महानिर्वाण-तन्त्रम्
mahānirvāṇa-tantram
-
chapter-3
Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
देवदेव महादेव देवतानां गुरोर्गुरो ।
वक्ता त्वं सर्वशास्त्राणां मन्त्राणां साधनस्य च ॥१॥
वक्ता त्वं सर्वशास्त्राणां मन्त्राणां साधनस्य च ॥१॥
1. devadeva mahādeva devatānāṁ gurorguro ,
vaktā tvaṁ sarvaśāstrāṇāṁ mantrāṇāṁ sādhanasya ca.
vaktā tvaṁ sarvaśāstrāṇāṁ mantrāṇāṁ sādhanasya ca.
कथितं यत् परं ब्रह्म परमेशं परात्परम् ।
यस्योपासनतो मर्त्यो भुक्तिं मुक्तिञ्च विन्दति ॥२॥
यस्योपासनतो मर्त्यो भुक्तिं मुक्तिञ्च विन्दति ॥२॥
2. kathitaṁ yat paraṁ brahma parameśaṁ parātparam ,
yasyopāsanato martyo bhuktiṁ muktiñca vindati.
yasyopāsanato martyo bhuktiṁ muktiñca vindati.
केनोपायेन भगवन् परमात्मा प्रसीदति ।
किं तस्य साधनं देव मन्त्रः को वा प्रकीर्तितः ॥३॥
किं तस्य साधनं देव मन्त्रः को वा प्रकीर्तितः ॥३॥
3. kenopāyena bhagavan paramātmā prasīdati ,
kiṁ tasya sādhanaṁ deva mantraḥ ko vā prakīrtitaḥ.
kiṁ tasya sādhanaṁ deva mantraḥ ko vā prakīrtitaḥ.
किं ध्यानं किं विधानञ्च परेशस्य परात्मनः ।
तत्त्वेन श्रोतुमिच्चामि कृपया कथय प्रभो ॥४॥
तत्त्वेन श्रोतुमिच्चामि कृपया कथय प्रभो ॥४॥
4. kiṁ dhyānaṁ kiṁ vidhānañca pareśasya parātmanaḥ ,
tattvena śrotumiccāmi kṛpayā kathaya prabho.
tattvena śrotumiccāmi kṛpayā kathaya prabho.
रहस्यमेतत् कल्याणि न कुत्रापि प्रकाशितम् ।
तव स्नेहेन वक्ष्यामि मम प्राणाधिकं परम् ॥५॥
तव स्नेहेन वक्ष्यामि मम प्राणाधिकं परम् ॥५॥
5. rahasyametat kalyāṇi na kutrāpi prakāśitam ,
tava snehena vakṣyāmi mama prāṇādhikaṁ param.
tava snehena vakṣyāmi mama prāṇādhikaṁ param.
ज्ञेयं भवति तद्ब्रह्म सच्चिद्विश्वमयं परम् ।
तथा तत्त्वस्वरूपेण लक्षणैर्वा महेश्वरि ॥६॥
तथा तत्त्वस्वरूपेण लक्षणैर्वा महेश्वरि ॥६॥
6. jñeyaṁ bhavati tadbrahma saccidviśvamayaṁ param ,
tathā tattvasvarūpeṇa lakṣaṇairvā maheśvari.
tathā tattvasvarūpeṇa lakṣaṇairvā maheśvari.
सत्तामात्रं निर्विशेषमवाङ्मनसगोचरम् ।
असत्त्रिलोकीसद्भानं स्वरूपं ब्रह्मणः स्मृतम् ॥७॥
असत्त्रिलोकीसद्भानं स्वरूपं ब्रह्मणः स्मृतम् ॥७॥
7. sattāmātraṁ nirviśeṣamavāṅmanasagocaram ,
asattrilokīsadbhānaṁ svarūpaṁ brahmaṇaḥ smṛtam.
asattrilokīsadbhānaṁ svarūpaṁ brahmaṇaḥ smṛtam.
समाधियोगैस्तद्वेद्यं सर्वत्र समदृष्टिभिः ।
द्वन्द्वातीतैर्निर्विकल्पैर्देहात्माध्यासवर्जितैः ॥८॥
द्वन्द्वातीतैर्निर्विकल्पैर्देहात्माध्यासवर्जितैः ॥८॥
8. samādhiyogaistadvedyaṁ sarvatra samadṛṣṭibhiḥ ,
dvandvātītairnirvikalpairdehātmādhyāsavarjitaiḥ.
dvandvātītairnirvikalpairdehātmādhyāsavarjitaiḥ.
यतो विश्वं समुद्भूतं येन जातञ्च तिष्ठति ।
यस्मिन् सर्वाणि लीयन्ते ज्ञेयं तद्ब्रह्म लक्षणैः ॥९॥
यस्मिन् सर्वाणि लीयन्ते ज्ञेयं तद्ब्रह्म लक्षणैः ॥९॥
9. yato viśvaṁ samudbhūtaṁ yena jātañca tiṣṭhati ,
yasmin sarvāṇi līyante jñeyaṁ tadbrahma lakṣaṇaiḥ.
yasmin sarvāṇi līyante jñeyaṁ tadbrahma lakṣaṇaiḥ.
स्वरूपबुद्ध्या यद्वेद्यं तदेव लक्षणैः शिवे ।
लक्षणैराप्तुमिच्चूनां विहितं तत्र साधनम् ॥१०॥
लक्षणैराप्तुमिच्चूनां विहितं तत्र साधनम् ॥१०॥
10. svarūpabuddhyā yadvedyaṁ tadeva lakṣaṇaiḥ śive ,
lakṣaṇairāptumiccūnāṁ vihitaṁ tatra sādhanam.
lakṣaṇairāptumiccūnāṁ vihitaṁ tatra sādhanam.
तत्साधनं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वावहिता प्रिये ।
तत्रादौ कथयाम्याद्ये मन्त्रोद्धारं महेशितुः ॥११॥
तत्रादौ कथयाम्याद्ये मन्त्रोद्धारं महेशितुः ॥११॥
11. tatsādhanaṁ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye ,
tatrādau kathayāmyādye mantroddhāraṁ maheśituḥ.
tatrādau kathayāmyādye mantroddhāraṁ maheśituḥ.
प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य सच्चित्पदमुदाहरेत् ।
एकं पदान्ते ब्रह्मेति मन्त्रोद्धारः प्रकीर्तितः ॥१२॥
एकं पदान्ते ब्रह्मेति मन्त्रोद्धारः प्रकीर्तितः ॥१२॥
12. praṇavaṁ pūrvamuddhṛtya saccitpadamudāharet ,
ekaṁ padānte brahmeti mantroddhāraḥ prakīrtitaḥ.
ekaṁ padānte brahmeti mantroddhāraḥ prakīrtitaḥ.
सन्धिक्रमेण मिलितः सप्तार्णोऽयं मनुर्मतः ।
तारहीनेन देवेशि षड्वर्णोऽयं मनुर्भवेत् ॥१३॥
तारहीनेन देवेशि षड्वर्णोऽयं मनुर्भवेत् ॥१३॥
13. sandhikrameṇa militaḥ saptārṇo'yaṁ manurmataḥ ,
tārahīnena deveśi ṣaḍvarṇo'yaṁ manurbhavet.
tārahīnena deveśi ṣaḍvarṇo'yaṁ manurbhavet.
सर्वमन्त्रोत्तमः साक्षाद्धर्मार्थकाममोक्षदः ।
नात्र सिद्धाद्यपेक्षाऽस्ति नारिमित्रादिदूषणम् ॥१४॥
नात्र सिद्धाद्यपेक्षाऽस्ति नारिमित्रादिदूषणम् ॥१४॥
14. sarvamantrottamaḥ sākṣāddharmārthakāmamokṣadaḥ ,
nātra siddhādyapekṣā'sti nārimitrādidūṣaṇam.
nātra siddhādyapekṣā'sti nārimitrādidūṣaṇam.
न तिथिर्न च नक्षत्रं न राशिगणनं तथा ।
कुलाकुलादिनियमो न संस्कारोऽत्र विद्यते ।
सर्वथा सिद्धमन्त्रोऽयं नात्र कार्या विचारणा ॥१५॥
कुलाकुलादिनियमो न संस्कारोऽत्र विद्यते ।
सर्वथा सिद्धमन्त्रोऽयं नात्र कार्या विचारणा ॥१५॥
15. na tithirna ca nakṣatraṁ na rāśigaṇanaṁ tathā ,
kulākulādiniyamo na saṁskāro'tra vidyate ,
sarvathā siddhamantro'yaṁ nātra kāryā vicāraṇā.
kulākulādiniyamo na saṁskāro'tra vidyate ,
sarvathā siddhamantro'yaṁ nātra kāryā vicāraṇā.
बहुजन्मार्जितैः पुण्यैः सद्गुरुर्यदि लभ्यते ।
तदा तद्वक्त्रतो ज्ञात्वा जन्मसाफल्यमाप्नुयात् ॥१६॥
तदा तद्वक्त्रतो ज्ञात्वा जन्मसाफल्यमाप्नुयात् ॥१६॥
16. bahujanmārjitaiḥ puṇyaiḥ sadgururyadi labhyate ,
tadā tadvaktrato jñātvā janmasāphalyamāpnuyāt.
tadā tadvaktrato jñātvā janmasāphalyamāpnuyāt.
चतुर्वर्गं करे कृत्वा
परत्रेह च मोदते ॥१७॥
परत्रेह च मोदते ॥१७॥
17. caturvargaṁ kare kṛtvā
paratreha ca modate.
paratreha ca modate.
स धन्यः स कृतार्थश्च स कृती स च धार्मिकः ।
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः ॥१८॥
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः ॥१८॥
18. sa dhanyaḥ sa kṛtārthaśca sa kṛtī sa ca dhārmikaḥ ,
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ.
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ.
सर्वशास्त्रेषु निष्णातः सर्वलोकप्रतिष्ठितः ।
यस्य कर्णपथोपान्तप्राप्तो मन्त्रमहामणिः ॥१९॥
यस्य कर्णपथोपान्तप्राप्तो मन्त्रमहामणिः ॥१९॥
19. sarvaśāstreṣu niṣṇātaḥ sarvalokapratiṣṭhitaḥ ,
yasya karṇapathopāntaprāpto mantramahāmaṇiḥ.
yasya karṇapathopāntaprāpto mantramahāmaṇiḥ.
धन्या माता पिता तस्य पवित्रं तत्कुलं शिवे ।
पितरस्तस्य सन्तुष्टा मोदन्ते त्रिदशैः सह ।
गायन्ति गायनीं गाथां पुलकाञ्चितविग्रहाः ॥२०॥
पितरस्तस्य सन्तुष्टा मोदन्ते त्रिदशैः सह ।
गायन्ति गायनीं गाथां पुलकाञ्चितविग्रहाः ॥२०॥
20. dhanyā mātā pitā tasya pavitraṁ tatkulaṁ śive ,
pitarastasya santuṣṭā modante tridaśaiḥ saha ,
gāyanti gāyanīṁ gāthāṁ pulakāñcitavigrahāḥ.
pitarastasya santuṣṭā modante tridaśaiḥ saha ,
gāyanti gāyanīṁ gāthāṁ pulakāñcitavigrahāḥ.
