Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महानिर्वाण-तन्त्रम्       mahānirvāṇa-tantram - chapter-4

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
श्रुत्वा सम्यक् परब्रह्मोपासनं परमेश्वरी ।
परमानन्दसम्पन्ना शङ्करं परिपृच्चति ॥१॥
1. śrutvā samyak parabrahmopāsanaṁ parameśvarī ,
paramānandasampannā śaṅkaraṁ paripṛccati.
1. śrutvā samyak parabrahmopāsanaṃ parameśvarī
paramānandasampannā śaṅkaraṃ paripṛcchati
1. paramānandasampannā parameśvarī samyak
parabrahmopāsanaṃ śrutvā śaṅkaraṃ paripṛcchati
1. Having heard thoroughly about the worship of the supreme absolute, the goddess Parameśvarī, filled with supreme bliss, questioned Śaṅkara.
कथितं यत्त्वया नाथ ब्रह्मोपासनमुत्तमम् ।
सर्वलोकप्रियकरं साक्षाद्ब्रह्मपदप्रदम् ॥२॥
2. kathitaṁ yattvayā nātha brahmopāsanamuttamam ,
sarvalokapriyakaraṁ sākṣādbrahmapadapradam.
2. kathitam yat tvayā nātha brahmopāsanam uttamam
sarva-loka-priya-karam sākṣād brahma-pada-pradam
2. nātha yat tvayā uttamam brahma-upāsanam kathitam,
sarva-loka-priya-karam sākṣāt brahma-pada-pradam
2. O Lord, what you have described is the supreme worship of Brahman, which is dear to all people and directly grants the state of Brahman.
तेजोबुद्धिवलैश्वर्यदायकं सुखसाधनम् ।
तृप्ताऽस्मि जगदीशान तव वाक्यामृतप्लुता ॥३॥
3. tejobuddhivalaiśvaryadāyakaṁ sukhasādhanam ,
tṛptā'smi jagadīśāna tava vākyāmṛtaplutā.
3. tejo-buddhi-valaiśvarya-dāyakam sukha-sādhanam
tṛptā asmi jagad-īśāna tava vākyāmṛta-plutā
3. jagad-īśāna tava vākya-amṛta-plutā
tejaḥ-buddhi-bala-aiśvarya-dāyakam sukha-sādhanam (sat) tṛptā asmi
3. O Lord of the universe, being drenched by the nectar of your words, which bestow brilliance, intellect, strength, and sovereignty, and which are the means to happiness, I am fully satisfied.
यदुक्तं करुणासिन्धो यथा ब्रह्मनिषेवणात् ।
गच्चन्ति ब्रह्मसायुज्यं तथैव मम साधनात् ॥४॥
4. yaduktaṁ karuṇāsindho yathā brahmaniṣevaṇāt ,
gaccanti brahmasāyujyaṁ tathaiva mama sādhanāt.
4. yat uktam karuṇāsindho yathā brahmaniṣevaṇāt
gacchanti brahmasāyujyam tathā eva mama sādhanāt
4. karuṇāsindho yat uktam yathā brahmaniṣevaṇāt
brahmasāyujyam gacchanti tathā eva mama sādhanāt
4. O ocean of compassion, just as you stated that people attain union with Brahman through the practice of Brahman, so too is it achieved through my spiritual practice.
एतद्वेदितुमिच्चामि मदीयसाधनं परम् ।
ब्रह्मसायुज्यजननं यत्त्वया कथितं प्रभो ॥५॥
5. etadveditumiccāmi madīyasādhanaṁ param ,
brahmasāyujyajananaṁ yattvayā kathitaṁ prabho.
5. etat veditum icchāmi madīyasādhanam param
brahmasāyujyajananam yat tvayā kathitam prabho
5. prabho yat tvayā kathitam brahmasāyujyajananam
param madīyasādhanam etat veditum icchāmi
5. O Lord, I wish to know that supreme spiritual practice of mine which produces union with Brahman, as described by you.
विधानं कीदृशं तस्य साधनं केन वर्त्मना ।
मन्त्रः को वाऽत्र विहितो ध्यानपूजादिकञ्च किम् ॥६॥
6. vidhānaṁ kīdṛśaṁ tasya sādhanaṁ kena vartmanā ,
mantraḥ ko vā'tra vihito dhyānapūjādikañca kim.
6. vidhānaṃ kīdṛśam tasya sādhanam kena vartmanā
mantraḥ kaḥ vā atra vihitaḥ dhyānapūjādikam ca kim
6. tasya vidhānaṃ kīdṛśaṃ,
kena vartmanā sādhanam,
atra kaḥ vā mantraḥ,
dhyānapūjādikaṃ ca kim vihitaḥ?
6. What is the procedure for that, by what path is the spiritual practice performed, what is the mantra prescribed here, and what are meditation, pūjā, and other such practices?
