakṣyaiḥ peyaiśca vāsobhirdaridrān paritoṣayet.
प्रत्यहं पूजयेद्देवं यथाविभवमात्मनः ।
स्थावरं शिवलिङ्गं तु न कदापि विचालयेत् ॥९३॥
स्थावरं शिवलिङ्गं तु न कदापि विचालयेत् ॥९३॥
93. pratyahaṁ pūjayeddevaṁ yathāvibhavamātmanaḥ ,
sthāvaraṁ śivaliṅgaṁ tu na kadāpi vicālayet.
sthāvaraṁ śivaliṅgaṁ tu na kadāpi vicālayet.
अचलस्येशलिङ्गस्य प्रतिष्ठा कथितेति ते ।
सङ्क्षेपात् परमेशानि सर्वागमसमुद्धृता ॥९४॥
सङ्क्षेपात् परमेशानि सर्वागमसमुद्धृता ॥९४॥
94. acalasyeśaliṅgasya pratiṣṭhā kathiteti te ,
saṅkṣepāt parameśāni sarvāgamasamuddhṛtā.
saṅkṣepāt parameśāni sarvāgamasamuddhṛtā.
यद्यकस्माद्देवतानां पूजाबाधो भवेद्विभो ।
विधेयं तत्र किं भक्तैस्तन्मे कथय तत्त्वतः ॥९५॥
विधेयं तत्र किं भक्तैस्तन्मे कथय तत्त्वतः ॥९५॥
95. yadyakasmāddevatānāṁ pūjābādho bhavedvibho ,
vidheyaṁ tatra kiṁ bhaktaistanme kathaya tattvataḥ.
vidheyaṁ tatra kiṁ bhaktaistanme kathaya tattvataḥ.
अपूजनीया कैर्दोषैर्भवेयुर्देवमूर्तयः ।
त्याज्या वा केन दोषेण तदुपायश्च भण्यताम् ॥९६॥
त्याज्या वा केन दोषेण तदुपायश्च भण्यताम् ॥९६॥
96. apūjanīyā kairdoṣairbhaveyurdevamūrtayaḥ ,
tyājyā vā kena doṣeṇa tadupāyaśca bhaṇyatām.
tyājyā vā kena doṣeṇa tadupāyaśca bhaṇyatām.
एकाहमर्चनाबाधे द्विगुणं देवमर्चयेत् ।
दिनद्वये तद्द्विगुणं तद्द्वैगुण्यं दिनत्रये ॥९७॥
दिनद्वये तद्द्विगुणं तद्द्वैगुण्यं दिनत्रये ॥९७॥
97. ekāhamarcanābādhe dviguṇaṁ devamarcayet ,
dinadvaye taddviguṇaṁ taddvaiguṇyaṁ dinatraye.
dinadvaye taddviguṇaṁ taddvaiguṇyaṁ dinatraye.
ततः षण्मासपर्यन्तं यदि पूजा न सम्भवेत् ।
तदाऽष्टकलशैर्देवं स्नापयित्वा यजेत् सुधीः ॥९८॥
तदाऽष्टकलशैर्देवं स्नापयित्वा यजेत् सुधीः ॥९८॥
98. tataḥ ṣaṇmāsaparyantaṁ yadi pūjā na sambhavet ,
tadā'ṣṭakalaśairdevaṁ snāpayitvā yajet sudhīḥ.
tadā'ṣṭakalaśairdevaṁ snāpayitvā yajet sudhīḥ.
षण्मासात् परतो देवं प्राक्संस्कारविधानतः ।
पुनः सुसंस्कृतं कृत्वा पूजयेत् साधकाग्रणीः ॥९९॥
पुनः सुसंस्कृतं कृत्वा पूजयेत् साधकाग्रणीः ॥९९॥
99. ṣaṇmāsāt parato devaṁ prāksaṁskāravidhānataḥ ,
punaḥ susaṁskṛtaṁ kṛtvā pūjayet sādhakāgraṇīḥ.
punaḥ susaṁskṛtaṁ kṛtvā pūjayet sādhakāgraṇīḥ.
खण्डितं स्फुटितं व्यङ्गं संस्पृष्टं कुष्ठरोगिणा ।
पतितं दुष्टभूम्यादौ न देवं पूजयेद्बुधः ॥१००॥
पतितं दुष्टभूम्यादौ न देवं पूजयेद्बुधः ॥१००॥
100. khaṇḍitaṁ sphuṭitaṁ vyaṅgaṁ saṁspṛṣṭaṁ kuṣṭharogiṇā ,
patitaṁ duṣṭabhūmyādau na devaṁ pūjayedbudhaḥ.
patitaṁ duṣṭabhūmyādau na devaṁ pūjayedbudhaḥ.
हीनाङ्गं स्फुटितं भग्नं देवं तोये विसर्जयेत् ।
स्पर्शादिदोषदुष्टं तु संस्कृत्य पुनरर्चयेत् ॥१०१॥
स्पर्शादिदोषदुष्टं तु संस्कृत्य पुनरर्चयेत् ॥१०१॥
101. hīnāṅgaṁ sphuṭitaṁ bhagnaṁ devaṁ toye visarjayet ,
sparśādidoṣaduṣṭaṁ tu saṁskṛtya punararcayet.
sparśādidoṣaduṣṭaṁ tu saṁskṛtya punararcayet.
महापीठेऽनादिलिङ्गे सर्वदोषविवर्जिते ।
सर्वदा पूजयेत्तत्र स्वं स्वमिष्टं सुखाप्तये ॥१०२॥
सर्वदा पूजयेत्तत्र स्वं स्वमिष्टं सुखाप्तये ॥१०२॥
102. mahāpīṭhe'nādiliṅge sarvadoṣavivarjite ,
sarvadā pūjayettatra svaṁ svamiṣṭaṁ sukhāptaye.
sarvadā pūjayettatra svaṁ svamiṣṭaṁ sukhāptaye.
यद्यत्पृष्टं महामाये नृणां कर्मानुजीविनाम् ।
निःश्रेयसाय तत् सर्वं सविशेषं प्रकीर्तितम् ॥१०३॥
निःश्रेयसाय तत् सर्वं सविशेषं प्रकीर्तितम् ॥१०३॥
103. yadyatpṛṣṭaṁ mahāmāye nṛṇāṁ karmānujīvinām ,
niḥśreyasāya tat sarvaṁ saviśeṣaṁ prakīrtitam.
niḥśreyasāya tat sarvaṁ saviśeṣaṁ prakīrtitam.
विना कर्म न तिष्ठन्ति क्षणार्धमपि देहिनः ।
अनिच्चन्तोऽपि विवशाः कृष्यन्ते कर्मवायुना ॥१०४॥
अनिच्चन्तोऽपि विवशाः कृष्यन्ते कर्मवायुना ॥१०४॥
104. vinā karma na tiṣṭhanti kṣaṇārdhamapi dehinaḥ ,
aniccanto'pi vivaśāḥ kṛṣyante karmavāyunā.
aniccanto'pi vivaśāḥ kṛṣyante karmavāyunā.
कर्मणा सुखमश्नन्ति दुःखमश्नन्ति कर्मणा ।
जायन्ते च प्रलीयन्ते वर्तन्ते कर्मणो वशात् ॥१०५॥
जायन्ते च प्रलीयन्ते वर्तन्ते कर्मणो वशात् ॥१०५॥
105. karmaṇā sukhamaśnanti duḥkhamaśnanti karmaṇā ,
jāyante ca pralīyante vartante karmaṇo vaśāt.
jāyante ca pralīyante vartante karmaṇo vaśāt.
अतो बहुविधं कर्म कथितं साधनान्वितम् ।
प्रवृत्तयेऽल्पबोधानां दुश्चेष्टितनिवृत्तये ॥१०६॥
प्रवृत्तयेऽल्पबोधानां दुश्चेष्टितनिवृत्तये ॥१०६॥
106. ato bahuvidhaṁ karma kathitaṁ sādhanānvitam ,
pravṛttaye'lpabodhānāṁ duśceṣṭitanivṛttaye.
pravṛttaye'lpabodhānāṁ duśceṣṭitanivṛttaye.