अस्मत्कुले कुलश्रेष्ठो जातो ब्रह्मोपदेशिकः ।
किमस्माकं गयापिण्डैः किं तीर्थैः श्राद्धतर्पणैः ॥२१॥
किमस्माकं गयापिण्डैः किं तीर्थैः श्राद्धतर्पणैः ॥२१॥
21. asmatkule kulaśreṣṭho jāto brahmopadeśikaḥ ,
kimasmākaṁ gayāpiṇḍaiḥ kiṁ tīrthaiḥ śrāddhatarpaṇaiḥ.
kimasmākaṁ gayāpiṇḍaiḥ kiṁ tīrthaiḥ śrāddhatarpaṇaiḥ.
किं दानैः किं जपैर्होमैः किमन्यैर्बहुसाधनैः ।
वयमक्षयतृप्ताः स्म सत्पुत्रस्यास्य साधनात् ॥२२॥
वयमक्षयतृप्ताः स्म सत्पुत्रस्यास्य साधनात् ॥२२॥
22. kiṁ dānaiḥ kiṁ japairhomaiḥ kimanyairbahusādhanaiḥ ,
vayamakṣayatṛptāḥ sma satputrasyāsya sādhanāt.
vayamakṣayatṛptāḥ sma satputrasyāsya sādhanāt.
शृणु देवि जगद्वन्द्ये सत्यं सत्यं मयोच्यते ।
परब्रह्मोपासकानां किमन्यैः साधनान्तरैः ॥२३॥
परब्रह्मोपासकानां किमन्यैः साधनान्तरैः ॥२३॥
23. śṛṇu devi jagadvandye satyaṁ satyaṁ mayocyate ,
parabrahmopāsakānāṁ kimanyaiḥ sādhanāntaraiḥ.
parabrahmopāsakānāṁ kimanyaiḥ sādhanāntaraiḥ.
मन्त्रग्रहणमात्रेण देही ब्रह्ममयो भवेत् ।
ब्रह्मभूतस्य देवेशि किमवाप्यं जगत्त्रये ॥२४॥
ब्रह्मभूतस्य देवेशि किमवाप्यं जगत्त्रये ॥२४॥
24. mantragrahaṇamātreṇa dehī brahmamayo bhavet ,
brahmabhūtasya deveśi kimavāpyaṁ jagattraye.
brahmabhūtasya deveśi kimavāpyaṁ jagattraye.
किं कुर्वन्ति ग्रहा रुष्टा वेतालाश्चेटकादयः ।
पिशाचा गुह्यका भूता डाकिन्यो मातृकादयः ।
तस्य दर्शनमात्रेण पलायन्ते पराङ्मुखाः ॥२५॥
पिशाचा गुह्यका भूता डाकिन्यो मातृकादयः ।
तस्य दर्शनमात्रेण पलायन्ते पराङ्मुखाः ॥२५॥
25. kiṁ kurvanti grahā ruṣṭā vetālāśceṭakādayaḥ ,
piśācā guhyakā bhūtā ḍākinyo mātṛkādayaḥ ,
tasya darśanamātreṇa palāyante parāṅmukhāḥ.
piśācā guhyakā bhūtā ḍākinyo mātṛkādayaḥ ,
tasya darśanamātreṇa palāyante parāṅmukhāḥ.
रक्षितो ब्रह्ममन्त्रेण प्रावृतो ब्रह्मतेजसा ।
किं विभेति ग्रहादिभ्यो मार्तण्ड इव चापरः ॥२६॥
किं विभेति ग्रहादिभ्यो मार्तण्ड इव चापरः ॥२६॥
26. rakṣito brahmamantreṇa prāvṛto brahmatejasā ,
kiṁ vibheti grahādibhyo mārtaṇḍa iva cāparaḥ.
kiṁ vibheti grahādibhyo mārtaṇḍa iva cāparaḥ.
तं दृष्ट्वा ते भयापन्नाः सिंहं दृष्ट्वा यथा गजाः ।
विद्रवन्ति च नश्यन्ति पतङ्गा इव पावके ॥२७॥
विद्रवन्ति च नश्यन्ति पतङ्गा इव पावके ॥२७॥
27. taṁ dṛṣṭvā te bhayāpannāḥ siṁhaṁ dṛṣṭvā yathā gajāḥ ,
vidravanti ca naśyanti pataṅgā iva pāvake.
vidravanti ca naśyanti pataṅgā iva pāvake.
न तस्य दुरितं किञ्चिद्ब्रह्मनिष्ठस्य देहिनः ।
सत्यपूतस्य शुद्धस्य सर्वप्राणिहितस्य च ।
को वोपद्रवमन्विच्चेदात्मापघातकं विना ॥२८॥
सत्यपूतस्य शुद्धस्य सर्वप्राणिहितस्य च ।
को वोपद्रवमन्विच्चेदात्मापघातकं विना ॥२८॥
28. na tasya duritaṁ kiñcidbrahmaniṣṭhasya dehinaḥ ,
satyapūtasya śuddhasya sarvaprāṇihitasya ca ,
ko vopadravamanviccedātmāpaghātakaṁ vinā.
satyapūtasya śuddhasya sarvaprāṇihitasya ca ,
ko vopadravamanviccedātmāpaghātakaṁ vinā.
ये द्रुह्यन्ति खलाः पापाः परब्रह्मोपदेशिने ।
स्वद्रोहं ते प्रकुर्वन्ति नातिरिक्ता यतः सतः ॥२९॥
स्वद्रोहं ते प्रकुर्वन्ति नातिरिक्ता यतः सतः ॥२९॥
29. ye druhyanti khalāḥ pāpāḥ parabrahmopadeśine ,
svadrohaṁ te prakurvanti nātiriktā yataḥ sataḥ.
svadrohaṁ te prakurvanti nātiriktā yataḥ sataḥ.
स तु सर्वहितः साधुः सर्वेषां प्रियकारकः ।
तस्यानिष्टे कृते देवि को वा स्यान्निरुपद्रवः ॥३०॥
तस्यानिष्टे कृते देवि को वा स्यान्निरुपद्रवः ॥३०॥
30. sa tu sarvahitaḥ sādhuḥ sarveṣāṁ priyakārakaḥ ,
tasyāniṣṭe kṛte devi ko vā syānnirupadravaḥ.
tasyāniṣṭe kṛte devi ko vā syānnirupadravaḥ.
मन्त्रार्थं मन्त्रचैतन्यं यो न जानाति साधकः ।
शतलक्षप्रजप्तोऽपि तस्य मन्त्रो न सिद्ध्यति ॥३१॥
शतलक्षप्रजप्तोऽपि तस्य मन्त्रो न सिद्ध्यति ॥३१॥
31. mantrārthaṁ mantracaitanyaṁ yo na jānāti sādhakaḥ ,
śatalakṣaprajapto'pi tasya mantro na siddhyati.
śatalakṣaprajapto'pi tasya mantro na siddhyati.
अतोऽस्यार्थञ्च चैतन्यं कथयामि शृणु प्रिये ।
अकारेण जगत्पाता संहर्ता स्यादुकारतः ॥३२॥
अकारेण जगत्पाता संहर्ता स्यादुकारतः ॥३२॥
32. ato'syārthañca caitanyaṁ kathayāmi śṛṇu priye ,
akāreṇa jagatpātā saṁhartā syādukārataḥ.
akāreṇa jagatpātā saṁhartā syādukārataḥ.
मकारेण जगत्स्रष्टा प्रणवार्थ उदाहृतः ।
सच्चब्देन सदा स्थायि चिच्चैतन्यं प्रकीर्तितम् ॥३३॥
सच्चब्देन सदा स्थायि चिच्चैतन्यं प्रकीर्तितम् ॥३३॥
33. makāreṇa jagatsraṣṭā praṇavārtha udāhṛtaḥ ,
saccabdena sadā sthāyi ciccaitanyaṁ prakīrtitam.
saccabdena sadā sthāyi ciccaitanyaṁ prakīrtitam.
एकमद्वैतमीशानि वृहत्त्वाद्ब्रह्म गीयते ।
मन्त्रार्थः कथितो देवि साधकाभीष्टसिद्धिदः ॥३४॥
मन्त्रार्थः कथितो देवि साधकाभीष्टसिद्धिदः ॥३४॥
34. ekamadvaitamīśāni vṛhattvādbrahma gīyate ,
mantrārthaḥ kathito devi sādhakābhīṣṭasiddhidaḥ.
mantrārthaḥ kathito devi sādhakābhīṣṭasiddhidaḥ.
मन्त्रचैतन्यमेतत्तु तदधिष्ठातृदेवता ।
तज्ज्ञानं परमेशानि भक्तानां सिद्धिदायकम् ॥३५॥
तज्ज्ञानं परमेशानि भक्तानां सिद्धिदायकम् ॥३५॥
35. mantracaitanyametattu tadadhiṣṭhātṛdevatā ,
tajjñānaṁ parameśāni bhaktānāṁ siddhidāyakam.
tajjñānaṁ parameśāni bhaktānāṁ siddhidāyakam.
अस्याधिष्ठातृ देवेशि सर्वव्यापि सनातनम् ।
अवितर्क्यं निरातङ्कं वाचातीतं निरञ्जनम् ॥३६॥
अवितर्क्यं निरातङ्कं वाचातीतं निरञ्जनम् ॥३६॥
36. asyādhiṣṭhātṛ deveśi sarvavyāpi sanātanam ,
avitarkyaṁ nirātaṅkaṁ vācātītaṁ nirañjanam.
avitarkyaṁ nirātaṅkaṁ vācātītaṁ nirañjanam.
वाङ्मायाकमलाद्येन तारहीनेन पार्वति ।
दीयते विविधा विद्या माया श्रीः सर्वतोमुखी ॥३७॥
दीयते विविधा विद्या माया श्रीः सर्वतोमुखी ॥३७॥
37. vāṅmāyākamalādyena tārahīnena pārvati ,
dīyate vividhā vidyā māyā śrīḥ sarvatomukhī.
dīyate vividhā vidyā māyā śrīḥ sarvatomukhī.
तारेण तारहीनेन प्रत्येकं सकलं पदम् ।
युग्मयुग्मक्रमेणाऽपि मन्त्रोऽयं विविधो भवेत् ॥३८॥
युग्मयुग्मक्रमेणाऽपि मन्त्रोऽयं विविधो भवेत् ॥३८॥
38. tāreṇa tārahīnena pratyekaṁ sakalaṁ padam ,
yugmayugmakrameṇā'pi mantro'yaṁ vividho bhavet.
yugmayugmakrameṇā'pi mantro'yaṁ vividho bhavet.
