Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महानिर्वाण-तन्त्रम्       mahānirvāṇa-tantram - chapter-14

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
आद्यशक्तेरनुष्ठानात् कृपया भूरिसाधनम् ।
कथितं मे कृपानाथ तृप्ताऽस्मि तव भावतः ॥१॥
1. ādyaśakteranuṣṭhānāt kṛpayā bhūrisādhanam ,
kathitaṁ me kṛpānātha tṛptā'smi tava bhāvataḥ.
1. ādyaśakteḥ anuṣṭhānāt kṛpayā bhūrisādhanam
kathitam me kṛpānātha tṛptā asmi tava bhāvataḥ
1. kṛpānātha ādyaśakteḥ anuṣṭhānāt kṛpayā
bhūrisādhanam me kathitam tava bhāvataḥ tṛptā asmi
1. O lord of grace, through the performance of the worship of the primal goddess, abundant spiritual practice has been told to me. I am satisfied through your disposition.
सचलस्येशलिङ्गस्य प्रतिष्ठाविधिरीरितः ।
अचलस्य प्रतिष्ठायां किं फलं विधिरेव कः ॥२॥
2. sacalasyeśaliṅgasya pratiṣṭhāvidhirīritaḥ ,
acalasya pratiṣṭhāyāṁ kiṁ phalaṁ vidhireva kaḥ.
2. sacalasya īśa-liṅgasya pratiṣṭhā-vidhiḥ īritaḥ
acalasya pratiṣṭhāyām kiṃ phalam vidhiḥ eva kaḥ
2. sacalasya īśa-liṅgasya pratiṣṭhā-vidhiḥ īritaḥ
acalasya pratiṣṭhāyām kim phalam vidhiḥ eva kaḥ
2. The procedure for the installation of a moving śivaliṅga has been described. What is the result in the installation of a non-moving one, and what indeed is the procedure?
कथ्यतां जगतां नाथ सविशेषेण साम्प्रतम् ।
इदं हि परमं तत्त्वं प्रष्टुं वद वृणोमि कम् ॥३॥
3. kathyatāṁ jagatāṁ nātha saviśeṣeṇa sāmpratam ,
idaṁ hi paramaṁ tattvaṁ praṣṭuṁ vada vṛṇomi kam.
3. kathyatām jagatām nātha sa-viśeṣeṇa sāmpratam
idam hi paramam tattvam praṣṭum vada vṛṇomi kam
3. jagatām nātha sāmpratam sa-viśeṣeṇa kathyatām
hi idam paramam tattvam praṣṭum vada kam vṛṇomi
3. O lord of the worlds, tell me now in detail. This indeed is the supreme truth to be asked about. Tell me, whom do I choose?
त्वत्तः को वास्ति सर्वज्ञो दयालुः सर्वविद्विभुः ।
आशुतोषो दीननाथो ममाऽनन्दविबर्धनः ॥४॥
4. tvattaḥ ko vāsti sarvajño dayāluḥ sarvavidvibhuḥ ,
āśutoṣo dīnanātho mamā'nandavibardhanaḥ.
4. tvattaḥ kaḥ vā asti sarvajñaḥ dayāluḥ sarvavid
vibhuḥ āśutoṣo dīnanātho mama ānandavibardhanaḥ
4. tvattaḥ sarvajñaḥ dayāluḥ sarvavid vibhuḥ āśutoṣaḥ
dīnanāthaḥ mama ānandavibardhanaḥ kaḥ vā asti
4. Aside from you, who indeed is all-knowing, compassionate, all-seeing, omnipresent, easily pleased, the protector of the distressed, and the enhancer of my joy?
शिवलिङ्गस्थापनस्य माहात्म्यं किं ब्रवीमि ते ।
यत्स्थापनान्महापापैर्मुक्तो याति परं पदम् ॥५॥
5. śivaliṅgasthāpanasya māhātmyaṁ kiṁ bravīmi te ,
yatsthāpanānmahāpāpairmukto yāti paraṁ padam.
5. śivaliṅgasthāpanasya māhātmyaṃ kiṃ bravīmi te
yatsthāpanāt mahāpāpaiḥ muktaḥ yāti paraṃ padam
5. te śivaliṅgasthāpanasya māhātmyaṃ kiṃ bravīmi
yat sthāpanāt muktaḥ mahāpāpaiḥ paraṃ padam yāti
5. What can I tell you about the greatness of establishing a śivaliṅga? Through its establishment, a person, freed from great sins, attains the supreme state.
स्वर्णपूर्णमहीदानाद्वाजिमेधायुतार्जनात् ।
निस्तोये तोयकरणात् दीनार्तपरितोषणात् ॥६॥
6. svarṇapūrṇamahīdānādvājimedhāyutārjanāt ,
nistoye toyakaraṇāt dīnārtaparitoṣaṇāt.
6. suvarṇapūrṇamahīdānāt vājimedhāyutārjanāt
nistoye toyakaraṇāt dīnārtaparitoṣaṇāt
6. suvarṇapūrṇamahīdānāt vājimedhāyutārjanāt
nistoye toyakaraṇāt dīnārtaparitoṣaṇāt
6. (A person attains a result) greater than giving the earth filled with gold, greater than acquiring ten thousand horse sacrifices, greater than providing water in a waterless place, and greater than satisfying the destitute and the afflicted.
यत् फलं लभते मर्त्यस्तस्मात् कोटिगुणं फलम् ।
शिवलिङ्गप्रतिष्ठायां लभते नात्र संशयः ॥७॥
7. yat phalaṁ labhate martyastasmāt koṭiguṇaṁ phalam ,
śivaliṅgapratiṣṭhāyāṁ labhate nātra saṁśayaḥ.
7. yat phalam labhate martyaḥ tasmāt koṭiguṇam phalam
śivaliṅgapratiṣṭhāyām labhate na atra saṃśayaḥ
7. martyaḥ yat phalam labhate tasmāt koṭiguṇam phalam śivaliṅgapratiṣṭhāyām labhate,
atra saṃśayaḥ na
7. Whatever fruit a mortal attains, a million times greater fruit than that he obtains in the installation of a śivaliṅga. There is no doubt here.
लिङ्गरूपी महादेवो यत्र तिष्ठति कालिके ।
तत्र ब्रह्मा च विष्णुश्च सेन्द्रास्तिष्ठन्ति देवताः ॥८॥
8. liṅgarūpī mahādevo yatra tiṣṭhati kālike ,
tatra brahmā ca viṣṇuśca sendrāstiṣṭhanti devatāḥ.
8. liṅgarūpī mahādevo yatra tiṣṭhati kālike tatra
brahmā ca viṣṇuśca sa-indrāḥ tiṣṭhanti devatāḥ
8. he kālike yatra mahādevaḥ liṅgarūpī tiṣṭhati tatra
brahmā ca viṣṇuḥ ca sa-indrāḥ devatāḥ tiṣṭhanti
8. O Kālikā, wherever Mahādeva resides in the form of a liṅga, there Brahmā, Viṣṇu, and the divine beings along with Indra reside.
सार्धत्रिकोटितीर्थानि दृष्टादृष्टानि यानि च ।
पुण्यक्षेत्राणि सर्वाणि वर्तन्ते शिवसन्निधौ ॥९॥
9. sārdhatrikoṭitīrthāni dṛṣṭādṛṣṭāni yāni ca ,
puṇyakṣetrāṇi sarvāṇi vartante śivasannidhau.
9. sārdha-tri-koṭi-tīrthāni dṛṣṭā-adṛṣṭāni yāni ca
puṇya-kṣetrāṇi sarvāṇi vartante śiva-sannidhau
9. yāni sārdha-tri-koṭi-tīrthāni dṛṣṭā-adṛṣṭāni ca
sarvāṇi puṇya-kṣetrāṇi vartante śiva-sannidhau
9. All the three and a half crore tīrthas, both visible and invisible, and all sacred places exist in the presence of Śiva.
लिङ्गरूपधरं शम्भुं परितो दिग्विदिक्षु च ।
शतहस्तप्रमाणेन शिवक्षेत्रं प्रकीर्तितम् ॥१०॥
10. liṅgarūpadharaṁ śambhuṁ parito digvidikṣu ca ,
śatahastapramāṇena śivakṣetraṁ prakīrtitam.
10. liṅgarūpadharam śambhum paritas dikvidikṣu ca
śatahastapramāṇena śivakṣetram prakīrtitam
10. śambhum liṅgarūpadharam paritas dikvidikṣu ca
śatahastapramāṇena śivakṣetram prakīrtitam
10. The domain of Śiva, taking the form of a liṅga, is declared to extend a hundred cubits all around in the cardinal and intermediate directions.
ईशक्षेत्रं महापुण्यं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् ।
यत्राऽमरा विराजन्ते सर्वतीर्थानि सर्वदा ॥११॥
11. īśakṣetraṁ mahāpuṇyaṁ sarvatīrthottamottamam ,
yatrā'marā virājante sarvatīrthāni sarvadā.
11. īśakṣetram mahāpuṇyam sarvatīrthottamottamam
yatra amarā virājante sarvatīrthāni sarvadā
11. mahāpuṇyam sarvatīrthottamottamam īśakṣetram
yatra amarā sarvatīrthāni ca sarvadā virājante
11. The domain of Īśa is supremely holy and the very best among all sacred places, where immortals and all holy waters constantly shine in all their glory.
क्षणमात्रं शिवक्षेत्रे यो वसेद्भावतत्परः ।
स सर्वपापनिर्मुक्तो यात्यन्ते शङ्करालयम् ॥१२॥
12. kṣaṇamātraṁ śivakṣetre yo vasedbhāvatatparaḥ ,
sa sarvapāpanirmukto yātyante śaṅkarālayam.
12. kṣaṇamātram śivakṣetre yaḥ vaset bhāvatatparaḥ
saḥ sarvapāpanirmuktaḥ yāti ante śaṅkarālayam
12. yaḥ bhāvatatparaḥ kṣaṇamātram śivakṣetre vaset
saḥ sarvapāpanirmuktaḥ ante śaṅkarālayam yāti
12. Whoever dwells in a sacred place of Śiva even for a mere moment, devoted at heart - he, freed from all sins, goes at the end to the abode of Śaṅkara.
अत्र यत् क्रियते कर्म स्वल्पं वा बहुलं तथा ।
प्रभावाद्धूर्जटेस्तत्तत्कोटिकोटिगुणं भवेत् ॥१३॥
13. atra yat kriyate karma svalpaṁ vā bahulaṁ tathā ,
prabhāvāddhūrjaṭestattatkoṭikoṭiguṇaṁ bhavet.
13. atra yat kriyate karma svalpam vā bahulam tathā
prabhāvāt dhūrjaṭeḥ tat tat koṭikoṭiguṇam bhavet
13. atra yat karma svalpam vā bahulam tathā kriyate
tat tat dhūrjaṭeḥ prabhāvāt koṭikoṭiguṇam bhavet
13. Whatever action is performed here, whether small or abundant, becomes a hundred million times greater through the majesty of Dhūrjaṭi (Śiva).
यत्र तत्र कृतात् पापान्मुच्यते शिवसन्निधौ ।
शैवक्षेत्रे कृतं पापं वज्रलेपसमं प्रिये ॥१४॥
14. yatra tatra kṛtāt pāpānmucyate śivasannidhau ,
śaivakṣetre kṛtaṁ pāpaṁ vajralepasamaṁ priye.
14. yatra tatra kṛtāt pāpāt mucyate śivasannidhau
śaivakṣetre kṛtaṃ pāpaṃ vajralepasamaṃ priye
14. priye yatra tatra kṛtāt pāpāt śivasannidhau mucyate
śaivakṣetre kṛtaṃ pāpaṃ vajralepasamaṃ (bhavati)
14. O dear one, whatever sin one has committed anywhere, one is freed from it in the presence of Śiva, but a sin committed in a sacred place of Śiva becomes firmly fixed like adamant.
पुरश्चर्यां जपं दानं श्राद्धं तर्पणमेव च ।
यत् करोति शिवक्षेत्रे तदनन्ताय कल्पते ॥१५॥
15. puraścaryāṁ japaṁ dānaṁ śrāddhaṁ tarpaṇameva ca ,
yat karoti śivakṣetre tadanantāya kalpate.
15. puraścaryām japam dānam śrāddham tarpanam eva
ca yat karoti śivakṣetre tat anantāya kalpate
15. śivakṣetre yat puraścaryām japaṃ dānam śrāddham tarpanam eva ca karoti,
tat anantāya kalpate
15. Whatever preparatory spiritual practice (puraścaryā), japa recitation, charity, śrāddha ritual, and tarpaṇa offering a person performs in a sacred place of Śiva, that yields infinite results.
पुरश्चर्याशतं कृत्वा ग्रहे शशिदिनेशयोः ।
यत् फलं तदवाप्नोति सकृज्जप्त्वा शिवान्तिके ॥१६॥
16. puraścaryāśataṁ kṛtvā grahe śaśidineśayoḥ ,
yat phalaṁ tadavāpnoti sakṛjjaptvā śivāntike.
16. puraścaryāśataṃ kṛtvā grahe śaśidineśayoḥ yat
phalaṃ tat avāpnoti sakṛt japtvā śivāntike
16. śaśidineśayoḥ grahe puraścaryāśataṃ kṛtvā
śivāntike sakṛt japtvā yat phalaṃ tat avāpnoti
16. During an eclipse of the sun and the moon, after performing a hundred preparatory spiritual practices (puraścaryā), whatever fruit a person obtains, that very same result he attains by reciting a mantra just once in the presence of Śiva.
गयागङ्गाप्रयागेषु कोटिपिण्डप्रदो नरः ।
यत् प्राप्नोति तदत्रैव सकृत् पिण्डप्रदानतः ॥१७॥
17. gayāgaṅgāprayāgeṣu koṭipiṇḍaprado naraḥ ,
yat prāpnoti tadatraiva sakṛt piṇḍapradānataḥ.
17. gayāgaṅgāprayāgeṣu koṭipiṇḍapradaḥ naraḥ yat
prāpnoti tat atra eva sakṛt piṇḍapradānataḥ
17. gayāgaṅgāprayāgeṣu koṭipiṇḍapradaḥ naraḥ yat
prāpnoti tat atra eva sakṛt piṇḍapradānataḥ
17. Whatever fruit a person obtains by offering ten million piṇḍa offerings at Gayā, Gaṅgā, and Prayāga, that very same result he attains right here merely by a single piṇḍa offering.
अतिपातकिनो ये च महापातकिनश्च ये ।
शैवतीर्थे कृतश्राधास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥१८॥
18. atipātakino ye ca mahāpātakinaśca ye ,
śaivatīrthe kṛtaśrādhāste'pi yānti parāṁ gatim.
18. atipātakinaḥ ye ca mahāpātakinaḥ ca ye
śaivatīrthe kṛtaśrāddhāḥ te api yānti parām gatim
18. ye atipātakinaḥ ca ye mahāpātakinaḥ śaivatīrthe
kṛtaśrāddhāḥ te api parām gatim yānti
18. Those who are guilty of extremely heinous sins and those who have committed great sins, having performed the śrāddha ritual in a sacred place of Śiva, they too attain the supreme state.
लिङ्गरूपी जगन्नाथो वेद्यां श्रीदुर्गया सह ।
यत्रास्ति तत्र तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश ॥१९॥
19. liṅgarūpī jagannātho vedyāṁ śrīdurgayā saha ,
yatrāsti tatra tiṣṭhanti bhuvanāni caturdaśa.
19. liṅgarūpī jagannāthaḥ vedyām śrīdurgayā saha
yatra asti tatra tiṣṭhanti bhuvanāni caturdaśa
19. yatra liṅgarūpī jagannāthaḥ śrīdurgayā saha
vedyām asti tatra caturdaśa bhuvanāni tiṣṭhanti
19. Where Jagannātha, taking the form of a liṅga, resides on the altar along with Śrī Durgā, there the fourteen worlds abide.
स्थापितेशस्य माहात्म्यं किञ्चिदेतत् प्रकाशितम् ।
अनादिभूतभूतेशमहिमा वागगोचरः ॥२०॥
20. sthāpiteśasya māhātmyaṁ kiñcidetat prakāśitam ,
anādibhūtabhūteśamahimā vāgagocaraḥ.
20. sthāpiteśasya māhātmyam kiñcid etat prakāśitam
anādibhūtabhūteśamahimā vāgagocaraḥ
20. etat sthāpiteśasya māhātmyam kiñcid prakāśitam
anādibhūtabhūteśamahimā vāgagocaraḥ
20. This small aspect of the majesty of the installed Īśa has been explained. The greatness of the lord of all beings, who is eternal and beginningless, is beyond the reach of words.
महापीठे तवाऽर्चायामस्पृश्यस्पर्शदूषणम् ।
विद्यते विद्यते नैतल्लिङ्गरूपधरे हरे ॥२१॥
21. mahāpīṭhe tavā'rcāyāmaspṛśyasparśadūṣaṇam ,
vidyate vidyate naitalliṅgarūpadhare hare.
21. mahāpīṭhe tava arcāyām aspṛśyasparśadūṣanam
vidyate vidyate na etat liṅgarūpadhare hare
21. mahāpīṭhe tava arcāyām aspṛśyasparśadūṣanam
na vidyate vidyate etat liṅgarūpadhare hare
21. In your great shrine and in your worship, O Hara who bear the form of a liṅga, there is no blemish whatsoever caused by touching that which should not be touched.
यथा चक्रार्चने देवि कोऽपि दोषो न विद्यते ।
शिवक्षेत्रे महतीर्थे तथा जानीहि कालिके ॥२२॥
22. yathā cakrārcane devi ko'pi doṣo na vidyate ,
śivakṣetre mahatīrthe tathā jānīhi kālike.
22. yathā cakra-arcane devi kaḥ api doṣaḥ na vidyate
śiva-kṣetre mahā-tīrthe tathā jānīhi kālike
22. devi kālike,
yathā cakra-arcane kaḥ api doṣaḥ na vidyate,
tathā mahā-tīrthe śiva-kṣetre jānīhi
22. O goddess Kālikā, just as no blemish whatsoever exists in the worship of the cakra, know it to be exactly the same in the great sacred place of Śiva.
बहुनात्र किमुक्तेन तवाग्रे सत्यमुच्यते ।
प्रभावः शिवलिङ्गस्य मया वक्तुं न शक्यते ॥२३॥
23. bahunātra kimuktena tavāgre satyamucyate ,
prabhāvaḥ śivaliṅgasya mayā vaktuṁ na śakyate.
23. bahunā atra kim uktena tava agre satyam ucyate
prabhāvaḥ śiva-liṅgasya mayā vaktum na śakyate
23. atra bahunā uktena kim,
tava agre satyam ucyate,
śiva-liṅgasya prabhāvaḥ mayā vaktum na śakyate
23. What is the use of speaking much here - the truth is told before you, the majesty of the liṅga of Śiva cannot be described by me.
अयुक्तवेदिकं लिङ्गं युक्तं वेदिकयाऽपि वा ।
साधकः पूजयेद्भक्त्या स्वाभीष्टफलसिद्धये ॥२४॥
24. ayuktavedikaṁ liṅgaṁ yuktaṁ vedikayā'pi vā ,
sādhakaḥ pūjayedbhaktyā svābhīṣṭaphalasiddhaye.
24. ayuktavedikaṃ liṅgaṃ yuktaṃ vedikayā api vā
sādhakaḥ pūjayet bhaktyā sva-abhīṣṭa-phala-siddhaye
24. sādhakaḥ ayuktavedikaṃ yuktaṃ vedikayā api vā
liṅgaṃ sva-abhīṣṭa-phala-siddhaye bhaktyā pūjayet
24. A practitioner should worship the liṅga, whether unassociated with a pedestal or associated with one, with devotion for the attainment of his desired fruit.
प्रतिष्ठापूर्वसायाह्ने देवतां योऽधिवासयेत् ।
सोऽश्वमेधायुतफलं लभते साधकोत्तमः ॥२५॥
25. pratiṣṭhāpūrvasāyāhne devatāṁ yo'dhivāsayet ,
so'śvamedhāyutaphalaṁ labhate sādhakottamaḥ.
25. pratiṣṭhā-pūrva-sāyāhne devatāṃ yaḥ adhivāsayet
saḥ aśvamedha-ayuta-phalaṃ labhate sādhaka-uttamaḥ
25. yaḥ pratiṣṭhā-pūrva-sāyāhne devatāṃ adhivāsayet
saḥ sādhaka-uttamaḥ aśvamedha-ayuta-phalaṃ labhate
25. That best among practitioners who causes the deity to be indwelt with vital presence on the evening prior to installation obtains the fruit of ten thousand horse sacrifices.
मही गन्धः शिला धान्यं दूर्वा पुष्पं फलं दधि ।
घृतं स्वस्तिकसिन्दूरं शङ्खकज्जलरोचनाः ॥२६॥
26. mahī gandhaḥ śilā dhānyaṁ dūrvā puṣpaṁ phalaṁ dadhi ,
ghṛtaṁ svastikasindūraṁ śaṅkhakajjalarocanāḥ.
26. mahī gandhaḥ śilā dhānyam dūrvā puṣpam phalam
dadhi ghṛtam svastikasindūram śaṅkhakajjararocanāḥ
26. mahī gandhaḥ śilā dhānyam dūrvā puṣpam phalam
dadhi ghṛtam svastikasindūram śaṅkhakajjararocanāḥ
26. Earth, fragrant substance, stone, grain, dūrvā grass, flowers, fruit, curds, ghee, svastika (auspicious symbol), vermilion, conch shell, lampblack, and rocanā (yellow pigment) -
सिद्धार्थं काञ्चनं रौप्यं ताम्रं दीपश्च दर्पणम् ।
अधिवासविधौ विंशद्द्रव्याण्येतानि योजयेत् ॥२७॥
27. siddhārthaṁ kāñcanaṁ raupyaṁ tāmraṁ dīpaśca darpaṇam ,
adhivāsavidhau viṁśaddravyāṇyetāni yojayet.