यतो हि कर्म द्विविधं शुभञ्चाऽशुभमेव च ।
अशुभात् कर्मणो यान्ति प्राणिनस्तीव्रयातनाम् ॥१०७॥
अशुभात् कर्मणो यान्ति प्राणिनस्तीव्रयातनाम् ॥१०७॥
107. yato hi karma dvividhaṁ śubhañcā'śubhameva ca ,
aśubhāt karmaṇo yānti prāṇinastīvrayātanām.
aśubhāt karmaṇo yānti prāṇinastīvrayātanām.
कर्मणोऽपि शुभाद्देवि फलेष्वासक्तचेतसः ।
प्रयान्त्यायान्त्यमुत्रेह कर्मशृङ्खलयन्त्रिताः ॥१०८॥
प्रयान्त्यायान्त्यमुत्रेह कर्मशृङ्खलयन्त्रिताः ॥१०८॥
108. karmaṇo'pi śubhāddevi phaleṣvāsaktacetasaḥ ,
prayāntyāyāntyamutreha karmaśṛṅkhalayantritāḥ.
prayāntyāyāntyamutreha karmaśṛṅkhalayantritāḥ.
यावन्न क्षीयते कर्म शुभं वाऽशुभमेव वा ।
तावन्न जायते मोक्षो नृणां कल्पशतैरपि ॥१०९॥
तावन्न जायते मोक्षो नृणां कल्पशतैरपि ॥१०९॥
109. yāvanna kṣīyate karma śubhaṁ vā'śubhameva vā ,
tāvanna jāyate mokṣo nṛṇāṁ kalpaśatairapi.
tāvanna jāyate mokṣo nṛṇāṁ kalpaśatairapi.
यथा लौहमयैः पाशैः पाशैः स्वर्णमयैरपि ।
तथा बद्धो भवेज्जीवः कर्मभिश्चाऽशुभैः शुभैः ॥११०॥
तथा बद्धो भवेज्जीवः कर्मभिश्चाऽशुभैः शुभैः ॥११०॥
110. yathā lauhamayaiḥ pāśaiḥ pāśaiḥ svarṇamayairapi ,
tathā baddho bhavejjīvaḥ karmabhiścā'śubhaiḥ śubhaiḥ.
tathā baddho bhavejjīvaḥ karmabhiścā'śubhaiḥ śubhaiḥ.
कुर्वाणः सततं कर्म कृत्वा कष्टशतान्यपि ।
तावन्न लभते मोक्षं यावत् ज्ञानं न विन्दति ॥१११॥
तावन्न लभते मोक्षं यावत् ज्ञानं न विन्दति ॥१११॥
111. kurvāṇaḥ satataṁ karma kṛtvā kaṣṭaśatānyapi ,
tāvanna labhate mokṣaṁ yāvat jñānaṁ na vindati.
tāvanna labhate mokṣaṁ yāvat jñānaṁ na vindati.
ज्ञानं तत्त्वविचारेण निष्कामेणापि कर्मणा ।
जायते क्षीणतमसां विदुषां निर्मलात्मनाम् ॥११२॥
जायते क्षीणतमसां विदुषां निर्मलात्मनाम् ॥११२॥
112. jñānaṁ tattvavicāreṇa niṣkāmeṇāpi karmaṇā ,
jāyate kṣīṇatamasāṁ viduṣāṁ nirmalātmanām.
jāyate kṣīṇatamasāṁ viduṣāṁ nirmalātmanām.
ब्रह्मादितृणपर्यन्तं मायया कल्पितं जगत् ।
सत्यमेकं परं ब्रह्म विदित्वैवं सुखी भवेत् ॥११३॥
सत्यमेकं परं ब्रह्म विदित्वैवं सुखी भवेत् ॥११३॥
113. brahmāditṛṇaparyantaṁ māyayā kalpitaṁ jagat ,
satyamekaṁ paraṁ brahma viditvaivaṁ sukhī bhavet.
satyamekaṁ paraṁ brahma viditvaivaṁ sukhī bhavet.
विहाय नामरूपाणि नित्ये ब्रह्मणि निश्चले ।
परिनिश्चिततत्त्वो यः स मुक्तः कर्मबन्धनात् ॥११४॥
परिनिश्चिततत्त्वो यः स मुक्तः कर्मबन्धनात् ॥११४॥
114. vihāya nāmarūpāṇi nitye brahmaṇi niścale ,
pariniścitatattvo yaḥ sa muktaḥ karmabandhanāt.
pariniścitatattvo yaḥ sa muktaḥ karmabandhanāt.
न मुक्तिर्जपनाद्धोमादुपवासशतैरपि ।
ब्रह्मैवाऽहमिति ज्ञात्वा मुक्तो भवति देहभृत् ॥११५॥
ब्रह्मैवाऽहमिति ज्ञात्वा मुक्तो भवति देहभृत् ॥११५॥
115. na muktirjapanāddhomādupavāsaśatairapi ,
brahmaivā'hamiti jñātvā mukto bhavati dehabhṛt.
brahmaivā'hamiti jñātvā mukto bhavati dehabhṛt.
आत्मा साक्षी विभुः पूर्णः सत्योऽद्वैतः परात्परः ।
देहस्थोऽपि न देहस्थो ज्ञात्वैवं मुक्तिभाग् भवेत् ॥११६॥
देहस्थोऽपि न देहस्थो ज्ञात्वैवं मुक्तिभाग् भवेत् ॥११६॥
116. ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇaḥ satyo'dvaitaḥ parātparaḥ ,
dehastho'pi na dehastho jñātvaivaṁ muktibhāg bhavet.
dehastho'pi na dehastho jñātvaivaṁ muktibhāg bhavet.
बालक्रीडनवत् सर्वं रूपनामादिकल्पनम् ।
विहाय ब्रह्मनिष्ठो यः स मुक्तो नाऽत्र संशयः ॥११७॥
विहाय ब्रह्मनिष्ठो यः स मुक्तो नाऽत्र संशयः ॥११७॥
117. bālakrīḍanavat sarvaṁ rūpanāmādikalpanam ,
vihāya brahmaniṣṭho yaḥ sa mukto nā'tra saṁśayaḥ.
vihāya brahmaniṣṭho yaḥ sa mukto nā'tra saṁśayaḥ.
मनसा कल्पिता मूर्तिर्नृणां चेन्मोक्षसाधनी ।
स्वप्नलब्धेन राज्येन राजानो मानवास्तदा ॥११८॥
स्वप्नलब्धेन राज्येन राजानो मानवास्तदा ॥११८॥
118. manasā kalpitā mūrtirnṛṇāṁ cenmokṣasādhanī ,
svapnalabdhena rājyena rājāno mānavāstadā.
svapnalabdhena rājyena rājāno mānavāstadā.
मृच्चिलाधातुदार्वादिमूर्तावीश्वरबुद्धयः ।
क्लिश्यन्तस्तपसा ज्ञानं विना मोक्षं न यान्ति ते ॥११९॥
क्लिश्यन्तस्तपसा ज्ञानं विना मोक्षं न यान्ति ते ॥११९॥
119. mṛccilādhātudārvādimūrtāvīśvarabuddhayaḥ ,
kliśyantastapasā jñānaṁ vinā mokṣaṁ na yānti te.
kliśyantastapasā jñānaṁ vinā mokṣaṁ na yānti te.
आहारसंयमक्लिष्टा यथेष्टाहारतुन्दिलाः ।
ब्रह्मज्ञानविहीनाश्चेन्निष्कृतिं ते व्रजन्ति किम् ॥१२०॥
ब्रह्मज्ञानविहीनाश्चेन्निष्कृतिं ते व्रजन्ति किम् ॥१२०॥
120. āhārasaṁyamakliṣṭā yatheṣṭāhāratundilāḥ ,
brahmajñānavihīnāścenniṣkṛtiṁ te vrajanti kim.
brahmajñānavihīnāścenniṣkṛtiṁ te vrajanti kim.
वायुपर्णकणातोयव्रतिनो मोक्षभागिनः ।
सन्ति चेत् पन्नगा मुक्ताः पशुपक्षिजलेचराः ॥१२१॥
सन्ति चेत् पन्नगा मुक्ताः पशुपक्षिजलेचराः ॥१२१॥
121. vāyuparṇakaṇātoyavratino mokṣabhāginaḥ ,
santi cet pannagā muktāḥ paśupakṣijalecarāḥ.
santi cet pannagā muktāḥ paśupakṣijalecarāḥ.