ऋषिः सदाशिवो ह्यस्य चन्दोऽनुष्टुवुदाहृतम् ।
देवता परमं ब्रह्म सर्वान्तर्यामि निर्गुणम् ॥३९॥
देवता परमं ब्रह्म सर्वान्तर्यामि निर्गुणम् ॥३९॥
39. ṛṣiḥ sadāśivo hyasya cando'nuṣṭuvudāhṛtam ,
devatā paramaṁ brahma sarvāntaryāmi nirguṇam.
devatā paramaṁ brahma sarvāntaryāmi nirguṇam.
चतुर्वर्गफलावाप्त्यै विनियोगः प्रकीर्तितः ।
अङ्गन्यासकरन्यासौ कथयामि शृणु प्रिये ॥४०॥
अङ्गन्यासकरन्यासौ कथयामि शृणु प्रिये ॥४०॥
40. caturvargaphalāvāptyai viniyogaḥ prakīrtitaḥ ,
aṅganyāsakaranyāsau kathayāmi śṛṇu priye.
aṅganyāsakaranyāsau kathayāmi śṛṇu priye.
तारं सच्चिदेकमिति ब्रह्मेति सकलं ततः ।
अङ्गुष्ठतर्जनीमध्यानामिकासु महेश्वरि ॥४१॥
अङ्गुष्ठतर्जनीमध्यानामिकासु महेश्वरि ॥४१॥
41. tāraṁ saccidekamiti brahmeti sakalaṁ tataḥ ,
aṅguṣṭhatarjanīmadhyānāmikāsu maheśvari.
aṅguṣṭhatarjanīmadhyānāmikāsu maheśvari.
कनिष्ठयोः करतलपृष्ठयोः सुरवन्दिते ।
नमः स्वाहा वषट् हू/ वौषट् फडन्तैर्यथाक्रमम् ॥४२॥
नमः स्वाहा वषट् हू/ वौषट् फडन्तैर्यथाक्रमम् ॥४२॥
42. kaniṣṭhayoḥ karatalapṛṣṭhayoḥ suravandite ,
namaḥ svāhā vaṣaṭ hū/ vauṣaṭ phaḍantairyathākramam.
namaḥ svāhā vaṣaṭ hū/ vauṣaṭ phaḍantairyathākramam.
न्यसेन्न्यासोक्तविधिना साधकः सुसमाहितः ।
हृदादिकरपर्यन्तमेवमेव विधीयते ॥४३॥
हृदादिकरपर्यन्तमेवमेव विधीयते ॥४३॥
43. nyasennyāsoktavidhinā sādhakaḥ susamāhitaḥ ,
hṛdādikaraparyantamevameva vidhīyate.
hṛdādikaraparyantamevameva vidhīyate.
प्राणायामं ततः कुर्यान् मूलेन प्रणवेन वा ।
मध्यमानामिकाभ्याञ्च दक्षहस्तस्य पार्वति ॥४४॥
मध्यमानामिकाभ्याञ्च दक्षहस्तस्य पार्वति ॥४४॥
44. prāṇāyāmaṁ tataḥ kuryān mūlena praṇavena vā ,
madhyamānāmikābhyāñca dakṣahastasya pārvati.
madhyamānāmikābhyāñca dakṣahastasya pārvati.
वामनासापुटं धृत्वा दक्षनासापुटेन च ।
पूअयेत् पवनं मन्त्री मूलमष्टमितं जपन् ॥४५॥
पूअयेत् पवनं मन्त्री मूलमष्टमितं जपन् ॥४५॥
45. vāmanāsāpuṭaṁ dhṛtvā dakṣanāsāpuṭena ca ,
pūayet pavanaṁ mantrī mūlamaṣṭamitaṁ japan.
pūayet pavanaṁ mantrī mūlamaṣṭamitaṁ japan.
अङ्गुष्ठेन दक्षनासां धृत्वा कुम्भकयोगतः ।
जपेद्द्वात्रिंशताऽवृत्त्या ततो दक्षिणनासया ॥४६॥
जपेद्द्वात्रिंशताऽवृत्त्या ततो दक्षिणनासया ॥४६॥
46. aṅguṣṭhena dakṣanāsāṁ dhṛtvā kumbhakayogataḥ ,
japeddvātriṁśatā'vṛttyā tato dakṣiṇanāsayā.
japeddvātriṁśatā'vṛttyā tato dakṣiṇanāsayā.
शनैःशनैस्त्यजेद्वायुं जपन् षोडशधा मनुम् ।
वामनासापुटेऽप्येवं पूरकुम्भकरेचकम् ॥४७॥
वामनासापुटेऽप्येवं पूरकुम्भकरेचकम् ॥४७॥
47. śanaiḥśanaistyajedvāyuṁ japan ṣoḍaśadhā manum ,
vāmanāsāpuṭe'pyevaṁ pūrakumbhakarecakam.
vāmanāsāpuṭe'pyevaṁ pūrakumbhakarecakam.
पुनर्दक्षिणतः कुर्यात् पूर्ववत् सुरपूजिते ।
प्राणायामविधिः प्रोक्तो ब्रह्ममन्त्रस्य साधने ॥४८॥
प्राणायामविधिः प्रोक्तो ब्रह्ममन्त्रस्य साधने ॥४८॥
48. punardakṣiṇataḥ kuryāt pūrvavat surapūjite ,
prāṇāyāmavidhiḥ prokto brahmamantrasya sādhane.
prāṇāyāmavidhiḥ prokto brahmamantrasya sādhane.
ततो ध्यानं प्रकुर्वीत
साधकाभीष्टसाधनम् ॥४९॥
साधकाभीष्टसाधनम् ॥४९॥
49. tato dhyānaṁ prakurvīta
sādhakābhīṣṭasādhanam.
sādhakābhīṣṭasādhanam.
हृदयकमलमध्ये निर्विशेषं निरीहम् हरिहरविधिवेद्यं योगिभिर्ध्यानगम्यम् ।
जननमरणभीतिभ्रंसि सच्चित्स्वरूपम् सकलभुवनबीजं ब्रह्म चैतन्यमीडे ॥५०॥
जननमरणभीतिभ्रंसि सच्चित्स्वरूपम् सकलभुवनबीजं ब्रह्म चैतन्यमीडे ॥५०॥
50. hṛdayakamalamadhye nirviśeṣaṁ nirīham hariharavidhivedyaṁ yogibhirdhyānagamyam ,
jananamaraṇabhītibhraṁsi saccitsvarūpam sakalabhuvanabījaṁ brahma caitanyamīḍe.
jananamaraṇabhītibhraṁsi saccitsvarūpam sakalabhuvanabījaṁ brahma caitanyamīḍe.
ध्यात्वैवं परमं ब्रह्म मानसैरुपचारकैः ।
पूजयेत् परया भक्त्या ब्रह्मसायुज्यहेतवे ॥५१॥
पूजयेत् परया भक्त्या ब्रह्मसायुज्यहेतवे ॥५१॥
51. dhyātvaivaṁ paramaṁ brahma mānasairupacārakaiḥ ,
pūjayet parayā bhaktyā brahmasāyujyahetave.
pūjayet parayā bhaktyā brahmasāyujyahetave.
गन्धं दद्यान्महीतत्त्वं पुष्पमाकाशमेव च ।
धूपं दद्याद्वायुतत्त्वं दीपं तेजः समर्पयेत् ।
नैवेद्यं तोयतत्त्वेन प्रदद्यात् परमात्मने ॥५२॥
धूपं दद्याद्वायुतत्त्वं दीपं तेजः समर्पयेत् ।
नैवेद्यं तोयतत्त्वेन प्रदद्यात् परमात्मने ॥५२॥
52. gandhaṁ dadyānmahītattvaṁ puṣpamākāśameva ca ,
dhūpaṁ dadyādvāyutattvaṁ dīpaṁ tejaḥ samarpayet ,
naivedyaṁ toyatattvena pradadyāt paramātmane.
dhūpaṁ dadyādvāyutattvaṁ dīpaṁ tejaḥ samarpayet ,
naivedyaṁ toyatattvena pradadyāt paramātmane.
ततो जप्त्वा महामन्त्रं मनसा साधकोत्तमः ।
समर्प्य ब्रह्मणे पश्चाद्वहिःपूजां समारभेत् ॥५३॥
समर्प्य ब्रह्मणे पश्चाद्वहिःपूजां समारभेत् ॥५३॥
53. tato japtvā mahāmantraṁ manasā sādhakottamaḥ ,
samarpya brahmaṇe paścādvahiḥpūjāṁ samārabhet.
samarpya brahmaṇe paścādvahiḥpūjāṁ samārabhet.
उपस्थितानि द्रव्याणि गन्धपुष्पादिकानि च ।
वस्त्रालङ्करणादीनि भक्ष्यपेयानि यानि च ॥५४॥
वस्त्रालङ्करणादीनि भक्ष्यपेयानि यानि च ॥५४॥
54. upasthitāni dravyāṇi gandhapuṣpādikāni ca ,
vastrālaṅkaraṇādīni bhakṣyapeyāni yāni ca.
vastrālaṅkaraṇādīni bhakṣyapeyāni yāni ca.
मन्त्रेणानेन संशोध्य ध्यात्वा ब्रह्म सनातनम् ।
निमील्य नेत्रे मतिमानर्पयेत् परमात्मने ॥५५॥
निमील्य नेत्रे मतिमानर्पयेत् परमात्मने ॥५५॥
55. mantreṇānena saṁśodhya dhyātvā brahma sanātanam ,
nimīlya netre matimānarpayet paramātmane.
nimīlya netre matimānarpayet paramātmane.
ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥५६॥
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥५६॥
56. brahmārpaṇaṁ brahmahavirbrahmāgnau brahmaṇā hutam ,
brahmaiva tena gantavyaṁ brahmakarmasamādhinā.
brahmaiva tena gantavyaṁ brahmakarmasamādhinā.
ततो नेत्रे समुन्मील्य जप्त्वा मूलं स्वशक्तितः ।
तज्जपं ब्रह्मसात् कृत्वा स्तोत्रञ्च कवचं पठेत् ॥५७॥
तज्जपं ब्रह्मसात् कृत्वा स्तोत्रञ्च कवचं पठेत् ॥५७॥
57. tato netre samunmīlya japtvā mūlaṁ svaśaktitaḥ ,
tajjapaṁ brahmasāt kṛtvā stotrañca kavacaṁ paṭhet.
tajjapaṁ brahmasāt kṛtvā stotrañca kavacaṁ paṭhet.
स्तोत्रं शृणु महेशानि ब्रह्मणः परमात्मनः ।
यत् श्रुत्वा साधको देवि ब्रह्मसायुज्यमश्नुते ॥५८॥
यत् श्रुत्वा साधको देवि ब्रह्मसायुज्यमश्नुते ॥५८॥
58. stotraṁ śṛṇu maheśāni brahmaṇaḥ paramātmanaḥ ,
yat śrutvā sādhako devi brahmasāyujyamaśnute.
yat śrutvā sādhako devi brahmasāyujyamaśnute.