सविशेषं सावशेषमामूलाद्वक्तुमर्हसि ।
मम प्रीतिकरं देव लोकानां हितकारकम् ।
को ह्यन्यस्त्वामृते शम्भो भवव्याधिभिषग्गुरुः ॥७॥
7. saviśeṣaṁ sāvaśeṣamāmūlādvaktumarhasi ,
mama prītikaraṁ deva lokānāṁ hitakārakam ,
ko hyanyastvāmṛte śambho bhavavyādhibhiṣagguruḥ.
7. saviśeṣam sāvaśeṣam āmūlāt vaktum
arhasi mama prītikaram deva lokānāṃ
hitakārakam kaḥ hi anyaḥ tvām
ṛte śambho bhavavyādhibhiṣagguruḥ
7. deva,
śambho,
bhavavyādhibhiṣag guruḥ tvām ṛte kaḥ hi anyaḥ mama prītikaram lokānāṃ hitakārakam saviśeṣaṃ sāvaśeṣam āmūlāt vaktum arhasi?
7. O Lord Śambhu, you should tell me everything in detail, completely, and from the root, in a way that brings me joy and benefits all people, for who else is the physician and guru for the disease of worldly existence besides you?
इति देव्या वचः श्रुत्वा देवदेवो महेश्वरः ।
उवाच परया प्रीत्या पार्वतीं पार्वतीपतिः ॥८॥
8. iti devyā vacaḥ śrutvā devadevo maheśvaraḥ ,
uvāca parayā prītyā pārvatīṁ pārvatīpatiḥ.
8. iti devyā vacaḥ śrutvā devadevo maheśvaraḥ
uvāca prayā prītyā pārvatīṃ pārvatīpatiḥ
8. devadevaḥ maheśvaraḥ pārvatīpatiḥ devyāḥ
vacaḥ śrutvā prayā prītyā pārvatīm uvāca
8. Having heard these words of the goddess, the divine lord Maheśvara, the husband of Pārvatī, spoke to Pārvatī with supreme affection.
शृणु देवि महाभागे तवाराधनकारणम् ।
तव साधनतो येन ब्रह्मसायुज्यमश्नुते ॥९॥
9. śṛṇu devi mahābhāge tavārādhanakāraṇam ,
tava sādhanato yena brahmasāyujyamaśnute.
9. śṛṇu devi mahābhāge tavārādhanakāraṇam
tava sādhanato yena brahmasāujyam aśnute
9. mahābhāge devi tava ārādhanakāraṇam śṛṇu
yena tava sādhanataḥ brahma-sāujyam aśnute
9. Listen, O auspicious goddess, to the reason for your worship, through your spiritual practice by which one attains union with Brahman.
त्वं परा प्रकृतिः साक्षाद् ब्रह्मणः परमात्मनः ।
त्वत्तो जातं जगत् सर्वं त्वं जगज्जननी शिवे ॥१०॥
10. tvaṁ parā prakṛtiḥ sākṣād brahmaṇaḥ paramātmanaḥ ,
tvatto jātaṁ jagat sarvaṁ tvaṁ jagajjananī śive.
10. tvaṃ parā prakṛtiḥ sākṣāt brahmaṇaḥ paramātmanaḥ
tvattaḥ jātam jagat sarvam tvam jagatjanani śive
10. śive tvaṃ sākṣāt paramātmanaḥ brahmaṇaḥ parā
prakṛtiḥ sarvam jagat tvattaḥ jātam tvaṃ jagatjanani
10. O auspicious Śivā, you are directly the supreme prakṛti of the supreme absolute, paramātman, and the entire universe has originated from you, for you are the mother of the world.
महदाद्यणुपर्यन्तं यदेतत् सचराचरम् ।
त्वयैवोत्पादितं भद्रे त्वदधीनमिदं जगत् ॥११॥
11. mahadādyaṇuparyantaṁ yadetat sacarācaram ,
tvayaivotpāditaṁ bhadre tvadadhīnamidaṁ jagat.
11. mahad-ādi-aṇu-paryantam yat etat sa-carācaram
tvayā eva utpāditam bhadre tvad-adhīnam idam jagat
11. bhadre yat etat sacarācaram mahad-ādi-aṇu-paryantam
tvayā eva utpāditam idam jagat tvad-adhīnam
11. O gentle lady, whatever exists here comprising the moving and the unmoving, from mahat down to the subtle atom, has been produced by you alone, and this entire universe is dependent on you.
त्वमाद्या सर्वविद्यानामस्माकमपि जन्मभूः ।
त्वं जानासि जगत् सर्वं न त्वां जानाति कश्चन ॥१२॥
12. tvamādyā sarvavidyānāmasmākamapi janmabhūḥ ,
tvaṁ jānāsi jagat sarvaṁ na tvāṁ jānāti kaścana.
12. tvam ādyā sarvavidyānām asmākam api janmabhūḥ
tvam jānāsi jagat sarvaṃ na tvāṃ jānāti kaścana
12. tvam ādyā sarvavidyānām asmākam api janmabhūḥ
tvam sarvam jagat jānāsi kaścana na tvām jānāti
12. You are the primal source of all branches of knowledge, and even of us. You know the entire universe, yet no one knows you.