उत्तमो ब्रह्मसद्भावो ध्यानभावस्तु मध्यमः ।
स्तुतिर्जपोऽधमो भावो बहिः पूजाऽधमाधमा ॥१२२॥
स्तुतिर्जपोऽधमो भावो बहिः पूजाऽधमाधमा ॥१२२॥
122. uttamo brahmasadbhāvo dhyānabhāvastu madhyamaḥ ,
stutirjapo'dhamo bhāvo bahiḥ pūjā'dhamādhamā.
stutirjapo'dhamo bhāvo bahiḥ pūjā'dhamādhamā.
योगो जीवात्मनोरैक्यं पूजनं सेवकेशयोः ।
सर्वं ब्रह्मेति विदुषो न योगो न च पूजनम् ॥१२३॥
सर्वं ब्रह्मेति विदुषो न योगो न च पूजनम् ॥१२३॥
123. yogo jīvātmanoraikyaṁ pūjanaṁ sevakeśayoḥ ,
sarvaṁ brahmeti viduṣo na yogo na ca pūjanam.
sarvaṁ brahmeti viduṣo na yogo na ca pūjanam.
ब्रह्मज्ञानं परं ज्ञानं यस्य चित्ते विराजते ।
किं तस्य जपयज्ञाद्यैस्तपोभिर्नियमव्रतैः ॥१२४॥
किं तस्य जपयज्ञाद्यैस्तपोभिर्नियमव्रतैः ॥१२४॥
124. brahmajñānaṁ paraṁ jñānaṁ yasya citte virājate ,
kiṁ tasya japayajñādyaistapobhirniyamavrataiḥ.
kiṁ tasya japayajñādyaistapobhirniyamavrataiḥ.
सत्यं विज्ञानमानन्दमेकं ब्रह्मेति पश्यतः ।
स्वभावात् ब्रह्मभूतस्य किं पूजा ध्यानधारणा ॥१२५॥
स्वभावात् ब्रह्मभूतस्य किं पूजा ध्यानधारणा ॥१२५॥
125. satyaṁ vijñānamānandamekaṁ brahmeti paśyataḥ ,
svabhāvāt brahmabhūtasya kiṁ pūjā dhyānadhāraṇā.
svabhāvāt brahmabhūtasya kiṁ pūjā dhyānadhāraṇā.
न पापं नैव सुकृतं न स्वर्गो न पुनर्भवः ।
नापि ध्येयो न वा ध्याता सर्वं ब्रह्मेति जानतः ॥१२६॥
नापि ध्येयो न वा ध्याता सर्वं ब्रह्मेति जानतः ॥१२६॥
126. na pāpaṁ naiva sukṛtaṁ na svargo na punarbhavaḥ ,
nāpi dhyeyo na vā dhyātā sarvaṁ brahmeti jānataḥ.
nāpi dhyeyo na vā dhyātā sarvaṁ brahmeti jānataḥ.
अयमात्मा सदा मुक्तो निर्लिप्तः सर्ववस्तुषु ।
किं तस्य बन्धनं कस्मान्मुक्तिमिच्चन्ति दुर्धियः ॥१२७॥
किं तस्य बन्धनं कस्मान्मुक्तिमिच्चन्ति दुर्धियः ॥१२७॥
127. ayamātmā sadā mukto nirliptaḥ sarvavastuṣu ,
kiṁ tasya bandhanaṁ kasmānmuktimiccanti durdhiyaḥ.
kiṁ tasya bandhanaṁ kasmānmuktimiccanti durdhiyaḥ.
स्वमायारचितं विश्वमवितर्क्यं सुरैरपि ।
स्वयं विराजते तत्र ह्यप्रविष्टः प्रविष्टवत् ॥१२८॥
स्वयं विराजते तत्र ह्यप्रविष्टः प्रविष्टवत् ॥१२८॥
128. svamāyāracitaṁ viśvamavitarkyaṁ surairapi ,
svayaṁ virājate tatra hyapraviṣṭaḥ praviṣṭavat.
svayaṁ virājate tatra hyapraviṣṭaḥ praviṣṭavat.
बहिरन्तर्यथाऽकाशं सर्वेषामेव वस्तुनाम् ।
तथैव भाति सद्रूपो ह्यात्मा साक्षी स्वरूपतः ॥१२९॥
तथैव भाति सद्रूपो ह्यात्मा साक्षी स्वरूपतः ॥१२९॥
129. bahirantaryathā'kāśaṁ sarveṣāmeva vastunām ,
tathaiva bhāti sadrūpo hyātmā sākṣī svarūpataḥ.
tathaiva bhāti sadrūpo hyātmā sākṣī svarūpataḥ.
न बाल्यमस्ति वृद्धत्वं नात्मनो यौवनं जनुः ।
सदैकरूपश्चिन्मात्रो विकारपरिवर्जितः ॥१३०॥
सदैकरूपश्चिन्मात्रो विकारपरिवर्जितः ॥१३०॥
130. na bālyamasti vṛddhatvaṁ nātmano yauvanaṁ januḥ ,
sadaikarūpaścinmātro vikāraparivarjitaḥ.
sadaikarūpaścinmātro vikāraparivarjitaḥ.
जन्मयौवनवार्धक्यं देहस्यैव न चाऽत्मनः ।
पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मायाप्रावृतबुद्धयः ॥१३१॥
पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मायाप्रावृतबुद्धयः ॥१३१॥
131. janmayauvanavārdhakyaṁ dehasyaiva na cā'tmanaḥ ,
paśyanto'pi na paśyanti māyāprāvṛtabuddhayaḥ.
paśyanto'pi na paśyanti māyāprāvṛtabuddhayaḥ.
यथा शरावतोयस्थं रविं पश्यत्यनेकधा ।
तथैव मायया देहे बहुधाऽत्मानमीक्षते ॥१३२॥
तथैव मायया देहे बहुधाऽत्मानमीक्षते ॥१३२॥
132. yathā śarāvatoyasthaṁ raviṁ paśyatyanekadhā ,
tathaiva māyayā dehe bahudhā'tmānamīkṣate.
tathaiva māyayā dehe bahudhā'tmānamīkṣate.
यथा सलिलचाञ्चल्यं मन्यन्ते तद्गते विधौ ।
तथैव बुद्धेश्चाञ्चल्यं पश्यन्त्यात्मन्यकोविदाः ॥१३३॥
तथैव बुद्धेश्चाञ्चल्यं पश्यन्त्यात्मन्यकोविदाः ॥१३३॥
133. yathā salilacāñcalyaṁ manyante tadgate vidhau ,
tathaiva buddheścāñcalyaṁ paśyantyātmanyakovidāḥ.
tathaiva buddheścāñcalyaṁ paśyantyātmanyakovidāḥ.
घटस्थं यादृशं व्योम घटे भग्नेऽपि तादृशम् ।
नष्टे देहे तथैवात्मा समरूपो विराजते ॥१३४॥
नष्टे देहे तथैवात्मा समरूपो विराजते ॥१३४॥
134. ghaṭasthaṁ yādṛśaṁ vyoma ghaṭe bhagne'pi tādṛśam ,
naṣṭe dehe tathaivātmā samarūpo virājate.
naṣṭe dehe tathaivātmā samarūpo virājate.
आत्मज्ञानमिदं देवि परं मोक्षैकसाधनम् ।
जानन्निहैव मुक्तः स्यात् सत्यं सत्यं न संशयः ॥१३५॥
जानन्निहैव मुक्तः स्यात् सत्यं सत्यं न संशयः ॥१३५॥
135. ātmajñānamidaṁ devi paraṁ mokṣaikasādhanam ,
jānannihaiva muktaḥ syāt satyaṁ satyaṁ na saṁśayaḥ.
jānannihaiva muktaḥ syāt satyaṁ satyaṁ na saṁśayaḥ.
न कर्मणा विमुक्तः स्यान्न सन्तत्या धनेन वा ।
आत्मनाऽत्मानमाज्ञाय मुक्तो भवति मानवः ॥१३६॥
आत्मनाऽत्मानमाज्ञाय मुक्तो भवति मानवः ॥१३६॥
136. na karmaṇā vimuktaḥ syānna santatyā dhanena vā ,
ātmanā'tmānamājñāya mukto bhavati mānavaḥ.
ātmanā'tmānamājñāya mukto bhavati mānavaḥ.