नमस्ते सते सर्वलोकाश्रयाय नमस्ते चिते विश्वरूपात्मकाय ।
नमोऽद्वैततत्त्वाय मुक्तिप्रदाय नमो ब्रह्मणे व्यापिने निर्गुणाय ॥५९॥
नमोऽद्वैततत्त्वाय मुक्तिप्रदाय नमो ब्रह्मणे व्यापिने निर्गुणाय ॥५९॥
59. namaste sate sarvalokāśrayāya namaste cite viśvarūpātmakāya ,
namo'dvaitatattvāya muktipradāya namo brahmaṇe vyāpine nirguṇāya.
namo'dvaitatattvāya muktipradāya namo brahmaṇe vyāpine nirguṇāya.
त्वमेकं जगत्कर्तृपातृप्रहर्तृ
त्वमेकं परं निश्चलं निर्विकल्पम् ॥६०॥
त्वमेकं परं निश्चलं निर्विकल्पम् ॥६०॥
60. tvamekaṁ jagatkartṛpātṛprahartṛ
tvamekaṁ paraṁ niścalaṁ nirvikalpam.
tvamekaṁ paraṁ niścalaṁ nirvikalpam.
भयानां भयं भीषणं भीषणानां गतिः प्राणिनां पावनं पावनानाम् ।
महोच्चैःपदानां नियन्तृ त्वमेकं परेषां परं रक्षकं रक्षकाणाम् ॥६१॥
महोच्चैःपदानां नियन्तृ त्वमेकं परेषां परं रक्षकं रक्षकाणाम् ॥६१॥
61. bhayānāṁ bhayaṁ bhīṣaṇaṁ bhīṣaṇānāṁ gatiḥ prāṇināṁ pāvanaṁ pāvanānām ,
mahoccaiḥpadānāṁ niyantṛ tvamekaṁ pareṣāṁ paraṁ rakṣakaṁ rakṣakāṇām.
mahoccaiḥpadānāṁ niyantṛ tvamekaṁ pareṣāṁ paraṁ rakṣakaṁ rakṣakāṇām.
परेश प्रभो सर्वरूपाप्रकाशिन् अनिर्द्देश्य सर्वेन्द्रियागम्य सत्य ।
अचिन्त्याक्षर व्यापकाव्यक्त तत्त्व जगद्भासकाधीश पायादपायात् ॥६२॥
अचिन्त्याक्षर व्यापकाव्यक्त तत्त्व जगद्भासकाधीश पायादपायात् ॥६२॥
62. pareśa prabho sarvarūpāprakāśin anirddeśya sarvendriyāgamya satya ,
acintyākṣara vyāpakāvyakta tattva jagadbhāsakādhīśa pāyādapāyāt.
acintyākṣara vyāpakāvyakta tattva jagadbhāsakādhīśa pāyādapāyāt.
तदेकं स्मरामस्तदेकं जपामः तदेकं जगत्साक्षिरूपं नमामः ।
सदेकं निधानं निरालम्बमीशं भवाम्भोधिपोतं शरण्यं व्रजामः ॥६३॥
सदेकं निधानं निरालम्बमीशं भवाम्भोधिपोतं शरण्यं व्रजामः ॥६३॥
63. tadekaṁ smarāmastadekaṁ japāmaḥ tadekaṁ jagatsākṣirūpaṁ namāmaḥ ,
sadekaṁ nidhānaṁ nirālambamīśaṁ bhavāmbhodhipotaṁ śaraṇyaṁ vrajāmaḥ.
sadekaṁ nidhānaṁ nirālambamīśaṁ bhavāmbhodhipotaṁ śaraṇyaṁ vrajāmaḥ.
पञ्चरत्नमिदं स्तोत्रं ब्रह्मणः परमात्मनः ।
यः पठेत् प्रयतो भूत्वा ब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात् ॥६४॥
यः पठेत् प्रयतो भूत्वा ब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात् ॥६४॥
64. pañcaratnamidaṁ stotraṁ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ ,
yaḥ paṭhet prayato bhūtvā brahmasāyujyamāpnuyāt.
yaḥ paṭhet prayato bhūtvā brahmasāyujyamāpnuyāt.
प्रदोषेऽदः पठेन्नित्यं सोमवारे विशेषतः ।
श्रावयेद्बोधयेत् प्राज्ञो ब्रह्मनिष्ठान् स्वबान्धवान् ॥६५॥
श्रावयेद्बोधयेत् प्राज्ञो ब्रह्मनिष्ठान् स्वबान्धवान् ॥६५॥
65. pradoṣe'daḥ paṭhennityaṁ somavāre viśeṣataḥ ,
śrāvayedbodhayet prājño brahmaniṣṭhān svabāndhavān.
śrāvayedbodhayet prājño brahmaniṣṭhān svabāndhavān.
इति ते कथितं देवि पञ्चरत्नं महेशितुः ।
कवचं शृणु चार्वङ्गि जगन्मङ्गलनामकम् ।
पठनाद्धारणाद् यस्य ब्रह्मज्ञो जायते ध्रुवम् ॥६६॥
कवचं शृणु चार्वङ्गि जगन्मङ्गलनामकम् ।
पठनाद्धारणाद् यस्य ब्रह्मज्ञो जायते ध्रुवम् ॥६६॥
66. iti te kathitaṁ devi pañcaratnaṁ maheśituḥ ,
kavacaṁ śṛṇu cārvaṅgi jaganmaṅgalanāmakam ,
paṭhanāddhāraṇād yasya brahmajño jāyate dhruvam.
kavacaṁ śṛṇu cārvaṅgi jaganmaṅgalanāmakam ,
paṭhanāddhāraṇād yasya brahmajño jāyate dhruvam.
परमात्मा शिरः पातु हृदयं परमेश्वरः ।
कण्ठं पातु जगत्पाता वदनं सर्वदृग्विभुः ॥६७॥
कण्ठं पातु जगत्पाता वदनं सर्वदृग्विभुः ॥६७॥
67. paramātmā śiraḥ pātu hṛdayaṁ parameśvaraḥ ,
kaṇṭhaṁ pātu jagatpātā vadanaṁ sarvadṛgvibhuḥ.
kaṇṭhaṁ pātu jagatpātā vadanaṁ sarvadṛgvibhuḥ.
करौ मे पातु विश्वात्मा पादौ रक्षतु चिन्मयः ।
सर्वाङ्गं सर्वदा पातु परं ब्रह्म सनातनम् ॥६८॥
सर्वाङ्गं सर्वदा पातु परं ब्रह्म सनातनम् ॥६८॥
68. karau me pātu viśvātmā pādau rakṣatu cinmayaḥ ,
sarvāṅgaṁ sarvadā pātu paraṁ brahma sanātanam.
sarvāṅgaṁ sarvadā pātu paraṁ brahma sanātanam.
श्रीजगन्मङ्गलस्यास्य कवचस्य सदाशिवः ।
ऋषिश्चन्दोऽनुष्टुविति परमब्रह्म देवता ।
चतुर्वर्गफलावाप्त्यै विनियोगः प्रकीर्तितः ॥६९॥
ऋषिश्चन्दोऽनुष्टुविति परमब्रह्म देवता ।
चतुर्वर्गफलावाप्त्यै विनियोगः प्रकीर्तितः ॥६९॥
69. śrījaganmaṅgalasyāsya kavacasya sadāśivaḥ ,
ṛṣiścando'nuṣṭuviti paramabrahma devatā ,
caturvargaphalāvāptyai viniyogaḥ prakīrtitaḥ.
ṛṣiścando'nuṣṭuviti paramabrahma devatā ,
caturvargaphalāvāptyai viniyogaḥ prakīrtitaḥ.
यः पठेद् ब्रह्मकवचं ऋषिन्यासपुरःसरम् ।
स ब्रह्मज्ञानमासाद्य साक्षाद्ब्रह्ममयो भवेत् ॥७०॥
स ब्रह्मज्ञानमासाद्य साक्षाद्ब्रह्ममयो भवेत् ॥७०॥
70. yaḥ paṭhed brahmakavacaṁ ṛṣinyāsapuraḥsaram ,
sa brahmajñānamāsādya sākṣādbrahmamayo bhavet.
sa brahmajñānamāsādya sākṣādbrahmamayo bhavet.
भूर्जे विलिख्य गुटिकां स्वर्णस्थां धारयेत् यदि ।
कण्ठे वा दक्षिणे बाहो सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ॥७१॥
कण्ठे वा दक्षिणे बाहो सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ॥७१॥
71. bhūrje vilikhya guṭikāṁ svarṇasthāṁ dhārayet yadi ,
kaṇṭhe vā dakṣiṇe bāho sarvasiddhīśvaro bhavet.
kaṇṭhe vā dakṣiṇe bāho sarvasiddhīśvaro bhavet.
इत्येतत् परमब्रह्मकवचं ते प्रकाशितम् ।
दद्यात् प्रियाय शिष्याय गुरुभक्ताय धीमते ॥७२॥
दद्यात् प्रियाय शिष्याय गुरुभक्ताय धीमते ॥७२॥
72. ityetat paramabrahmakavacaṁ te prakāśitam ,
dadyāt priyāya śiṣyāya gurubhaktāya dhīmate.
dadyāt priyāya śiṣyāya gurubhaktāya dhīmate.
पठित्वा स्तोत्रकवचं
प्रणमेत् साधकाग्रणीः ॥७३॥
प्रणमेत् साधकाग्रणीः ॥७३॥
73. paṭhitvā stotrakavacaṁ
praṇamet sādhakāgraṇīḥ.
praṇamet sādhakāgraṇīḥ.
नमस्ते परमं ब्रह्म नमस्ते परमात्मने ।
निर्गुणाय नमस्तुभ्यं सद्रूपाय नमो नमः ॥७४॥
निर्गुणाय नमस्तुभ्यं सद्रूपाय नमो नमः ॥७४॥
74. namaste paramaṁ brahma namaste paramātmane ,
nirguṇāya namastubhyaṁ sadrūpāya namo namaḥ.
nirguṇāya namastubhyaṁ sadrūpāya namo namaḥ.
वाचिकं कायिकं वाऽपि मानसं वा यथामति ।
आराधने परेशस्य भावशुद्धिर्विधीयते ॥७५॥
आराधने परेशस्य भावशुद्धिर्विधीयते ॥७५॥
75. vācikaṁ kāyikaṁ vā'pi mānasaṁ vā yathāmati ,
ārādhane pareśasya bhāvaśuddhirvidhīyate.
ārādhane pareśasya bhāvaśuddhirvidhīyate.
एवं संपूज्य मतिमान् स्वजनैर्बान्धवैः सह ।
महाप्रसादं स्वीकुर्याद् ब्रह्मणः परमात्मनः ॥७६॥
महाप्रसादं स्वीकुर्याद् ब्रह्मणः परमात्मनः ॥७६॥
76. evaṁ saṁpūjya matimān svajanairbāndhavaiḥ saha ,
mahāprasādaṁ svīkuryād brahmaṇaḥ paramātmanaḥ.
mahāprasādaṁ svīkuryād brahmaṇaḥ paramātmanaḥ.