27. siddhārtham kāñcanam raupyam tāmram dīpaḥ ca darpaṇam
adhivāsavidhau viṃśat dravyāṇi etāni yojayet
27. etāni viṃśat dravyāṇi adhivāsavidhau yojayet -
siddhārtham kāñcanam raupyam tāmram dīpaḥ ca darpaṇam
27. Mustard seeds, gold, silver, copper, a lamp, and a mirror - one should employ these twenty substances in the adhivāsa ritual.
प्रत्येकं द्रव्यमादाय मायया ब्रह्मविद्यया ।
अनेनाऽमुष्यपदतः शुभमस्त्वधिवासनम् ॥२८॥
28. pratyekaṁ dravyamādāya māyayā brahmavidyayā ,
anenā'muṣyapadataḥ śubhamastvadhivāsanam.
28. प्रत्येकम् द्रव्यम् आदाय मायया ब्रह्मविद्यया
अनेन अमुष्य पदतः शुभम् अस्तु अधिवासनम्
28. प्रत्येकं द्रव्यम् आदाय मायया ब्रह्मविद्यया
अनेन अमुष्य पदतः अधिवासनम् शुभम् अस्तु
28. Taking each substance one by one, with māyā and brahma-vidyā, through this formula ending with the name of the recipient, may the adhivāsa consecration be auspicious.
इति स्पृशेत् साध्यभालं मह्याद्यैः सर्ववस्तुभिः ।
ततः प्रशस्तिपात्रेण त्रिधैवमधिवासयेत् ॥२९॥
29. iti spṛśet sādhyabhālaṁ mahyādyaiḥ sarvavastubhiḥ ,
tataḥ praśastipātreṇa tridhaivamadhivāsayet.
29. इति स्पृशेत् साध्यभालम् मही-आद्यैः सर्व-वस्तुभिः
ततः प्रशस्ति-पात्रेण त्रिधा एवम् अधिवासयेत्
29. इति मह्याद्यैः सर्ववस्तुभिः साध्यभालं स्पृशेत्
ततः प्रशस्तिपात्रेण एवम् त्रिधा अधिवासयेत्
29. Thus, one should touch the forehead of the subject with all those substances beginning with earth, and then perform the adhivāsa consecration in this manner threefold with a suitable vessel.
अनेन विधिना देवम्धिवास्य विधानवित् ।
गृहदानविधानेन दुग्धाद्यैः स्नापयेत्ततः ॥३०॥
30. anena vidhinā devamdhivāsya vidhānavit ,
gṛhadānavidhānena dugdhādyaiḥ snāpayettataḥ.
30. anena vidhinā devam adhivāsya vidhānavit
gṛhadānavidhāneṇa dugdhādyaiḥ snāpayet tataḥ
30. vidhānavit anena vidhinā devam adhivāsya
gṛhadānavidhānena tataḥ dugdhādyaiḥ snāpayet
30. Having thus consecrated the deity according to the prescription, the ritual expert should bathe him with milk and other substances following the procedure for house donation.
सम्मार्ज्य वाससा लिङ्गं स्थापयित्वाऽसनोपरि ।
पूजानुष्ठानविधिना गणेशादीन् समर्चयेत् ॥३१॥
31. sammārjya vāsasā liṅgaṁ sthāpayitvā'sanopari ,
pūjānuṣṭhānavidhinā gaṇeśādīn samarcayet.
31. sammārjya vāsasā liṅgam sthāpayitvā asanopari
pūjānuṣṭhānavidinā gaṇeśādīn samarcayet
31. vāsasā liṅgam sammārjya asanopari sthāpayitvā
pūjānuṣṭhānavidinā gaṇeśādīn samarcayet
31. Having wiped the liṅga with a cloth and placed it upon the seat, one should worship Ganesha and other deities according to the ritual procedure of worship.
प्रणवेन करन्यासौ प्राणायामं विधाय च ।
ध्यायेत् सदाशिवं शान्तं चन्द्रकोटिसमप्रभम् ॥३२॥
32. praṇavena karanyāsau prāṇāyāmaṁ vidhāya ca ,
dhyāyet sadāśivaṁ śāntaṁ candrakoṭisamaprabham.
32. praṇavena kara-nyāsau prāṇāyāmaṃ vidhāya ca
dhyāyet sadāśivaṃ śāntaṃ candra-koṭi-sama-prabham
32. praṇavena kara-nyāsau prāṇāyāmaṃ ca vidhāya
candra-koṭi-sama-prabham śāntaṃ sadāśivaṃ dhyāyet
32. Performing hand placements and breath control with the praṇava mantra, one should meditate on Sadāśiva, who is peaceful, possesses the radiance of ten million moons,
व्याघ्रचर्मपरीधानं नागयज्ञोपवीतिनम् ।
विभूतिलिप्तसर्वाङ्गं नागालङ्कारभूषितम् ॥३३॥
33. vyāghracarmaparīdhānaṁ nāgayajñopavītinam ,
vibhūtiliptasarvāṅgaṁ nāgālaṅkārabhūṣitam.
33. vyāghra-carma-paridhānaṃ nāga-yajñopavītinam
vibhūti-lipta-sarvāṅgaṃ nāgālaṅkāra-bhūṣitam
33. (taṃ) vyāghra-carma-paridhānaṃ nāga-yajñopavītinam
vibhūti-lipta-sarvāṅgaṃ nāgālaṅkāra-bhūṣitam (dhyāyet)
33. (He should meditate upon him) wearing a tiger skin as a garment, wearing serpents as a sacred thread, whose entire body is smeared with sacred ash, and who is adorned with serpent ornaments.
धूम्रपीतारुणश्वेतरक्तैः पञ्चभिराननैः ।
युक्तं त्रिनयनं बिभ्रज्जटाजूटधरं विभुम् ॥३४॥
34. dhūmrapītāruṇaśvetaraktaiḥ pañcabhirānanaiḥ ,
yuktaṁ trinayanaṁ bibhrajjaṭājūṭadharaṁ vibhum.
34. dhūmrapītāruṇaśvetaraktaiḥ pañcabhirānanaiḥ
yuktaṃ trinayanaṃ bibhrajjaṭājūṭadharaṃ vibhum
34. vibhum dhūmrapītāruṇaśvetaraktaiḥ pañcabhir
ānanaiḥ yuktaṃ trinayanaṃ jaṭājūṭadharaṃ bibhram
34. (He should meditate upon the lord) who possesses five faces that are smoky, yellow, tawny, white, and red, who has three eyes, who bears a knotted mass of hair, and who is all-pervading,
गङ्गाधरं दशभुजं शशिशोभितमस्तकम् ।
कपालं पावकं पाशं पिनाकं परशुं करैः ॥३५॥
35. gaṅgādharaṁ daśabhujaṁ śaśiśobhitamastakam ,
kapālaṁ pāvakaṁ pāśaṁ pinākaṁ paraśuṁ karaiḥ.
35. gaṅgādharaṃ daśabhujaṃ śaśiśobhitamastakam
kapālaṃ pāvakaṃ pāśaṃ pinākaṃ paraśuṃ karaiḥ
35. gaṅgādharaṃ daśabhujaṃ śaśiśobhitamastakaṃ karaiḥ
kapālaṃ pāvakaṃ pāśaṃ pinākaṃ paraśuṃ (bibhrantam)
35. (holding) in his hands Gangādhara (bearer of the Ganges), ten-armed, whose head is adorned with the moon, a skull, fire, a noose, the Pināka bow, and an axe,
वामैर्दधानं दक्षैश्च शूलं वज्राङ्कुशं शरम् ।
वरञ्च बिभ्रतं सर्वैर्देवैर्मुनिवरैः स्तुतम् ॥३६॥
36. vāmairdadhānaṁ dakṣaiśca śūlaṁ vajrāṅkuśaṁ śaram ,
varañca bibhrataṁ sarvairdevairmunivaraiḥ stutam.
36. vāmais dadhānaṃ dakṣaiś ca śūlaṃ vajrāṅkuśaṃ śaram
varaṃ ca bibhrataṃ sarvair devair munivaraiḥ stutam
36. sarvair devair munivaraiḥ stutaṃ vāmais ca dakṣaiḥ
śūlaṃ vajrāṅkuśaṃ śaraṃ varaṃ ca dadhānaṃ bibhrataṃ ca
36. (holding) with his left hands and right hands the trident, the thunderbolt, the goad, an arrow, and also bestowing boons, - (he) who is praised by all the divine beings and foremost munis,
परमानन्दसन्दोहोल्लसत्कुटिललोचनम् ।
हिमकुन्देन्दुसङ्काशं वृषासनविराजितम् ॥३७॥
37. paramānandasandohollasatkuṭilalocanam ,
himakundendusaṅkāśaṁ vṛṣāsanavirājitam.
37. paramānandasandohollasatkuṭilalocanam
himakundendusaṅkāśaṃ vṛṣāsanavirājitam
37. paramānandasandohollasatkuṭilalocanaṃ
himakundendusaṅkāśaṃ vṛṣāsanavirājitam
37. (he) whose slightly curved eyes shine with an outpouring of supreme bliss, who resembles snow, the kunda flower, and the moon, and who is resplendent upon a bull as his seat,
परितः सिद्धगन्धर्वैरप्सरोभिरहर्निशम् ।
गीयमानमुमाकान्तमेकान्तशरणप्रियम् ॥३८॥
38. paritaḥ siddhagandharvairapsarobhiraharniśam ,
gīyamānamumākāntamekāntaśaraṇapriyam.
38. paritaḥ siddha-gandharvail apsarobhir aharniśam
gīyamānam umākāntam ekānta-śaraṇa-priyam
38. siddha-gandharvaiḥ apsarobhiḥ ca paritaḥ
aharniśam gīyamānam umākāntam ekānta-śaraṇa-priyam
38. (He should meditate upon him) who is sung to day and night all around by siddhas, gandharvas, and apsaras, who is the beloved of Umā, and who is dear to those who have taken exclusive refuge in him.
इति ध्यात्वा महेशानं मानसैरुपचारकैः ।
संपूज्याऽवाह्य तल्लिङ्गे यजेच्चक्त्या विधानतः ॥३९॥
39. iti dhyātvā maheśānaṁ mānasairupacārakaiḥ ,
saṁpūjyā'vāhya talliṅge yajeccaktyā vidhānataḥ.
39. iti dhyātvā mahéśānam mānasair upacārakaḥ saṃpūjyā
āvāhya tat-liṅge yajet ca śaktyā vidhānataḥ
39. iti maheśānam dhyātvā mānasaiḥ upacārakaiḥ sampūjya
āvāhya ca tat-liṅge śaktyā vidhānataḥ yajet
39. Thus meditating upon Maheśāna, and having worshipped him with mental offerings, having invoked him into that liṅga, one should worship him according to one's capacity and in accordance with the scriptural prescription.
आसनाद्युपचाराणां दाने मन्त्राः पुरोदिताः ।
मूलमत्र मनुं वक्ष्ये महेशस्य महात्मनः ॥४०॥
40. āsanādyupacārāṇāṁ dāne mantrāḥ puroditāḥ ,
mūlamatra manuṁ vakṣye maheśasya mahātmanaḥ.
40. āsanādi-upacārāṇām dāne mantrāḥ puraḥ uditāḥ
mūlamantraṃ manuṃ vakṣye maheśasya mahātmanaḥ
40. āsanādi-upacārāṇām dāne mantrāḥ puraḥ uditāḥ,
mahātmanaḥ maheśasya mūlamantraṃ manuṃ vakṣye
40. The mantras for offering seats and other articles have been stated previously. Now I will declare the principal mantra of the great lord Maheśa.
माया तारः शब्दबीजं सन्ध्यर्णान्ताक्षरान्वितम् ।
अर्धेन्दुबिन्दुभूषाढ्यं शिवबीजं प्रकीर्तितम् ॥४१॥
41. māyā tāraḥ śabdabījaṁ sandhyarṇāntākṣarānvitam ,
ardhendubindubhūṣāḍhyaṁ śivabījaṁ prakīrtitam.
41. māyā tāraḥ śabdabījam sandhyarṇānta-akṣara-anvitam
ardhendu-bindu-bhūṣāḍhyam śivabījam prakīrtitam
41. māyā tāraḥ śabdabījam sandhyarṇānta-akṣara-anvitam
ardhendu-bindu-bhūṣāḍhyam śivabījam prakīrtitam
41. Māyā (the bīja syllable hrīṃ or māyā), Tāra (om), śabdabīja, combined with the final letters of the sandhi syllables, adorned with the half-moon and the bindu, is declared to be the seed mantra of Śiva.
सुगन्धिपुष्पमाल्येन वाससाऽच्चाद्य शङ्करम् ।
निवेश्य दिव्यशय्यायां देवीमेवं विशोधयेत् ॥४२॥
42. sugandhipuṣpamālyena vāsasā'ccādya śaṅkaram ,
niveśya divyaśayyāyāṁ devīmevaṁ viśodhayet.
42. sugandhipuṣpamālyena vāsasā āchādya śaṅkaram
niveśya divyaśayyāyāṃ devīm evam viśodhayet
42. śaṅkaram sugandhipuṣpamālyena vāsasā ca āchādya
divyaśayyāyāṃ niveśya devīm evam viśodhayet
42. Having covered Śaṅkara with a garment and with garlands of fragrant flowers, and having placed him upon a divine bed, one should purify the goddess in this manner.
वेद्यां प्रपूजयेद्देवीमेवमेव विधानतः ।
माययाऽत्र करन्यासौ प्राणायामं समाचरेत् ॥४३॥
43. vedyāṁ prapūjayeddevīmevameva vidhānataḥ ,
māyayā'tra karanyāsau prāṇāyāmaṁ samācaret.
43. vedyām prapūjayed devīm evam eva vidhānataḥ
māyayā atra karanyāsau prāṇāyāmam samācaret
43. vedyām evam eva devīm prapūjayet atra
māyayā karanyāsau prāṇāyāmam ca samācaret
43. One should worship the goddess in precisely the same manner upon the altar. Here, using the māyā mantra, one should perform hand placements and breath control.
उद्यद्भानुसहस्रकान्तिममलां वह्न्यर्कचन्द्रेक्षणाम् मुक्तायन्त्रितहेमकुण्डललसत्स्मेराननाम्भोरुहाम् ।
हस्ताब्जैरभयं वरञ्च दधतीं चक्रं तथाब्जं दधत् पीनोत्तुङ्गपयोधरां भयहरां पीताम्बरां चिन्तये ॥४४॥
44. udyadbhānusahasrakāntimamalāṁ vahnyarkacandrekṣaṇām muktāyantritahemakuṇḍalalasatsmerānanāmbhoruhām ,
hastābjairabhayaṁ varañca dadhatīṁ cakraṁ tathābjaṁ dadhat pīnottuṅgapayodharāṁ bhayaharāṁ pītāmbarāṁ cintaye.
44. udyadbhānusahasrakāntim amalām vahnyarkacandrekṣaṇām
muktāyantritahemakuṇḍalasalatsmerānanāmbhoruhām
hastābjairabhayaṃ varaṃ ca dadhatīṃ cakraṃ tathābjaṃ
dadhat pīnottuṅgapayodharāṃ bhayaharām pītāmbarāṃ cintaye
44. udyadbhānusahasrakāntim amalām vahnyarkacandrekṣaṇām
muktāyantritahemakuṇḍalasalatsmerānanāmbhoruhām hastābjaiḥ
abhayaṃ varaṃ ca dadhatīṃ cakraṃ tathā abjaṃ
dadhat pīnottuṅgapayodharāṃ bhayaharām pītāmbarāṃ cintaye
44. (One should meditate upon the goddess) who possesses the brilliance of a thousand rising suns, who is stainless, who has fire, the sun, and the moon as her eyes, whose lotus-like face shines with a smiling expression adorned with golden earrings fastened with pearls, who holds fearlessness and a boon with her lotus-like hands, who likewise bears a discus and a lotus, who has full and lofty breasts, who removes fear, and who is clad in yellow garments.
इति ध्यात्वा महादेवीं पूजयेन्निजशक्तितः ।
ततस्तु दश दिक्पालान् वृषभञ्च समर्चयेत् ॥४५॥
45. iti dhyātvā mahādevīṁ pūjayennijaśaktitaḥ ,
tatastu daśa dikpālān vṛṣabhañca samarcayet.
45. iti dhyātvā mahādevīṃ pūjayen-nijaśaktitaḥ
tataḥ tu daśa dikpālān vṛṣabhaṃ ca samarcayet
45. iti dhyātvā mahādevīṃ nijaśaktitaḥ pūjayet
tataḥ tu daśa dikpālān vṛṣabhaṃ ca samarcayet
45. Having meditated upon the great goddess in this manner, one should worship her according to one's capacity. Then, thereafter, one should also properly worship the ten guardians of the directions and the bull.
भगवत्या मनुं वक्ष्ये
येनाऽराध्या जगन्मयी ॥४६॥
46. bhagavatyā manuṁ vakṣye
yenā'rādhyā jaganmayī.
46. bhagavatyā manuṃ vakṣye
yenā-ārādhyā jaganmayī
46. bhagavatyā manuṃ vakṣye
yena ārādhyā jaganmayī
46. (I) will declare the mantra of the goddess, by which the one who is the embodiment of the universe is propitiated.
मायां लक्ष्मीं समुच्चार्य थान्तं षष्ठस्वरान्वितम् ।
बिन्दुयुक्तं तदन्ते च योजयेद्वह्निवल्लभाम् ॥४७॥
47. māyāṁ lakṣmīṁ samuccārya thāntaṁ ṣaṣṭhasvarānvitam ,
binduyuktaṁ tadante ca yojayedvahnivallabhām.
47. māyām lakṣmīm samuccārya tha-antam ṣaṣṭhasvarānvitam
binduyuktam tat-ante ca yojayet-vahnivallabhām
47. māyām lakṣmīm samuccārya tha-antam ṣaṣṭhasvarānvitam
binduyuktam ca tat-ante vahnivallabhām yojayet
47. Having uttered māyā (the bīja hrīṃ) and lakṣmī (the bīja śrīṃ), and having added the letter ending in tha (namely tha, i.e., th) combined with the sixth vowel (u, forming thu), adorned with the bindu, at the very end one should join vahnivallabhā (svāhā).
पूर्ववत् स्थापयन् देवीं सर्वदेवबलिं हरेत् ।
दधियुक्तमाषभक्तं शर्करादिसमन्वितम् ॥४८॥
48. pūrvavat sthāpayan devīṁ sarvadevabaliṁ haret ,
dadhiyuktamāṣabhaktaṁ śarkarādisamanvitam.
48. pūrvavat sthāpayan devīṃ sarvadevabaliṃ haret
dadhiyuktamāṣabhaktaṃ śarkarādisamanvitam
48. pūrvavat devīṃ sthāpayan dadhiyuktamāṣabhaktaṃ
śarkarādisamanvitam sarvadevabaliṃ haret
48. Placing the goddess as before, one should offer the bali (offering) for all deities, consisting of rice mixed with black gram and curds, along with sugar and other items.
ऐशान्यां बलिमादाय वारुणेन विशोधयेत् ।
संपूज्य गन्धपुष्पाभ्यां मन्त्रेणानेन चार्पयेत् ॥४९॥
49. aiśānyāṁ balimādāya vāruṇena viśodhayet ,
saṁpūjya gandhapuṣpābhyāṁ mantreṇānena cārpayet.
49. aiśānyāṃ balimādāya vāruṇena viśodhayeṭ
saṃpūjya gandhapuṣpābhyāṃ mantreṇānena cārpayet
49. aiśānyāṃ baliṃ ādāya vāruṇena viśodhayeṭ
gandhapuṣpābhyāṃ saṃpūjya anena mantreṇa ca arpayet
49. Taking the offering to the northeast corner, one should purify it with the vāruṇa mantra, worship it with fragrance and flowers, and present it with this mantra.
सर्वे देवाः सिद्धगणा गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
पिशाचा मातरो यक्षा भूताश्च पितरस्तथा ॥५०॥
50. sarve devāḥ siddhagaṇā gandharvoragarākṣasāḥ ,
piśācā mātaro yakṣā bhūtāśca pitarastathā.
50. sarve devāḥ siddhagaṇāḥ gandharvoragarākṣasāḥ
piśācāḥ mātaraḥ yakṣāḥ bhūtāḥ ca pitaro tathā
50. sarve devāḥ siddhagaṇāḥ gandharvoragarākṣasāḥ
piśācāḥ mātaraḥ yakṣāḥ bhūtāḥ ca pitaro tathā
50. May all the gods, assemblies of siddhas, gandharvas, serpents, rākṣasas, piśācas, mātṛs, yakṣas, bhūtas, and ancestors,
ऋषयो येऽन्यदेवाश्च बलिं गृह्णन्तु संयताः ।
परिवार्य महादेवं तिष्ठन्तु गिरिजामपि ॥५१॥
51. ṛṣayo ye'nyadevāśca baliṁ gṛhṇantu saṁyatāḥ ,
parivārya mahādevaṁ tiṣṭhantu girijāmapi.
51. ṛṣayaḥ ye anye devāḥ ca baliṃ gṛhṇantu saṃyatāḥ
parivārya mahādevam tiṣṭhantu girijām api
51. ṛṣayaḥ ye anye devāḥ ca saṃyatāḥ baliṃ gṛhṇantu
mahādevam girijām api parivārya tiṣṭhantu
51. (may) the seers and any other gods, being self-controlled, accept the offering, and surround Mahādeva and Girijā and remain (there).
ततो जपेन्महादेव्या मन्त्रमेनं यथेप्सितम् ।
गीतवाद्यादिभिः सद्भिर्विदध्यान्मङ्गलक्रियाम् ॥५२॥
52. tato japenmahādevyā mantramenaṁ yathepsitam ,
gītavādyādibhiḥ sadbhirvidadhyānmaṅgalakriyām.
52. tataḥ japet mahādevyāḥ mantram enam yathā-īpsitam
gīta-vādya-ādibhiḥ sadbhiḥ vidadhyāt maṅgala-kriyām
52. tataḥ mahādevyāḥ mantram enam yathā-īpsitam japet,
gīta-vādya-ādibhiḥ sadbhiḥ maṅgala-kriyām vidadhyāt
52. Then one should recite this desired mantra of Mahādevī, and perform auspicious ceremonies accompanied by good music, instruments, and other festivities.