प्रियो ह्यात्मैव सर्वेषां नात्मनोऽस्त्यपरं प्रियम् ।
लोकेऽस्मिन्नात्मसम्बन्धात् भवन्त्यन्ये प्रियाः शिवे ॥१३७॥
लोकेऽस्मिन्नात्मसम्बन्धात् भवन्त्यन्ये प्रियाः शिवे ॥१३७॥
137. priyo hyātmaiva sarveṣāṁ nātmano'styaparaṁ priyam ,
loke'sminnātmasambandhāt bhavantyanye priyāḥ śive.
loke'sminnātmasambandhāt bhavantyanye priyāḥ śive.
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञाता त्रितयं भाति मायया ।
विचार्यमाणे त्रितये आत्मैवैकोऽवशिष्यते ॥१३८॥
विचार्यमाणे त्रितये आत्मैवैकोऽवशिष्यते ॥१३८॥
138. jñānaṁ jñeyaṁ tathā jñātā tritayaṁ bhāti māyayā ,
vicāryamāṇe tritaye ātmaivaiko'vaśiṣyate.
vicāryamāṇe tritaye ātmaivaiko'vaśiṣyate.
ज्ञानमात्मैव चिद्रूपो ज्ञेयमात्मैव चिन्मयः ।
विज्ञाता स्वयमेवात्मा यो जानाति स आत्मवित् ॥१३९॥
विज्ञाता स्वयमेवात्मा यो जानाति स आत्मवित् ॥१३९॥
139. jñānamātmaiva cidrūpo jñeyamātmaiva cinmayaḥ ,
vijñātā svayamevātmā yo jānāti sa ātmavit.
vijñātā svayamevātmā yo jānāti sa ātmavit.
एतत्ते कथितं ज्ञानं साक्षान्निर्वाणकारणम् ।
चतुर्विधावधूतानामेतदेव परं धनम् ॥१४०॥
चतुर्विधावधूतानामेतदेव परं धनम् ॥१४०॥
140. etatte kathitaṁ jñānaṁ sākṣānnirvāṇakāraṇam ,
caturvidhāvadhūtānāmetadeva paraṁ dhanam.
caturvidhāvadhūtānāmetadeva paraṁ dhanam.
द्विविधावाश्रमौ प्रोक्तौ गार्हस्थो भैक्षुकस्तथा ।
किमिदं श्रूयते चित्रमवधूताश्चतुर्विधाः ॥१४१॥
किमिदं श्रूयते चित्रमवधूताश्चतुर्विधाः ॥१४१॥
141. dvividhāvāśramau proktau gārhastho bhaikṣukastathā ,
kimidaṁ śrūyate citramavadhūtāścaturvidhāḥ.
kimidaṁ śrūyate citramavadhūtāścaturvidhāḥ.
श्रुत्वा वेदितुमिच्चामि तत्त्वतः कथय प्रभो ।
चतुर्विधावधूतानां लक्षणं सविशेषतः ॥१४२॥
चतुर्विधावधूतानां लक्षणं सविशेषतः ॥१४२॥
142. śrutvā veditumiccāmi tattvataḥ kathaya prabho ,
caturvidhāvadhūtānāṁ lakṣaṇaṁ saviśeṣataḥ.
caturvidhāvadhūtānāṁ lakṣaṇaṁ saviśeṣataḥ.
ब्रह्ममन्त्रोपासका ये ब्राह्मणक्षत्रियादयः ।
गृहाश्रमे वसन्तोऽपि ज्ञेयास्ते यतयः प्रिये ॥१४३॥
गृहाश्रमे वसन्तोऽपि ज्ञेयास्ते यतयः प्रिये ॥१४३॥
143. brahmamantropāsakā ye brāhmaṇakṣatriyādayaḥ ,
gṛhāśrame vasanto'pi jñeyāste yatayaḥ priye.
gṛhāśrame vasanto'pi jñeyāste yatayaḥ priye.
पूर्णाभिषेकविधिना संस्कृता ये च मानवाः ।
शैवावधूतास्ते ज्ञेयाः पूजनीयाः कुलार्चिते ॥१४४॥
शैवावधूतास्ते ज्ञेयाः पूजनीयाः कुलार्चिते ॥१४४॥
144. pūrṇābhiṣekavidhinā saṁskṛtā ye ca mānavāḥ ,
śaivāvadhūtāste jñeyāḥ pūjanīyāḥ kulārcite.
śaivāvadhūtāste jñeyāḥ pūjanīyāḥ kulārcite.
ब्राह्मावधूताः शैवाश्च स्वाश्रमाचारवर्तिनः ।
विदध्युः सर्वकर्माणि मदुदीरितवर्त्मना ॥१४५॥
विदध्युः सर्वकर्माणि मदुदीरितवर्त्मना ॥१४५॥
145. brāhmāvadhūtāḥ śaivāśca svāśramācāravartinaḥ ,
vidadhyuḥ sarvakarmāṇi madudīritavartmanā.
vidadhyuḥ sarvakarmāṇi madudīritavartmanā.
विना ब्रह्मार्पितं चैते तथा चक्रार्पितं विना ।
निषिद्धमन्नं तोयञ्च न गृह्णीयुः कदाचन ॥१४६॥
निषिद्धमन्नं तोयञ्च न गृह्णीयुः कदाचन ॥१४६॥
146. vinā brahmārpitaṁ caite tathā cakrārpitaṁ vinā ,
niṣiddhamannaṁ toyañca na gṛhṇīyuḥ kadācana.
niṣiddhamannaṁ toyañca na gṛhṇīyuḥ kadācana.
ब्राह्मावधूतकौलानां कौलानामभिषेकिणाम् ।
प्रागेव कथितो धर्म आचारश्च वरानने ॥१४७॥
प्रागेव कथितो धर्म आचारश्च वरानने ॥१४७॥
147. brāhmāvadhūtakaulānāṁ kaulānāmabhiṣekiṇām ,
prāgeva kathito dharma ācāraśca varānane.
prāgeva kathito dharma ācāraśca varānane.
स्नानं सन्ध्याऽशनं पानं दानं च दाररक्षणम् ।
सर्वमागममार्गेण शैवब्राह्मावधूतयोः ॥१४८॥
सर्वमागममार्गेण शैवब्राह्मावधूतयोः ॥१४८॥
148. snānaṁ sandhyā'śanaṁ pānaṁ dānaṁ ca dārarakṣaṇam ,
sarvamāgamamārgeṇa śaivabrāhmāvadhūtayoḥ.
sarvamāgamamārgeṇa śaivabrāhmāvadhūtayoḥ.
उक्तावधूतो द्विविधः पूर्णापूर्णविभेदतः ।
पूर्णः परमहंसाख्यः परिव्राडपरः प्रिये ॥१४९॥
पूर्णः परमहंसाख्यः परिव्राडपरः प्रिये ॥१४९॥
149. uktāvadhūto dvividhaḥ pūrṇāpūrṇavibhedataḥ ,
pūrṇaḥ paramahaṁsākhyaḥ parivrāḍaparaḥ priye.
pūrṇaḥ paramahaṁsākhyaḥ parivrāḍaparaḥ priye.
कृतावधूतसंस्कारो यदि स्यात् ज्ञानदुर्बलः ।
तदा लोकालये तिष्ठन्नात्मानं स तु शोधयेत् ॥१५०॥
तदा लोकालये तिष्ठन्नात्मानं स तु शोधयेत् ॥१५०॥
150. kṛtāvadhūtasaṁskāro yadi syāt jñānadurbalaḥ ,
tadā lokālaye tiṣṭhannātmānaṁ sa tu śodhayet.
tadā lokālaye tiṣṭhannātmānaṁ sa tu śodhayet.
रक्षन् स्वजातिचिह्नञ्च कुर्वन् कर्माणि कौलवत् ।
सदा ब्रह्मपरो भूत्वा साधयेत् ज्ञानमुत्तमम् ॥१५१॥
सदा ब्रह्मपरो भूत्वा साधयेत् ज्ञानमुत्तमम् ॥१५१॥
151. rakṣan svajāticihnañca kurvan karmāṇi kaulavat ,
sadā brahmaparo bhūtvā sādhayet jñānamuttamam.
sadā brahmaparo bhūtvā sādhayet jñānamuttamam.