पूजने परमेशस्य नावाहनविसर्जने ।
सर्वत्र सर्वकालेषु साधयेद् ब्रह्मसाधनम् ॥७७॥
सर्वत्र सर्वकालेषु साधयेद् ब्रह्मसाधनम् ॥७७॥
77. pūjane parameśasya nāvāhanavisarjane ,
sarvatra sarvakāleṣu sādhayed brahmasādhanam.
sarvatra sarvakāleṣu sādhayed brahmasādhanam.
अस्नातो वा कृतस्नानो भुक्तो वाऽपि बुभुक्षितः ।
पूजयेत् परमात्मानं सदा निर्मलमानसः ॥७८॥
पूजयेत् परमात्मानं सदा निर्मलमानसः ॥७८॥
78. asnāto vā kṛtasnāno bhukto vā'pi bubhukṣitaḥ ,
pūjayet paramātmānaṁ sadā nirmalamānasaḥ.
pūjayet paramātmānaṁ sadā nirmalamānasaḥ.
अनेन ब्रह्ममन्त्रेण भक्ष्यपेयादिकञ्च यत् ।
दीयते परमेशाय तदेव पावनं महत् ॥७९॥
दीयते परमेशाय तदेव पावनं महत् ॥७९॥
79. anena brahmamantreṇa bhakṣyapeyādikañca yat ,
dīyate parameśāya tadeva pāvanaṁ mahat.
dīyate parameśāya tadeva pāvanaṁ mahat.
गङ्गातोये शिलादौ च स्पृष्टदोषोऽपि वर्तते ।
परब्रह्मार्पिते द्रव्ये स्पृष्टास्पृष्टं न विद्यते ॥८०॥
परब्रह्मार्पिते द्रव्ये स्पृष्टास्पृष्टं न विद्यते ॥८०॥
80. gaṅgātoye śilādau ca spṛṣṭadoṣo'pi vartate ,
parabrahmārpite dravye spṛṣṭāspṛṣṭaṁ na vidyate.
parabrahmārpite dravye spṛṣṭāspṛṣṭaṁ na vidyate.
पक्वं वाऽपि न पक्वं वा मन्त्रेणानेन मन्त्रितम् ।
साधको ब्रह्मसात् कृत्वा भुञ्जीयात् स्वजनैः सह ॥८१॥
साधको ब्रह्मसात् कृत्वा भुञ्जीयात् स्वजनैः सह ॥८१॥
81. pakvaṁ vā'pi na pakvaṁ vā mantreṇānena mantritam ,
sādhako brahmasāt kṛtvā bhuñjīyāt svajanaiḥ saha.
sādhako brahmasāt kṛtvā bhuñjīyāt svajanaiḥ saha.
नात्र वर्णविचारोऽस्ति नोच्चिष्टादिविवेचनम् ।
न कालनियमोऽप्यत्र शौचाशौचं तथैव च ॥८२॥
न कालनियमोऽप्यत्र शौचाशौचं तथैव च ॥८२॥
82. nātra varṇavicāro'sti nocciṣṭādivivecanam ,
na kālaniyamo'pyatra śaucāśaucaṁ tathaiva ca.
na kālaniyamo'pyatra śaucāśaucaṁ tathaiva ca.
यथाकाले यथादेशे यथायोगेन लभ्यते ।
ब्रह्मसात् कृतनैवेद्यमश्नीयादविचारयन् ॥८३॥
ब्रह्मसात् कृतनैवेद्यमश्नीयादविचारयन् ॥८३॥
83. yathākāle yathādeśe yathāyogena labhyate ,
brahmasāt kṛtanaivedyamaśnīyādavicārayan.
brahmasāt kṛtanaivedyamaśnīyādavicārayan.
आनीतं श्वपचेनापि श्वमुखादपि निःसृतम् ।
तदन्नं पावनं देवि देवानामपि दुर्लभम् ॥८४॥
तदन्नं पावनं देवि देवानामपि दुर्लभम् ॥८४॥
84. ānītaṁ śvapacenāpi śvamukhādapi niḥsṛtam ,
tadannaṁ pāvanaṁ devi devānāmapi durlabham.
tadannaṁ pāvanaṁ devi devānāmapi durlabham.
किं पुनर्मनुजादीनां वक्तव्यं देववन्दिते ।
परमेशस्य नैवेद्यसेवनाद् यत् फलं भवेत् ॥८५॥
परमेशस्य नैवेद्यसेवनाद् यत् फलं भवेत् ॥८५॥
85. kiṁ punarmanujādīnāṁ vaktavyaṁ devavandite ,
parameśasya naivedyasevanād yat phalaṁ bhavet.
parameśasya naivedyasevanād yat phalaṁ bhavet.
महापातकयुक्तो वा युक्तो वाप्यन्यपातकैः ।
सकृत् प्रसादग्रहणात् मुच्यते नात्र संशयः ॥८६॥
सकृत् प्रसादग्रहणात् मुच्यते नात्र संशयः ॥८६॥
86. mahāpātakayukto vā yukto vāpyanyapātakaiḥ ,
sakṛt prasādagrahaṇāt mucyate nātra saṁśayaḥ.
sakṛt prasādagrahaṇāt mucyate nātra saṁśayaḥ.
सार्द्धत्रिकोटितीर्थेषु स्नानदानेन यत्फलम् ।
तत् फलं लभते मर्त्यो ब्रह्मार्पितनिषेवणात् ॥८७॥
तत् फलं लभते मर्त्यो ब्रह्मार्पितनिषेवणात् ॥८७॥
87. sārddhatrikoṭitīrtheṣu snānadānena yatphalam ,
tat phalaṁ labhate martyo brahmārpitaniṣevaṇāt.
tat phalaṁ labhate martyo brahmārpitaniṣevaṇāt.
अश्वमेधादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा यत् फलमश्नुते ।
भक्षिते ब्रह्म नैवेद्ये तस्मात् कोटिगुणं लभेत् ॥८८॥
भक्षिते ब्रह्म नैवेद्ये तस्मात् कोटिगुणं लभेत् ॥८८॥
88. aśvamedhādibhiryajñairiṣṭvā yat phalamaśnute ,
bhakṣite brahma naivedye tasmāt koṭiguṇaṁ labhet.
bhakṣite brahma naivedye tasmāt koṭiguṇaṁ labhet.
जिह्वाकोटिसहस्रैस्तु वक्त्रकोटिशतैरपि ।
महाप्रसादमाहात्म्यं वर्णितुं नैव शक्यते ॥८९॥
महाप्रसादमाहात्म्यं वर्णितुं नैव शक्यते ॥८९॥
89. jihvākoṭisahasraistu vaktrakoṭiśatairapi ,
mahāprasādamāhātmyaṁ varṇituṁ naiva śakyate.
mahāprasādamāhātmyaṁ varṇituṁ naiva śakyate.
यत्र कुत्र स्थितो वापि प्राप्य ब्रह्मार्पितामृतम् ।
गृहीत्वा कीकशो वाऽपि ब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात् ॥९०॥
गृहीत्वा कीकशो वाऽपि ब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात् ॥९०॥
90. yatra kutra sthito vāpi prāpya brahmārpitāmṛtam ,
gṛhītvā kīkaśo vā'pi brahmasāyujyamāpnuyāt.
gṛhītvā kīkaśo vā'pi brahmasāyujyamāpnuyāt.
यदि स्यान्नीचजातीयमन्नं ब्रह्मणि भावितम् ।
तदन्नं ब्राह्मणैर्ग्राह्यमपि वेदान्तपारगैः ॥९१॥
तदन्नं ब्राह्मणैर्ग्राह्यमपि वेदान्तपारगैः ॥९१॥
91. yadi syānnīcajātīyamannaṁ brahmaṇi bhāvitam ,
tadannaṁ brāhmaṇairgrāhyamapi vedāntapāragaiḥ.
tadannaṁ brāhmaṇairgrāhyamapi vedāntapāragaiḥ.
जातिभेदो न कर्तव्यः प्रसादे परमात्मनः ।
योऽशुद्धबुद्धिं कुरुते स महापातकी भवेत् ॥९२॥
योऽशुद्धबुद्धिं कुरुते स महापातकी भवेत् ॥९२॥
92. jātibhedo na kartavyaḥ prasāde paramātmanaḥ ,
yo'śuddhabuddhiṁ kurute sa mahāpātakī bhavet.
yo'śuddhabuddhiṁ kurute sa mahāpātakī bhavet.
वरं पापशतं कुर्याद्वरं विप्रबधं प्रिये ।
परब्रह्मार्पिते ह्यन्ने न कुर्यादवहेलनम् ॥९३॥
परब्रह्मार्पिते ह्यन्ने न कुर्यादवहेलनम् ॥९३॥
93. varaṁ pāpaśataṁ kuryādvaraṁ viprabadhaṁ priye ,
parabrahmārpite hyanne na kuryādavahelanam.
parabrahmārpite hyanne na kuryādavahelanam.
ये त्यजन्ति नरा मूढा महामन्त्रेण संस्कृतम् ।
अन्नतोयादिकं भद्रे पित्éंस्ते पातयन्त्यधः ॥९४॥
अन्नतोयादिकं भद्रे पित्éंस्ते पातयन्त्यधः ॥९४॥
94. ye tyajanti narā mūḍhā mahāmantreṇa saṁskṛtam ,
annatoyādikaṁ bhadre pitéṁste pātayantyadhaḥ.
annatoyādikaṁ bhadre pitéṁste pātayantyadhaḥ.
स्वयमप्यन्धतामिस्रे पतन्त्याहूतसंप्लवम् ।
ब्रह्मसात्कृतनैवेद्यद्वेष्ट्éणां नास्ति निष्कृतिः ॥९५॥
ब्रह्मसात्कृतनैवेद्यद्वेष्ट्éणां नास्ति निष्कृतिः ॥९५॥
95. svayamapyandhatāmisre patantyāhūtasaṁplavam ,
brahmasātkṛtanaivedyadveṣṭéṇāṁ nāsti niṣkṛtiḥ.
brahmasātkṛtanaivedyadveṣṭéṇāṁ nāsti niṣkṛtiḥ.
पुण्यायन्ते क्रियाः सर्वाः सुषुप्तिः सुकृतायते ।
स्वेच्चाचारोऽत्र विहितो महामन्त्रस्य साधने ॥९६॥
स्वेच्चाचारोऽत्र विहितो महामन्त्रस्य साधने ॥९६॥
96. puṇyāyante kriyāḥ sarvāḥ suṣuptiḥ sukṛtāyate ,
sveccācāro'tra vihito mahāmantrasya sādhane.
sveccācāro'tra vihito mahāmantrasya sādhane.