अधिवासं विधायेत्थं परेऽह्नि विहितक्रियः ।
संकल्पं विधिवत् कृत्वा पञ्च देवान् प्रपूजयेत् ॥५३॥
53. adhivāsaṁ vidhāyetthaṁ pare'hni vihitakriyaḥ ,
saṁkalpaṁ vidhivat kṛtvā pañca devān prapūjayet.
53. adhivāsam vidhāya ittham pare ahni vihita-kriyaḥ
saṅkalpam vidhi-vat kṛtvā pañca devān prapūjayet
53. ittham adhivāsam vidhāya pare ahni vihita-kriyaḥ
saṅkalpam vidhi-vat kṛtvā pañca devān prapūjayet
53. Having thus carried out the adhivāsa (preliminary consecration), on the following day, performing the prescribed rites and making the solemn resolve properly, one should worship the five deities.
मातृपूजां वसोर्धारां वृद्धिश्राद्धं समाचरन् ।
महेशद्वारपालांश्च यजेत् भक्त्या समाहितः ॥५४॥
54. mātṛpūjāṁ vasordhārāṁ vṛddhiśrāddhaṁ samācaran ,
maheśadvārapālāṁśca yajet bhaktyā samāhitaḥ.
54. mātṛpūjām vasordhārām vṛddhiśrāddham samācaran
maheśadvārapālān ca yajet bhaktyā samāhitaḥ
54. samāhitaḥ bhaktyā mātṛpūjām vasordhārām
vṛddhiśrāddham ca samācaran maheśadvārapālān yajet
54. Being self-controlled and devoted, one should perform the worship of the mothers, the vasordhārā (stream of ghee offering), and the vṛddhiśrāddha (ancestral rite for auspicious occasions), and worship the door-keepers of Maheśa.
नन्दी महाबलः कीशवदनो गणनायकः ।
द्वारपालाः शिवस्यैते सर्वे शस्त्रास्त्रपाणयः ॥५५॥
55. nandī mahābalaḥ kīśavadano gaṇanāyakaḥ ,
dvārapālāḥ śivasyaite sarve śastrāstrapāṇayaḥ.
55. nandī mahābalaḥ kīśavadanaḥ gaṇanāyakaḥ
dvārapālāḥ śivasya ete sarve śastrāstrapāṇayaḥ
55. ete sarve śivasya dvārapālāḥ nandī mahābalaḥ
kīśavadanaḥ gaṇanāyakaḥ śastrāstrapāṇayaḥ ca
55. Nandin, Mahābala, Kīśavadana, and the leader of the hosts (Gaṇanāyaka) - all these are the door-keepers of Śiva, bearing weapons and missiles in their hands.
ततो लिङ्गं समानीय वेदीरूपां च तारिणीम् ।
मण्डले सर्वतोभद्रे स्थापयेद्वा शुभासने ॥५६॥
56. tato liṅgaṁ samānīya vedīrūpāṁ ca tāriṇīm ,
maṇḍale sarvatobhadre sthāpayedvā śubhāsane.
56. tataḥ liṅgam samānīya vedīrūpām ca tāriṇīm
maṇḍale sarvatobhadre sthāpayet vā śubhāsane
56. tataḥ liṅgam vedīrūpām ca tāriṇīm samānīya
sarvatobhadre maṇḍale śubhāsane vā sthāpayet
56. Then, having brought the linga and the pedestal (tāriṇī), one should place it in the sarvatobhadra maṇḍala or upon an auspicious seat.
अष्टभिः कलशैः शम्भुं मनुना त्र्यम्बकेन च ।
स्नापयित्वाऽर्चयेत् भक्त्या षोडशैरुपचारकैः ॥५७॥
57. aṣṭabhiḥ kalaśaiḥ śambhuṁ manunā tryambakena ca ,
snāpayitvā'rcayet bhaktyā ṣoḍaśairupacārakaiḥ.
57. aṣṭabhiḥ kalaśaiḥ śambhum manunā tryambakena ca
snāpayitvā arcayet bhaktyā ṣoḍaśaiḥ upacārakaiḥ
57. śambhum aṣṭabhiḥ kalaśaiḥ tryambakena manunā ca
snāpayitvā bhaktyā ṣoḍaśaiḥ upacārakaiḥ arcayet
57. Having bathed Śambhu with eight pitchers using the tryambaka mantra, one should worship him with devotion using the sixteen offerings.
वेदीं च मूलमन्त्रेण तद्वत् संस्थाप्य पूजयन् ।
कृताञ्जलिपुटः साधुः प्रार्थयेत् शङ्करं शिवम् ॥५८॥
58. vedīṁ ca mūlamantreṇa tadvat saṁsthāpya pūjayan ,
kṛtāñjalipuṭaḥ sādhuḥ prārthayet śaṅkaraṁ śivam.
58. vedīṃ ca mūlamantreṇa tadvat saṃsthāpya pūjayan
kṛtāñjalipuṭaḥ sādhuḥ prārthayet śaṅkaraṃ śivam
58. sādhuḥ kṛtāñjalipuṭaḥ vedīṃ ca mūlamantreṇa tadvat
saṃsthāpya pūjayan śaṅkaraṃ śivaṃ prārthayet
58. having likewise set up the altar with the principal mantra and worshipping it, the practitioner, with joined hands, should pray to Śaṅkara, the auspicious one.
आगच्च भगवन् शम्भो सर्वदेवनमस्कृत ।
पिनाकपाणे सर्वेश महादेव नमोऽस्तु ते ॥५९॥
59. āgacca bhagavan śambho sarvadevanamaskṛta ,
pinākapāṇe sarveśa mahādeva namo'stu te.
59. āgacca bhagavan śambho sarvadevanamaskṛta
pinākapāṇe sarveśa mahādeva namo astu te
59. sarvadevanamaskṛta bhagavan śambho pinākapāṇe
sarveśa mahādeva āgaccha te namaḥ astu
59. O lord Śambhu, revered by all the gods, wielder of the Pināka bow, lord of all, and great god, please come. Salutations to you.
आगच्च मन्दिरे देव भक्तानुग्रहकारक ।
भगवत्या सहाऽगच्च कृपां कुरु नमो नमः ॥६०॥
60. āgacca mandire deva bhaktānugrahakāraka ,
bhagavatyā sahā'gacca kṛpāṁ kuru namo namaḥ.
60. āgaccha mandire deva bhaktānugrahakāraka
bhagavatyā saha āgaccha kṛpāṃ kuru namo namaḥ
60. deva bhaktānugrahakāraka mandire āgaccha
bhagavatyā saha āgaccha kṛpāṃ kuru namaḥ namaḥ
60. O god, bestower of grace upon your devotees, come to the temple. Come along with the goddess, bestow your compassion, salutations and salutations to you.
मातर्देवि महामाये सर्वकल्याणकारिणि ।
प्रसीद शम्भुना सार्धं नमस्तेऽस्तु हरप्रिये ॥६१॥
61. mātardevi mahāmāye sarvakalyāṇakāriṇi ,
prasīda śambhunā sārdhaṁ namaste'stu harapriye.
61. mātar devi mahāmāye sarvakalyāṇakāriṇi prasīda
śambhunā sārdham namas te astu harapriye
61. mātar devi mahāmāye sarvakalyāṇakāriṇi
harapriye śambhunā sārdhaṃ prasīda te namaḥ astu
61. O mother, goddess, great māyā, bestower of all auspiciousness, dear to Hara, be gracious along with Śambhu, salutations to you.
आयाहि वरदे देवि भवनेऽस्मिन् वरप्रदे ।
प्रीता भव महेशानि सर्वसम्पत्करी भव ॥६२॥
62. āyāhi varade devi bhavane'smin varaprade ,
prītā bhava maheśāni sarvasampatkarī bhava.
62. āyāhi varade devi bhavane asmin varaprade
prītā bhava maheśāni sarvasampatkari bhava
62. devi varade varaprade maheśāni asmin bhavane
āyāhi prītā bhava sarvasampatkari bhava
62. O goddess, bestower of boons and granter of wishes, O queen of Maheśa, come to this dwelling, be pleased, and become the source of all prosperity.
उत्तिष्ठ देवदेवेशि स्वैः स्वैः परिकरैः सह ।
सुखं निवसतां गेहे प्रीयेतां भक्तवत्सलौ ॥६३॥
63. uttiṣṭha devadeveśi svaiḥ svaiḥ parikaraiḥ saha ,
sukhaṁ nivasatāṁ gehe prīyetāṁ bhaktavatsalau.
63. uttiṣṭha devadeveśi svaiḥ svaiḥ parikaraiḥ saha
sukhaṃ nivasatāṃ gehe prīyetām bhaktavatsalau
63. devadeveśi svaiḥ svaiḥ parikaraiḥ saha uttiṣṭha
gehe sukhaṃ nivasatāṃ bhaktavatsalau prīyetām
63. O queen of the lord of the gods, rise together with your respective attendants, dwell happily in the home, and may you both, affectionate toward your devotees, be pleased.
इति प्रार्थ्य शिवं देवीं मङ्गलध्वनिपूर्वकम् ।
प्रदक्षिणं त्रिधा वेश्म कारयित्वा प्रवेशयेत् ॥६४॥
64. iti prārthya śivaṁ devīṁ maṅgaladhvanipūrvakam ,
pradakṣiṇaṁ tridhā veśma kārayitvā praveśayet.
64. iti prārthya śivam devīm maṅgaladhvanipūrvakam
pradakṣiṇam tridhā veśma kārayitvā praveśayet
64. iti śivam devīm ca prārthya maṅgaladhvanipūrvakam
tridhā pradakṣiṇam veśma kārayitvā praveśayet
64. Having thus prayed to Śiva and the goddess amidst the sound of auspicious blessings, and having caused them to make three circumambulations around the dwelling, one should bring them inside.
पाषाणखनिते गर्ते इष्टकारचितेऽपि वा ।
अधस्त्रिभागलिङ्गस्य रोपयेन्मूलमुच्चरन् ॥६५॥
65. pāṣāṇakhanite garte iṣṭakāracite'pi vā ,
adhastribhāgaliṅgasya ropayenmūlamuccaran.
65. pāṣāṇakhanite garte iṣṭakācite api vā adhas
tribhāgaliṅgasya ropayet mūlam uccaran
65. pāṣāṇakhanite iṣṭakācite api vā garte
tribhāgaliṅgasya adhas mūlam uccaran ropayet
65. In a pit excavated in stone or built of bricks, one should plant the base of the linga up to one-third of its lower part, while reciting the principal mantra.
यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत् पृथ्वी च सागराः ।
तावदत्र महादेव स्थिरो भव नमोऽस्तु ते ॥६६॥
66. yāvaccandraśca sūryaśca yāvat pṛthvī ca sāgarāḥ ,
tāvadatra mahādeva sthiro bhava namo'stu te.
66. yāvat candraḥ ca sūryaḥ ca yāvat pṛthvī ca sāgarāḥ
tāvat atra mahādeva sthiraḥ bhava namaḥ astu te
66. yāvat candraḥ ca sūryaḥ ca yāvat pṛthvī ca sāgarāḥ,
mahādeva,
tāvat atra sthiraḥ bhava,
te namaḥ astu.
66. As long as the moon, the sun, the earth, and the oceans endure, O Mahādeva, remain steady here. Salutations to you.
मन्त्रेणानेन सुदृढं कारयित्वा सदाशिवम् ।
उत्तराग्रां तत्र वेदीं मूलेनैव प्रवेशयेत् ॥६७॥
67. mantreṇānena sudṛḍhaṁ kārayitvā sadāśivam ,
uttarāgrāṁ tatra vedīṁ mūlenaiva praveśayet.
67. mantreṇa anena sudṛḍhaṃ kārayitvā sadāśivam
uttarāgrām tatra vedīm mūlena eva प्रवेशयेत्
67. anena mantreṇa sadāśivam sudṛḍhaṃ kārayitvā,
tatra uttarāgrām vedīm mūlena eva praveśayet.
67. Having caused Sadāśiva to be firmly established with this mantra, one should then install the altar facing north, using the principal mantra itself.
स्थिरा भव जगद्धात्रि सृष्टिस्थित्यन्तकारिणि ।
यावद्दिवानिशानाथौ तावदत्र स्थिरा भव ॥६८॥
68. sthirā bhava jagaddhātri sṛṣṭisthityantakāriṇi ,
yāvaddivāniśānāthau tāvadatra sthirā bhava.
68. sthirā bhava jagaddhātri sṛṣṭisthityantakāriṇi
yāvat divāniśānāthau tāvat atra sthirā bhava
68. jagaddhātri sṛṣṭisthityantakāriṇi sthirā bhava
yāvat divāniśānāthau tāvat atra sthirā bhava
68. O bearer of the universe, creator, preserver, and destroyer of all, remain steadfast. As long as the sun and the moon endure, remain steadfast right here.
अनेन सुदृढीकृत्य लिङ्गं
स्पृष्ट्वा पठेदिमम् ॥६९॥
69. anena sudṛḍhīkṛtya liṅgaṁ
spṛṣṭvā paṭhedimam.
69. anena sudṛḍhīkṛtya liṅgaṃ
spṛṣṭvā paṭhet imam
69. anena sudṛḍhīkṛtya liṅgaṃ
spṛṣṭvā imam paṭhet
69. Having thus made it firm and having touched the liṅga, one should recite this.
व्याघ्रा भूताः पिशाचाश्च गन्धर्वाः सिद्धचारणाः ।
यक्षा नागाश्च वेतालाः लोकपाला महर्षयः ॥७०॥
70. vyāghrā bhūtāḥ piśācāśca gandharvāḥ siddhacāraṇāḥ ,
yakṣā nāgāśca vetālāḥ lokapālā maharṣayaḥ.
70. vyāghrāḥ bhūtāḥ piśācāḥ ca gandharvāḥ siddhacāraṇāḥ
yakṣāḥ nāgāḥ ca vetālāḥ lokapālāḥ maharṣayaḥ
70. vyāghrāḥ bhūtāḥ piśācāḥ ca gandharvāḥ siddhacāraṇāḥ
yakṣāḥ nāgāḥ ca vetālāḥ lokapālāḥ maharṣayaḥ
70. Tigers, bhūtas, piśācas, gandharvas, siddhas, cāraṇas, yakṣas, nāgas, vetālas, lokapālas, and great sages,
मातरो गणनाथाश्च विष्णुर्ब्रह्मा बृहस्पतिः ।
यस्य सिंहासने युक्ता भूचराः खेचरास्तथा ॥७१॥
71. mātaro gaṇanāthāśca viṣṇurbrahmā bṛhaspatiḥ ,
yasya siṁhāsane yuktā bhūcarāḥ khecarāstathā.
71. mātaraḥ gaṇanāthāḥ ca viṣṇuḥ brahmā bṛhaspatiḥ
yasya siṃhāsane yuktāḥ bhūcarāḥ khecarāḥ tathā
71. mātaraḥ gaṇanāthāḥ ca viṣṇuḥ brahmā bṛhaspatiḥ
bhūcarāḥ khecarāḥ tathā yasya siṃhāsane yuktāḥ
71. the mothers, gaṇanāthas, Viṣṇu, Brahmā, Bṛhaspati, along with terrestrial and aerial beings, are united upon his throne.
आवाहयामि तं देवं त्र्यक्षमीशानमव्ययम् ।
आगच्च भगवन्नत्र ब्रह्मनिर्मितयन्त्रके ॥७२॥
72. āvāhayāmi taṁ devaṁ tryakṣamīśānamavyayam ,
āgacca bhagavannatra brahmanirmitayantrake.
72. āvāhayāmi tam devam tryakṣam īśānam avyayam
āgaccha bhagavan atra brahmanirmitayantrake
72. taṃ tryakṣam īśānam avyayam devam āvāhayāmi
bhagavan atra brahma-nirmitayantrake āgaccha
72. I invoke that three-eyed, imperishable lord and deva. O bhagavan, come here into this mystical diagram created by Brahmā.
ध्रुवाय भव सर्वेषां शुभाय च सुखाय च ।
ततो देवप्रतिष्ठोक्तविधिना स्नापयन् शिवम् ॥७३॥
73. dhruvāya bhava sarveṣāṁ śubhāya ca sukhāya ca ,
tato devapratiṣṭhoktavidhinā snāpayan śivam.
73. dhruvāya bhava sarveṣām śubhāya ca sukhāya ca
tato devapratiṣṭhoktavidhinā snāpayan śivam
73. sarveṣām dhruvāya śubhāya ca sukhāya ca bhava
tataḥ deva-pratiṣṭhā-ukta-vidhinā śivam snāpayan
73. May you be constant, auspicious, and a source of happiness for all. Then, bathing Śiva according to the prescribed rules for the installation of deities,
प्राग्वद्ध्यात्वा मानसोपचारैः सम्पूजयेत् प्रिये ।
विशेषमर्घ्यं संस्थाप्य समर्च्य गणदेवताः ।
पुनर्ध्यात्वा महेशानं पुष्पं लिङ्गोपरि न्यसेत् ॥७४॥
74. prāgvaddhyātvā mānasopacāraiḥ sampūjayet priye ,
viśeṣamarghyaṁ saṁsthāpya samarcya gaṇadevatāḥ ,
punardhyātvā maheśānaṁ puṣpaṁ liṅgopari nyaset.
74. prāgvat dhyātvā mānasa-upacāraiḥ
sampūjayet priye viśeṣam arghyam saṃsthāpya
samarcya gaṇa-devatāḥ punar dhyātvā
maheśānam puṣpam liṅga-upari nyaset
74. priye prāgvat dhyātvā mānasa-upacāraiḥ
sampūjayet viśeṣam arghyam saṃsthāpya
gaṇa-devatāḥ samarcya punar maheśānam
dhyātvā liṅga-upari puṣpam nyaset
74. O beloved, having meditated just as before, one should worship with mental offerings, set up the special arghya, worship the gaṇa deities, and once again meditating on Maheśāna, place a flower upon the liṅga.
पाशाङ्कुशपुटा शक्तिर्यादिसान्ताः सबिन्दुकाः ।
हौ/ हंस इति मन्त्रेण तत्र प्राणान् निवेशयेत् ।
चन्दनागुरुकाश्मीरैर्विलिप्य गिरिजापतिम् ॥७५॥
75. pāśāṅkuśapuṭā śaktiryādisāntāḥ sabindukāḥ ,
hau/ haṁsa iti mantreṇa tatra prāṇān niveśayet ,
candanāgurukāśmīrairvilipya girijāpatim.
75. pāśa-aṅkuśa-puṭā śaktiḥ yadī-sāntāḥ
sa-bindukāḥ hau haṃsa iti mantreṇa
tatra prāṇān niveśayet
candana-aguru-kāśmāraiḥ vilipya girijāpatim
75. pāśa-aṅkuśa-puṭā yādisāntāḥ sa-bindukāḥ
śaktiḥ hauṃ haṃsa iti mantreṇa
tatra prāṇān niveśayet
candana-aguru-kāśmāraiḥ girijāpatim vilipya
75. Enclosed by the noose and goad, ending with the letters from ya to sa, accompanied by the anusvāra, with the mantra hauṃ haṃsa, one should infuse the vital breaths there, after anointing the lord of Girijā with sandalwood, aguru, and saffron.
यजेत् प्रागुक्तविधिना षोडशैरुपचारकैः ।
जातनामादिसंस्कारान् कृत्वा पूर्वविधानवत् ॥७६॥
76. yajet prāguktavidhinā ṣoḍaśairupacārakaiḥ ,
jātanāmādisaṁskārān kṛtvā pūrvavidhānavat.
76. yajet prāguktavidhinā ṣoḍaśairupacārakaiḥ
jātanāmādisaṃskārān kṛtvā pūrvavidhānavat
76. prāguktavidhinā pūrvavidhānavat jātanāmādisaṃskārān
kṛtvā ṣoḍaśabhir upacārakaiḥ yajet
76. According to the previously stated method and in the same manner as before, having performed the birth rites, naming ceremonies, and other saṃskāras, one should worship with the sixteen offerings.
समाप्य सर्वं विधिवत् वेद्यां देवीं महेश्वरीम् ।
अभ्यर्च्य तत्र देवस्य मूर्तीरष्टौ प्रपूजयेत् ॥७७॥
77. samāpya sarvaṁ vidhivat vedyāṁ devīṁ maheśvarīm ,
abhyarcya tatra devasya mūrtīraṣṭau prapūjayet.
77. samāpya sarvaṃ vidhivat vedyāṃ devīṃ maheśvarīm
abhyarcya tatra devasya mūrtīraṣṭau prapūjayet
77. vidhivat sarvaṃ samāpya vedyāṃ maheśvarīṃ devīṃ
abhyarcya tatra devasya aṣṭau mūrtīḥ prapūjayet
77. Having duly completed everything, and having honored goddess Maheśvarī on the altar, one should fully worship the eight manifestations of the deity there.
शर्वः क्षितिः समुद्दिष्टा भवो जलमुदाहृता ।
रुद्रोऽग्निरुग्रो वायुः स्याद् भीम आकाशशब्दितः ॥७८॥
78. śarvaḥ kṣitiḥ samuddiṣṭā bhavo jalamudāhṛtā ,
rudro'gnirugro vāyuḥ syād bhīma ākāśaśabditaḥ.
78. śarvaḥ kṣitiḥ samuddiṣṭā bhavaḥ jalam udāhṛtaḥ
rudraḥ agniḥ ugraḥ vāyuḥ syāt bhīmaḥ ākāśa śabditaḥ
78. śarvaḥ kṣitiḥ samuddiṣṭā,
bhavaḥ jalam udāhṛtaḥ,
rudraḥ agniḥ,
ugraḥ vāyuḥ syāt,
bhīmaḥ ākāśa śabditaḥ
78. Śarva is pointed out as the earth, Bhava is declared to be water, Rudra is fire, Ugra is wind, and Bhīma is designated as space.
पशोः पतिर्यजमानो महादेवः सुधाकरः ।
ईशानः सूर्य इत्येते मूर्तयोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥७९॥
79. paśoḥ patiryajamāno mahādevaḥ sudhākaraḥ ,
īśānaḥ sūrya ityete mūrtayo'ṣṭau prakīrtitāḥ.