ओ/ तत्सन्मन्त्रमुच्चार्य सोऽहमस्मीति चिन्तयन् ।
कुर्यादात्मोचितं कर्म सदा वैराग्यमाश्रितः ॥१५२॥
कुर्यादात्मोचितं कर्म सदा वैराग्यमाश्रितः ॥१५२॥
152. o/ tatsanmantramuccārya so'hamasmīti cintayan ,
kuryādātmocitaṁ karma sadā vairāgyamāśritaḥ.
kuryādātmocitaṁ karma sadā vairāgyamāśritaḥ.
कुर्वन् कर्माण्यनासक्तो नलिनीदलनीरवत् ।
यतेताऽत्मानमुद्धर्तुं तत्त्वज्ञानविवेकतः ॥१५३॥
यतेताऽत्मानमुद्धर्तुं तत्त्वज्ञानविवेकतः ॥१५३॥
153. kurvan karmāṇyanāsakto nalinīdalanīravat ,
yatetā'tmānamuddhartuṁ tattvajñānavivekataḥ.
yatetā'tmānamuddhartuṁ tattvajñānavivekataḥ.
ओ/ तत्सदिति मन्त्रेण यो यत् कर्म समाचरेत् ।
गृहस्थो वाऽप्युदासीनस्तस्याऽभीष्टाय तद् भवेत् ॥१५४॥
गृहस्थो वाऽप्युदासीनस्तस्याऽभीष्टाय तद् भवेत् ॥१५४॥
154. o/ tatsaditi mantreṇa yo yat karma samācaret ,
gṛhastho vā'pyudāsīnastasyā'bhīṣṭāya tad bhavet.
gṛhastho vā'pyudāsīnastasyā'bhīṣṭāya tad bhavet.
जपो होमः प्रतिष्ठा च संस्काराद्यखिलाः क्रियाः ।
ओ/ तत्सन्मन्त्रनिष्पन्नाः सम्पूर्णाः स्युर्न संशयः ॥१५५॥
ओ/ तत्सन्मन्त्रनिष्पन्नाः सम्पूर्णाः स्युर्न संशयः ॥१५५॥
155. japo homaḥ pratiṣṭhā ca saṁskārādyakhilāḥ kriyāḥ ,
o/ tatsanmantraniṣpannāḥ sampūrṇāḥ syurna saṁśayaḥ.
o/ tatsanmantraniṣpannāḥ sampūrṇāḥ syurna saṁśayaḥ.
किमन्यैर्बहुभिर्मन्त्रैः किमन्यैर्भूरिसाधनैः ।
ब्राह्म्येणानेन मन्त्रेण सर्वकर्माणि साधयेत् ॥१५६॥
ब्राह्म्येणानेन मन्त्रेण सर्वकर्माणि साधयेत् ॥१५६॥
156. kimanyairbahubhirmantraiḥ kimanyairbhūrisādhanaiḥ ,
brāhmyeṇānena mantreṇa sarvakarmāṇi sādhayet.
brāhmyeṇānena mantreṇa sarvakarmāṇi sādhayet.
सुखसाध्यमबाहुल्यं सम्पूर्णफलदायकम् ।
नास्त्येतस्मान्महामन्त्रादुपायान्तरमम्बिके ॥१५७॥
नास्त्येतस्मान्महामन्त्रादुपायान्तरमम्बिके ॥१५७॥
157. sukhasādhyamabāhulyaṁ sampūrṇaphaladāyakam ,
nāstyetasmānmahāmantrādupāyāntaramambike.
nāstyetasmānmahāmantrādupāyāntaramambike.
पुरः प्रदेशे देहे वा लिखित्वा धारयेदिमम् ।
गेहस्तस्य महातीर्थं देहः पुण्यमयो भवेत् ॥१५८॥
गेहस्तस्य महातीर्थं देहः पुण्यमयो भवेत् ॥१५८॥
158. puraḥ pradeśe dehe vā likhitvā dhārayedimam ,
gehastasya mahātīrthaṁ dehaḥ puṇyamayo bhavet.
gehastasya mahātīrthaṁ dehaḥ puṇyamayo bhavet.
निगमागमतन्त्राणां सारात्सारतरो मनुः ।
ओ/ तत्सदिति देवेशि तवाग्रे सत्यमीरितम् ॥१५९॥
ओ/ तत्सदिति देवेशि तवाग्रे सत्यमीरितम् ॥१५९॥
159. nigamāgamatantrāṇāṁ sārātsārataro manuḥ ,
o/ tatsaditi deveśi tavāgre satyamīritam.
o/ tatsaditi deveśi tavāgre satyamīritam.
ब्रह्मविष्णुमहेशानां भित्त्वा तालुशिरःशिखाः ।
प्रादुर्भूतोऽयमों तत्सत् सर्वमन्त्रोत्तमोत्तमः ॥१६०॥
प्रादुर्भूतोऽयमों तत्सत् सर्वमन्त्रोत्तमोत्तमः ॥१६०॥
160. brahmaviṣṇumaheśānāṁ bhittvā tāluśiraḥśikhāḥ ,
prādurbhūto'yamoṁ tatsat sarvamantrottamottamaḥ.
prādurbhūto'yamoṁ tatsat sarvamantrottamottamaḥ.
चतुर्विधानामन्नानामन्येषामपि वस्तुनाम् ।
मन्त्रान्यैः शोधनेनाऽलं स्याच्चेदेतेन शोधितम् ॥१६१॥
मन्त्रान्यैः शोधनेनाऽलं स्याच्चेदेतेन शोधितम् ॥१६१॥
161. caturvidhānāmannānāmanyeṣāmapi vastunām ,
mantrānyaiḥ śodhanenā'laṁ syāccedetena śodhitam.
mantrānyaiḥ śodhanenā'laṁ syāccedetena śodhitam.
पश्यन् सर्वत्र सद्रूपं जपंस्तत्सन्महामनुम् ।
स्वेच्चाचारः शुद्धचित्तः स एव भुवि कौलराट् ॥१६२॥
स्वेच्चाचारः शुद्धचित्तः स एव भुवि कौलराट् ॥१६२॥
162. paśyan sarvatra sadrūpaṁ japaṁstatsanmahāmanum ,
sveccācāraḥ śuddhacittaḥ sa eva bhuvi kaularāṭ.
sveccācāraḥ śuddhacittaḥ sa eva bhuvi kaularāṭ.
जपादस्य भवेत् सिद्धो मुक्तः स्यादर्थचिन्तनात् ।
साक्षाद् ब्रह्मसमो देही सार्थमेनं जपन् मनुम् ॥१६३॥
साक्षाद् ब्रह्मसमो देही सार्थमेनं जपन् मनुम् ॥१६३॥
163. japādasya bhavet siddho muktaḥ syādarthacintanāt ,
sākṣād brahmasamo dehī sārthamenaṁ japan manum.
sākṣād brahmasamo dehī sārthamenaṁ japan manum.
त्रिपदोऽयं महामन्त्रः सर्वकारणकारणम् ।
साधनादस्य मन्त्रस्य भवेन्मृत्युञ्जयः स्वयम् ॥१६४॥
साधनादस्य मन्त्रस्य भवेन्मृत्युञ्जयः स्वयम् ॥१६४॥
164. tripado'yaṁ mahāmantraḥ sarvakāraṇakāraṇam ,
sādhanādasya mantrasya bhavenmṛtyuñjayaḥ svayam.
sādhanādasya mantrasya bhavenmṛtyuñjayaḥ svayam.
युग्मं युग्मपदं वापि प्रत्येकपदमेव वा ।
जप्त्वैतस्य महेशानि साधकः सिद्धिभाग् भवेत् ॥१६५॥
जप्त्वैतस्य महेशानि साधकः सिद्धिभाग् भवेत् ॥१६५॥
165. yugmaṁ yugmapadaṁ vāpi pratyekapadameva vā ,
japtvaitasya maheśāni sādhakaḥ siddhibhāg bhavet.
japtvaitasya maheśāni sādhakaḥ siddhibhāg bhavet.
शैवावधूतसंस्कारविधूताखिलकर्मणः ।
नापि दैवे न वा पित्रे नार्षे कृत्येऽधिकारिता ॥१६६॥
नापि दैवे न वा पित्रे नार्षे कृत्येऽधिकारिता ॥१६६॥
166. śaivāvadhūtasaṁskāravidhūtākhilakarmaṇaḥ ,
nāpi daive na vā pitre nārṣe kṛtye'dhikāritā.
nāpi daive na vā pitre nārṣe kṛtye'dhikāritā.