किं तस्य वैदिकाचारैस्तान्त्रिकैर्वाऽपि तस्य किम् ।
ब्रह्मनिष्ठस्य विदुषः स्वेच्चाचारो विधिः स्मृतः ॥९७॥
ब्रह्मनिष्ठस्य विदुषः स्वेच्चाचारो विधिः स्मृतः ॥९७॥
97. kiṁ tasya vaidikācāraistāntrikairvā'pi tasya kim ,
brahmaniṣṭhasya viduṣaḥ sveccācāro vidhiḥ smṛtaḥ.
brahmaniṣṭhasya viduṣaḥ sveccācāro vidhiḥ smṛtaḥ.
कृतेनास्य फलं नास्ति नाकृतेनापि किल्विषम् ।
न विघ्नः प्रत्यवायो,
अस्य ब्रह्ममन्त्रस्य साधनात् ॥९८॥
न विघ्नः प्रत्यवायो,
अस्य ब्रह्ममन्त्रस्य साधनात् ॥९८॥
98. kṛtenāsya phalaṁ nāsti nākṛtenāpi kilviṣam ,
na vighnaḥ pratyavāyo,
asya brahmamantrasya sādhanāt.
na vighnaḥ pratyavāyo,
asya brahmamantrasya sādhanāt.
अस्मिन् धर्मे महेशि स्यात् सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
परोपकारनिरतो निर्विकारः सदाशयः ॥९९॥
परोपकारनिरतो निर्विकारः सदाशयः ॥९९॥
99. asmin dharme maheśi syāt satyavādī jitendriyaḥ ,
paropakāranirato nirvikāraḥ sadāśayaḥ.
paropakāranirato nirvikāraḥ sadāśayaḥ.
मात्सर्यहीनोऽदम्भी च दयावान् शुद्धमानसः ।
मातापित्रोः प्रीतिकारी तयोः सेवनतत्परः ॥१००॥
मातापित्रोः प्रीतिकारी तयोः सेवनतत्परः ॥१००॥
100. mātsaryahīno'dambhī ca dayāvān śuddhamānasaḥ ,
mātāpitroḥ prītikārī tayoḥ sevanatatparaḥ.
mātāpitroḥ prītikārī tayoḥ sevanatatparaḥ.
ब्रह्मश्रोता ब्रह्ममन्ता ब्रह्मान्वेषणमानसः ।
यतात्मा दृढबुद्धिः स्यात् साक्षाद्ब्रह्मेति भावयन् ॥१०१॥
यतात्मा दृढबुद्धिः स्यात् साक्षाद्ब्रह्मेति भावयन् ॥१०१॥
101. brahmaśrotā brahmamantā brahmānveṣaṇamānasaḥ ,
yatātmā dṛḍhabuddhiḥ syāt sākṣādbrahmeti bhāvayan.
yatātmā dṛḍhabuddhiḥ syāt sākṣādbrahmeti bhāvayan.
न मिथ्याभाषणं कुर्यान्न परानिष्टचिन्तनम् ।
परस्त्रीगमनञ्चैव ब्रह्ममन्त्री विवर्जयेत् ॥१०२॥
परस्त्रीगमनञ्चैव ब्रह्ममन्त्री विवर्जयेत् ॥१०२॥
102. na mithyābhāṣaṇaṁ kuryānna parāniṣṭacintanam ,
parastrīgamanañcaiva brahmamantrī vivarjayet.
parastrīgamanañcaiva brahmamantrī vivarjayet.
तत्सदिति वदेद्देवि प्रारम्भे सर्वकर्मणाम् ।
ब्रह्मार्पणमस्तु वाक्यं पानभोजनकर्मणोः ॥१०३॥
ब्रह्मार्पणमस्तु वाक्यं पानभोजनकर्मणोः ॥१०३॥
103. tatsaditi vadeddevi prārambhe sarvakarmaṇām ,
brahmārpaṇamastu vākyaṁ pānabhojanakarmaṇoḥ.
brahmārpaṇamastu vākyaṁ pānabhojanakarmaṇoḥ.
येनोपायेन मर्त्यानां लोकयात्रा प्रसिद्ध्यति ।
तदेव कार्यं ब्रह्मज्ञैरिदं धर्मं सनातनम् ॥१०४॥
तदेव कार्यं ब्रह्मज्ञैरिदं धर्मं सनातनम् ॥१०४॥
104. yenopāyena martyānāṁ lokayātrā prasiddhyati ,
tadeva kāryaṁ brahmajñairidaṁ dharmaṁ sanātanam.
tadeva kāryaṁ brahmajñairidaṁ dharmaṁ sanātanam.
अथ सन्ध्याविधिं वक्ष्ये ब्रह्ममन्त्रस्य शाम्भवि ।
यां कृत्वा ब्रह्मसम्पत्तिं लभन्ते भुवि मानवाः ॥१०५॥
यां कृत्वा ब्रह्मसम्पत्तिं लभन्ते भुवि मानवाः ॥१०५॥
105. atha sandhyāvidhiṁ vakṣye brahmamantrasya śāmbhavi ,
yāṁ kṛtvā brahmasampattiṁ labhante bhuvi mānavāḥ.
yāṁ kṛtvā brahmasampattiṁ labhante bhuvi mānavāḥ.
प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने यथादेशे यथाऽसने ।
पूर्ववत् परमब्रह्म ध्यात्वा साधकसत्तमः ॥१०६॥
पूर्ववत् परमब्रह्म ध्यात्वा साधकसत्तमः ॥१०६॥
106. prātarmadhyāhnasāyāhne yathādeśe yathā'sane ,
pūrvavat paramabrahma dhyātvā sādhakasattamaḥ.
pūrvavat paramabrahma dhyātvā sādhakasattamaḥ.
अष्टोत्तरशतं देवि गायत्रीजपमाचरेत् ।
जपं समर्प्य विधिवत् पूर्ववत् प्रणमेत् सुधीः ॥१०७॥
जपं समर्प्य विधिवत् पूर्ववत् प्रणमेत् सुधीः ॥१०७॥
107. aṣṭottaraśataṁ devi gāyatrījapamācaret ,
japaṁ samarpya vidhivat pūrvavat praṇamet sudhīḥ.
japaṁ samarpya vidhivat pūrvavat praṇamet sudhīḥ.
एषा सन्ध्या मया प्रोक्ता सर्वथा ब्रह्मसाधने ।
यदनुष्ठानतो मन्त्री शुद्धान्तःकरणो भवेत् ॥१०८॥
यदनुष्ठानतो मन्त्री शुद्धान्तःकरणो भवेत् ॥१०८॥
108. eṣā sandhyā mayā proktā sarvathā brahmasādhane ,
yadanuṣṭhānato mantrī śuddhāntaḥkaraṇo bhavet.
yadanuṣṭhānato mantrī śuddhāntaḥkaraṇo bhavet.
गायत्रीं शृणु चार्वङ्गि सर्वपापप्रणाशिनीम् ।
परमेश्वरं ङेऽन्तमुक्त्वा विद्महे तदनन्तरम् ॥१०९॥
परमेश्वरं ङेऽन्तमुक्त्वा विद्महे तदनन्तरम् ॥१०९॥
109. gāyatrīṁ śṛṇu cārvaṅgi sarvapāpapraṇāśinīm ,
parameśvaraṁ ṅe'ntamuktvā vidmahe tadanantaram.
parameśvaraṁ ṅe'ntamuktvā vidmahe tadanantaram.
तदनन्तरमीशानि तन्नो ब्रह्म प्रचोदयात् ।
इयं श्रीब्रह्मगायत्री चतुर्वर्गप्रदायिनी ॥११०॥
इयं श्रीब्रह्मगायत्री चतुर्वर्गप्रदायिनी ॥११०॥
110. tadanantaramīśāni tanno brahma pracodayāt ,
iyaṁ śrībrahmagāyatrī caturvargapradāyinī.
iyaṁ śrībrahmagāyatrī caturvargapradāyinī.
पूजनं यजनञ्चैव स्नानं पानञ्च भोजनम् ।
यद्यत्कर्म प्रकुर्वीत ब्रह्ममन्त्रेण साधयेत् ॥१११॥
यद्यत्कर्म प्रकुर्वीत ब्रह्ममन्त्रेण साधयेत् ॥१११॥
111. pūjanaṁ yajanañcaiva snānaṁ pānañca bhojanam ,
yadyatkarma prakurvīta brahmamantreṇa sādhayet.
yadyatkarma prakurvīta brahmamantreṇa sādhayet.
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय प्रणम्य ब्रह्मदं गुरुम् ।
ध्यात्वा च परमं ब्रह्म यथाशक्ति मनुं स्मरेत् ।
पूर्ववत् प्रणमेद् ब्रह्म प्रातःकृत्यमिदं स्मृतम् ॥११२॥
ध्यात्वा च परमं ब्रह्म यथाशक्ति मनुं स्मरेत् ।
पूर्ववत् प्रणमेद् ब्रह्म प्रातःकृत्यमिदं स्मृतम् ॥११२॥
112. brāhme muhūrte cotthāya praṇamya brahmadaṁ gurum ,
dhyātvā ca paramaṁ brahma yathāśakti manuṁ smaret ,
pūrvavat praṇamed brahma prātaḥkṛtyamidaṁ smṛtam.
dhyātvā ca paramaṁ brahma yathāśakti manuṁ smaret ,
pūrvavat praṇamed brahma prātaḥkṛtyamidaṁ smṛtam.
द्वात्रिंशता सहस्रेण जपेनास्य पुरस्क्रिया ।
तद्दशांशेन हवनं तर्पणं तद्दशांशतः ॥११३॥
तद्दशांशेन हवनं तर्पणं तद्दशांशतः ॥११३॥
113. dvātriṁśatā sahasreṇa japenāsya puraskriyā ,
taddaśāṁśena havanaṁ tarpaṇaṁ taddaśāṁśataḥ.
taddaśāṁśena havanaṁ tarpaṇaṁ taddaśāṁśataḥ.
सेचनं तद्दशांशेन तद्दशांशेन सुन्दरि ।
ब्राह्मणान् भोजयेन्मन्त्री पुरश्चरणकर्मणि ॥११४॥
ब्राह्मणान् भोजयेन्मन्त्री पुरश्चरणकर्मणि ॥११४॥
114. secanaṁ taddaśāṁśena taddaśāṁśena sundari ,
brāhmaṇān bhojayenmantrī puraścaraṇakarmaṇi.
brāhmaṇān bhojayenmantrī puraścaraṇakarmaṇi.
भक्ष्याभक्ष्यविचारोऽत्र त्याज्यं ग्राह्यं न विद्यते ।
न कालशुद्धिनियमो न वा स्थाननिरूपणम् ॥११५॥
न कालशुद्धिनियमो न वा स्थाननिरूपणम् ॥११५॥
115. bhakṣyābhakṣyavicāro'tra tyājyaṁ grāhyaṁ na vidyate ,
na kālaśuddhiniyamo na vā sthānanirūpaṇam.
na kālaśuddhiniyamo na vā sthānanirūpaṇam.