79. paśoḥ patiḥ yajamānaḥ mahādevaḥ sudhākaraḥ
īśānaḥ sūryaḥ iti ete mūrtayaḥ aṣṭau prakīrtitāḥ
79. paśoḥ patiḥ,
yajamānaḥ,
mahādevaḥ,
sudhākaraḥ,
īśānaḥ,
sūryaḥ,
iti ete aṣṭau mūrtayaḥ prakīrtitāḥ
79. Paśupati, the yajamāna (sacrificer), Mahādeva, Sudhākara, Īśāna, and the sun - thus these eight manifestations are proclaimed.
प्रणवादिनमोऽन्तेन प्रत्येकाह्वानपूर्वकम् ।
पूर्वादीशानपर्यन्तमष्ट मूर्तीः क्रमाद्यजेत् ॥८०॥
80. praṇavādinamo'ntena pratyekāhvānapūrvakam ,
pūrvādīśānaparyantamaṣṭa mūrtīḥ kramādyajet.
80. praṇavādi-namo-antena pratyeka-āhvāna-pūrvakam
pūrva-ādi-īśāna-paryantam aṣṭa-mūrtīḥ kramāt yajet
80. praṇavādi-namo-antena pratyeka-āhvāna-pūrvakam
pūrva-ādi-īśāna-paryantam aṣṭa-mūrtīḥ kramāt yajet
80. One should worship the eight manifestations in order, beginning with the east and ending with īśāna, each preceded by an invitation and accompanied by the mantra ending with oṁ and namaḥ.
इन्द्रादिदिक्पतीनिष्ट्वा ब्राह्म्याद्याश्चाऽष्टमातृकाः ।
वृषं वितानं गेहादि दद्यादीशाय साधकः ॥८१॥
81. indrādidikpatīniṣṭvā brāhmyādyāścā'ṣṭamātṛkāḥ ,
vṛṣaṁ vitānaṁ gehādi dadyādīśāya sādhakaḥ.
81. indra-ādi-dik-patīn iṣṭvā brāhmī-adyāḥ ca aṣṭa-mātṛkāḥ
vṛṣam vitānam geha-ādi dadāt īśāya sādhakaḥ
81. sādhakaḥ indra-ādi-dik-patīn iṣṭvā brāhmī-adyāḥ ca
aṣṭa-mātṛkāḥ vṛṣam vitānam geha-ādi īśāya dadāt
81. The practitioner should honor the guardians of the directions led by Indra, as well as the eight mothers led by Brāhmī, and offer a bull, an awning, a house, and other items to Īśāna.
ततः कृताञ्जलिर्भक्त्या
प्रार्थयेत् पार्वतीपतिम् ॥८२॥
82. tataḥ kṛtāñjalirbhaktyā
prārthayet pārvatīpatim.
82. tataḥ kṛtāñjaliḥ bhaktyā
prārthayet pārvatīpatim
82. tataḥ bhaktyā kṛtāñjaliḥ
pārvatīpatim prārthayet
82. Then, with cupped hands and devotion, one should pray to the husband of Pārvatī.
गृहेऽस्मिन् करुणासिन्धो स्थापितोऽसि मया प्रभो ।
प्रसीद भगवन् शम्भो सर्वकारणकारण ॥८३॥
83. gṛhe'smin karuṇāsindho sthāpito'si mayā prabho ,
prasīda bhagavan śambho sarvakāraṇakāraṇa.
83. gṛhe asmin karuṇāsindho sthāpitaḥ asi mayā
prabho prasīda bhagavan śambho sarvakāraṇakāraṇa
83. he karuṇāsindho,
he prabho,
he bhagavan,
he śambho,
he sarvakāraṇakāraṇa,
asmin gṛhe mayā sthāpito asi,
prasīda
83. O ocean of compassion, O lord, O blessed one, O Śambhu, O cause of all causes, you have been established by me in this house - be gracious.
यावत् ससागरा पृथ्वी यावत् शशिदिवाकरौ ।
तावदस्मिन् गृहे तिष्ठ नमस्ते परमेश्वर ॥८४॥
84. yāvat sasāgarā pṛthvī yāvat śaśidivākarau ,
tāvadasmin gṛhe tiṣṭha namaste parameśvara.
84. yāvat sa-sāgarā pṛthvī yāvat śaśi-divākarau
tāvat asmin gṛhe tiṣṭha namas te parameśvara
84. yāvat sa-sāgarā pṛthvī yāvat śaśi-divākarau
tāvat asmin gṛhe tiṣṭha te namaḥ parameśvara
84. As long as the earth with its oceans, as long as the moon and the sun endure, so long remain in this house, O supreme lord, salutations to you.
गृहेऽस्मिन् यस्य कस्यापि जीवस्य मरणं भवेत् ।
न तत्पापैः प्रलिप्येऽहं प्रसादात्तव धूर्जटे ॥८५॥
85. gṛhe'smin yasya kasyāpi jīvasya maraṇaṁ bhavet ,
na tatpāpaiḥ pralipye'haṁ prasādāttava dhūrjaṭe.
85. gṛhe asmin yasya kasya api jīvasya maraṇaṃ bhavet
na tat-pāpaiḥ pralipye ahaṃ prasādāt tava dhūrjate
85. asmin gṛhe yasya kasyāpi jīvasya maraṇaṃ bhavet
ahaṃ tat-pāpaiḥ na pralipye tava prasādāt dhūrjate
85. In this house, should the death of any living being whatsoever occur, I am not tainted by those sins, by your grace, O Dhūrjaṭi.
ततः प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्य गृहं व्रजेत् ।
प्रभाते पुनरागत्य स्नापयेच्चन्द्रशेखरम् ॥८६॥
86. tataḥ pradakṣiṇīkṛtya namaskṛtya gṛhaṁ vrajet ,
prabhāte punarāgatya snāpayeccandraśekharam.
86. tataḥ pradakṣīṇīkṛtya namaskṛtya gṛham vrajet
prabhāte punar āgatya snāpayet candraśekharam
86. tataḥ pradakṣīṇīkṛtya namaskṛtya gṛham vrajet,
prabhāte punar āgatya candraśekharam snāpayet
86. Then, having walked around the dwelling keeping it to the right and having paid respects, one should return home. In the morning, coming back again, one should bathe Candraśekhara.
शुद्धैः पञ्चामृतैः स्नानं प्रथमं प्रतिपादयेत् ।
ततः सुगन्धितोयानां कलशैः शतसंख्यकैः ॥८७॥
87. śuddhaiḥ pañcāmṛtaiḥ snānaṁ prathamaṁ pratipādayet ,
tataḥ sugandhitoyānāṁ kalaśaiḥ śatasaṁkhyakaiḥ.
87. śuddhaiḥ pañcāmṛtaiḥ snānam prathamaṃ pratipādayet
tataḥ sugandhitoyānām kalaśaiḥ śatasaṃkhyakaiḥ
87. prathamam śuddhaiḥ pañcāmṛtaiḥ snānam pratipādayet,
tataḥ sugandhitoyānām śatasaṃkhyakaiḥ kalaśaiḥ (snāpayet)
87. First, one should perform the bathing with pure pañcāmṛta, and then with hundreds of pots filled with fragrant water.
संपूज्य तं यथाशक्त्या
प्रार्थयेत् भक्तिभावतः ॥८८॥
88. saṁpūjya taṁ yathāśaktyā
prārthayet bhaktibhāvataḥ.
88. sampūjya taṃ yathāśaktyā
prārthayet bhaktibhāvataḥ
88. taṃ yathāśaktyā sampūjya
bhaktibhāvataḥ prārthayet
88. Having worshipped him according to one's capacity, the practitioner should pray to him with a heart full of devotion.
विधिहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं यदर्चितम् ।
सम्पूर्णमस्तु तत् सर्वं त्वत्प्रसादादुमापते ॥८९॥
89. vidhihīnaṁ kriyāhīnaṁ bhaktihīnaṁ yadarcitam ,
sampūrṇamastu tat sarvaṁ tvatprasādādumāpate.
89. vidhihīnam kriyāhīnam bhaktihīnam yat arcitam
sampūrṇam astu tat sarvam tvatprasādāt umāpate
89. umāpate yat arcitaṃ vidhihīnaṃ kriyāhīnaṃ bhaktihīnaṃ ca,
tat sarvaṃ tvatprasādāt sampūrṇam astu
89. O husband of Umā, whatever worship has been performed lacking in proper procedure, ritual action, or devotion - may all of that become complete through your grace.
यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत् पृथ्वी च सागराः ।
तावन्मे कीर्तिरतुला लोके तिष्ठतु सर्वदा ॥९०॥
90. yāvaccandraśca sūryaśca yāvat pṛthvī ca sāgarāḥ ,
tāvanme kīrtiratulā loke tiṣṭhatu sarvadā.
90. yāvat candraḥ ca sūryaḥ ca yāvat pṛthvī ca sāgarāḥ
tāvat me kīrtiḥ atulā loke tiṣṭhatu sarvadā
90. yāvat candraḥ ca sūryaḥ ca yāvat pṛthvī ca sāgarāḥ,
tāvat me atulā kīrtiḥ loke sarvadā tiṣṭhatu
90. As long as the moon and the sun endure, as long as the earth and the oceans remain, for that long may my peerless fame endure in the world forever.
नमस्त्र्यक्षाय रुद्राय पिनाकवरधारिणे ।
विष्णुब्रह्मेन्द्रसूर्याद्यैरर्चिताय नमो नमः ॥९१॥
91. namastryakṣāya rudrāya pinākavaradhāriṇe ,
viṣṇubrahmendrasūryādyairarcitāya namo namaḥ.
91. namaḥ tryakṣāya rudrāya pinākavaradhāriṇaḥ viṣṇu
brahma indra sūrya ādyaiḥ arcitāya namaḥ namaḥ
91. tryakṣāya rudrāya pinākavaradhāriṇe
viṣṇubrahmendrasūryādyaiḥ arcitāya namaḥ namaḥ
91. Salutations to the three-eyed Rudra, the bearer of the excellent bow Pināka, who is worshipped by Viṣṇu, Brahmā, Indra, the sun, and others - salutations and salutations again.
ततस्तु दक्षिणां दत्त्वा भोजयेत् कौलिकान् द्विजान् ।
भक्ष्यैः पेयैश्च वासोभिर्दरिद्रान् परितोषयेत् ॥९२॥
92. tatastu dakṣiṇāṁ dattvā bhojayet kaulikān dvijān ,
bhakṣyaiḥ peyaiśca vāsobhirdaridrān paritoṣayet.
92. tatas tu dakṣiṇāṃ dattvā bhojayet kaulikān dvijān
bhakṣyaiḥ peyaiḥ ca vāsobhiḥ daridrān paritoṣayet
92. tatas tu dakṣiṇāṃ dattvā kaulikān dvijān bhojayet,
bhakṣyaiḥ peyaiś ca vāsobhiḥ daridrān paritoṣayet
92. Then, having given the sacrificial fee, one should feed the kaulika brahmins, and satisfy the poor with food, drinks, and garments.
प्रत्यहं पूजयेद्देवं यथाविभवमात्मनः ।
स्थावरं शिवलिङ्गं तु न कदापि विचालयेत् ॥९३॥
93. pratyahaṁ pūjayeddevaṁ yathāvibhavamātmanaḥ ,
sthāvaraṁ śivaliṅgaṁ tu na kadāpi vicālayet.
93. pratyaham pūjayet devam yathāvaibhavam ātmanaḥ
sthāvaram śivaliṅgam tu na kadāpi vicālayet
93. pratyaham ātmanaḥ yathāvaibhavam devam pūjayet,
sthāvaram śivaliṅgam tu kadāpi na vicālayet
93. One should worship the deity every day according to one's capacity, but one should never move a stationary śivaliṅga.
अचलस्येशलिङ्गस्य प्रतिष्ठा कथितेति ते ।
सङ्क्षेपात् परमेशानि सर्वागमसमुद्धृता ॥९४॥
94. acalasyeśaliṅgasya pratiṣṭhā kathiteti te ,
saṅkṣepāt parameśāni sarvāgamasamuddhṛtā.
94. acalasya īśa-liṅgasya pratiṣṭhā kathitā iti
te saṅkṣepāt parameśāni sarvāgama-samuddhṛtā
94. parameśāni te acalasya īśa-liṅgasya pratiṣṭhā
saṅkṣepāt kathitā iti sarvāgama-samuddhṛtā
94. O Parameśānī, I have thus briefly told you the installation process of the immovable iśa-liṅga, gathered from all the āgamas.
यद्यकस्माद्देवतानां पूजाबाधो भवेद्विभो ।
विधेयं तत्र किं भक्तैस्तन्मे कथय तत्त्वतः ॥९५॥
95. yadyakasmāddevatānāṁ pūjābādho bhavedvibho ,
vidheyaṁ tatra kiṁ bhaktaistanme kathaya tattvataḥ.
95. yadi akasmāt devatānāṃ pūjā-bādhaḥ bhavet vibho
vidheyam tatra kiṃ bhaktaiḥ tat me kathaya tattvataḥ
95. vibho yadi akasmāt devatānāṃ pūjā-bādhaḥ bhavet
bhaktaiḥ tatra kiṃ vidheyam tat me tattvataḥ kathaya
95. O Lord, if an obstacle to the worship of the deities should suddenly occur, what is to be done there by the devotees? Tell me that truly.
अपूजनीया कैर्दोषैर्भवेयुर्देवमूर्तयः ।
त्याज्या वा केन दोषेण तदुपायश्च भण्यताम् ॥९६॥
96. apūjanīyā kairdoṣairbhaveyurdevamūrtayaḥ ,
tyājyā vā kena doṣeṇa tadupāyaśca bhaṇyatām.
96. apūjanīyā kaiḥ doṣaiḥ bhaveyuḥ deva-mūrtayaḥ
tyājyāḥ vā kena doṣeṇa tat-upāyaḥ ca bhaṇyatām
96. kaiḥ doṣaiḥ deva-mūrtayaḥ apūjanīyāḥ bhaveyuḥ
vā kena doṣeṇa tyājyāḥ tat-upāyaḥ ca bhaṇyatām
96. By what faults do divine images become unworthy of worship, or by which fault should they be abandoned, and what is the remedy for that - please tell me.
एकाहमर्चनाबाधे द्विगुणं देवमर्चयेत् ।
दिनद्वये तद्द्विगुणं तद्द्वैगुण्यं दिनत्रये ॥९७॥
97. ekāhamarcanābādhe dviguṇaṁ devamarcayet ,
dinadvaye taddviguṇaṁ taddvaiguṇyaṁ dinatraye.
97. eka-aham arcanā-bādhe dviguṇam devam arcayet
dina-dvaye tat-dviguṇam tat-dvaiquṇyam dina-traye
97. arcanā-bādhe eka-aham dviguṇam devam arcayet
dina-dvaye tat-dviguṇam dina-traye tat-dvaiquṇyam
97. If there is an interruption in worship for a single day, one should worship the deity with double effort, on two days double that, and on three days threefold.
ततः षण्मासपर्यन्तं यदि पूजा न सम्भवेत् ।
तदाऽष्टकलशैर्देवं स्नापयित्वा यजेत् सुधीः ॥९८॥
98. tataḥ ṣaṇmāsaparyantaṁ yadi pūjā na sambhavet ,
tadā'ṣṭakalaśairdevaṁ snāpayitvā yajet sudhīḥ.
98. tataḥ ṣaṇmāsaparyantaṃ yadi pūjā na sambhavet
tadā aṣṭakalaśair devam snāpayitvā yajet sudhīḥ
98. tataḥ ṣaṇmāsaparyantaṃ yadi pūjā na sambhavet
tadā sudhīḥ aṣṭakalaśaiḥ devam snāpayitvā yajet
98. Then, if worship should not be possible for up to six months, the wise practitioner should bathe the deity with eight pitchers of water and worship him.
षण्मासात् परतो देवं प्राक्संस्कारविधानतः ।
पुनः सुसंस्कृतं कृत्वा पूजयेत् साधकाग्रणीः ॥९९॥
99. ṣaṇmāsāt parato devaṁ prāksaṁskāravidhānataḥ ,
punaḥ susaṁskṛtaṁ kṛtvā pūjayet sādhakāgraṇīḥ.
99. ṣaṇmāsāt parato devam prāksaṃskāravidhānataḥ
punaḥ susaṃskṛtaṃ kṛtvā pūjayet sādhakāgraṇīḥ
99. ṣaṇmāsāt parataḥ devam prāksaṃskāravidhānataḥ
punaḥ susaṃskṛtaṃ kṛtvā sādhakāgraṇīḥ pūjayet
99. After six months, the foremost among practitioners should consecrate the deity anew according to the prior ritual procedure of purification and then worship him.
खण्डितं स्फुटितं व्यङ्गं संस्पृष्टं कुष्ठरोगिणा ।
पतितं दुष्टभूम्यादौ न देवं पूजयेद्बुधः ॥१००॥
100. khaṇḍitaṁ sphuṭitaṁ vyaṅgaṁ saṁspṛṣṭaṁ kuṣṭharogiṇā ,
patitaṁ duṣṭabhūmyādau na devaṁ pūjayedbudhaḥ.
100. khaṇḍitam sphuṭitam vyaṅgam saṃspṛṣṭam kuṣṭharogiṇā
patitam duṣṭabhūmyādau na devam pūjayet budhaḥ
100. budhaḥ khaṇḍitam sphuṭitam vyaṅgam saṃspṛṣṭam
kuṣṭharogiṇā patitam duṣṭabhūmyādau devam na pūjayet
100. The wise practitioner should not worship a deity image that is broken, cracked, deformed, touched by a leper, fallen onto impure ground, or similarly defiled.
हीनाङ्गं स्फुटितं भग्नं देवं तोये विसर्जयेत् ।
स्पर्शादिदोषदुष्टं तु संस्कृत्य पुनरर्चयेत् ॥१०१॥
101. hīnāṅgaṁ sphuṭitaṁ bhagnaṁ devaṁ toye visarjayet ,
sparśādidoṣaduṣṭaṁ tu saṁskṛtya punararcayet.
101. hīnāṅgam sphuṭitam bhagnam devam toye visarjayet
sparśādidoṣaduṣṭam tu saṃskṛtya punararcayet
101. hīnāṅgam sphuṭitam bhagnam devam toye visarjayet
sparśādidoṣaduṣṭam tu saṃskṛtya punaḥ arcayet
101. One should cast into water a deity image that is missing limbs, cracked, or shattered. However, if it is defiled by flaws such as improper touch, one should purify it and worship it anew.
महापीठेऽनादिलिङ्गे सर्वदोषविवर्जिते ।
सर्वदा पूजयेत्तत्र स्वं स्वमिष्टं सुखाप्तये ॥१०२॥
102. mahāpīṭhe'nādiliṅge sarvadoṣavivarjite ,
sarvadā pūjayettatra svaṁ svamiṣṭaṁ sukhāptaye.
102. mahāpīṭhe anādiliṅge sarvadoṣavivarjite sarvadā
pūjayet tatra svaṃ svam iṣṭaṃ sukhāptaye
102. sarvadā sarvadoṣavivarjite mahāpīṭhe anādiliṅge
tatra iṣṭaṃ svaṃ svam pūjayet sukhāptaye
102. Always worship one's chosen deity there upon the great pedestal and the beginningless liṅga, which are free from all defects, in order to attain happiness.
यद्यत्पृष्टं महामाये नृणां कर्मानुजीविनाम् ।
निःश्रेयसाय तत् सर्वं सविशेषं प्रकीर्तितम् ॥१०३॥
103. yadyatpṛṣṭaṁ mahāmāye nṛṇāṁ karmānujīvinām ,
niḥśreyasāya tat sarvaṁ saviśeṣaṁ prakīrtitam.
103. yat yat pṛṣṭaṃ mahāmāye nṛṇāṃ karmānujīvinām
niḥśreyasāya tat sarvaṃ saviśeṣaṃ prakīrtitam
103. mahāmāye,
yat yat pṛṣṭaṃ nṛṇāṃ karmānujīvinām,
tat sarvaṃ niḥśreyasāya saviśeṣaṃ prakīrtitam
103. O Mahāmāyā, whatever has been asked by you regarding people who subsist on karma, all that has been fully declared in detail for the sake of ultimate liberation.
विना कर्म न तिष्ठन्ति क्षणार्धमपि देहिनः ।
अनिच्चन्तोऽपि विवशाः कृष्यन्ते कर्मवायुना ॥१०४॥
104. vinā karma na tiṣṭhanti kṣaṇārdhamapi dehinaḥ ,
aniccanto'pi vivaśāḥ kṛṣyante karmavāyunā.
104. vinā karma na tiṣṭhanti kṣaṇārdham api dehinaḥ
anicchanto api vivaśāḥ kṛṣyante karmavāyunā
104. dehinaḥ vinā karma kṣaṇārdham api na tiṣṭhanti
anicchanto api vivaśāḥ karmavāyunā kṛṣyante
104. Embodied beings do not remain without karma even for half a moment, for helpless and against their will, they are driven by the wind of karma.
कर्मणा सुखमश्नन्ति दुःखमश्नन्ति कर्मणा ।
जायन्ते च प्रलीयन्ते वर्तन्ते कर्मणो वशात् ॥१०५॥
105. karmaṇā sukhamaśnanti duḥkhamaśnanti karmaṇā ,
jāyante ca pralīyante vartante karmaṇo vaśāt.
105. karmaṇā sukham aśnanti duḥkham aśnanti karmaṇā
jāyante ca pralīyante vartante karmaṇo vaśāt
105. karmaṇā sukham aśnanti karmaṇā duḥkham aśnanti
ca jāyante pralīyante karmaṇaḥ vaśāt vartante
105. Through karma people experience happiness, through karma they experience sorrow, and through karma they are born, perish, and exist under the sway of action.
अतो बहुविधं कर्म कथितं साधनान्वितम् ।
प्रवृत्तयेऽल्पबोधानां दुश्चेष्टितनिवृत्तये ॥१०६॥
106. ato bahuvidhaṁ karma kathitaṁ sādhanānvitam ,
pravṛttaye'lpabodhānāṁ duśceṣṭitanivṛttaye.