चतुर्णामवधूतानां तुरीयो हंस उच्यते ।
त्रयोऽन्ये योगभोगाढ्या मुक्ताः सर्वे शिवोपमाः ॥१६७॥
त्रयोऽन्ये योगभोगाढ्या मुक्ताः सर्वे शिवोपमाः ॥१६७॥
167. caturṇāmavadhūtānāṁ turīyo haṁsa ucyate ,
trayo'nye yogabhogāḍhyā muktāḥ sarve śivopamāḥ.
trayo'nye yogabhogāḍhyā muktāḥ sarve śivopamāḥ.
हंसो न कुर्यात् स्त्रीसङ्गं न वा धातुपरिग्रहम् ।
प्रारब्धमश्नन् विहरेन्निषेधविधिवर्जितः ॥१६८॥
प्रारब्धमश्नन् विहरेन्निषेधविधिवर्जितः ॥१६८॥
168. haṁso na kuryāt strīsaṅgaṁ na vā dhātuparigraham ,
prārabdhamaśnan viharenniṣedhavidhivarjitaḥ.
prārabdhamaśnan viharenniṣedhavidhivarjitaḥ.
त्यजेत् स्वजातिचिह्नानि कर्माणि गृहमेधिनाम् ।
तुरीयो विचरेत् क्षौणीं निःसङ्कल्पो निरुद्यमः ॥१६९॥
तुरीयो विचरेत् क्षौणीं निःसङ्कल्पो निरुद्यमः ॥१६९॥
169. tyajet svajāticihnāni karmāṇi gṛhamedhinām ,
turīyo vicaret kṣauṇīṁ niḥsaṅkalpo nirudyamaḥ.
turīyo vicaret kṣauṇīṁ niḥsaṅkalpo nirudyamaḥ.
सदात्मभावसन्तुष्टः शोकमोहविवर्जितः ।
निर्नकेतस्तितिक्षुः स्यान्निःशङ्को निरुपद्रवः ॥१७०॥
निर्नकेतस्तितिक्षुः स्यान्निःशङ्को निरुपद्रवः ॥१७०॥
170. sadātmabhāvasantuṣṭaḥ śokamohavivarjitaḥ ,
nirnaketastitikṣuḥ syānniḥśaṅko nirupadravaḥ.
nirnaketastitikṣuḥ syānniḥśaṅko nirupadravaḥ.
नाऽर्पणं भक्ष्यपेयानां न तस्य ध्यानधारणाः ।
मुक्तो विरक्तो निर्द्वन्द्वो हंसाचारपरो यतिः ॥१७१॥
मुक्तो विरक्तो निर्द्वन्द्वो हंसाचारपरो यतिः ॥१७१॥
171. nā'rpaṇaṁ bhakṣyapeyānāṁ na tasya dhyānadhāraṇāḥ ,
mukto virakto nirdvandvo haṁsācāraparo yatiḥ.
mukto virakto nirdvandvo haṁsācāraparo yatiḥ.
इति ते कथितं देवि चतुर्णां कुलयोगिनाम् ।
लक्षणं सविशेषेण साधूनां मत्स्वरूपिणाम् ॥१७२॥
लक्षणं सविशेषेण साधूनां मत्स्वरूपिणाम् ॥१७२॥
172. iti te kathitaṁ devi caturṇāṁ kulayoginām ,
lakṣaṇaṁ saviśeṣeṇa sādhūnāṁ matsvarūpiṇām.
lakṣaṇaṁ saviśeṣeṇa sādhūnāṁ matsvarūpiṇām.
एतेषां दर्शनात् स्पर्शादालापात् परितोषणात् ।
सर्वतीर्थफलावाप्तिर्जायते मनुजन्मनाम् ॥१७३॥
सर्वतीर्थफलावाप्तिर्जायते मनुजन्मनाम् ॥१७३॥
173. eteṣāṁ darśanāt sparśādālāpāt paritoṣaṇāt ,
sarvatīrthaphalāvāptirjāyate manujanmanām.
sarvatīrthaphalāvāptirjāyate manujanmanām.
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यक्षेत्राणि यानि च ।
कुलसन्न्यासिनां देहे सन्ति तानि सदा प्रिये ॥१७४॥
कुलसन्न्यासिनां देहे सन्ति तानि सदा प्रिये ॥१७४॥
174. pṛthivyāṁ yāni tīrthāni puṇyakṣetrāṇi yāni ca ,
kulasannyāsināṁ dehe santi tāni sadā priye.
kulasannyāsināṁ dehe santi tāni sadā priye.
ते धन्यास्ते कृतार्थाश्च ते पुण्यास्ते कृताध्वराः ।
यैरर्चिताः कुलद्रव्यैर्मानवैः कुलसाधवः ॥१७५॥
यैरर्चिताः कुलद्रव्यैर्मानवैः कुलसाधवः ॥१७५॥
175. te dhanyāste kṛtārthāśca te puṇyāste kṛtādhvarāḥ ,
yairarcitāḥ kuladravyairmānavaiḥ kulasādhavaḥ.
yairarcitāḥ kuladravyairmānavaiḥ kulasādhavaḥ.
अशुचिर्याति शुचितामस्पृश्यः स्पृश्यतामियात् ।
अभक्ष्यमपि भक्ष्यं स्यात् येषां संस्पर्शमात्रतः ॥१७६॥
अभक्ष्यमपि भक्ष्यं स्यात् येषां संस्पर्शमात्रतः ॥१७६॥
176. aśuciryāti śucitāmaspṛśyaḥ spṛśyatāmiyāt ,
abhakṣyamapi bhakṣyaṁ syāt yeṣāṁ saṁsparśamātrataḥ.
abhakṣyamapi bhakṣyaṁ syāt yeṣāṁ saṁsparśamātrataḥ.
किराताः पापिनः क्रूराः पुलिन्दा यवनाः खसाः ।
शुद्ध्यन्ति येषां संस्पर्शात्तान् विना कोऽन्यमर्चयेत् ॥१७७॥
शुद्ध्यन्ति येषां संस्पर्शात्तान् विना कोऽन्यमर्चयेत् ॥१७७॥
177. kirātāḥ pāpinaḥ krūrāḥ pulindā yavanāḥ khasāḥ ,
śuddhyanti yeṣāṁ saṁsparśāttān vinā ko'nyamarcayet.
śuddhyanti yeṣāṁ saṁsparśāttān vinā ko'nyamarcayet.
कुलतत्त्वैः कुलद्रव्यैः कौलिकान् कुलयोगिनः ।
येऽर्चयन्ति सकृद्भक्त्या तेऽपि पूज्या महीतले ॥१७८॥
येऽर्चयन्ति सकृद्भक्त्या तेऽपि पूज्या महीतले ॥१७८॥
178. kulatattvaiḥ kuladravyaiḥ kaulikān kulayoginaḥ ,
ye'rcayanti sakṛdbhaktyā te'pi pūjyā mahītale.
ye'rcayanti sakṛdbhaktyā te'pi pūjyā mahītale.
कौलधर्मात् परो धर्मो नास्त्येव कमलानने ।
अन्त्यजोऽपि यमाश्रित्य पूतः कौलपदं व्रजेत् ॥१७९॥
अन्त्यजोऽपि यमाश्रित्य पूतः कौलपदं व्रजेत् ॥१७९॥
179. kauladharmāt paro dharmo nāstyeva kamalānane ,
antyajo'pi yamāśritya pūtaḥ kaulapadaṁ vrajet.
antyajo'pi yamāśritya pūtaḥ kaulapadaṁ vrajet.
करिपादे विलीयन्ते सर्वप्राणिपदा यथा ।
कुलधर्मे निमज्जन्ति सर्वे धर्मास्तथा प्रिये ॥१८०॥
कुलधर्मे निमज्जन्ति सर्वे धर्मास्तथा प्रिये ॥१८०॥
180. karipāde vilīyante sarvaprāṇipadā yathā ,
kuladharme nimajjanti sarve dharmāstathā priye.
kuladharme nimajjanti sarve dharmāstathā priye.