अभुक्तो वाऽपि भुक्तो वा स्नातो वाऽस्नात एव वा ।
साधयेत् परमं मन्त्रं स्वेच्चाचारेण साधकः ॥११६॥
साधयेत् परमं मन्त्रं स्वेच्चाचारेण साधकः ॥११६॥
116. abhukto vā'pi bhukto vā snāto vā'snāta eva vā ,
sādhayet paramaṁ mantraṁ sveccācāreṇa sādhakaḥ.
sādhayet paramaṁ mantraṁ sveccācāreṇa sādhakaḥ.
विनाऽयासं विना क्लेशं स्तोत्रञ्च कवचं विना ।
विना न्यासं विना मुद्रां विना सेतुं वरानने ॥११७॥
विना न्यासं विना मुद्रां विना सेतुं वरानने ॥११७॥
117. vinā'yāsaṁ vinā kleśaṁ stotrañca kavacaṁ vinā ,
vinā nyāsaṁ vinā mudrāṁ vinā setuṁ varānane.
vinā nyāsaṁ vinā mudrāṁ vinā setuṁ varānane.
विना चौरगणेशादिजपञ्च कुल्लुकां विना ।
अकस्मात् परमब्रह्मसाक्षात्कारो भवेद् ध्रुवम् ॥११८॥
अकस्मात् परमब्रह्मसाक्षात्कारो भवेद् ध्रुवम् ॥११८॥
118. vinā cauragaṇeśādijapañca kullukāṁ vinā ,
akasmāt paramabrahmasākṣātkāro bhaved dhruvam.
akasmāt paramabrahmasākṣātkāro bhaved dhruvam.
संकल्पोऽस्मिन् महाहन्त्रे मानसः परिकीर्तितः ।
साधने ब्रह्ममन्त्रस्य भावशुद्धिर्विधीयते ॥११९॥
साधने ब्रह्ममन्त्रस्य भावशुद्धिर्विधीयते ॥११९॥
119. saṁkalpo'smin mahāhantre mānasaḥ parikīrtitaḥ ,
sādhane brahmamantrasya bhāvaśuddhirvidhīyate.
sādhane brahmamantrasya bhāvaśuddhirvidhīyate.
सर्वं ब्रह्ममयं देवि भावयेत् ब्रह्मसाधकः ।
न चाऽस्य प्रत्यवायोऽस्ति नाङ्गवैगुण्यमेव च ।
महामनोः साधने तु व्यङ्गं साङ्गायते ध्रुवम् ॥१२०॥
न चाऽस्य प्रत्यवायोऽस्ति नाङ्गवैगुण्यमेव च ।
महामनोः साधने तु व्यङ्गं साङ्गायते ध्रुवम् ॥१२०॥
120. sarvaṁ brahmamayaṁ devi bhāvayet brahmasādhakaḥ ,
na cā'sya pratyavāyo'sti nāṅgavaiguṇyameva ca ,
mahāmanoḥ sādhane tu vyaṅgaṁ sāṅgāyate dhruvam.
na cā'sya pratyavāyo'sti nāṅgavaiguṇyameva ca ,
mahāmanoḥ sādhane tu vyaṅgaṁ sāṅgāyate dhruvam.
कलौ पापयुगे घोरे तपोहीनेऽतिदुस्तरे ।
निस्तारबीजमेतावत् ब्रह्ममन्त्रस्य साधनम् ॥१२१॥
निस्तारबीजमेतावत् ब्रह्ममन्त्रस्य साधनम् ॥१२१॥
121. kalau pāpayuge ghore tapohīne'tidustare ,
nistārabījametāvat brahmamantrasya sādhanam.
nistārabījametāvat brahmamantrasya sādhanam.
साधनानि बहूक्तानि नानातन्त्रागमादिषु ।
कलौ दुर्बलजीवानामसाध्यानि महेश्वरि ॥१२२॥
कलौ दुर्बलजीवानामसाध्यानि महेश्वरि ॥१२२॥
122. sādhanāni bahūktāni nānātantrāgamādiṣu ,
kalau durbalajīvānāmasādhyāni maheśvari.
kalau durbalajīvānāmasādhyāni maheśvari.
अल्पायुषः स्वल्पवृत्ता अन्नाधीनासवः प्रिये ।
लुब्धा धनार्जने व्यग्राः सदा चञ्चलमानसाः ॥१२३॥
लुब्धा धनार्जने व्यग्राः सदा चञ्चलमानसाः ॥१२३॥
123. alpāyuṣaḥ svalpavṛttā annādhīnāsavaḥ priye ,
lubdhā dhanārjane vyagrāḥ sadā cañcalamānasāḥ.
lubdhā dhanārjane vyagrāḥ sadā cañcalamānasāḥ.
समाधावस्थिरधियो योगक्लेशासहिष्णवः ।
तेषां हिताय मोक्षाय ब्रह्ममार्गोऽयमीरितः ॥१२४॥
तेषां हिताय मोक्षाय ब्रह्ममार्गोऽयमीरितः ॥१२४॥
124. samādhāvasthiradhiyo yogakleśāsahiṣṇavaḥ ,
teṣāṁ hitāya mokṣāya brahmamārgo'yamīritaḥ.
teṣāṁ hitāya mokṣāya brahmamārgo'yamīritaḥ.
कलौ नास्त्येव नास्त्येव सत्यं सत्यं मयोच्यते ।
ब्रह्मदीक्षां विना देवि कैवल्याय सुखाय च ॥१२५॥
ब्रह्मदीक्षां विना देवि कैवल्याय सुखाय च ॥१२५॥
125. kalau nāstyeva nāstyeva satyaṁ satyaṁ mayocyate ,
brahmadīkṣāṁ vinā devi kaivalyāya sukhāya ca.
brahmadīkṣāṁ vinā devi kaivalyāya sukhāya ca.
प्रातःकृत्यं प्रातरेव सन्ध्यां कुर्यात् त्रिकालतः ।
मध्याह्ने पूजनं कुर्यात् सर्वतन्त्रेष्वयं विधिः ।
परब्रह्मोपासने तु साधकेच्चाविधिः शिवे ॥१२६॥
मध्याह्ने पूजनं कुर्यात् सर्वतन्त्रेष्वयं विधिः ।
परब्रह्मोपासने तु साधकेच्चाविधिः शिवे ॥१२६॥
126. prātaḥkṛtyaṁ prātareva sandhyāṁ kuryāt trikālataḥ ,
madhyāhne pūjanaṁ kuryāt sarvatantreṣvayaṁ vidhiḥ ,
parabrahmopāsane tu sādhakeccāvidhiḥ śive.
madhyāhne pūjanaṁ kuryāt sarvatantreṣvayaṁ vidhiḥ ,
parabrahmopāsane tu sādhakeccāvidhiḥ śive.
विधयः किङ्करा यत्र निषेधाः प्रभवोऽपि न ।
स्वेच्चाचारेणेष्टसिद्धिस्तद्विना कोऽन्यमाश्रयेत् ॥१२७॥
स्वेच्चाचारेणेष्टसिद्धिस्तद्विना कोऽन्यमाश्रयेत् ॥१२७॥
127. vidhayaḥ kiṅkarā yatra niṣedhāḥ prabhavo'pi na ,
sveccācāreṇeṣṭasiddhistadvinā ko'nyamāśrayet.
sveccācāreṇeṣṭasiddhistadvinā ko'nyamāśrayet.
ब्रह्मज्ञानिगुरुं प्राप्य शान्तं निश्चलमानसम् ।
धृत्वा तच्चरणाम्भोजं प्रार्थयेद् भक्तिभावतः ॥१२८॥
धृत्वा तच्चरणाम्भोजं प्रार्थयेद् भक्तिभावतः ॥१२८॥
128. brahmajñāniguruṁ prāpya śāntaṁ niścalamānasam ,
dhṛtvā taccaraṇāmbhojaṁ prārthayed bhaktibhāvataḥ.
dhṛtvā taccaraṇāmbhojaṁ prārthayed bhaktibhāvataḥ.
करुणामय दीनेश तवाऽहं शरणागतः ।
त्वत्पदाम्भोरुहच्चायां देहि मूर्ध्नि यशोधन ॥१२९॥
त्वत्पदाम्भोरुहच्चायां देहि मूर्ध्नि यशोधन ॥१२९॥
129. karuṇāmaya dīneśa tavā'haṁ śaraṇāgataḥ ,
tvatpadāmbhoruhaccāyāṁ dehi mūrdhni yaśodhana.
tvatpadāmbhoruhaccāyāṁ dehi mūrdhni yaśodhana.
इति प्रार्थ्य गुरुं पश्चात् पूजयित्वा स्वशक्तितः ।
कृताञ्चलिपुटो भूत्वा तूष्णीं तिष्ठेत् गुरोः पुरः ॥१३०॥
कृताञ्चलिपुटो भूत्वा तूष्णीं तिष्ठेत् गुरोः पुरः ॥१३०॥
130. iti prārthya guruṁ paścāt pūjayitvā svaśaktitaḥ ,
kṛtāñcalipuṭo bhūtvā tūṣṇīṁ tiṣṭhet guroḥ puraḥ.
kṛtāñcalipuṭo bhūtvā tūṣṇīṁ tiṣṭhet guroḥ puraḥ.
गुरुर्विचार्य विधिवत् यथोक्तं शिष्यलक्षणम् ।
आहूय कृपया दद्यात् सच्चिष्याय महामनुम् ॥१३१॥
आहूय कृपया दद्यात् सच्चिष्याय महामनुम् ॥१३१॥
131. gururvicārya vidhivat yathoktaṁ śiṣyalakṣaṇam ,
āhūya kṛpayā dadyāt sacciṣyāya mahāmanum.
āhūya kṛpayā dadyāt sacciṣyāya mahāmanum.
उपविश्याऽसने ज्ञानी प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ।
स्ववामे शिष्यमानीय कारुण्येनाऽवलोकयेत् ॥१३२॥
स्ववामे शिष्यमानीय कारुण्येनाऽवलोकयेत् ॥१३२॥
132. upaviśyā'sane jñānī prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ ,
svavāme śiṣyamānīya kāruṇyenā'valokayet.
svavāme śiṣyamānīya kāruṇyenā'valokayet.
ततः शिष्यस्य शिरसि ऋषिन्यासपुरःसरम् ।
जपेदष्टशतं मन्त्रं साधकस्येष्टसिद्धये ॥१३३॥
जपेदष्टशतं मन्त्रं साधकस्येष्टसिद्धये ॥१३३॥
133. tataḥ śiṣyasya śirasi ṛṣinyāsapuraḥsaram ,
japedaṣṭaśataṁ mantraṁ sādhakasyeṣṭasiddhaye.
japedaṣṭaśataṁ mantraṁ sādhakasyeṣṭasiddhaye.