त्वं काली तारिणी दुर्गा षोडशी भुवनेश्वरी ।
धूमावती त्वं बगला भैरवी चिन्नमस्तका ॥१३॥
13. tvaṁ kālī tāriṇī durgā ṣoḍaśī bhuvaneśvarī ,
dhūmāvatī tvaṁ bagalā bhairavī cinnamastakā.
13. tvam kālī tāriṇī durgā ṣoḍaśī bhuvaneśvarī
dhūmāvatī tvam bagalā bhairavī chinnamastakā
13. tvam kālī tāriṇī durgā ṣoḍaśī bhuvaneśvarī
dhūmāvatī tvam bagalā bhairavī chinnamastakā
13. You are Kālī, Tāriṇī, Durgā, Ṣoḍaśī, Bhuvaneśvarī, Dhūmāvatī, Bagalā, Bhairavī, and Chinnamastā.
त्वमन्नपूर्णा वाग्देवी त्वं देवी कमलालया ।
सर्वशक्तिस्वरूपा त्वं सर्वदेवमयी तनुः ॥१४॥
14. tvamannapūrṇā vāgdevī tvaṁ devī kamalālayā ,
sarvaśaktisvarūpā tvaṁ sarvadevamayī tanuḥ.
14. tvam annapūrṇā vāgdevī tvam devī kamalālayā
sarvaśaktisvarūpā tvam sarvadevamayī tanuḥ
14. tvam annapūrṇā vāgdevī tvam devī kamalālayā
sarvaśaktisvarūpā tvam sarvadevamayī tanuḥ
14. You are Annapūrṇā, you are Vāgdevī, you are goddess Kamalālayā, you are the embodiment of all powers, and your form comprises all deities.
त्वमेव सूक्ष्मा स्थूला त्वं व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणी ।
निराकाराऽपि साकारा कस्त्वां वेदितुमर्हति ॥१५॥
15. tvameva sūkṣmā sthūlā tvaṁ vyaktāvyaktasvarūpiṇī ,
nirākārā'pi sākārā kastvāṁ veditumarhati.
15. tvam eva sūkṣmā sthūlā tvam vyaktāvyaktasvarūpiṇī
nirākārā api sākārā kaḥ tvām veditum arhati
15. tvam eva sūkṣmā sthūlā tvam vyaktāvyaktasvarūpiṇī
nirākārā api sākārā kaḥ tvām veditum arhati
15. You alone are subtle and gross, you have the form of both the manifested and the unmanifested, and though formless, you possess form. Who is capable of truly knowing you?
उपासकानां कार्यार्थं श्रेयसे जगतामपि ।
दानवानां विनाशाय धत्से नानाविधास्तनूः ॥१६॥
16. upāsakānāṁ kāryārthaṁ śreyase jagatāmapi ,
dānavānāṁ vināśāya dhatse nānāvidhāstanūḥ.
16. upāsakānām kāryārtham śreyase jagatām api
dānavānām vināśāya dhatse nānāvidhāḥ tanūḥ
16. tvam upāsakānām kāryārtham jagatām api śreyase
dānavānām vināśāya nānāvidhāḥ tanūḥ dhatse
16. For the sake of your worshippers, for the welfare of the worlds, and for the destruction of the demons, you assume various forms.
चतुर्भुजा त्वं द्विभुजा षड्भुजाऽष्टभुजा तथा ।
त्वमेव विश्वरक्षार्थं नानाशस्त्रास्त्रधारिणी ॥१७॥
17. caturbhujā tvaṁ dvibhujā ṣaḍbhujā'ṣṭabhujā tathā ,
tvameva viśvarakṣārthaṁ nānāśastrāstradhāriṇī.
17. caturbhujā tvam dvibhujā ṣaḍbhujā aṣṭabhujā tathā
tvam eva viśvarakṣārtham nānāśastrāstradhāriṇī
17. tvam caturbhujā,
dvibhujā,
ṣaḍbhujā tathā aṣṭabhujā (asi),
tvam eva viśvarakṣārtham nānāśastrāstradhāriṇī (asi)
17. You are four-armed, two-armed, six-armed, and eight-armed, and you alone bear various weapons and missiles for the protection of the universe.
तत्तद्रूपविभेदेन मन्त्रयन्त्रादिसाधनम् ।
कथितं सर्वतन्त्रेषु भावाश्च कथितास्त्रयः ॥१८॥
18. tattadrūpavibhedena mantrayantrādisādhanam ,
kathitaṁ sarvatantreṣu bhāvāśca kathitāstrayaḥ.
18. tat-tad-rūpa-vibhedena mantra-yantra-ādi-sādhanam
kathitam sarva-tantreṣu bhāvāḥ ca kathitāḥ trayaḥ
18. sarva-tantreṣu tat-tad-rūpa-vibhedena
mantra-yantra-ādi-sādhanam kathitam ca trayaḥ bhāvāḥ kathitāḥ
18. In all the tantras, the methods involving mantra and yantra have been taught according to the differentiations of those respective forms, and the three emotional states have also been explained.