अहो पुण्यतमाः कौलास्तीर्थरूपाः स्वयं प्रिये ।
ये पुनन्त्यात्मसम्बन्धान् म्लेच्चश्वपचपामरान् ॥१८१॥
ये पुनन्त्यात्मसम्बन्धान् म्लेच्चश्वपचपामरान् ॥१८१॥
181. aho puṇyatamāḥ kaulāstīrtharūpāḥ svayaṁ priye ,
ye punantyātmasambandhān mleccaśvapacapāmarān.
ye punantyātmasambandhān mleccaśvapacapāmarān.
गङ्गायां पतिताम्भांसि यान्ति गाङ्गेयतां यथा ।
कुलाचारे विशन्तोऽपि सर्वे गच्चन्ति कौलताम् ॥१८२॥
कुलाचारे विशन्तोऽपि सर्वे गच्चन्ति कौलताम् ॥१८२॥
182. gaṅgāyāṁ patitāmbhāṁsi yānti gāṅgeyatāṁ yathā ,
kulācāre viśanto'pi sarve gaccanti kaulatām.
kulācāre viśanto'pi sarve gaccanti kaulatām.
यथाऽर्णवगतं वारि न पृथग्भावमाप्नुयात् ।
तथा कुलाम्बुधौ मग्ना न भवेयुर्जनाः पृथक् ॥१८३॥
तथा कुलाम्बुधौ मग्ना न भवेयुर्जनाः पृथक् ॥१८३॥
183. yathā'rṇavagataṁ vāri na pṛthagbhāvamāpnuyāt ,
tathā kulāmbudhau magnā na bhaveyurjanāḥ pṛthak.
tathā kulāmbudhau magnā na bhaveyurjanāḥ pṛthak.
विप्राद्यन्त्यजपर्यन्ता द्विपदा येऽत्र भूतले ।
ते सर्वेऽस्मिन् कुलाचारे भवेयुरधिकारिणः ॥१८४॥
ते सर्वेऽस्मिन् कुलाचारे भवेयुरधिकारिणः ॥१८४॥
184. viprādyantyajaparyantā dvipadā ye'tra bhūtale ,
te sarve'smin kulācāre bhaveyuradhikāriṇaḥ.
te sarve'smin kulācāre bhaveyuradhikāriṇaḥ.
आहूताः कुलधर्मेऽस्मिन् ये भवन्ति पराङ्मुखाः ।
सर्वधर्मपरिभ्रष्टास्ते गच्चन्त्यधमां गतिम् ॥१८५॥
सर्वधर्मपरिभ्रष्टास्ते गच्चन्त्यधमां गतिम् ॥१८५॥
185. āhūtāḥ kuladharme'smin ye bhavanti parāṅmukhāḥ ,
sarvadharmaparibhraṣṭāste gaccantyadhamāṁ gatim.
sarvadharmaparibhraṣṭāste gaccantyadhamāṁ gatim.
प्रार्थयन्ति कुलाचारं ये केचिदपि मानवाः ।
तान् वञ्चयन् कुलीनोऽपि रौरवं नरकं व्रजेत् ॥१८६॥
तान् वञ्चयन् कुलीनोऽपि रौरवं नरकं व्रजेत् ॥१८६॥
186. prārthayanti kulācāraṁ ye kecidapi mānavāḥ ,
tān vañcayan kulīno'pi rauravaṁ narakaṁ vrajet.
tān vañcayan kulīno'pi rauravaṁ narakaṁ vrajet.
चाण्डालं यवनं नीचं मत्वा स्त्रियमवज्ञया ।
कौलं न कुर्यात् यः कौलः सोऽधमो यात्यधोगतिम् ॥१८७॥
कौलं न कुर्यात् यः कौलः सोऽधमो यात्यधोगतिम् ॥१८७॥
187. cāṇḍālaṁ yavanaṁ nīcaṁ matvā striyamavajñayā ,
kaulaṁ na kuryāt yaḥ kaulaḥ so'dhamo yātyadhogatim.
kaulaṁ na kuryāt yaḥ kaulaḥ so'dhamo yātyadhogatim.
शताभिषेकात् यत् पुण्यं पुरश्चर्याशतैरपि ।
तस्मात् कोटिगुणं पुण्यमेकस्मिन् कौलिके कृते ॥१८८॥
तस्मात् कोटिगुणं पुण्यमेकस्मिन् कौलिके कृते ॥१८८॥
188. śatābhiṣekāt yat puṇyaṁ puraścaryāśatairapi ,
tasmāt koṭiguṇaṁ puṇyamekasmin kaulike kṛte.
tasmāt koṭiguṇaṁ puṇyamekasmin kaulike kṛte.
ये ये वर्णाः क्षितौ सन्ति यद्यद्धर्ममुपाश्रिताः ।
कौला भवन्तस्ते पाशैर्मुक्ता यान्ति परं पदम् ॥१८९॥
कौला भवन्तस्ते पाशैर्मुक्ता यान्ति परं पदम् ॥१८९॥
189. ye ye varṇāḥ kṣitau santi yadyaddharmamupāśritāḥ ,
kaulā bhavantaste pāśairmuktā yānti paraṁ padam.
kaulā bhavantaste pāśairmuktā yānti paraṁ padam.
शैवधर्माश्रिताः कौलाः तीर्थरूपाः शिवात्मकाः ।
स्नेहेन श्रद्धया प्रेम्णा पूज्या मान्याः परस्परम् ॥१९०॥
स्नेहेन श्रद्धया प्रेम्णा पूज्या मान्याः परस्परम् ॥१९०॥
190. śaivadharmāśritāḥ kaulāḥ tīrtharūpāḥ śivātmakāḥ ,
snehena śraddhayā premṇā pūjyā mānyāḥ parasparam.
snehena śraddhayā premṇā pūjyā mānyāḥ parasparam.
बहुनाऽत्र किमुक्तेन तवाग्रे सत्यमुच्यते ।
भवाब्धितरणे सेतुः कुलधर्मो हि नापरः ॥१९१॥
भवाब्धितरणे सेतुः कुलधर्मो हि नापरः ॥१९१॥
191. bahunā'tra kimuktena tavāgre satyamucyate ,
bhavābdhitaraṇe setuḥ kuladharmo hi nāparaḥ.
bhavābdhitaraṇe setuḥ kuladharmo hi nāparaḥ.
चिद्यन्ते संशयाः सर्वे क्षीयन्ते पापसञ्चयाः ।
दह्यन्ते कर्मजालानि कुलधर्मनिषेवणात् ॥१९२॥
दह्यन्ते कर्मजालानि कुलधर्मनिषेवणात् ॥१९२॥
192. cidyante saṁśayāḥ sarve kṣīyante pāpasañcayāḥ ,
dahyante karmajālāni kuladharmaniṣevaṇāt.
dahyante karmajālāni kuladharmaniṣevaṇāt.
सत्यव्रता ब्रह्मनिष्ठाः कृपयाऽहूय मानवाने ।
पावयन्ति कुलाचारैस्ते ज्ञेयाः कौलिकोत्तमाः ॥१९३॥
पावयन्ति कुलाचारैस्ते ज्ञेयाः कौलिकोत्तमाः ॥१९३॥
193. satyavratā brahmaniṣṭhāḥ kṛpayā'hūya mānavāne ,
pāvayanti kulācāraiste jñeyāḥ kaulikottamāḥ.
pāvayanti kulācāraiste jñeyāḥ kaulikottamāḥ.
इति ते कथितं देवि सर्वधर्मविनिर्णयम् ।
महानिर्वाणतन्त्रस्य पूर्वार्धं लोकपावनम् ॥१९४॥
महानिर्वाणतन्त्रस्य पूर्वार्धं लोकपावनम् ॥१९४॥
194. iti te kathitaṁ devi sarvadharmavinirṇayam ,
mahānirvāṇatantrasya pūrvārdhaṁ lokapāvanam.
mahānirvāṇatantrasya pūrvārdhaṁ lokapāvanam.
य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वापि मानवान् ।
सर्वपापविनिर्मुक्तः सोऽन्ते निर्वाणमाप्नुयात् ॥१९५॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः सोऽन्ते निर्वाणमाप्नुयात् ॥१९५॥
195. ya idaṁ śṛṇuyānnityaṁ śrāvayedvāpi mānavān ,
sarvapāpavinirmuktaḥ so'nte nirvāṇamāpnuyāt.
sarvapāpavinirmuktaḥ so'nte nirvāṇamāpnuyāt.