दक्षकर्णे ब्राह्मणानामितरेषाञ्च वामतः ।
सप्तधा श्रावयेत् मन्त्रं सद्गुरुः करुणानिधिः ॥१३४॥
सप्तधा श्रावयेत् मन्त्रं सद्गुरुः करुणानिधिः ॥१३४॥
134. dakṣakarṇe brāhmaṇānāmitareṣāñca vāmataḥ ,
saptadhā śrāvayet mantraṁ sadguruḥ karuṇānidhiḥ.
saptadhā śrāvayet mantraṁ sadguruḥ karuṇānidhiḥ.
उपदेशविधिः प्रोक्तो ब्रह्ममन्त्रस्य कालिके ।
नात्र पूजाद्यपेक्षाऽस्ति संकल्पं मानसञ्चरेत् ॥१३५॥
नात्र पूजाद्यपेक्षाऽस्ति संकल्पं मानसञ्चरेत् ॥१३५॥
135. upadeśavidhiḥ prokto brahmamantrasya kālike ,
nātra pūjādyapekṣā'sti saṁkalpaṁ mānasañcaret.
nātra pūjādyapekṣā'sti saṁkalpaṁ mānasañcaret.
ततः श्रीगुरुपादाब्जे दण्डवत् पतितं शिशुम् ।
उत्थापयेद् गुरुः स्नेहादिमं मन्त्रमुदीरयन् ॥१३६॥
उत्थापयेद् गुरुः स्नेहादिमं मन्त्रमुदीरयन् ॥१३६॥
136. tataḥ śrīgurupādābje daṇḍavat patitaṁ śiśum ,
utthāpayed guruḥ snehādimaṁ mantramudīrayan.
utthāpayed guruḥ snehādimaṁ mantramudīrayan.
उत्तिष्ठ वत्स मुक्तोऽसि ब्रह्मज्ञानपरो भव ।
जितेन्द्रियः सत्यवादी वलारोग्यं सदाऽस्तु ते ॥१३७॥
जितेन्द्रियः सत्यवादी वलारोग्यं सदाऽस्तु ते ॥१३७॥
137. uttiṣṭha vatsa mukto'si brahmajñānaparo bhava ,
jitendriyaḥ satyavādī valārogyaṁ sadā'stu te.
jitendriyaḥ satyavādī valārogyaṁ sadā'stu te.
तत उत्थाय गुरवे यथाशक्त्यनुसारतः ।
दक्षिणां स्वं फलं वाऽपि दद्यात् साधकसत्तमः ।
गुरोराज्ञावशीभूत्वा विहरेद्देववद् भुवि ॥१३८॥
दक्षिणां स्वं फलं वाऽपि दद्यात् साधकसत्तमः ।
गुरोराज्ञावशीभूत्वा विहरेद्देववद् भुवि ॥१३८॥
138. tata utthāya gurave yathāśaktyanusārataḥ ,
dakṣiṇāṁ svaṁ phalaṁ vā'pi dadyāt sādhakasattamaḥ ,
gurorājñāvaśībhūtvā vihareddevavad bhuvi.
dakṣiṇāṁ svaṁ phalaṁ vā'pi dadyāt sādhakasattamaḥ ,
gurorājñāvaśībhūtvā vihareddevavad bhuvi.
मन्त्रग्रहणमात्रेण तदात्मा तन्मयो भवेत् ।
ब्रह्मभूतस्य देवेशि किमन्यैर्बहुसाधनैः ॥१३९॥
ब्रह्मभूतस्य देवेशि किमन्यैर्बहुसाधनैः ॥१३९॥
139. mantragrahaṇamātreṇa tadātmā tanmayo bhavet ,
brahmabhūtasya deveśi kimanyairbahusādhanaiḥ.
brahmabhūtasya deveśi kimanyairbahusādhanaiḥ.
इति संक्षेपतो ब्रह्मदीक्षा ते कथिता प्रिये ।
गुरुकारुण्यमात्रेण ब्रह्मदीक्षां समाश्रयेत् ॥१४०॥
गुरुकारुण्यमात्रेण ब्रह्मदीक्षां समाश्रयेत् ॥१४०॥
140. iti saṁkṣepato brahmadīkṣā te kathitā priye ,
gurukāruṇyamātreṇa brahmadīkṣāṁ samāśrayet.
gurukāruṇyamātreṇa brahmadīkṣāṁ samāśrayet.
शाक्ताः शैवा वैष्णवाश्च सौरा गाणपतास्तथा ।
विप्रा विप्रेतराश्चैव सर्वेऽप्यत्राधिकारिणः ॥१४१॥
विप्रा विप्रेतराश्चैव सर्वेऽप्यत्राधिकारिणः ॥१४१॥
141. śāktāḥ śaivā vaiṣṇavāśca saurā gāṇapatāstathā ,
viprā vipretarāścaiva sarve'pyatrādhikāriṇaḥ.
viprā vipretarāścaiva sarve'pyatrādhikāriṇaḥ.
अहं मृत्युञ्जयो देवि देवदेवो जगद्गुरुः ।
स्वेच्चाचारी निर्विकल्पो मन्त्रस्याऽस्य प्रसादतः ॥१४२॥
स्वेच्चाचारी निर्विकल्पो मन्त्रस्याऽस्य प्रसादतः ॥१४२॥
142. ahaṁ mṛtyuñjayo devi devadevo jagadguruḥ ,
sveccācārī nirvikalpo mantrasyā'sya prasādataḥ.
sveccācārī nirvikalpo mantrasyā'sya prasādataḥ.
अमुमेव ब्रह्ममन्त्रं मत्तः पूर्वमुपासिताः ।
ब्रह्मा ब्रह्मर्षयश्चापि देवा देवर्षयस्तथा ॥१४३॥
ब्रह्मा ब्रह्मर्षयश्चापि देवा देवर्षयस्तथा ॥१४३॥
143. amumeva brahmamantraṁ mattaḥ pūrvamupāsitāḥ ,
brahmā brahmarṣayaścāpi devā devarṣayastathā.
brahmā brahmarṣayaścāpi devā devarṣayastathā.
देवर्षिवक्त्रान्मुनयस्तेभ्यो राजर्षयः प्रिये ।
उपासिता ब्रह्मभूताः परमात्मप्रसादतः ॥१४४॥
उपासिता ब्रह्मभूताः परमात्मप्रसादतः ॥१४४॥
144. devarṣivaktrānmunayastebhyo rājarṣayaḥ priye ,
upāsitā brahmabhūtāḥ paramātmaprasādataḥ.
upāsitā brahmabhūtāḥ paramātmaprasādataḥ.
ब्राह्मे मनौ महेशानि विचारो नास्ति कुत्रचित् ।
स्वीयमन्त्रं गुरुर्दद्यात् शिष्येभ्यो ह्यविचारयन् ॥१४५॥
स्वीयमन्त्रं गुरुर्दद्यात् शिष्येभ्यो ह्यविचारयन् ॥१४५॥
145. brāhme manau maheśāni vicāro nāsti kutracit ,
svīyamantraṁ gururdadyāt śiṣyebhyo hyavicārayan.
svīyamantraṁ gururdadyāt śiṣyebhyo hyavicārayan.
पिताऽपि दीक्षयेत् पुत्रान् भ्राता भ्रात्éन् पतिः स्त्रियम् ।
मातुलो भागिनेयांश्च नप्त्éन् मातामहोऽपि च ॥१४६॥
मातुलो भागिनेयांश्च नप्त्éन् मातामहोऽपि च ॥१४६॥
146. pitā'pi dīkṣayet putrān bhrātā bhrātén patiḥ striyam ,
mātulo bhāgineyāṁśca naptén mātāmaho'pi ca.
mātulo bhāgineyāṁśca naptén mātāmaho'pi ca.
स्वमन्त्रदाने यो दोषस्तथा पित्रादिदीक्षया ।
सिद्धे ब्रह्ममहामन्त्रे तद्दोषो नैव विद्यते ॥१४७॥
सिद्धे ब्रह्ममहामन्त्रे तद्दोषो नैव विद्यते ॥१४७॥
147. svamantradāne yo doṣastathā pitrādidīkṣayā ,
siddhe brahmamahāmantre taddoṣo naiva vidyate.
siddhe brahmamahāmantre taddoṣo naiva vidyate.
ब्रह्मज्ञानिमुखात् श्रुत्वा येन केन विधानतः ।
ब्रह्मभूतो नरः पूतः पुण्यपापैर्न लिप्यते ॥१४८॥
ब्रह्मभूतो नरः पूतः पुण्यपापैर्न लिप्यते ॥१४८॥
148. brahmajñānimukhāt śrutvā yena kena vidhānataḥ ,
brahmabhūto naraḥ pūtaḥ puṇyapāpairna lipyate.
brahmabhūto naraḥ pūtaḥ puṇyapāpairna lipyate.
ब्रह्ममन्त्रोपासिता ये गृहस्था ब्राह्मणादयः ।
स्वस्ववर्णोत्तमारते तु पूज्या मान्या विशेषतः ॥१४९॥
स्वस्ववर्णोत्तमारते तु पूज्या मान्या विशेषतः ॥१४९॥
149. brahmamantropāsitā ye gṛhasthā brāhmaṇādayaḥ ,
svasvavarṇottamārate tu pūjyā mānyā viśeṣataḥ.
svasvavarṇottamārate tu pūjyā mānyā viśeṣataḥ.
ब्राह्मणा यतयः साक्षादितरे ब्राह्मणैः समाः ।
तस्मात् सर्वे पूजयेयुर्ब्रह्मज्ञान् ब्रह्मदीक्षितान् ॥१५०॥
तस्मात् सर्वे पूजयेयुर्ब्रह्मज्ञान् ब्रह्मदीक्षितान् ॥१५०॥
150. brāhmaṇā yatayaḥ sākṣāditare brāhmaṇaiḥ samāḥ ,
tasmāt sarve pūjayeyurbrahmajñān brahmadīkṣitān.
tasmāt sarve pūjayeyurbrahmajñān brahmadīkṣitān.
ये च तानवमन्यन्ते ते नरा ब्रह्मघातिनः ।
पतन्ति घोरनरके यावद्भास्करतारकम् ॥१५१॥
पतन्ति घोरनरके यावद्भास्करतारकम् ॥१५१॥
151. ye ca tānavamanyante te narā brahmaghātinaḥ ,
patanti ghoranarake yāvadbhāskaratārakam.
patanti ghoranarake yāvadbhāskaratārakam.
यत् पापं स्त्रीवधे प्रोक्तं यत्पापं भ्रूणघातने ।
तस्मात् कोटिगुणं पापं ब्रह्मोपासकनिन्दनात् ॥१५२॥
तस्मात् कोटिगुणं पापं ब्रह्मोपासकनिन्दनात् ॥१५२॥
152. yat pāpaṁ strīvadhe proktaṁ yatpāpaṁ bhrūṇaghātane ,
tasmāt koṭiguṇaṁ pāpaṁ brahmopāsakanindanāt.
tasmāt koṭiguṇaṁ pāpaṁ brahmopāsakanindanāt.
Links to all chapters:
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3 (current chapter)
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14