पशुभावः कलौ नास्ति दिव्यभावोऽपि दुर्लभः ।
वीरसाधनकर्माणि प्रत्यक्षाणि कलौ युगे ॥१९॥
19. paśubhāvaḥ kalau nāsti divyabhāvo'pi durlabhaḥ ,
vīrasādhanakarmāṇi pratyakṣāṇi kalau yuge.
19. paśu-bhāvaḥ kalau na asti divya-bhāvaḥ api durlabhaḥ
vīra-sādhana-karmāṇi pratyakṣāṇi kalau yuge
19. kalau paśu-bhāvaḥ na asti api divya-bhāvaḥ durlabhaḥ
kalau yuge vīra-sādhana-karmāṇi pratyakṣāṇi
19. In the Kali age, the animal disposition does not exist, and the divine disposition is also difficult to attain; the practices of the hero are the ones directly evident in the Kali age.
कुलाचारं विना देवि कलौ सिद्धिर्न जायते ।
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन साधयेत् कुलसाधनम् ॥२०॥
20. kulācāraṁ vinā devi kalau siddhirna jāyate ,
tasmāt sarvaprayatnena sādhayet kulasādhanam.
20. kulācāram vinā devi kalau siddhiḥ na jāyate
tasmāt sarva-prayatnena sādhayet kula-sādhanam
20. devi vinā kulācāram kalau siddhiḥ na jāyate
tasmāt sarva-prayatnena kula-sādhanam sādhayet
20. O goddess, without kulācāra spiritual attainment does not happen in the Kali age, therefore one should practice kula-sādhana with all effort.
कुलाचारेण देवेशि ब्रह्मज्ञानं प्रजायते ।
ब्रह्मज्ञानयुतो मर्त्यो जीवन्मुक्तो न संशयः ॥२१॥
21. kulācāreṇa deveśi brahmajñānaṁ prajāyate ,
brahmajñānayuto martyo jīvanmukto na saṁśayaḥ.
21. kula-ācāreṇa deveśi brahma-jñānam prajāyate
brahma-jñāna-yutaḥ martyaḥ jīvanmuktaḥ na saṃśayaḥ
21. deveśi kula-ācāreṇa brahma-jñānam prajāyate
brahma-jñāna-yutaḥ martyaḥ jīvanmuktaḥ (bhavati) na saṃśayaḥ
21. O queen of the gods, through kulācāra knowledge of the absolute (brahma-jñāna) arises, and a mortal endowed with knowledge of the absolute is one liberated while living (jīvanmukta), without a doubt.
ज्ञानेन मेध्यमखिलममेध्यं ज्ञानतो भवेत् ।
ब्रह्मज्ञाने समुत्पन्ने मेध्यामेध्यं न विद्यते ॥२२॥
22. jñānena medhyamakhilamamedhyaṁ jñānato bhavet ,
brahmajñāne samutpanne medhyāmedhyaṁ na vidyate.
22. jñānena medhyam akhilam amedhyam jñānataḥ bhavet
brahmajñāne samutpanne medhyāmedhyam na vidyate
22. jñānena akhilam medhyam bhavet jñānataḥ amedhyam
brahmajñāne samutpanne medhyāmedhyam na vidyate
22. Through knowledge everything becomes pure, and what is impure becomes pure through knowledge. When knowledge of the absolute (brahma-jñāna) arises, the distinction between pure and impure no longer exists.
यो जानाति परं ब्रह्म सर्वव्यापि सनातनम् ।
किमस्त्यमेध्यं तस्याग्रे सर्वं ब्रह्मेति जानतः ॥२३॥
23. yo jānāti paraṁ brahma sarvavyāpi sanātanam ,
kimastyamedhyaṁ tasyāgre sarvaṁ brahmeti jānataḥ.
23. yaḥ jānāti paraṁ brahma sarvavyāpi sanātanam kim
asti amedhyam tasya agre sarvam brahma iti jānataḥ
23. yaḥ sarvavyāpi sanātanam param brahma jānāti,
tasya agre kim amedhyam asti,
sarvam brahma iti jānataḥ
23. Who knows the supreme absolute, which is all-pervading and eternal, what is impure before him, who knows that everything is brahman?
त्वं सर्वरूपिणी देवी सर्वेषां जननी परा ।
तुष्टायां त्वयि देवेशि सर्वेषां तोषणं भवेत् ॥२४॥
24. tvaṁ sarvarūpiṇī devī sarveṣāṁ jananī parā ,
tuṣṭāyāṁ tvayi deveśi sarveṣāṁ toṣaṇaṁ bhavet.