106. ataḥ bahuvidham karma kathitam sādhanānvitam
pravṛttaye alpapodhānām duṣceṣṭitanivṛttaye
106. ataḥ alpapodhānām pravṛttaye duṣceṣṭitanivṛttaye
ca bahuvidham sādhanānvitam karma kathitam
106. Therefore, many kinds of karma accompanied by spiritual practices have been explained, in order to encourage those with limited understanding and to turn them away from improper behavior.
यतो हि कर्म द्विविधं शुभञ्चाऽशुभमेव च ।
अशुभात् कर्मणो यान्ति प्राणिनस्तीव्रयातनाम् ॥१०७॥
107. yato hi karma dvividhaṁ śubhañcā'śubhameva ca ,
aśubhāt karmaṇo yānti prāṇinastīvrayātanām.
107. yataḥ hi karma dvividham śubham ca aśubham eva
ca aśubhāt karmaṇaḥ yānti prāṇinaḥ tīvrayātānām
107. hi yataḥ karma śubham aśubham ca eva dvividham bhavati
tataḥ aśubhāt karmaṇaḥ prāṇinaḥ tīvrayātānām yānti
107. For indeed, karma is twofold - both auspicious and inauspicious. From inauspicious karma, living beings experience severe suffering.
कर्मणोऽपि शुभाद्देवि फलेष्वासक्तचेतसः ।
प्रयान्त्यायान्त्यमुत्रेह कर्मशृङ्खलयन्त्रिताः ॥१०८॥
108. karmaṇo'pi śubhāddevi phaleṣvāsaktacetasaḥ ,
prayāntyāyāntyamutreha karmaśṛṅkhalayantritāḥ.
108. karmaṇaḥ api śubhāt devi phaleṣu āsaktacetasaḥ
prayānti āyānti amutra iha karmaśṛṅkhalayantritāḥ
108. devi,
karmaṇaḥ śubhāt api phaleṣu āsaktacetasaḥ karmaśṛṅkhalayantritāḥ amutra iha prayānti āyānti
108. O Devi, even from auspicious karma, those whose minds are attached to the results, being bound by the chains of karma, go and come here and hereafter.
यावन्न क्षीयते कर्म शुभं वाऽशुभमेव वा ।
तावन्न जायते मोक्षो नृणां कल्पशतैरपि ॥१०९॥
109. yāvanna kṣīyate karma śubhaṁ vā'śubhameva vā ,
tāvanna jāyate mokṣo nṛṇāṁ kalpaśatairapi.
109. yāvat na kṣīyate karma śubhaṃ vā aśubham eva vā
tāvat na jāyate mokṣaḥ nṛṇām kalpaśataiḥ api
109. yāvat śubham vā aśubham eva vā karma na kṣīyate,
tāvat kalpaśataiḥ api nṛṇām mokṣaḥ na jāyate
109. As long as karma, whether auspicious or inauspicious, is not exhausted, liberation does not arise for human beings, even through hundreds of aeons.
यथा लौहमयैः पाशैः पाशैः स्वर्णमयैरपि ।
तथा बद्धो भवेज्जीवः कर्मभिश्चाऽशुभैः शुभैः ॥११०॥
110. yathā lauhamayaiḥ pāśaiḥ pāśaiḥ svarṇamayairapi ,
tathā baddho bhavejjīvaḥ karmabhiścā'śubhaiḥ śubhaiḥ.
110. yathā lauhamayaiḥ pāśaiḥ suvarṇamayair api tathā
baddhaḥ bhavet jīvaḥ karmabhiḥ ca aśubhaiḥ śubhaiḥ
110. yathā lauhamayaiḥ pāśaiḥ suvarṇamayair api tathā
jīvaḥ aśubhaiḥ śubhaiḥ ca karmabhiḥ baddhaḥ bhavet
110. Just as one is bound by iron or golden chains, so the individual soul is bound by both inauspicious and auspicious karma.
कुर्वाणः सततं कर्म कृत्वा कष्टशतान्यपि ।
तावन्न लभते मोक्षं यावत् ज्ञानं न विन्दति ॥१११॥
111. kurvāṇaḥ satataṁ karma kṛtvā kaṣṭaśatānyapi ,
tāvanna labhate mokṣaṁ yāvat jñānaṁ na vindati.
111. kurvāṇaḥ satatam karma kṛtvā kaṣṭaśatāni api
tāvat na labhate mokṣam yāvat jñānam na vindati
111. kurvāṇaḥ satatam karma kṛtvā kaṣṭaśatāni api
yāvat jñānam na vindati tāvat mokṣam na labhate
111. Continually performing action and even undergoing hundreds of hardships, one does not attain liberation as long as one does not find knowledge.
ज्ञानं तत्त्वविचारेण निष्कामेणापि कर्मणा ।
जायते क्षीणतमसां विदुषां निर्मलात्मनाम् ॥११२॥
112. jñānaṁ tattvavicāreṇa niṣkāmeṇāpi karmaṇā ,
jāyate kṣīṇatamasāṁ viduṣāṁ nirmalātmanām.
112. jñānaṃ tattvavicāreṇa niṣkāmeṇa api karmaṇā
jāyate kṣīṇatamasām viduṣām nirmalātmanām
112. tattvavicāreṇa niṣkāmeṇa api karmaṇā ca
kṣīṇatamasām nirmalātmanām viduṣām jñānaṃ jāyate
112. Knowledge arises for wise people through inquiry into the truth and through desireless action, when their darkness has waned and their selves are pure.
ब्रह्मादितृणपर्यन्तं मायया कल्पितं जगत् ।
सत्यमेकं परं ब्रह्म विदित्वैवं सुखी भवेत् ॥११३॥
113. brahmāditṛṇaparyantaṁ māyayā kalpitaṁ jagat ,
satyamekaṁ paraṁ brahma viditvaivaṁ sukhī bhavet.
113. brahmāditṛṇaparyantaṃ māyayā kalpitaṃ jagat satyam
ekaṃ paraṃ brahma viditvā evam sukhī bhavet
113. brahmāditṛṇaparyantaṃ māyayā kalpitaṃ jagat satyam
ekaṃ paraṃ brahma evam viditvā sukhī bhavet
113. Knowing that the entire universe, from Brahmā down to a blade of grass, is imagined through māyā, and that the supreme brahman is the one true reality, one should thus become happy.
विहाय नामरूपाणि नित्ये ब्रह्मणि निश्चले ।
परिनिश्चिततत्त्वो यः स मुक्तः कर्मबन्धनात् ॥११४॥
114. vihāya nāmarūpāṇi nitye brahmaṇi niścale ,
pariniścitatattvo yaḥ sa muktaḥ karmabandhanāt.
114. vihāya nāmarūpāṇi nitye brahmaṇi niścale
pariniścitatattvaḥ yaḥ saḥ muktaḥ karmabandhanāt
114. yaḥ pariniścitatattvaḥ nāmarūpāṇi vihāya nitye
niścale brahmaṇi (stithaḥ) saḥ karmabandhanāt muktaḥ
114. He who has ascertained the truth, having set aside name and form in the eternal and unchanging absolute, is liberated from the bonds of karma.
न मुक्तिर्जपनाद्धोमादुपवासशतैरपि ।
ब्रह्मैवाऽहमिति ज्ञात्वा मुक्तो भवति देहभृत् ॥११५॥
115. na muktirjapanāddhomādupavāsaśatairapi ,
brahmaivā'hamiti jñātvā mukto bhavati dehabhṛt.
115. na muktiḥ japanāt homāt upavāsaśataiḥ api brahma
eva aham iti jñātvā muktaḥ bhavati dehabhṛt
115. dehabhṛt japanāt homāt upavāsaśataiḥ api muktiḥ na (bhavati),
brahma eva aham iti jñātvā muktaḥ bhavati
115. Liberation does not come from mantra recitation, fire rituals, or even hundreds of fasts. Knowing that I am indeed the absolute, the embodied being becomes liberated.
आत्मा साक्षी विभुः पूर्णः सत्योऽद्वैतः परात्परः ।
देहस्थोऽपि न देहस्थो ज्ञात्वैवं मुक्तिभाग् भवेत् ॥११६॥
116. ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇaḥ satyo'dvaitaḥ parātparaḥ ,
dehastho'pi na dehastho jñātvaivaṁ muktibhāg bhavet.
116. ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇaḥ satyaḥ advaitaḥ parātparaḥ
dehasthaḥ api na dehasthaḥ jñātvā evam muktibhāk bhavet
116. ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇaḥ satyaḥ advaitaḥ parātparaḥ
api dehasthaḥ na dehasthaḥ evam jñātvā muktibhāk bhavet
116. The self is the witness, all-pervading, complete, true, non-dual, and supreme. Although abiding in the body, it is not in the body. Knowing this thus, one becomes liberated.
बालक्रीडनवत् सर्वं रूपनामादिकल्पनम् ।
विहाय ब्रह्मनिष्ठो यः स मुक्तो नाऽत्र संशयः ॥११७॥
117. bālakrīḍanavat sarvaṁ rūpanāmādikalpanam ,
vihāya brahmaniṣṭho yaḥ sa mukto nā'tra saṁśayaḥ.
117. bālakrīḍanavat sarvaṃ rūpanāmādikalpanam vihāya
brahmaniṣṭhaḥ yaḥ saḥ muktaḥ na atra saṃśayaḥ
117. yaḥ sarvaṃ rūpanāmādikalpanam bālakrīḍanavat vihāya brahmaniṣṭhaḥ saḥ muktaḥ,
atra saṃśayaḥ na
117. Leaving behind all imagination of names and forms like a child at play, whoever is firmly established in the absolute is liberated - of this there is no doubt.
मनसा कल्पिता मूर्तिर्नृणां चेन्मोक्षसाधनी ।
स्वप्नलब्धेन राज्येन राजानो मानवास्तदा ॥११८॥
118. manasā kalpitā mūrtirnṛṇāṁ cenmokṣasādhanī ,
svapnalabdhena rājyena rājāno mānavāstadā.
118. manasā kalpitā mūrtir nṛṇām cet mokṣasādhanī
svapnalabdhena rājyena rājānaḥ mānavāḥ tadā
118. cet nṛṇām manasā kalpitā mūrtiḥ mokṣasādhanī (syāt)
tadā mānavāḥ svapnalabdhena rājyena rājānaḥ (syuḥ)
118. If mental images imagined by human beings were the means to liberation, then men would become kings through a kingdom obtained in a dream.
मृच्चिलाधातुदार्वादिमूर्तावीश्वरबुद्धयः ।
क्लिश्यन्तस्तपसा ज्ञानं विना मोक्षं न यान्ति ते ॥११९॥
119. mṛccilādhātudārvādimūrtāvīśvarabuddhayaḥ ,
kliśyantastapasā jñānaṁ vinā mokṣaṁ na yānti te.
119. mṛccilādhātudārvādimūrtāvīśvarabuddhayaḥ
kliśyantas tapasā jñānaṃ vinā mokṣaṃ na yānti te
119. mṛc-cilā-dhātu-dārv-ādi-mūrtuṣu īśvara-buddhayaḥ
te tapasā kliśyantaḥ jñānam vinā mokṣam na yānti
119. Those who hold the notion of divinity in images made of clay, stone, metal, wood, or the like, and who torment themselves with spiritual practices, do not attain liberation without knowledge.
आहारसंयमक्लिष्टा यथेष्टाहारतुन्दिलाः ।
ब्रह्मज्ञानविहीनाश्चेन्निष्कृतिं ते व्रजन्ति किम् ॥१२०॥
120. āhārasaṁyamakliṣṭā yatheṣṭāhāratundilāḥ ,
brahmajñānavihīnāścenniṣkṛtiṁ te vrajanti kim.
120. āhāra-saṃyama-kliṣṭāḥ yathā-iṣṭa-āhāra-tundilāḥ
brahma-jñāna-vihīnāḥ ca it niṣkṛtim te vrajanti kim
120. te āhāra-saṃyama-kliṣṭāḥ yathā-iṣṭa-āhāra-tundilāḥ
brahma-jñāna-vihīnāḥ ca cet niṣkṛtim kim vrajanti
120. Whether they are emaciated through the restraint of food or stout from eating whatever they desire, if they are devoid of the knowledge of brahman, do they ever attain liberation?
वायुपर्णकणातोयव्रतिनो मोक्षभागिनः ।
सन्ति चेत् पन्नगा मुक्ताः पशुपक्षिजलेचराः ॥१२१॥
121. vāyuparṇakaṇātoyavratino mokṣabhāginaḥ ,
santi cet pannagā muktāḥ paśupakṣijalecarāḥ.
121. vāyu-parṇa-kaṇa-toya-vratinaḥ mokṣa-bhāginaḥ
santi cet pannagā muktāḥ paśu-pakṣi-jalecarāḥ
121. vāyu-parṇa-kaṇa-toya-vratinaḥ mokṣa-bhāginaḥ
santi cet pannagāḥ paśu-pakṣi-jalecarāḥ ca muktāḥ
121. If those who observe vows by subsisting only on air, leaves, grain particles, or water attain a share of liberation, then snakes, beasts, birds, and aquatic creatures would also be liberated.
उत्तमो ब्रह्मसद्भावो ध्यानभावस्तु मध्यमः ।
स्तुतिर्जपोऽधमो भावो बहिः पूजाऽधमाधमा ॥१२२॥
122. uttamo brahmasadbhāvo dhyānabhāvastu madhyamaḥ ,
stutirjapo'dhamo bhāvo bahiḥ pūjā'dhamādhamā.
122. uttamaḥ brahmasadbhāvaḥ dhyānabhāvaḥ tu madhyamaḥ
stutiḥ japaḥ adhamaḥ bhāvaḥ bahiḥ pūjā adhamādhamā
122. brahmasadbhāvaḥ uttamaḥ dhyānabhāvaḥ tu madhyamaḥ
stutiḥ japaḥ adhamaḥ bhāvaḥ bahiḥ pūjā adhamādhamā
122. Abiding in the absolute is the highest state, meditation is the middle state, praise and mantra recitation are the lower state, and external worship is the lowest of all.
योगो जीवात्मनोरैक्यं पूजनं सेवकेशयोः ।
सर्वं ब्रह्मेति विदुषो न योगो न च पूजनम् ॥१२३॥
123. yogo jīvātmanoraikyaṁ pūjanaṁ sevakeśayoḥ ,
sarvaṁ brahmeti viduṣo na yogo na ca pūjanam.
123. yogaḥ jīvātmanoḥ aikyam pūjanam sevakeśayoḥ
sarvam brahma iti viduṣaḥ na yogaḥ na ca pūjanam
123. sarvam brahma iti viduṣaḥ jīvātmanoḥ aikyam yogaḥ
sevakeśayoḥ pūjanam (ca) na yogaḥ na ca pūjanam
123. Yoga is the oneness of the individual soul and the supreme self, while worship is the relationship between servant and master. For one who knows that everything is brahman, there is neither yoga nor worship.
ब्रह्मज्ञानं परं ज्ञानं यस्य चित्ते विराजते ।
किं तस्य जपयज्ञाद्यैस्तपोभिर्नियमव्रतैः ॥१२४॥
124. brahmajñānaṁ paraṁ jñānaṁ yasya citte virājate ,
kiṁ tasya japayajñādyaistapobhirniyamavrataiḥ.
124. brahmajñānaṃ paraṃ jñānaṃ yasya citte virājate
kiṃ tasya japayajñādyaiḥ tapobhir niyamavrataiḥ
124. yasya citte paraṃ brahmajñānaṃ jñānaṃ virājate,
tasya japa-yajña-ādyaiḥ tapaḥbhiḥ niyama-vrataiḥ kiṃ?
124. What need is there for japa, yagya, and other spiritual practices, austerities, observances, and vows for the one in whose mind shines supreme knowledge, the realization of brahman?
सत्यं विज्ञानमानन्दमेकं ब्रह्मेति पश्यतः ।
स्वभावात् ब्रह्मभूतस्य किं पूजा ध्यानधारणा ॥१२५॥
125. satyaṁ vijñānamānandamekaṁ brahmeti paśyataḥ ,
svabhāvāt brahmabhūtasya kiṁ pūjā dhyānadhāraṇā.
125. satyaṃ vijñānam ānandam ekaṃ brahma iti paśyataḥ
svabhāvāt brahmabhūtasya kiṃ pūjā dhyānadhāraṇā
125. satyaṃ vijñānam ānandam ekaṃ brahma iti paśyataḥ,
svabhāvāt brahmabhūtasya pūjā dhyānadhāraṇā kiṃ?
125. What need is there of worship, meditation, or concentration for one who perceives that brahman is truth, consciousness, bliss, and one without a second, and who has naturally become one with brahman?
न पापं नैव सुकृतं न स्वर्गो न पुनर्भवः ।
नापि ध्येयो न वा ध्याता सर्वं ब्रह्मेति जानतः ॥१२६॥
126. na pāpaṁ naiva sukṛtaṁ na svargo na punarbhavaḥ ,
nāpi dhyeyo na vā dhyātā sarvaṁ brahmeti jānataḥ.
126. na pāpam na eva su-kṛtam na svargaḥ na punar-bhavaḥ
na api dhyeyaḥ na vā dhyātā sarvam brahma iti jānataḥ
126. sarvam brahma iti jānataḥ na pāpam na eva su-kṛtam na
svargaḥ na punar-bhavaḥ na api dhyeyaḥ na vā dhyātā
126. For one who knows that everything is brahman, there is no sin, no good deed, no heaven, and no rebirth, nor is there any object of meditation or any meditator.
अयमात्मा सदा मुक्तो निर्लिप्तः सर्ववस्तुषु ।
किं तस्य बन्धनं कस्मान्मुक्तिमिच्चन्ति दुर्धियः ॥१२७॥
127. ayamātmā sadā mukto nirliptaḥ sarvavastuṣu ,
kiṁ tasya bandhanaṁ kasmānmuktimiccanti durdhiyaḥ.
127. ayam ātmā sadā muktaḥ nirliptaḥ sarva-vastuṣu kim
tasya bandhanam kasmāt muktim icchanti dur-dhiyaḥ
127. ayam ātmā sadā muktaḥ nirliptaḥ sarva-vastuṣu tasya
bandhanam kim kasmāt dur-dhiyaḥ muktim icchanti
127. This self is ever free and untainted in all objects. What bondage is there for it, and why do foolish people desire liberation?
स्वमायारचितं विश्वमवितर्क्यं सुरैरपि ।
स्वयं विराजते तत्र ह्यप्रविष्टः प्रविष्टवत् ॥१२८॥
128. svamāyāracitaṁ viśvamavitarkyaṁ surairapi ,
svayaṁ virājate tatra hyapraviṣṭaḥ praviṣṭavat.
128. svamāyāracitaṃ viśvam avitarkyaṃ surair api
svayaṃ virājate tatra hi apraviṣṭaḥ praviṣṭavat
128. svamāyāracitaṃ viśvaṃ surair api avitarkyaṃ
tatra svayaṃ virājate hi apraviṣṭaḥ praviṣṭavat
128. This world, constructed by its own māyā and unfathomable even to the gods, shines by itself there, though completely unentered, exactly as if it has entered.
बहिरन्तर्यथाऽकाशं सर्वेषामेव वस्तुनाम् ।
तथैव भाति सद्रूपो ह्यात्मा साक्षी स्वरूपतः ॥१२९॥
129. bahirantaryathā'kāśaṁ sarveṣāmeva vastunām ,
tathaiva bhāti sadrūpo hyātmā sākṣī svarūpataḥ.
129. bahis antar yathā ākāśaṃ sarveṣām eva vastūnām
tathā eva bhāti sadrūpaḥ hi ātmā sākṣī svarūpataḥ
129. yathā ākāśaṃ sarveṣām eva vastūnām bahiḥ antaḥ
tathā eva sadrūpaḥ ātmā sākṣī svarūpataḥ hi bhāti
129. Just as space is both outside and inside all objects, so indeed the self shines forth as pure existence, as the witness by its very nature.
न बाल्यमस्ति वृद्धत्वं नात्मनो यौवनं जनुः ।
सदैकरूपश्चिन्मात्रो विकारपरिवर्जितः ॥१३०॥
130. na bālyamasti vṛddhatvaṁ nātmano yauvanaṁ januḥ ,
sadaikarūpaścinmātro vikāraparivarjitaḥ.
130. na bālyam asti vṛddhatvaṃ na ātmanaḥ yauvanaṃ januḥ
sadā eka-rūpaḥ cit-mātrakḥ vikāra-parivarjitaḥ
130. ātmanaḥ bālyam vṛddhatvam yauvanam januḥ ca na asti (saḥ)
sadā eka-rūpaḥ cit-mätraḥ vikāra-parivarjitaḥ (ca asti)
130. There is no childhood, old age, youth, or birth for the self. It is ever of one form, purely consciousness, and completely devoid of all change.
जन्मयौवनवार्धक्यं देहस्यैव न चाऽत्मनः ।
पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मायाप्रावृतबुद्धयः ॥१३१॥
131. janmayauvanavārdhakyaṁ dehasyaiva na cā'tmanaḥ ,
paśyanto'pi na paśyanti māyāprāvṛtabuddhayaḥ.
131. janma-yauvana-vārdhakyaṃ dehasya eva na ca ātmanaḥ
paśyantaḥ api na paśyanti māyā-prāvṛta-buddhayaḥ
131. janma yauvana vārdhakyam dehasya eva (asti) ca ātmanaḥ na (asti),
māyā-prāvṛta-buddhayaḥ (janaḥ) paśyantaḥ api na paśyanti
131. Birth, youth, and old age belong to the body alone and not to the self. Even while seeing this, those whose intellects are veiled by māyā do not perceive it.
यथा शरावतोयस्थं रविं पश्यत्यनेकधा ।
तथैव मायया देहे बहुधाऽत्मानमीक्षते ॥१३२॥
132. yathā śarāvatoyasthaṁ raviṁ paśyatyanekadhā ,
tathaiva māyayā dehe bahudhā'tmānamīkṣate.
132. yathā śarāvatoyasthaṃ raviṃ paśyatyanekadhā
tathā eva māyayā dehe bahudhā ātmānam īkṣate
132. yathā śarāvatoyasthaṃ raviṃ anekadhā paśyati
tathā eva māyayā dehe bahudhā ātmānam īkṣate
132. Just as someone sees the sun reflected in water in a bowl as many, so too through māyā one perceives the self within the body in various ways.