सर्वागमानां तन्त्राणां सारात्सारं परात्परम् ।
तन्त्रराजमिदं ज्ञात्वा जायते सर्वशास्त्रवित् ॥१९६॥
तन्त्रराजमिदं ज्ञात्वा जायते सर्वशास्त्रवित् ॥१९६॥
196. sarvāgamānāṁ tantrāṇāṁ sārātsāraṁ parātparam ,
tantrarājamidaṁ jñātvā jāyate sarvaśāstravit.
tantrarājamidaṁ jñātvā jāyate sarvaśāstravit.
किन्तस्य तीर्थभ्रमणैः किं यज्ञैर्जपसाधनैः ।
जानन्नेतन्महातन्त्रं कर्मपाशैर्विमुच्यते ॥१९७॥
जानन्नेतन्महातन्त्रं कर्मपाशैर्विमुच्यते ॥१९७॥
197. kintasya tīrthabhramaṇaiḥ kiṁ yajñairjapasādhanaiḥ ,
jānannetanmahātantraṁ karmapāśairvimucyate.
jānannetanmahātantraṁ karmapāśairvimucyate.
स विज्ञः सर्वशास्त्रेषु सर्वधर्मविदां वरः ।
स ज्ञानी ब्रह्मवित् साधुर्य एतद्वेत्ति कालिके ॥१९८॥
स ज्ञानी ब्रह्मवित् साधुर्य एतद्वेत्ति कालिके ॥१९८॥
198. sa vijñaḥ sarvaśāstreṣu sarvadharmavidāṁ varaḥ ,
sa jñānī brahmavit sādhurya etadvetti kālike.
sa jñānī brahmavit sādhurya etadvetti kālike.
अलं वेदैः पुराणैश्च स्मृतिभिः संहितादिभिः ।
किमन्यैर्बहुभिस्तन्त्रैर्ज्ञात्वेदं सर्वविद्भवेत् ॥१९९॥
किमन्यैर्बहुभिस्तन्त्रैर्ज्ञात्वेदं सर्वविद्भवेत् ॥१९९॥
199. alaṁ vedaiḥ purāṇaiśca smṛtibhiḥ saṁhitādibhiḥ ,
kimanyairbahubhistantrairjñātvedaṁ sarvavidbhavet.
kimanyairbahubhistantrairjñātvedaṁ sarvavidbhavet.
आसीद् गुह्यतमं यन्मे साधनं ज्ञानमुत्तमम् ।
तव प्रश्नेन तन्त्रेऽस्मिंस्तत् सर्वं सुप्रकाशितम् ॥२००॥
तव प्रश्नेन तन्त्रेऽस्मिंस्तत् सर्वं सुप्रकाशितम् ॥२००॥
200. āsīd guhyatamaṁ yanme sādhanaṁ jñānamuttamam ,
tava praśnena tantre'smiṁstat sarvaṁ suprakāśitam.
tava praśnena tantre'smiṁstat sarvaṁ suprakāśitam.
यथा त्वं ब्रह्मणः शक्तिर्मम प्राणाधिका परा ।
महानिर्वाणतन्त्रं मे तथा जानीहि सुव्रते ॥२०१॥
महानिर्वाणतन्त्रं मे तथा जानीहि सुव्रते ॥२०१॥
201. yathā tvaṁ brahmaṇaḥ śaktirmama prāṇādhikā parā ,
mahānirvāṇatantraṁ me tathā jānīhi suvrate.
mahānirvāṇatantraṁ me tathā jānīhi suvrate.
यथा नगेषु हिमवान् तारकासु यथा शशी ।
भास्वांस्तेजःसु तन्त्रेषु तन्त्रराजमिदं तथा ॥२०२॥
भास्वांस्तेजःसु तन्त्रेषु तन्त्रराजमिदं तथा ॥२०२॥
202. yathā nageṣu himavān tārakāsu yathā śaśī ,
bhāsvāṁstejaḥsu tantreṣu tantrarājamidaṁ tathā.
bhāsvāṁstejaḥsu tantreṣu tantrarājamidaṁ tathā.
सर्वधर्ममयं तन्त्रं ब्रह्मज्ञानैकसाधनम् ।
पठित्वा पाठयित्वाऽपि ब्रह्मज्ञानी भवेन्नरः ॥२०३॥
पठित्वा पाठयित्वाऽपि ब्रह्मज्ञानी भवेन्नरः ॥२०३॥
203. sarvadharmamayaṁ tantraṁ brahmajñānaikasādhanam ,
paṭhitvā pāṭhayitvā'pi brahmajñānī bhavennaraḥ.
paṭhitvā pāṭhayitvā'pi brahmajñānī bhavennaraḥ.
विद्यते यस्य भवने सर्वतन्त्रोत्तमोत्तमम् ।
न तस्य वंशे देवेशि पशुर्भवति कर्हिचित् ॥२०४॥
न तस्य वंशे देवेशि पशुर्भवति कर्हिचित् ॥२०४॥
204. vidyate yasya bhavane sarvatantrottamottamam ,
na tasya vaṁśe deveśi paśurbhavati karhicit.
na tasya vaṁśe deveśi paśurbhavati karhicit.
अज्ञानतिमिरान्धोऽपि मूर्खः कर्मजडोऽपि वा ।
शृण्वन्नेतन्महातन्त्रं कर्मबन्धाद्विमुच्यते ॥२०५॥
शृण्वन्नेतन्महातन्त्रं कर्मबन्धाद्विमुच्यते ॥२०५॥
205. ajñānatimirāndho'pi mūrkhaḥ karmajaḍo'pi vā ,
śṛṇvannetanmahātantraṁ karmabandhādvimucyate.
śṛṇvannetanmahātantraṁ karmabandhādvimucyate.
एतत्तन्त्रस्य पठनं श्रवणं पूजनं तथा ।
वन्दनं परमेशानि नृणां कैवल्यदायकम् ॥२०६॥
वन्दनं परमेशानि नृणां कैवल्यदायकम् ॥२०६॥
206. etattantrasya paṭhanaṁ śravaṇaṁ pūjanaṁ tathā ,
vandanaṁ parameśāni nṛṇāṁ kaivalyadāyakam.
vandanaṁ parameśāni nṛṇāṁ kaivalyadāyakam.
उक्तं बहुविधं तन्त्रमेकैकाख्यानसंयुतम् ।
सर्वधर्मान्वितं तन्त्रं नातःपरतरं क्वचित् ॥२०७॥
सर्वधर्मान्वितं तन्त्रं नातःपरतरं क्वचित् ॥२०७॥
207. uktaṁ bahuvidhaṁ tantramekaikākhyānasaṁyutam ,
sarvadharmānvitaṁ tantraṁ nātaḥparataraṁ kvacit.
sarvadharmānvitaṁ tantraṁ nātaḥparataraṁ kvacit.
पातालचक्रं भूचक्रज्योतिश्चक्रसमन्वितम् ।
परार्धमस्य यो वेत्ति स सर्वज्ञो न संशयः ॥२०८॥
परार्धमस्य यो वेत्ति स सर्वज्ञो न संशयः ॥२०८॥
208. pātālacakraṁ bhūcakrajyotiścakrasamanvitam ,
parārdhamasya yo vetti sa sarvajño na saṁśayaḥ.
parārdhamasya yo vetti sa sarvajño na saṁśayaḥ.
परार्धसहितं ग्रन्थमेनं जानन्नरो भवेत् ।
त्रिकालवार्तां त्रैलोक्यवृत्तान्तं कथितुं क्षमः ॥२०९॥
त्रिकालवार्तां त्रैलोक्यवृत्तान्तं कथितुं क्षमः ॥२०९॥
209. parārdhasahitaṁ granthamenaṁ jānannaro bhavet ,
trikālavārtāṁ trailokyavṛttāntaṁ kathituṁ kṣamaḥ.
trikālavārtāṁ trailokyavṛttāntaṁ kathituṁ kṣamaḥ.
सन्ति तन्त्राणि बहुधा शास्त्राणि विविधान्यपि ।
महानिर्वाणतन्त्रस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥२१०॥
महानिर्वाणतन्त्रस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥२१०॥
210. santi tantrāṇi bahudhā śāstrāṇi vividhānyapi ,
mahānirvāṇatantrasya kalāṁ nārhanti ṣoḍaśīm.
mahānirvāṇatantrasya kalāṁ nārhanti ṣoḍaśīm.
Links to all chapters:
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14 (current chapter)