24. tvaṃ sarvarūpiṇī devī sarveṣāṃ jananī parā
tuṣṭāyāṃ tvayi deveśi sarveṣāṃ toṣaṇaṃ bhavet
24. devī parā sarvarūpiṇī tvaṃ sarveṣāṃ jananī
deveśi tvayi tuṣṭāyāṃ sarveṣāṃ toṣaṇaṃ bhavet
24. O goddess, you are the supreme embodiment of all forms and the mother of all beings, O queen of the gods, when you are pleased, all beings are satisfied.
सृष्टेरादौ त्वमेकाऽसीत् तमोरूपमगोचरम् ।
त्वत्तो जातं जगत् सर्वं परब्रह्मसिसृक्षया ॥२५॥
25. sṛṣṭerādau tvamekā'sīt tamorūpamagocaram ,
tvatto jātaṁ jagat sarvaṁ parabrahmasisṛkṣayā.
25. sṛṣṭeḥ ādau tvam ekā āsīt tamo rūpam agocaram
tvattaḥ jātam jagat sarvaṃ parabrahma sisṛkṣayā
25. sṛṣṭeḥ ādau tvaṃ ekā tamorūpam agocaraṃ āsīt
parabrahmasisṛkṣayā tvattaḥ sarvaṃ jagat jātam
25. At the beginning of creation, you alone existed as the unmanifest darkness beyond perception, and out of the supreme absolute's desire to create, the entire universe was born from you.
महत्तत्त्वादिभूतान्तं त्वया सृष्टमिदं जगत् ।
निमित्तमात्रं तद्ब्रह्म सर्वकारणकारणम् ॥२६॥
26. mahattattvādibhūtāntaṁ tvayā sṛṣṭamidaṁ jagat ,
nimittamātraṁ tadbrahma sarvakāraṇakāraṇam.
26. mahat-tattvādi-bhūtāntaṃ tvayā sṛṣṭam idam jagat
nimitta-mātraṃ tat brahma sarva-kāraṇa-kāraṇam
26. tvayā mahat-tattvādi-bhūtāntaṃ idam jagat sṛṣṭam,
tat brahma sarva-kāraṇa-kāraṇam nimitta-mātraṃ (asti)
26. You created this entire universe, extending from mahat-tattva down to the elements, and that supreme absolute (brahman), the ultimate cause of all causes, is merely the instrumental cause.
सद्रूपं सर्वतोव्यापि सर्वमावृत्य तिष्ठति ।
सदैकरूपं चिन्मात्रं निर्लिप्तं सर्ववस्तुषु ॥२७॥
27. sadrūpaṁ sarvatovyāpi sarvamāvṛtya tiṣṭhati ,
sadaikarūpaṁ cinmātraṁ nirliptaṁ sarvavastuṣu.
27. sat-rūpam sarvato-vyāpi sarvam āvṛtya tiṣṭhati
sad-aiha-rūpam cin-mātram nirliptam sarva-vastuṣu
27. (tat brahma) sat-rūpam,
sarvato-vyāpi,
sadaika-rūpam,
cin-mātram,
sarvam āvṛtya tiṣṭhati,
sarva-vastuṣu nirliptam (ca asti)
27. It has the form of true existence, is all-pervading, ever uniform, and pure consciousness-it pervades everything and remains untouched within all objects.
न करोति न चाऽश्नाति न गच्चति न तिष्ठति ।
सत्यं ज्ञानमनाद्यन्तमवाङ्मनसगोचरम् ॥२८॥
28. na karoti na cā'śnāti na gaccati na tiṣṭhati ,
satyaṁ jñānamanādyantamavāṅmanasagocaram.
28. na karoti na ca aśnāti na gacchati na tiṣṭhati
satyam jñānam anādi antam avāk manasa gocaram
28. satyam jñānam anādi antam avāk manasa gocaram
na karoti na ca aśnāti na gacchati na tiṣṭhati
28. (That absolute) is truth, knowledge, beginningless, endless, and beyond the reach of speech and mind - it does nothing, nor does it consume, it neither goes nor stays.
तदिच्चामात्रमालम्ब्य त्वं महायोगिनी परा ।
करोषि पासि हंस्यन्ते जगदेतच्चराचरम् ॥२९॥
29. tadiccāmātramālambya tvaṁ mahāyoginī parā ,
karoṣi pāsi haṁsyante jagadetaccarācaram.
29. tat icchā mātram ālambya tvam mahāyoginī parā
karoosi pāsi haṃsi ante jagat etat cara acaram
29. tvam mahāyoginī parā tat icchā mātram ālambya
etat cara acaram jagat karoṣi pāsi haṃsi ante ca
29. O supreme mahāyoginī, resting entirely upon that mere will, you create, protect, destroy, and at the end absorb this entire moving and unmoving universe.
तव रूपं महाकालो जगत्संहारकारकः ।
महासंहारसमये कालः सर्वं ग्रसिष्यति ॥३०॥
30. tava rūpaṁ mahākālo jagatsaṁhārakārakaḥ ,
mahāsaṁhārasamaye kālaḥ sarvaṁ grasiṣyati.