यथा सलिलचाञ्चल्यं मन्यन्ते तद्गते विधौ ।
तथैव बुद्धेश्चाञ्चल्यं पश्यन्त्यात्मन्यकोविदाः ॥१३३॥
133. yathā salilacāñcalyaṁ manyante tadgate vidhau ,
tathaiva buddheścāñcalyaṁ paśyantyātmanyakovidāḥ.
133. yathā salilacañcalyaṃ manyante tatgate vidhau tathā
eva buddheḥ cāñcalyaṃ paśyanti ātmani akovidāḥ
133. yathā tadgate vidhau salilacañcalyaṃ manyante tathā
eva akovidāḥ ātmani buddheḥ cāñcalyaṃ paśyanti
133. Just as unwise people attribute the movement of water to the moon reflected in it, so too they perceive the agitation of the intellect as belonging to the self.
घटस्थं यादृशं व्योम घटे भग्नेऽपि तादृशम् ।
नष्टे देहे तथैवात्मा समरूपो विराजते ॥१३४॥
134. ghaṭasthaṁ yādṛśaṁ vyoma ghaṭe bhagne'pi tādṛśam ,
naṣṭe dehe tathaivātmā samarūpo virājate.
134. ghaṭasthaṃ yādṛśaṃ vyoma ghaṭe bhagne api tādṛśam
naṣṭe dehe tathā eva ātmā samarūpaḥ virājate
134. yādṛśaṃ vyoma ghaṭasthaṃ bhagne ghaṭe api tādṛśam,
tathā naṣṭe dehe ātmā samarūpaḥ eva virājate
134. Just as space located inside a jar remains the same even when the jar is broken, so too does the self shine forth unchanging even when the body is destroyed.
आत्मज्ञानमिदं देवि परं मोक्षैकसाधनम् ।
जानन्निहैव मुक्तः स्यात् सत्यं सत्यं न संशयः ॥१३५॥
135. ātmajñānamidaṁ devi paraṁ mokṣaikasādhanam ,
jānannihaiva muktaḥ syāt satyaṁ satyaṁ na saṁśayaḥ.
135. ātmajñānam idam devi paraṃ mokṣaikasādhanam jānan
iha eva muktaḥ syāt satyam satyam na saṃśayaḥ
135. devi,
idam ātmajñānam param mokṣaikasādhanam asti.
jānann iha eva muktaḥ syāt,
satyam satyam,
na saṃśayaḥ
135. O goddess, this knowledge of the self is the supreme and sole means to liberation. Knowing this, one becomes liberated right here in this life - truly, truly, there is no doubt.
न कर्मणा विमुक्तः स्यान्न सन्तत्या धनेन वा ।
आत्मनाऽत्मानमाज्ञाय मुक्तो भवति मानवः ॥१३६॥
136. na karmaṇā vimuktaḥ syānna santatyā dhanena vā ,
ātmanā'tmānamājñāya mukto bhavati mānavaḥ.
136. na karmaṇā vimuktaḥ syāt na santatyā dhanena vā
ātmanā ātmānam ājñāya muktaḥ bhavati mānavaḥ
136. mānavaḥ karmaṇā na syāt vimuktaḥ santatyā
dhanena vā ātmānam ātmanā ājñāya muktaḥ bhavati
136. A human being is not liberated by action, nor by offspring, nor by wealth. Knowing the self through the self, a person becomes liberated.
प्रियो ह्यात्मैव सर्वेषां नात्मनोऽस्त्यपरं प्रियम् ।
लोकेऽस्मिन्नात्मसम्बन्धात् भवन्त्यन्ये प्रियाः शिवे ॥१३७॥
137. priyo hyātmaiva sarveṣāṁ nātmano'styaparaṁ priyam ,
loke'sminnātmasambandhāt bhavantyanye priyāḥ śive.
137. priyaḥ hi ātmā eva sarveṣām na ātmanaḥ asti aparam priyam
loke asmin ātmasambandhāt bhavanti anye priyāḥ śive
137. hi śive ātmā eva sarveṣām priyaḥ asti ātmanaḥ aparam
priyam na asmin loke ātmasambandhāt anye priyāḥ bhavanti
137. O Goddess, truly the self alone is dear to all, and nothing else is dearer than the self. In this world, because of their connection with the self, all other things become dear.
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञाता त्रितयं भाति मायया ।
विचार्यमाणे त्रितये आत्मैवैकोऽवशिष्यते ॥१३८॥
138. jñānaṁ jñeyaṁ tathā jñātā tritayaṁ bhāti māyayā ,
vicāryamāṇe tritaye ātmaivaiko'vaśiṣyate.
138. jñānaṃ jñeyaṃ tathā jñātā tritayaṃ bhāti māyayā
vicāryamāṇe tritaye ātmā eva ekaḥ avaśiṣyate
138. māyayā jñānaṃ jñeyaṃ tathā jñātā tritayaṃ bhāti,
tritaye vicāryamāṇe ātmā eva ekaḥ avaśiṣyate
138. Knowledge, the known, and the knower - this triad shines forth through māyā (illusion). When this triad is examined, only the self alone remains.
ज्ञानमात्मैव चिद्रूपो ज्ञेयमात्मैव चिन्मयः ।
विज्ञाता स्वयमेवात्मा यो जानाति स आत्मवित् ॥१३९॥
139. jñānamātmaiva cidrūpo jñeyamātmaiva cinmayaḥ ,
vijñātā svayamevātmā yo jānāti sa ātmavit.
139. jñānam ātmā eva cidrūpaḥ jñeyam ātmā eva cinmayaḥ
vijñātā svayam eva ātmā yaḥ jānāti saḥ ātmavit
139. jñānam ātmā eva cidrūpaḥ,
jñeyam ātmā eva cinmayaḥ,
vijñātā svayam eva ātmā; yaḥ jānāti,
saḥ ātmavit
139. Knowledge is the self itself, whose form is consciousness. The known is the self itself, consisting of consciousness. The knower is the self itself. Whoever knows this is a knower of the self (ātmavit).
एतत्ते कथितं ज्ञानं साक्षान्निर्वाणकारणम् ।
चतुर्विधावधूतानामेतदेव परं धनम् ॥१४०॥
140. etatte kathitaṁ jñānaṁ sākṣānnirvāṇakāraṇam ,
caturvidhāvadhūtānāmetadeva paraṁ dhanam.
140. etat te kathitaṃ jñānaṃ sākṣāt nirvāṇa-kāraṇam
caturvidha-avadhūtānām etat eva paraṃ dhanam
140. te etat jñānaṃ sākṣāt nirvāṇa-kāraṇam kathitam
caturvidha-avadhūtānām etat eva paraṃ dhanam
140. This knowledge has been declared to you as the direct cause of nirvāṇa. For the four kinds of avadhūtas, this alone is the supreme wealth.
द्विविधावाश्रमौ प्रोक्तौ गार्हस्थो भैक्षुकस्तथा ।
किमिदं श्रूयते चित्रमवधूताश्चतुर्विधाः ॥१४१॥
141. dvividhāvāśramau proktau gārhastho bhaikṣukastathā ,
kimidaṁ śrūyate citramavadhūtāścaturvidhāḥ.
141. dvividhāḥ āśramau proktau gārhasthaḥ bhaikṣukaḥ
tathā kim idam śrūyate citram avadhūtāḥ caturvidhāḥ
141. āśramau dvividhāḥ proktau gārhasthaḥ bhaikṣukaḥ
tathā kim idam citram śrūyate avadhūtāḥ caturvidhāḥ
141. The stages of life are declared to be twofold, namely the householder and the mendicant. What is this strange thing being heard, that the avadhūtas are of four kinds?
श्रुत्वा वेदितुमिच्चामि तत्त्वतः कथय प्रभो ।
चतुर्विधावधूतानां लक्षणं सविशेषतः ॥१४२॥
142. śrutvā veditumiccāmi tattvataḥ kathaya prabho ,
caturvidhāvadhūtānāṁ lakṣaṇaṁ saviśeṣataḥ.
142. śrutvā veditum icchāmi tattvataḥ kathaya prabho
caturvidha avadhūtānām lakṣaṇam sa-viśeṣataḥ
142. prabho śrutvā veditum icchāmi tattvataḥ kathaya
caturvidha-avadhūtānām lakṣaṇam sa-viśeṣataḥ
142. O lord, having heard this, I desire to know truly. Tell me the characteristics of the four kinds of avadhūtas in detail.
ब्रह्ममन्त्रोपासका ये ब्राह्मणक्षत्रियादयः ।
गृहाश्रमे वसन्तोऽपि ज्ञेयास्ते यतयः प्रिये ॥१४३॥
143. brahmamantropāsakā ye brāhmaṇakṣatriyādayaḥ ,
gṛhāśrame vasanto'pi jñeyāste yatayaḥ priye.
143. brahma-mantra-upāsakāḥ ye brāhmaṇa-kṣatriya-ādayaḥ
gṛha-āśrame vasantaḥ api jñeyāḥ te yatayaḥ priye
143. priye ye brāhmaṇa-kṣatriya-ādayaḥ brahma-mantra-upāsakāḥ
gṛha-āśrame vasantaḥ api te yatayaḥ jñeyāḥ
143. O dear goddess, know that those brahmins, kṣatriyas, and others who worship the brahma-mantra and yet dwell in the householder stage of life are indeed ascetics (yatayas).
पूर्णाभिषेकविधिना संस्कृता ये च मानवाः ।
शैवावधूतास्ते ज्ञेयाः पूजनीयाः कुलार्चिते ॥१४४॥
144. pūrṇābhiṣekavidhinā saṁskṛtā ye ca mānavāḥ ,
śaivāvadhūtāste jñeyāḥ pūjanīyāḥ kulārcite.
144. pūrṇābhiṣekavidhinā saṃskṛtā ye ca mānavāḥ
śaivāvadhūtāḥ te jñeyāḥ pūjanīyāḥ kulārcite
144. kulārcite ye mānavāḥ pūrṇābhiṣekavidhinā
saṃskṛtāḥ ca te śaivāvadhūtāḥ jñeyāḥ pūjanīyāḥ
144. O you who are worshiped by the kula (kulārcite), those humans who are consecrated through the complete initiation rite (pūrṇābhiṣekavidhi) are to be known as Shaiva avadhūtas, and they are worthy of worship.
ब्राह्मावधूताः शैवाश्च स्वाश्रमाचारवर्तिनः ।
विदध्युः सर्वकर्माणि मदुदीरितवर्त्मना ॥१४५॥
145. brāhmāvadhūtāḥ śaivāśca svāśramācāravartinaḥ ,
vidadhyuḥ sarvakarmāṇi madudīritavartmanā.
145. brāhmāvadhūtāḥ śaivāḥ ca svaśramācāravartinaḥ
vidadhyuḥ sarvakarmāṇi madudīritavartmanā
145. svaśramācāravartinaḥ brāhmāvadhūtāḥ śaivāḥ
ca madudīritavartmanā sarvakarmāṇi vidadhyuḥ
145. Brahma-avadhūtas and Shaivas, abiding by the conduct of their respective stages of life (svaśrama), should perform all actions according to the path declared by me.
विना ब्रह्मार्पितं चैते तथा चक्रार्पितं विना ।
निषिद्धमन्नं तोयञ्च न गृह्णीयुः कदाचन ॥१४६॥
146. vinā brahmārpitaṁ caite tathā cakrārpitaṁ vinā ,
niṣiddhamannaṁ toyañca na gṛhṇīyuḥ kadācana.
146. vinā brahmārpitaṃ ca ete tathā cakrārpitaṃ vinā
niṣiddham annam toyam ca na gṛhṇīyuḥ kadācana
146. ete ca vinā brahmārpitaṃ tathā vinā cakrārpitaṃ
niṣiddham annam toyam ca kadācana na gṛhṇīyuḥ
146. And they should never accept food or water that is forbidden, or that which has not been offered to Brahman and to the cakra.
ब्राह्मावधूतकौलानां कौलानामभिषेकिणाम् ।
प्रागेव कथितो धर्म आचारश्च वरानने ॥१४७॥
147. brāhmāvadhūtakaulānāṁ kaulānāmabhiṣekiṇām ,
prāgeva kathito dharma ācāraśca varānane.
147. brahmāvadhuṭakaulānām kaulānām abhiṣekiṇām
prāk eva kathitaḥ dharmaḥ ācāraḥ ca varānane
147. O varānane,
brahmāvadhuṭakaulānām kaulānām abhiṣekiṇām prāk eva dharmaḥ ācāraḥ ca kathitaḥ
147. O beautiful-faced one, the dharma and conduct of Brahma-avadhūta kaulas and of consecrated kaulas have already been described.
स्नानं सन्ध्याऽशनं पानं दानं च दाररक्षणम् ।
सर्वमागममार्गेण शैवब्राह्मावधूतयोः ॥१४८॥
148. snānaṁ sandhyā'śanaṁ pānaṁ dānaṁ ca dārarakṣaṇam ,
sarvamāgamamārgeṇa śaivabrāhmāvadhūtayoḥ.
148. snānam sandhyā aśanam pānam dānam ca dāra-rakṣanam
sarvam āgama-mārgeṇa śaiva-brāhmāvadhūtayoḥ
148. śaiva-brāhmāvadhūtayoḥ snānam sandhyā aśanam
pānam dānam ca dāra-rakṣanam sarvam āgama-mārgeṇa
148. For both Shaiva and Brahma avadhūtas, bathing, daily prayers, eating, drinking, giving charity, and the protection of their wives - all of these actions must be performed according to the path of the āgamas.
उक्तावधूतो द्विविधः पूर्णापूर्णविभेदतः ।
पूर्णः परमहंसाख्यः परिव्राडपरः प्रिये ॥१४९॥
149. uktāvadhūto dvividhaḥ pūrṇāpūrṇavibhedataḥ ,
pūrṇaḥ paramahaṁsākhyaḥ parivrāḍaparaḥ priye.
149. uktaḥ avadhūtaḥ dvividhaḥ pūrṇa-apūrṇa-vibhedataḥ
pūrṇaḥ paramahaṃsa-ākhyaḥ parivrāt aparaḥ priye
149. priye,
uktaḥ avadhūtaḥ pūrṇa-apūrṇa-vibhedataḥ dvividhaḥ bhavati,
pūrṇaḥ paramahaṃsa-ākhyaḥ,
aparaḥ parivrāt
149. O dear one, the avadhūta who has been described is of two kinds, based on the distinction between complete and incomplete. The complete one is called paramahaṃsa, and the other is the wandering ascetic (parivrājaka).
कृतावधूतसंस्कारो यदि स्यात् ज्ञानदुर्बलः ।
तदा लोकालये तिष्ठन्नात्मानं स तु शोधयेत् ॥१५०॥
150. kṛtāvadhūtasaṁskāro yadi syāt jñānadurbalaḥ ,
tadā lokālaye tiṣṭhannātmānaṁ sa tu śodhayet.
150. kṛtāvadhūtasaṃskāraḥ yadi syāt jñānadurbalaḥ
tadā lokālaye tiṣṭhan ātmānaṃ saḥ tu śodhayet
150. kṛtāvadhūtasaṃskāraḥ yadi jñānadurbalaḥ syāt,
tadā saḥ tu lokālaye tiṣṭhan ātmānaṃ śodhayet
150. If someone who has received the initiation of an avadhūta is weak in knowledge, then he should purify his self by dwelling in a worldly abode.
रक्षन् स्वजातिचिह्नञ्च कुर्वन् कर्माणि कौलवत् ।
सदा ब्रह्मपरो भूत्वा साधयेत् ज्ञानमुत्तमम् ॥१५१॥
151. rakṣan svajāticihnañca kurvan karmāṇi kaulavat ,
sadā brahmaparo bhūtvā sādhayet jñānamuttamam.
151. rakṣan svajāticihnam ca kurvan karmāṇi kaulavat
sadā brahmaparaḥ bhūtvā sādhayet jñānamuttamam
151. sva-jāti-cihnam rakṣan,
kaulavat karmāṇi kurvan,
sadā brahma-paraḥ bhūtvā,
uttamam jñānam sādhayet
151. Maintaining the distinctive marks of his own social class and performing actions like a true kaula, remaining ever devoted to Brahman, he should accomplish supreme knowledge.
ओ/ तत्सन्मन्त्रमुच्चार्य सोऽहमस्मीति चिन्तयन् ।
कुर्यादात्मोचितं कर्म सदा वैराग्यमाश्रितः ॥१५२॥
152. o/ tatsanmantramuccārya so'hamasmīti cintayan ,
kuryādātmocitaṁ karma sadā vairāgyamāśritaḥ.
152. om tatsatmantram uccārya saḥ aham asmi iti cintayan
kuryāt ātmocitam karma sadā vairāgyam āśritaḥ
152. om tatsatmantram uccārya soham asmiti cintayan
sadā vairāgyam āśritaḥ ātmocitam karma kuryāt
152. Reciting the mantra om tatsat and reflecting that I am that, he should constantly resort to dispassion and perform actions appropriate to his own self.
कुर्वन् कर्माण्यनासक्तो नलिनीदलनीरवत् ।
यतेताऽत्मानमुद्धर्तुं तत्त्वज्ञानविवेकतः ॥१५३॥
153. kurvan karmāṇyanāsakto nalinīdalanīravat ,
yatetā'tmānamuddhartuṁ tattvajñānavivekataḥ.
153. kurvan karmāṇi anāsaktaḥ nalinīdalanīravat
yateta ātmānam uddhartum tattvajñānavivekataḥ
153. anāsaktaḥ nalinīdalanīravat karmāṇi kurvan
tattvajñānavivekataḥ ātmānam uddhartum yateta
153. Performing actions while remaining unattached, like water on a lotus leaf, he should strive to uplift his self through the discernment of the knowledge of reality.
ओ/ तत्सदिति मन्त्रेण यो यत् कर्म समाचरेत् ।
गृहस्थो वाऽप्युदासीनस्तस्याऽभीष्टाय तद् भवेत् ॥१५४॥
154. o/ tatsaditi mantreṇa yo yat karma samācaret ,
gṛhastho vā'pyudāsīnastasyā'bhīṣṭāya tad bhavet.
154. om tatsat iti mantreṇa yaḥ yat karma samācaret
gṛhasthaḥ vā api udāsīnaḥ tasya abhīṣṭāya tat bhavet
154. gṛhasthaḥ vā api udāsīnaḥ yaḥ yat karma om tatsat iti mantreṇa samācaret,
tat tasya abhīṣṭāya bhavet
154. Whether he is a householder or a renunciate, whatever action anyone performs accompanied by the mantra om tatsat, that leads to the fulfillment of his desired goal.
जपो होमः प्रतिष्ठा च संस्काराद्यखिलाः क्रियाः ।
ओ/ तत्सन्मन्त्रनिष्पन्नाः सम्पूर्णाः स्युर्न संशयः ॥१५५॥
155. japo homaḥ pratiṣṭhā ca saṁskārādyakhilāḥ kriyāḥ ,
o/ tatsanmantraniṣpannāḥ sampūrṇāḥ syurna saṁśayaḥ.
155. japaḥ homaḥ pratiṣṭhā ca saṃskāra ādi akhilāḥ kriyāḥ
om tatsat mantra niṣpannāḥ sampūrṇāḥ syuḥ na saṃśayaḥ
155. japaḥ homaḥ pratiṣṭhā ca saṃskāra-ādi akhilāḥ kriyāḥ om-tatsat-mantra-niṣpannāḥ sampūrṇāḥ syuḥ,
na saṃśayaḥ
155. Japa, homa, consecration, and all rituals beginning with purificatory rites become entirely complete when accomplished through the mantra om tatsat, without a doubt.
किमन्यैर्बहुभिर्मन्त्रैः किमन्यैर्भूरिसाधनैः ।
ब्राह्म्येणानेन मन्त्रेण सर्वकर्माणि साधयेत् ॥१५६॥
156. kimanyairbahubhirmantraiḥ kimanyairbhūrisādhanaiḥ ,
brāhmyeṇānena mantreṇa sarvakarmāṇi sādhayet.
156. kim anyaiḥ bahubhiḥ mantraiḥ kim anyaiḥ bhūri-sādhanaiḥ
brāhmyeṇa anena mantreṇa sarva-karmāṇi sādhayet
156. kim anyaiḥ bahubhiḥ mantraiḥ,
kim anyaiḥ bhūri-sādhanaiḥ,
anena brāhmyeṇa mantreṇa sarva-karmāṇi sādhayet
156. What is the use of many other mantras, and what is the use of many other abundant spiritual practices, when one can accomplish all actions through this very brahma-mantra?
सुखसाध्यमबाहुल्यं सम्पूर्णफलदायकम् ।
नास्त्येतस्मान्महामन्त्रादुपायान्तरमम्बिके ॥१५७॥
157. sukhasādhyamabāhulyaṁ sampūrṇaphaladāyakam ,
nāstyetasmānmahāmantrādupāyāntaramambike.
157. sukha-sādhyam abāhulyam sampūrṇa-phala-dāyakam na
asti etasmāt mahā-mantrāt upāya-antaram ambike
157. ambike,
etasmāt mahā-mantrāt sukha-sādhyam abāhulyam sampūrṇa-phala-dāyakam upāya-antaram na asti
157. O Ambikā, easily accomplished, requiring few accessories, and bestowing complete results, there is no other means than this great mantra.
पुरः प्रदेशे देहे वा लिखित्वा धारयेदिमम् ।
गेहस्तस्य महातीर्थं देहः पुण्यमयो भवेत् ॥१५८॥
158. puraḥ pradeśe dehe vā likhitvā dhārayedimam ,
gehastasya mahātīrthaṁ dehaḥ puṇyamayo bhavet.
158. puraḥ pradeśe dehe vā likhitvā dhārayet imam
gehaḥ tasya mahātīrtham dehaḥ puṇyamayaḥ bhavet
158. imam puraḥ pradeśe dehe vā likhitvā dhārayet tasya
gehaḥ mahātīrtham bhavet dehaḥ ca puṇyamayaḥ bhavet
158. Writing this (mantra) in front of oneself or upon the body, one should wear it. His home becomes a great sacred place, and his body becomes filled with spiritual merit.