30. tava rūpaṃ mahākālaḥ jagatsaṃhārakārakaḥ
mahāsaṃhārasamaye kālaḥ sarvaṃ grasiṣyati
30. tava rūpaṃ mahākālaḥ jagatsaṃhārakārakaḥ
mahāsaṃhārasamaye kālaḥ sarvaṃ grasiṣyati
30. Mahākāla, the destroyer of the universe, is your form, and at the time of the great dissolution, that time (kāla) will swallow everything.
कलनात् सर्वभूतानां महाकालः प्रकीर्तितः ।
महाकालस्य कलनात् त्वमाद्या कालिका परा ॥३१॥
31. kalanāt sarvabhūtānāṁ mahākālaḥ prakīrtitaḥ ,
mahākālasya kalanāt tvamādyā kālikā parā.
31. kalanāt sarvabhūtānām mahākālaḥ prakīrtitaḥ
mahākālasya kalanāt tvam ādyā kālikā parā
31. sarvabhūtānām kalanāt mahākālaḥ prakīrtitaḥ
mahākālasya kalanāt tvam ādyā parā kālikā (asi)
31. Because of the absorbing or impelling of all beings, he is proclaimed as Mahākāla, and through the absorbing or impelling of even Mahākāla, you are the primordial and supreme Kālikā.
कालसंग्रसनात् काली सर्वेषामादिरूपिणी ।
कालत्वादादिभूतत्वादाद्या कालीति गीयते ॥३२॥
32. kālasaṁgrasanāt kālī sarveṣāmādirūpiṇī ,
kālatvādādibhūtatvādādyā kālīti gīyate.
32. kālasaṃgrasanāt kālī sarveṣām ādirūpiṇī
kālatvāt ādibhūtatvāt ādyā kālī iti gīyate
32. sarveṣām ādirūpiṇī kālī kālasaṃgrasanāt
kālatvāt ādibhūtatvāt ca ādyā kālī iti gīyate
32. Because of consuming time and being the primordial form of all, and because of being time itself and the primal source, you are sung of as the primal Kālī.
पुनः स्वरूपमासाद्य तमोरूपं निराकृतिः ।
वाचातीतं मनोगम्यं त्वमेकैवाऽवशिष्यसे ॥३३॥
33. punaḥ svarūpamāsādya tamorūpaṁ nirākṛtiḥ ,
vācātītaṁ manogamyaṁ tvamekaivā'vaśiṣyase.
33. punaḥ svarūpam āsādya tamorūpaṃ nirākṛtiḥ
vācātītaṃ manogamyaṃ tvam ekā eva avaśiṣyase
33. nirākṛtiḥ punaḥ svarūpam āsādya tamorūpam
vācātītaṃ manogamyaṃ tvam ekā eva avaśiṣyase
33. Regaining your own true nature, devoid of form and darkness, beyond speech and accessible only to the mind, you alone remain.
साकाराऽपि निराकारा मायया बहुरूपिणी ।
त्वं सर्वादिरनादिस्त्वं कर्त्री हर्त्री च पालिका ॥३४॥
34. sākārā'pi nirākārā māyayā bahurūpiṇī ,
tvaṁ sarvādiranādistvaṁ kartrī hartrī ca pālikā.
34. sākārā api nirākārā māyayā bahurūpiṇī tvam
sarvādiḥ anādiḥ tvam kartrī hartrī ca pālikā
34. tvam sākārā api nirākārā māyayā bahurūpiṇī,
tvam sarvādiḥ anādiḥ ca kartrī hartrī pālikā
34. Although possessing form, you are also formless through māyā, assuming manifold shapes; you are the origin of all and beginningless, and you are the creator, the destroyer, and the protector.
अतस्ते कथितं भद्रे ब्रह्ममन्त्रेण दीक्षितः ।
यत्फलं समवाप्नोति तत्फलं तव साधनात् ॥३५॥
35. ataste kathitaṁ bhadre brahmamantreṇa dīkṣitaḥ ,
yatphalaṁ samavāpnoti tatphalaṁ tava sādhanāt.
35. atas te kathitam bhadre brahmamantreṇa dīkṣitaḥ
yat phalam samavāpnoti tat phalam tava sādhanāt
35. bhadre,
yat phalam dīkṣitaḥ brahmamantreṇa samavāpnoti,
tat phalam tava sādhanāt atas te kathitam
35. O auspicious one, whatever fruit a person initiated with the supreme mantra attains, that very fruit is obtained through your spiritual practice, and therefore this has been declared to you.
नानाऽचारेण भावेन देशकालाधिकारिणाम् ।
विभेदात् कथितं देवि कुत्रचिद्गुप्तसाधनम् ॥३६॥
36. nānā'cāreṇa bhāvena deśakālādhikāriṇām ,
vibhedāt kathitaṁ devi kutracidguptasādhanam.
36. nānā-ācāreṇa bhāvena deśa-kāla-adhikāriṇām
vibhedāt kathitam devi kvacid gupta-sādhanam
36. devi deśa-kāla-adhikāriṇām nānā-ācāreṇa
bhāvena vibhedāt kvacid gupta-sādhanam kathitam
36. O goddess, according to the differences in place, time, and eligibility, secret spiritual practices have been taught in various ways through diverse conducts and attitudes.