निगमागमतन्त्राणां सारात्सारतरो मनुः ।
ओ/ तत्सदिति देवेशि तवाग्रे सत्यमीरितम् ॥१५९॥
159. nigamāgamatantrāṇāṁ sārātsārataro manuḥ ,
o/ tatsaditi deveśi tavāgre satyamīritam.
159. nigama āgama tantrāṇām sārāt sārataraḥ manuḥ
om tat sat iti deveśi tava agre satyam īritam
159. nigamāgama-tantrāṇām sārāt sārataraḥ manuḥ om
tat sat iti deveśi tava agre satyam īritam
159. O goddess, this mantra is far more essential than the essence of the vedas, āgamas, and tantras. It is om tat sat, and this truth has been spoken before you.
ब्रह्मविष्णुमहेशानां भित्त्वा तालुशिरःशिखाः ।
प्रादुर्भूतोऽयमों तत्सत् सर्वमन्त्रोत्तमोत्तमः ॥१६०॥
160. brahmaviṣṇumaheśānāṁ bhittvā tāluśiraḥśikhāḥ ,
prādurbhūto'yamoṁ tatsat sarvamantrottamottamaḥ.
160. brahmaviṣṇumaheśānām bhittvā tāluśiraḥśikhāḥ
prādurbhūtaḥ ayam om tat sat sarvamantromottamottamaḥ
160. ayam brahmaviṣṇumaheśānām tāluśiraḥśikhāḥ bhittvā
prādurbhūtaḥ sarvamantromottamottamaḥ om tat sat
160. Piercing the palate, head, and crown crest of Brahmā, Viṣṇu, and Maheśa, this supreme mantra of all mantras, namely oṃ tat sat, has manifested.
चतुर्विधानामन्नानामन्येषामपि वस्तुनाम् ।
मन्त्रान्यैः शोधनेनाऽलं स्याच्चेदेतेन शोधितम् ॥१६१॥
161. caturvidhānāmannānāmanyeṣāmapi vastunām ,
mantrānyaiḥ śodhanenā'laṁ syāccedetena śodhitam.
161. caturbidhānām annānām anyeṣām api vastūnām
mantrānyaiḥ śodhanena alam syāt ca yadi etena śodhitam
161. caturbidhānām annānām anyeṣām api vastūnām mantrānyaiḥ śodhanena alam kim,
yadi etena śodhitam syāt
161. What is the need for purification with other mantras in the case of the four kinds of food and other items, if they have already been purified by this (mantra)?
पश्यन् सर्वत्र सद्रूपं जपंस्तत्सन्महामनुम् ।
स्वेच्चाचारः शुद्धचित्तः स एव भुवि कौलराट् ॥१६२॥
162. paśyan sarvatra sadrūpaṁ japaṁstatsanmahāmanum ,
sveccācāraḥ śuddhacittaḥ sa eva bhuvi kaularāṭ.
162. paśyan sarvatra sad-rūpaṃ japan tat-sad-mahā-manum
sveccācāraḥ śuddha-cittaḥ sa eva bhuvi kaula-rāṭ
162. sarvatra sat-rūpam paśyan tat-sat-mahā-manum japan
sveccācāraḥ śuddha-cittaḥ saḥ eva bhuvi kaula-rāṭ
162. Seeing the form of existence everywhere, and reciting that great mantra om tat sat, following his own free will yet pure in mind, he alone is a king among kaulas upon the earth.
जपादस्य भवेत् सिद्धो मुक्तः स्यादर्थचिन्तनात् ।
साक्षाद् ब्रह्मसमो देही सार्थमेनं जपन् मनुम् ॥१६३॥
163. japādasya bhavet siddho muktaḥ syādarthacintanāt ,
sākṣād brahmasamo dehī sārthamenaṁ japan manum.
163. japāt asya bhavet siddhaḥ muktaḥ syāt artha-cintanāt
sākṣāt brahma-samaḥ dehī sārtham enam japan manum
163. asya japāt siddhaḥ bhavet,
artha-cintanāt muktaḥ syāt,
sākṣāt brahma-samaḥ dehī enam manum japan sārtham (bhavati)
163. Through the recitation of this mantra, a person attains perfection, becomes liberated from worldly anxieties, and is truly equal to brahman. By reciting this mantra, his embodied existence becomes meaningful.
त्रिपदोऽयं महामन्त्रः सर्वकारणकारणम् ।
साधनादस्य मन्त्रस्य भवेन्मृत्युञ्जयः स्वयम् ॥१६४॥
164. tripado'yaṁ mahāmantraḥ sarvakāraṇakāraṇam ,
sādhanādasya mantrasya bhavenmṛtyuñjayaḥ svayam.
164. tripadaḥ ayam mahāmantraḥ sarvakāraṇakāraṇam
sādhanāt asya mantrasya bhavet mṛtyuñjayaḥ svayam
164. ayam mahāmantraḥ tripadaḥ sarvakāraṇakāraṇam asya
mantrasya sādhanāt svayam mṛtyuñjayaḥ bhavet
164. This great three-part mantra is the cause of all causes. Through the practice of this mantra, one personally becomes a conqueror of death.
युग्मं युग्मपदं वापि प्रत्येकपदमेव वा ।
जप्त्वैतस्य महेशानि साधकः सिद्धिभाग् भवेत् ॥१६५॥
165. yugmaṁ yugmapadaṁ vāpi pratyekapadameva vā ,
japtvaitasya maheśāni sādhakaḥ siddhibhāg bhavet.
165. yugmam yugmapadam vā api pratyekapadam eva vā
japtvā etasya maheśāni sādhakaḥ siddhibhāk bhavet
165. maheśāni yugmam yugmapadam vā api pratyekapadam
eva vā etasya japtvā sādhakaḥ siddhibhāk bhavet
165. O Maheśānī, whether reciting it in pairs, in paired words, or even every single word individually, a practitioner attains spiritual perfection through its recitation.
शैवावधूतसंस्कारविधूताखिलकर्मणः ।
नापि दैवे न वा पित्रे नार्षे कृत्येऽधिकारिता ॥१६६॥
166. śaivāvadhūtasaṁskāravidhūtākhilakarmaṇaḥ ,
nāpi daive na vā pitre nārṣe kṛtye'dhikāritā.
166. śaivāvadhūtasaṃskāravidhūtākhilakarmaṇaḥ na
api daive na vā pitre na ṛṣe kṛtye adhikāritā
166. śaivāvadhūtasaṃskāravidhūtākhilakarmaṇaḥ daive na api,
pitre na vā,
ṛṣe kṛtye na,
adhikāritā na
166. For one whose all actions have been swept away by the initiation into the śaiva-avadhūta state, there is no longer any authority or obligation regarding rituals for the gods, rituals for the ancestors, or even the rituals of the seers.
चतुर्णामवधूतानां तुरीयो हंस उच्यते ।
त्रयोऽन्ये योगभोगाढ्या मुक्ताः सर्वे शिवोपमाः ॥१६७॥
167. caturṇāmavadhūtānāṁ turīyo haṁsa ucyate ,
trayo'nye yogabhogāḍhyā muktāḥ sarve śivopamāḥ.
167. catuṇām avadhūtānām turiyaḥ haṃsaḥ ucyate trayaḥ
anye yogabhogāḍhyāḥ muktāḥ sarve śivopamāḥ
167. catuṇām avadhūtānām turiyaḥ haṃsaḥ ucyate,
anye trayaḥ yogabhogāḍhyāḥ sarve muktāḥ śivopamāḥ
167. Of the four kinds of avadhūtas, the fourth is called the haṃsa. The other three, rich in both yoga and worldly enjoyment, are all liberated and equal to Śiva.
हंसो न कुर्यात् स्त्रीसङ्गं न वा धातुपरिग्रहम् ।
प्रारब्धमश्नन् विहरेन्निषेधविधिवर्जितः ॥१६८॥
168. haṁso na kuryāt strīsaṅgaṁ na vā dhātuparigraham ,
prārabdhamaśnan viharenniṣedhavidhivarjitaḥ.
168. haṃsaḥ na kuryāt strīsaṅgam na vā dhātuparigraham
prārabdham aśnan viharen niṣedhavidhivarjitaḥ
168. haṃsaḥ strīsaṅgam na kuryāt vā dhātuparigraham na,
prārabdham aśnan niṣedhavidhivarjitaḥ viharet
168. The haṃsa should not engage in sexual union nor accept wealth or metals, and experiencing his प्रारब्ध (prārabdha - past karma bearing fruit), he wanders free from all prohibitions and scriptural injunctions.
त्यजेत् स्वजातिचिह्नानि कर्माणि गृहमेधिनाम् ।
तुरीयो विचरेत् क्षौणीं निःसङ्कल्पो निरुद्यमः ॥१६९॥
169. tyajet svajāticihnāni karmāṇi gṛhamedhinām ,
turīyo vicaret kṣauṇīṁ niḥsaṅkalpo nirudyamaḥ.
169. tyajet svajāticihnāni karmāṇi gṛhamedhinām
turīyaḥ vicaret kṣauṇīm niḥsaṅkalpaḥ nirudyamaḥ
169. turīyaḥ svajāticihnāni gṛhamedhinām karmāṇi ca tyajet,
niḥsaṅkalpaḥ nirudyamaḥ kṣauṇīm vicaret
169. He should abandon the external marks of his social class and the ritual duties of householders, and that fourth one should wander across the earth, free from mental resolves and devoid of worldly exertion.
सदात्मभावसन्तुष्टः शोकमोहविवर्जितः ।
निर्नकेतस्तितिक्षुः स्यान्निःशङ्को निरुपद्रवः ॥१७०॥
170. sadātmabhāvasantuṣṭaḥ śokamohavivarjitaḥ ,
nirnaketastitikṣuḥ syānniḥśaṅko nirupadravaḥ.
170. sadātmabhāvasantuṣṭaḥ śokamohavivarjitaḥ
nirniketastitikṣuḥ syānniḥśaṅko nirupadravaḥ
170. sadātmabhāvasantuṣṭaḥ śokamohavivarjitaḥ
nirniketastitikṣuḥ niḥśaṅkaḥ nirupadravaḥ syāt
170. He should be satisfied with the state of the eternal self, free from sorrow and delusion, homeless, enduring, fearless, and free from disturbance.
नाऽर्पणं भक्ष्यपेयानां न तस्य ध्यानधारणाः ।
मुक्तो विरक्तो निर्द्वन्द्वो हंसाचारपरो यतिः ॥१७१॥
171. nā'rpaṇaṁ bhakṣyapeyānāṁ na tasya dhyānadhāraṇāḥ ,
mukto virakto nirdvandvo haṁsācāraparo yatiḥ.
171. na arpaṇaṃ bhakṣyapeyānāṃ na tasya dhyānadhāraṇāḥ
mukto virakto nirdvandvo haṃsācāraparo yatiḥ
171. tasya bhakṣyapeyānāṃ arpaṇaṃ na dhyānadhāraṇāḥ ca na
yatiḥ muktaḥ viraktaḥ nirdvandvaḥ haṃsācāraparaḥ syāt
171. There is no offering of food and drink for him, nor are there meditation and concentration practices. Such an ascetic is liberated, detached, free from dualities, and devoted to the conduct of a haṃsa (the supreme swan-like spiritual state).
इति ते कथितं देवि चतुर्णां कुलयोगिनाम् ।
लक्षणं सविशेषेण साधूनां मत्स्वरूपिणाम् ॥१७२॥
172. iti te kathitaṁ devi caturṇāṁ kulayoginām ,
lakṣaṇaṁ saviśeṣeṇa sādhūnāṁ matsvarūpiṇām.
172. iti te kathitaṃ devi caturṇām kulayoginām
lakṣaṇam sa-viśeṣeṇa sādhūnām mat-svarūpiṇām
172. devi,
caturṇām kulayoginām sādhūnām mat-svarūpiṇām lakṣaṇam sa-viśeṣeṇa te iti kathitam
172. O goddess, thus the characteristics of the four kinds of kula yogis, who are holy men and embodiments of my own self, have been described to you in detail.
एतेषां दर्शनात् स्पर्शादालापात् परितोषणात् ।
सर्वतीर्थफलावाप्तिर्जायते मनुजन्मनाम् ॥१७३॥
173. eteṣāṁ darśanāt sparśādālāpāt paritoṣaṇāt ,
sarvatīrthaphalāvāptirjāyate manujanmanām.
173. eteṣām darśanāt sparśāt ālāpāt paritoṣaṇāt
sarva-tīrtha-phala-avāptiḥ jāyate manu-janmanām
173. eteṣām darśanāt sparśāt ālāpāt paritoṣaṇāt
sarva-tīrtha-phala-avāptiḥ manu-janmanām jāyate
173. By seeing them, touching them, conversing with them, and giving them satisfaction, human beings attain the fruit of visiting all sacred water places.
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यक्षेत्राणि यानि च ।
कुलसन्न्यासिनां देहे सन्ति तानि सदा प्रिये ॥१७४॥
174. pṛthivyāṁ yāni tīrthāni puṇyakṣetrāṇi yāni ca ,
kulasannyāsināṁ dehe santi tāni sadā priye.
174. pṛthivyām yāni tīrthāni puṇyakṣetrāṇi yāni ca
kula-sannyāsinām dehe santi tāni sadā priye
174. priye yāni ca pṛthivyām tīrthāni puṇyakṣetrāṇi
yāni santi tāni sadā kula-sannyāsinām dehe
174. O beloved, whatever sacred water places and holy fields exist on earth, all of them always reside within the body of a kula-sannyāsin.
ते धन्यास्ते कृतार्थाश्च ते पुण्यास्ते कृताध्वराः ।
यैरर्चिताः कुलद्रव्यैर्मानवैः कुलसाधवः ॥१७५॥
175. te dhanyāste kṛtārthāśca te puṇyāste kṛtādhvarāḥ ,
yairarcitāḥ kuladravyairmānavaiḥ kulasādhavaḥ.
175. te dhanyāḥ te kṛtārthāḥ ca te puṇyāḥ te kṛtādhvarāḥ
yaiḥ arcitāḥ kula-dravyaiḥ mānavaiḥ kula-sādhavaḥ
175. te dhanyāḥ te kṛtārthāḥ ca te puṇyāḥ te kṛtādhvarāḥ
yaiḥ mānavaiḥ kula-dravyaiḥ kula-sādhavaḥ arcitāḥ
175. Blessed are they, fulfilled are they, pure are they, and performers of sacrifices are they, by human beings who worship those kula practitioners with the wealth of the kula.
अशुचिर्याति शुचितामस्पृश्यः स्पृश्यतामियात् ।
अभक्ष्यमपि भक्ष्यं स्यात् येषां संस्पर्शमात्रतः ॥१७६॥
176. aśuciryāti śucitāmaspṛśyaḥ spṛśyatāmiyāt ,
abhakṣyamapi bhakṣyaṁ syāt yeṣāṁ saṁsparśamātrataḥ.
176. aśuciḥ yāti śucitām aspṛśyaḥ spṛśyatām iyāt
abhakṣyam api bhakṣyaṃ syāt yeṣām saṃsparśamātrataḥ
176. yeṣām saṃsparśamātrataḥ aśuciḥ śucitām yāti
aspṛśyaḥ spṛśyatām iyāt abhakṣyam api bhakṣyaṃ syāt
176. By the mere touch of whom, the impure attain purity, the untouchable becomes touchable, and even the uneatable becomes eatable.
किराताः पापिनः क्रूराः पुलिन्दा यवनाः खसाः ।
शुद्ध्यन्ति येषां संस्पर्शात्तान् विना कोऽन्यमर्चयेत् ॥१७७॥
177. kirātāḥ pāpinaḥ krūrāḥ pulindā yavanāḥ khasāḥ ,
śuddhyanti yeṣāṁ saṁsparśāttān vinā ko'nyamarcayet.
177. kirātāḥ pāpinaḥ krūrāḥ pulindā yavanāḥ khasāḥ
śuddhyanti yeṣām saṃsparśāt tān vinā kaḥ anyam arcayet
177. yeṣām saṃsparśāt kirātāḥ pāpinaḥ krūrāḥ pulindā yavanāḥ khasāḥ śuddhyanti,
tān vinā kaḥ anyam arcayet
177. Kirātas, sinners, cruel men, Pulindas, Yavanas, and Khasas become purified by their touch. Who else except them should one worship?
कुलतत्त्वैः कुलद्रव्यैः कौलिकान् कुलयोगिनः ।
येऽर्चयन्ति सकृद्भक्त्या तेऽपि पूज्या महीतले ॥१७८॥
178. kulatattvaiḥ kuladravyaiḥ kaulikān kulayoginaḥ ,
ye'rcayanti sakṛdbhaktyā te'pi pūjyā mahītale.
178. kula-tattvaih kula-dravyaiḥ kaulikān kula-yoginaḥ
ye arcayanti sakṛt bhaktyā te api pūjyā mahītale
178. ye kaulikān kula-yoginaḥ kula-tattvaiḥ kula-dravyaiḥ sakṛt bhaktyā arcayanti,
te api mahītale pūjyāḥ
178. Those who worship followers of the kula tradition and practitioners of kula-yoga even once with devotion, using the essential truths and sacred substances of the kula tradition, they too are worthy of worship on this earth.
कौलधर्मात् परो धर्मो नास्त्येव कमलानने ।
अन्त्यजोऽपि यमाश्रित्य पूतः कौलपदं व्रजेत् ॥१७९॥
179. kauladharmāt paro dharmo nāstyeva kamalānane ,
antyajo'pi yamāśritya pūtaḥ kaulapadaṁ vrajet.
179. kaula-dharmāt paraḥ dharmaḥ na asti eva kamala-ānane
antyajaḥ api yam āśritya pūtaḥ kaula-padam vrajet
179. kamalānane,
kaula-dharmāt paraḥ dharmaḥ na asti eva.
antyajaḥ api yam āśritya pūtaḥ kaula-padam vrajet
179. O lady with a face like a lotus, there is indeed no path higher than the kula dharma. By taking refuge in it, even an outcast, purified, attains the state of kula.
करिपादे विलीयन्ते सर्वप्राणिपदा यथा ।
कुलधर्मे निमज्जन्ति सर्वे धर्मास्तथा प्रिये ॥१८०॥
180. karipāde vilīyante sarvaprāṇipadā yathā ,
kuladharme nimajjanti sarve dharmāstathā priye.
180. karipāde vilīyante sarvaprāṇipadā yathā
kuladharme nimajjanti sarve dharmāḥ tathā priye
180. priye yathā sarvaprāṇipadā karipāde vilīyante
tathā sarve dharmāḥ kuladharme nimajjanti
180. O beloved, just as the footprints of all animals dissolve into the tracks of an elephant, so all paths of righteousness dissolve into the kula dharma.
अहो पुण्यतमाः कौलास्तीर्थरूपाः स्वयं प्रिये ।
ये पुनन्त्यात्मसम्बन्धान् म्लेच्चश्वपचपामरान् ॥१८१॥
181. aho puṇyatamāḥ kaulāstīrtharūpāḥ svayaṁ priye ,
ye punantyātmasambandhān mleccaśvapacapāmarān.
181. aho puṇyatamāḥ kaulāḥ tīrtharūpāḥ svayam priye ye
punanti ātmasambandhān mlecchabhūpaśvapachāmarān
181. priye,
aho kaulāḥ svayaṃ puṇyatamāḥ tīrtharūpāḥ,
ye ātmasambandhān mlecchabhūpaśvapachāmarān punanti
181. O beloved, the followers of the kula tradition are indeed most blessed and are themselves places of pilgrimage, for they purify those connected to them, even mlecchas, kings, outcasts, and pariahs.
गङ्गायां पतिताम्भांसि यान्ति गाङ्गेयतां यथा ।
कुलाचारे विशन्तोऽपि सर्वे गच्चन्ति कौलताम् ॥१८२॥
182. gaṅgāyāṁ patitāmbhāṁsi yānti gāṅgeyatāṁ yathā ,
kulācāre viśanto'pi sarve gaccanti kaulatām.
182. gaṅgāyām patita ambhāṃsi yānti gāṅgeyatām yathā
kulācāre viśantaḥ api sarve gacchantī kaulatām
182. yathā gaṅgāyām patita ambhāṃsi gāṅgeyatām yānti,
tathā kulācāre viśantaḥ api sarve kaulatām gacchantī
182. Just as waters that have fallen into the Ganges attain the nature of the Ganges, so all those who enter the kula tradition attain the state of kaulī.
यथाऽर्णवगतं वारि न पृथग्भावमाप्नुयात् ।
तथा कुलाम्बुधौ मग्ना न भवेयुर्जनाः पृथक् ॥१८३॥
183. yathā'rṇavagataṁ vāri na pṛthagbhāvamāpnuyāt ,
tathā kulāmbudhau magnā na bhaveyurjanāḥ pṛthak.
183. yathā arṇavagatam vāri na pṛthakbhāvam āpnuyāt
tathā kulāmbudhau magnā na bhaveyur janāḥ pṛthak
183. yathā arṇavagatam vāri pṛthakbhāvam na āpnuyāt,
tathā kulāmbudhau magnāḥ janāḥ pṛthak na bhaveyuḥ
183. Just as water that has entered the ocean does not become separate, so people immersed in the ocean of kula do not remain separate.
विप्राद्यन्त्यजपर्यन्ता द्विपदा येऽत्र भूतले ।
ते सर्वेऽस्मिन् कुलाचारे भवेयुरधिकारिणः ॥१८४॥
184. viprādyantyajaparyantā dvipadā ye'tra bhūtale ,
te sarve'smin kulācāre bhaveyuradhikāriṇaḥ.
184. viprādyantyajaparyantāḥ dvipadāḥ ye atra bhūtale
te sarve asmin kulācāre bhaveyuḥ adhikāriṇaḥ
184. ye dvipadāḥ viprādi-antyaja-paryantāḥ atra bhūtale
te sarve asmin kula-ācāre adhikāriṇaḥ bhaveyuḥ
184. All bipeds on this earth, ranging from brahmins to outcasts, are indeed eligible for this kula-ācāra.
आहूताः कुलधर्मेऽस्मिन् ये भवन्ति पराङ्मुखाः ।
सर्वधर्मपरिभ्रष्टास्ते गच्चन्त्यधमां गतिम् ॥१८५॥
185. āhūtāḥ kuladharme'smin ye bhavanti parāṅmukhāḥ ,
sarvadharmaparibhraṣṭāste gaccantyadhamāṁ gatim.