ये यत्राधिकृता मर्त्यास्ते तत्र फलभागिनः ।
भविष्यन्ति तरिष्यन्ति मानुषा गतकिल्विषाः ॥३७॥
37. ye yatrādhikṛtā martyāste tatra phalabhāginaḥ ,
bhaviṣyanti tariṣyanti mānuṣā gatakilviṣāḥ.
37. ye yatra adhikṛtā martyāḥ te tatra phala-bhāginaḥ
bhaviṣyanti tariṣyanti mānuṣā gata-kilviṣāḥ
37. ye martyāḥ yatra adhikṛtāḥ te tatra phala-bhāginaḥ bhaviṣyanti,
gata-kilviṣāḥ mānuṣāḥ tariṣyanti
37. Whichever mortals are authorized or situated there, they will enjoy the fruits there, and those human beings, freed from sin, will cross over.
बहुजन्मार्जितैः पुण्यैः कुलाचारे मतिर्लभेत् ।
कुलाचारेण पूतात्मा साक्षाच्चिवमयो भवेत् ॥३८॥
38. bahujanmārjitaiḥ puṇyaiḥ kulācāre matirlabhet ,
kulācāreṇa pūtātmā sākṣāccivamayo bhavet.
38. bahu-janma-arjitaiḥ puṇyaiḥ kula-ācāre matiḥ labhet
kula-ācāreṇa pūta-ātmā sākṣāt śiva-mayaḥ bhavet
38. bahu-janma-arjitaiḥ puṇyaiḥ kula-ācāre matiḥ labhet
kula-ācāreṇa pūta-ātmā sākṣāt śiva-mayaḥ bhavet
38. Through merits earned over many births, one gains inclination toward the family tradition of spiritual practice (kulācāra). Purified in soul through that kulācāra, one truly becomes the embodiment of Śiva.
यत्रास्ति भोगबाहुल्यं तत्र योगस्य का कथा ।
योगेऽपि भोगविरहः कौलस्तूभयमश्नुते ॥३९॥
39. yatrāsti bhogabāhulyaṁ tatra yogasya kā kathā ,
yoge'pi bhogavirahaḥ kaulastūbhayamaśnute.
39. atra asti bhoga-bāhulyam tatra yogasya kā kathā
yoge api bhoga-virahaḥ kaulaḥ tu ubhayam aśnute
39. yatra asti bhoga-bāhulyam tatra yogasya kā kathā
yoge api bhoga-virahaḥ tu kaulaḥ ubhayam aśnute
39. Where there is an abundance of enjoyment, what is there to say of yoga - while yoga entails the absence of enjoyment, the Kaula practitioner enjoys both.
एकश्चेत् कुलतत्त्वज्ञः पूजितो येन सुव्रते ।
सर्वे देवाश्च देव्यश्च पूजिता नात्र संशयः ॥४०॥
40. ekaścet kulatattvajñaḥ pūjito yena suvrate ,
sarve devāśca devyaśca pūjitā nātra saṁśayaḥ.
40. ekaḥ cet kula-tattva-jñaḥ pūjitaḥ yena su-vrate
sarve devāḥ ca devīḥ ca pūjitāḥ na atra saṁśayaḥ
40. su-vrate yena ekaḥ kula-tattva-jñaḥ pūjitaḥ,
cet sarve devāḥ ca devīḥ ca pūjitāḥ (bhavanti),
atra saṁśayaḥ na (asti)
40. O woman of sacred vows, if a single knower of the truth of the lineage is honored by someone, all the gods and goddesses are thereby honored - of this there is no doubt.
पृथिवीं हेमसम्पूर्णां दत्त्वा यत् फलमाप्नुयात् ।
तस्मात् कोटिगुणं पुण्यं लभते कौलिकार्चनात् ॥४१॥
41. pṛthivīṁ hemasampūrṇāṁ dattvā yat phalamāpnuyāt ,
tasmāt koṭiguṇaṁ puṇyaṁ labhate kaulikārcanāt.
41. pṛthivīm hema-sampūrṇām dattvā yat phalam āpnuyāt
tasmāt koṭi-guṇam puṇyam labhate kaulikārcanāt
41. hema-sampūrṇām pṛthivīm dattvā yat phalam āpnuyāt,
tasmāt koṭi-guṇam puṇyam kaulikārcanāt labhate
41. Whatever fruit one would attain by giving the entire earth filled with gold, a merit a ten million times greater than that is gained through the worship of the Kaula practitioner.
श्वपचोऽपि कुलज्ञानी ब्राह्मणादतिरिच्यते ।
कुलाचारविहीनस्तु ब्राह्मणः श्वपचाधमः ॥४२॥
42. śvapaco'pi kulajñānī brāhmaṇādatiricyate ,
kulācāravihīnastu brāhmaṇaḥ śvapacādhamaḥ.