185. āhūtāḥ kuladharme asmin ye bhavanti parāṅmukhāḥ
sarvadharmaparibhraṣṭāḥ te gacchantyadhamāṃ gatim
185. ye asmin kula-dharme āhūtāḥ parāṅmukhāḥ bhavanti te
sarva-dharma-paribhraṣṭāḥ adhamāṃ gatim gacchanti
185. Those who, when invited into this kula dharma, turn away from it, fall away from all righteousness and attain a lowly destination.
प्रार्थयन्ति कुलाचारं ये केचिदपि मानवाः ।
तान् वञ्चयन् कुलीनोऽपि रौरवं नरकं व्रजेत् ॥१८६॥
186. prārthayanti kulācāraṁ ye kecidapi mānavāḥ ,
tān vañcayan kulīno'pi rauravaṁ narakaṁ vrajet.
186. prārthayanti kulācāram ye kecid api mānavāḥ tān
vañcayan kulīnaḥ api rauravam narakam vrajet
186. ye kecid api mānavāḥ kulācāram prārthayanti tān
vañcayan kulīnaḥ api rauravam narakam vrajet
186. Whichever human beings desire the kula-ācāra, even a high-born person who deceives them falls into the terrible hell known as Raurava.
चाण्डालं यवनं नीचं मत्वा स्त्रियमवज्ञया ।
कौलं न कुर्यात् यः कौलः सोऽधमो यात्यधोगतिम् ॥१८७॥
187. cāṇḍālaṁ yavanaṁ nīcaṁ matvā striyamavajñayā ,
kaulaṁ na kuryāt yaḥ kaulaḥ so'dhamo yātyadhogatim.
187. cāṇḍālam yavanam nīcam matvā striyam avajñayā kaulam
na kuryāt yaḥ kaulaḥ saḥ adhamaḥ yāti adhogatim
187. yaḥ kaulaḥ cāṇḍālam yavanam nīcam striyam avajñayā
matvā kaulam na kuryāt saḥ adhamaḥ adhogatim yāti
187. Considering a caṇḍāla, a yavana, a low person, or a woman with contempt, if someone who is a kaula fails to perform the kula practice, that lowest of men goes to a degraded destination.
शताभिषेकात् यत् पुण्यं पुरश्चर्याशतैरपि ।
तस्मात् कोटिगुणं पुण्यमेकस्मिन् कौलिके कृते ॥१८८॥
188. śatābhiṣekāt yat puṇyaṁ puraścaryāśatairapi ,
tasmāt koṭiguṇaṁ puṇyamekasmin kaulike kṛte.
188. śatābhiṣekāt yat puṇyam puraścaryāśatair api
tasmāt koṭiguṇam puṇyam ekasmin kaulike kṛte
188. ekasmin kaulike kṛte śatābhiṣekāt puraścaryāśatair
api yat puṇyam tasmāt koṭiguṇam puṇyam
188. The spiritual merit gained by honoring a kaulika is a crore times greater than the merit obtained from a hundred consecration baths or even a hundred mantra recitation rituals.
ये ये वर्णाः क्षितौ सन्ति यद्यद्धर्ममुपाश्रिताः ।
कौला भवन्तस्ते पाशैर्मुक्ता यान्ति परं पदम् ॥१८९॥
189. ye ye varṇāḥ kṣitau santi yadyaddharmamupāśritāḥ ,
kaulā bhavantaste pāśairmuktā yānti paraṁ padam.
189. ye ye varṇāḥ kṣitau santi yadyaddharmam upāśritāḥ
kaulā bhavanti te pāśair muktā yānti paraṃ padam
189. kṣitau santi ye ye varṇāḥ yad yad dharmam upāśritāḥ
kaulā bhavanti te pāśaiḥ muktā param padam yānti
189. Whatever social classes exist on earth, whatever dharmas they may follow, once they become Kaulas, they are freed from the bonds and attain the supreme state.
शैवधर्माश्रिताः कौलाः तीर्थरूपाः शिवात्मकाः ।
स्नेहेन श्रद्धया प्रेम्णा पूज्या मान्याः परस्परम् ॥१९०॥
190. śaivadharmāśritāḥ kaulāḥ tīrtharūpāḥ śivātmakāḥ ,
snehena śraddhayā premṇā pūjyā mānyāḥ parasparam.
190. śaiva-dharmāśritāḥ kaulāḥ tīrtha-rūpāḥ śivātmakāḥ
snehena śraddhayā premṇā pūjyā mānyāḥ parasparam
190. śaiva-dharmāśritāḥ kaulāḥ tīrtha-rūpāḥ śivātmakāḥ
snehena śraddhayā premṇā parasparam pūjyā mānyāḥ
190. Those who abide by the śaiva path and are Kaulas embody sacred pilgrimage sites and are of the very nature of Śiva. They should be honored and respected by one another with affection, faith, and love.
बहुनाऽत्र किमुक्तेन तवाग्रे सत्यमुच्यते ।
भवाब्धितरणे सेतुः कुलधर्मो हि नापरः ॥१९१॥
191. bahunā'tra kimuktena tavāgre satyamucyate ,
bhavābdhitaraṇe setuḥ kuladharmo hi nāparaḥ.
191. bahunā atra kim uktena tava agre satyam ucyate
bhava-abdhi-taraṇaḥ setuḥ kula-dharmaḥ hi na aparaḥ
191. atra bahunā uktena kim tava agre satyam ucyate,
hi kula-dharmaḥ bhava-abdhi-taraṇaḥ setuḥ na aparaḥ
191. What is the use of saying much more here, the truth is spoken before you - indeed, the kula-dharma is none other than a bridge for crossing the ocean of worldly existence.
चिद्यन्ते संशयाः सर्वे क्षीयन्ते पापसञ्चयाः ।
दह्यन्ते कर्मजालानि कुलधर्मनिषेवणात् ॥१९२॥
192. cidyante saṁśayāḥ sarve kṣīyante pāpasañcayāḥ ,
dahyante karmajālāni kuladharmaniṣevaṇāt.
192. chidyante saṃśayāḥ sarve kṣīyante pāpasañcayāḥ
dahyante karmajālāni kuladharmaniṣevaṇāt
192. kuladharmaniṣevaṇāt sarve saṃśayāḥ chidyante
pāpasañcayāḥ kṣīyante karmajālāni dahyante
192. By practicing the kula-dharma, all doubts are cut away, heaps of sins are destroyed, and the webs of karma are burned away.
सत्यव्रता ब्रह्मनिष्ठाः कृपयाऽहूय मानवाने ।
पावयन्ति कुलाचारैस्ते ज्ञेयाः कौलिकोत्तमाः ॥१९३॥
193. satyavratā brahmaniṣṭhāḥ kṛpayā'hūya mānavāne ,
pāvayanti kulācāraiste jñeyāḥ kaulikottamāḥ.
193. satyavratā brahmaniṣṭhāḥ kṛpayā āhūya mānavān
te pāvayanti kulācārais te jñeyāḥ kaulikottamāḥ
193. satyavratā brahmaniṣṭhāḥ kṛpayā mānavān āhūya
kulācāraiḥ pāvayanti te kaulikottamāḥ jñeyāḥ
193. Those who hold firm vows, who are anchored in brahman, who compassionately call upon people and purify them through the practices of kula-acāra - they should be recognized as the foremost kaulikas.
इति ते कथितं देवि सर्वधर्मविनिर्णयम् ।
महानिर्वाणतन्त्रस्य पूर्वार्धं लोकपावनम् ॥१९४॥
194. iti te kathitaṁ devi sarvadharmavinirṇayam ,
mahānirvāṇatantrasya pūrvārdhaṁ lokapāvanam.
194. iti te kathitam devi sarva-dharma-vinirṇayam
mahānirvāṇa-tantrasya pūrvārdham loka-pāvanam
194. devi iti te kathitam sarva-dharma-vinirṇayam
mahānirvāṇa-tantrasya pūrvārdham loka-pāvanam
194. Thus, O Devī, the complete decision regarding all dharmas has been told to you - this first half of the Mahānirvāṇa-Tantra, which purifies the worlds.
य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वापि मानवान् ।
सर्वपापविनिर्मुक्तः सोऽन्ते निर्वाणमाप्नुयात् ॥१९५॥
195. ya idaṁ śṛṇuyānnityaṁ śrāvayedvāpi mānavān ,
sarvapāpavinirmuktaḥ so'nte nirvāṇamāpnuyāt.
195. yaḥ idam śṛṇuyāt nityam śrāvayet vā api mānavān
sarva-pāpa-vinirmuktaḥ saḥ ante nirvāṇam āpnuyāt
195. yaḥ idam śṛṇuyāt vā api śrāvayet mānavān nityam
sarva-pāpa-vinirmuktaḥ saḥ ante nirvāṇam āpnuyāt
195. Whoever constantly hears this or causes human beings to hear it, being freed from all sins, attains nirvāṇa at the end.
सर्वागमानां तन्त्राणां सारात्सारं परात्परम् ।
तन्त्रराजमिदं ज्ञात्वा जायते सर्वशास्त्रवित् ॥१९६॥
196. sarvāgamānāṁ tantrāṇāṁ sārātsāraṁ parātparam ,
tantrarājamidaṁ jñātvā jāyate sarvaśāstravit.
196. sarva-āgamānām tantrāṇām sāra-āt sāram paraat-param
tantra-rājam idam jñātvā jāyate sarva-śāstra-vit
196. idam tantra-rājam sarva-āgamānām tantrāṇām sāra-āt
sāram paraat-param jñātvā sarva-śāstra-vit jāyate
196. By knowing this supreme king of tantras, which is the very essence of all āgamas and tantras, and higher than the highest, one becomes a knower of all śāstras.
किन्तस्य तीर्थभ्रमणैः किं यज्ञैर्जपसाधनैः ।
जानन्नेतन्महातन्त्रं कर्मपाशैर्विमुच्यते ॥१९७॥
197. kintasya tīrthabhramaṇaiḥ kiṁ yajñairjapasādhanaiḥ ,
jānannetanmahātantraṁ karmapāśairvimucyate.
197. kim tasya tīrtha-bhramaṇaiḥ kim yajñaiḥ japa-sādhanaiḥ
jānan etat mahā-tantram karma-pāśaiḥ vimucyate
197. etat mahā-tantram jānataḥ tasya tīrtha-bhramaṇaiḥ kim
yajñaiḥ kim japa-sādhanaiḥ kim karma-pāśaiḥ vimucyate
197. What is the use of pilgrimages for him, what use are Vedic rituals or mantra recitation practices - knowing this great tantra, one is freed from the bonds of karma.
स विज्ञः सर्वशास्त्रेषु सर्वधर्मविदां वरः ।
स ज्ञानी ब्रह्मवित् साधुर्य एतद्वेत्ति कालिके ॥१९८॥
198. sa vijñaḥ sarvaśāstreṣu sarvadharmavidāṁ varaḥ ,
sa jñānī brahmavit sādhurya etadvetti kālike.
198. saḥ vijñaḥ sarvaśāstreṣu sarvadharmavidām varaḥ
saḥ jñānī brahmavit sādhuḥ yaḥ etat vetti kālike
198. he kālike yaḥ etat vetti saḥ sarvaśāstreṣu vijñaḥ
sarvadharmavidām varaḥ saḥ jñānī brahmavit sādhuḥ
198. O Kālikā, he who knows this is learned in all śāstras, the best among those who know all dharmas, a man of wisdom, a knower of brahman, and a true practitioner.
अलं वेदैः पुराणैश्च स्मृतिभिः संहितादिभिः ।
किमन्यैर्बहुभिस्तन्त्रैर्ज्ञात्वेदं सर्वविद्भवेत् ॥१९९॥
199. alaṁ vedaiḥ purāṇaiśca smṛtibhiḥ saṁhitādibhiḥ ,
kimanyairbahubhistantrairjñātvedaṁ sarvavidbhavet.
199. alam vedaiḥ purāṇaiḥ ca smṛtibhiḥ saṃhitādibhiḥ kim
anyaiḥ bahubhiḥ tantraiḥ jñātvā idam sarvavid bhavet
199. vedaiḥ purāṇaiḥ ca smṛtibhiḥ saṃhitādibhiḥ alam,
anyaiḥ bahubhiḥ tantraiḥ kim,
idam jñātvā sarvavid bhavet
199. Away with the Vedas, the Purāṇas, the Smṛtis, and the Saṃhitās - what is the use of many other tantras, for by knowing this one becomes a knower of all.
आसीद् गुह्यतमं यन्मे साधनं ज्ञानमुत्तमम् ।
तव प्रश्नेन तन्त्रेऽस्मिंस्तत् सर्वं सुप्रकाशितम् ॥२००॥
200. āsīd guhyatamaṁ yanme sādhanaṁ jñānamuttamam ,
tava praśnena tantre'smiṁstat sarvaṁ suprakāśitam.
200. āsīt guhyatamaṃ yat me sādhanaṃ jñānam uttamam tava
praśnena tantre asmin tat sarvaṃ su-prakāśitam
200. yat me guhyatamaṃ uttamam sādhanaṃ jñānam āsīt,
tat sarvaṃ tava praśnena asmin tantre su-prakāśitam
200. Whatever secret, highest practice and knowledge of mine there was, all of that has been thoroughly illuminated in this tantra through your question.
यथा त्वं ब्रह्मणः शक्तिर्मम प्राणाधिका परा ।
महानिर्वाणतन्त्रं मे तथा जानीहि सुव्रते ॥२०१॥
201. yathā tvaṁ brahmaṇaḥ śaktirmama prāṇādhikā parā ,
mahānirvāṇatantraṁ me tathā jānīhi suvrate.
201. yathā tvaṃ brahmaṇaḥ śaktiḥ mama prāṇa-adhikā
parā mahānirvāṇa-tantram me tathā jānīhi su-vrate
201. suvrate,
yathā tvaṃ brahmaṇaḥ śaktiḥ mama prāṇa-adhikā parā (asi),
tathā mahānirvāṇa-tantram me jānīhi
201. O woman of firm vows, just as you are the power of brahman, supreme and dearer to me than my own life, know the Mahānirvāṇa-Tantra in the very same way.
यथा नगेषु हिमवान् तारकासु यथा शशी ।
भास्वांस्तेजःसु तन्त्रेषु तन्त्रराजमिदं तथा ॥२०२॥
202. yathā nageṣu himavān tārakāsu yathā śaśī ,
bhāsvāṁstejaḥsu tantreṣu tantrarājamidaṁ tathā.
202. yathā nageṣu himavān tārakāsu yathā śaśī
bhāsvān tejaḥsu tantreṣu tantrarājam idam tathā
202. yathā nageṣu himavān tārakāsu yathā śaśī tejaḥsu bhāsvān,
tathā tantreṣu idam tantrarājam
202. Just as Himavān is among mountains, just as the moon is among stars, and the sun is among things of radiance, so is this king of tantras among all tantras.
सर्वधर्ममयं तन्त्रं ब्रह्मज्ञानैकसाधनम् ।
पठित्वा पाठयित्वाऽपि ब्रह्मज्ञानी भवेन्नरः ॥२०३॥
203. sarvadharmamayaṁ tantraṁ brahmajñānaikasādhanam ,
paṭhitvā pāṭhayitvā'pi brahmajñānī bhavennaraḥ.
203. sarvadharmamayam tantram brahmajñānaikasādhanam
paṭhitvā pāṭhayitvā api brahmajñānī bhavet naraḥ
203. sarvadharmamayam brahmajñānaikasādhanam tantram
paṭhitvā pāṭhayitvā api naraḥ brahmajñānī bhavet
203. This tantra, which is full of all dharmas and is the sole means for the realization of brahman - by reading it and teaching it to others, a person becomes a knower of brahman.
विद्यते यस्य भवने सर्वतन्त्रोत्तमोत्तमम् ।
न तस्य वंशे देवेशि पशुर्भवति कर्हिचित् ॥२०४॥
204. vidyate yasya bhavane sarvatantrottamottamam ,
na tasya vaṁśe deveśi paśurbhavati karhicit.
204. vidyate yasya bhavane sarvatantrottamottamam
na tasya vaṃśe deveśi paśur bhavati karhicit
204. deveśi yasya bhavane sarvatantrottamottamam
vidyate tasya vaṃśe karhicit paśur na bhavati
204. O Devī, in whose house this best of all tantras is found, in his family no one ever becomes a beast.
अज्ञानतिमिरान्धोऽपि मूर्खः कर्मजडोऽपि वा ।
शृण्वन्नेतन्महातन्त्रं कर्मबन्धाद्विमुच्यते ॥२०५॥
205. ajñānatimirāndho'pi mūrkhaḥ karmajaḍo'pi vā ,
śṛṇvannetanmahātantraṁ karmabandhādvimucyate.
205. ajñānatimirāndho api mūrkhaḥ karmajaḍo api vā
śṛṇvannanetanmahātantraṃ karmabandhād vimucyate
205. ajñānatimirāndhaḥ api mūrkhaḥ karmajaḍaḥ api vā
etat mahātantram śṛṇvan karmabandhāt vimucyate
205. Even one who is blinded by the darkness of ignorance, or is a fool, or even dull-witted regarding karma - by hearing this great tantra, he is freed from the bonds of karma.
एतत्तन्त्रस्य पठनं श्रवणं पूजनं तथा ।
वन्दनं परमेशानि नृणां कैवल्यदायकम् ॥२०६॥
206. etattantrasya paṭhanaṁ śravaṇaṁ pūjanaṁ tathā ,
vandanaṁ parameśāni nṛṇāṁ kaivalyadāyakam.
206. etat tantrasya paṭhanam śravaṇam pūjanam tathā
vandanam parameśāni nṛṇām kaivalya-dāyakam
206. parameśāni etat tantrasya paṭhanam śravaṇam
pūjanam tathā vandanam nṛṇām kaivalya-dāyakam
206. O supreme goddess, reading, hearing, honoring, and bowing down to this tantra grants liberation to mortals.
उक्तं बहुविधं तन्त्रमेकैकाख्यानसंयुतम् ।
सर्वधर्मान्वितं तन्त्रं नातःपरतरं क्वचित् ॥२०७॥
207. uktaṁ bahuvidhaṁ tantramekaikākhyānasaṁyutam ,
sarvadharmānvitaṁ tantraṁ nātaḥparataraṁ kvacit.
207. uktam bahuvidham tantram eka-eka-ākhyāna-saṃyutam
sarva-dharma-anvitam tantram na ataḥ parataram kvacit
207. bahuvidham eka-eka-ākhyāna-saṃyutam sarva-dharma-anvitam tantram uktam,
ataḥ parataram tantram kvacit na
207. This manifold tantra has been spoken, endowed with individual narratives and full of all dharmas. There is nowhere anything superior to this tantra.
पातालचक्रं भूचक्रज्योतिश्चक्रसमन्वितम् ।
परार्धमस्य यो वेत्ति स सर्वज्ञो न संशयः ॥२०८॥
208. pātālacakraṁ bhūcakrajyotiścakrasamanvitam ,
parārdhamasya yo vetti sa sarvajño na saṁśayaḥ.
208. pātālacakraṃ bhūcakrajyotiścakrasamanvitam
parārdham asya yaḥ vetti saḥ sarvajñaḥ na saṃśayaḥ
208. yaḥ asya pātālacakraṃ bhūcakrajyotiścakrasamanvitam parārdham vetti,
saḥ sarvajñaḥ (bhavati),
na saṃśayaḥ
208. He who knows this supreme limit of the nether world, the earthly sphere, and the celestial sphere, together with the wheel of lights, is indeed omniscient without a doubt.
परार्धसहितं ग्रन्थमेनं जानन्नरो भवेत् ।
त्रिकालवार्तां त्रैलोक्यवृत्तान्तं कथितुं क्षमः ॥२०९॥
209. parārdhasahitaṁ granthamenaṁ jānannaro bhavet ,
trikālavārtāṁ trailokyavṛttāntaṁ kathituṁ kṣamaḥ.
209. parārdhasahitam grantham enam jānannaraḥ bhavet
trikālavārtām trailokyavṛttāntaṃ kathituṃ kṣamaḥ
209. narah enam parārdhasahitam grantham jānann,
trikālavārtām trailokyavṛttāntaṃ kathituṃ kṣamaḥ bhavet
209. Knowing this text together with its supreme limit, a person becomes capable of speaking about the news of the three times and the accounts of the three worlds.
सन्ति तन्त्राणि बहुधा शास्त्राणि विविधान्यपि ।
महानिर्वाणतन्त्रस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥२१०॥
210. santi tantrāṇi bahudhā śāstrāṇi vividhānyapi ,
mahānirvāṇatantrasya kalāṁ nārhanti ṣoḍaśīm.
210. santi tantrāṇi bahudhā śāstrāṇi vividhāni api
mahānirvāṇatantrasya kalām na arhanti ṣoḍaśīm
210. vividhāni śāstrāṇi bahudhā tantrāṇi santi api
mahānirvāṇatantrasya ṣoḍaśīm kalām na arhanti
210. There are indeed many various tantras and scriptures, but they do not equal even a sixteenth part of the Mahānirvāṇa-Tantra.
महानिर्वाणतन्त्रस्य माहात्म्यं किं ब्रवीमि ते ।
विदित्वैतन्महातन्त्रं ब्रह्मनिर्वाणमाप्नुयात् ॥२११॥
211. mahānirvāṇatantrasya māhātmyaṁ kiṁ bravīmi te ,
viditvaitanmahātantraṁ brahmanirvāṇamāpnuyāt.
211. mahānirvāṇatantrasya māhātmyam kiṃ bravīmi te
viditvā etat mahātantram brahminirvāṇam āpnuyāt
211. te mahānirvāṇatantrasya māhātmyam kim bravīmi
etat mahātantram viditvā brahminirvāṇam āpnuyāt
211. What can I tell you about the majesty of the Mahānirvāṇa-Tantra? Knowing this great tantra, a person attains nirvāṇa in brahman.