42. śvapacaḥ api kulajñānī brāhmaṇāt atiricyate
kulācāra-vihīnaḥ tu brāhmaṇaḥ śvapacādhamaḥ
42. śvapacaḥ api kulajñānī brāhmaṇāt atiricyate,
tu kulācāra-vihīnaḥ brāhmaṇaḥ śvapacādhamaḥ
42. Even an outcaste who knows the truth of the lineage excels a brahmin, whereas a brahmin devoid of the practice of the lineage is lower than an outcaste.
कौलधर्मात् परो धर्मो नास्ति ज्ञाने तु मामके ।
यस्यानुष्ठानमात्रेण ब्रह्मज्ञानी नरो भवेत् ॥४३॥
43. kauladharmāt paro dharmo nāsti jñāne tu māmake ,
yasyānuṣṭhānamātreṇa brahmajñānī naro bhavet.
43. kaula-dharmāt paraḥ dharmaḥ na asti jñāne tu māmake
yasya anuṣṭhāna-mātreṇa brahmajñānī naraḥ bhavet
43. māmake jñāne tu kaula-dharmāt paraḥ dharmaḥ na asti,
yasya anuṣṭhāna-mātreṇa naraḥ brahmajñānī bhavet
43. There is no dharma higher than the Kaula dharma in my knowledge, by the mere practice of which a person becomes a knower of brahman.
सत्यं व्रबीमि ते देवि हृदि कृत्वाऽवधारय ।
सर्वधर्मोत्तमात् कौलात् परो धर्मो न विद्यते ॥४४॥
44. satyaṁ vrabīmi te devi hṛdi kṛtvā'vadhāraya ,
sarvadharmottamāt kaulāt paro dharmo na vidyate.
44. satyam bravīmi te devi hṛdi kṛtvā avadhāraya
sarva-dharma-uttamāt kaulāt paraḥ dharmaḥ na vidyate
44. devi te satyam bravīmi hṛdi kṛtvā avadhāraya
sarva-dharma-uttamāt kaulāt paraḥ dharmaḥ na vidyate
44. O goddess, I tell you the truth, keep this firmly in your heart and understand it - there is no dharma higher than the Kaula dharma, which is the best of all dharmas.
अयन्तु परमो मार्गो गुप्तोऽस्ति पशुसङ्कटे ।
व्यक्तीभविष्यत्यचिरात् संवृत्ते प्रबले कलौ ॥४५॥
45. ayantu paramo mārgo gupto'sti paśusaṅkaṭe ,
vyaktībhaviṣyatyacirāt saṁvṛtte prabale kalau.
45. ayam tu paramaḥ mārgaḥ guptaḥ asti paśu-saṅkaṭe
vyaktībhaviṣyati acirāt saṃvṛtte prabale kalau
45. ayam tu paśu-saṅkaṭe guptaḥ paramaḥ mārgaḥ asti
prabale kalau saṃvṛtte acirāt vyaktībhaviṣyati
45. And this supreme path is hidden amidst the bound souls (paśus), but once the powerful Kali age is fully established, it will soon become manifest.
कलिकाले प्रबृद्धे तु सत्यं सत्यं मयोच्यते ।
न स्थास्यति विना कौलान् पशवो मानवा भुवि ॥४६॥
46. kalikāle prabṛddhe tu satyaṁ satyaṁ mayocyate ,
na sthāsyati vinā kaulān paśavo mānavā bhuvi.
46. kalikāle pravṛddhe tu satyaṃ satyaṃ mayā ucyate
na sthāsyati vinā kaolān paśavaḥ mānavāḥ bhuvi
46. tu kalikāle pravṛddhe satyaṃ satyaṃ mayā ucyate
bhuvi kaolān vinā paśavaḥ mānavāḥ na sthāsyati
46. And when the Kali age is fully advanced, I tell you the truth, truly the truth, on earth without the Kaulas, bound human souls will not endure.
यदा तु वैदिकी दीक्षा दीक्षा पौराणिकी तथा ।
न स्थास्यति वरारोहे तदैव प्रवलः कलिः ॥४७॥
47. yadā tu vaidikī dīkṣā dīkṣā paurāṇikī tathā ,
na sthāsyati varārohe tadaiva pravalaḥ kaliḥ.
47. yadā tu vaidiki dīkṣā dīkṣā paurāṇiki tathā
na sthāsyati varārohe tadā eva pravalaḥ kaliḥ
47. varārohe yadā tu vaidiki dīkṣā tathā paurāṇiki
dīkṣā na sthāsyati tadā eva kaliḥ pravalaḥ
47. And O woman of lovely limbs, when Vedic initiation and likewise mythological initiation will no longer endure, then indeed the Kali age will be truly mighty.
यदा तु पुण्यपापानां परीक्षा वेदसम्भवा ।
न स्थास्यति शिवे शान्ते तदैव प्रवलः कलिः ॥४८॥
48. yadā tu puṇyapāpānāṁ parīkṣā vedasambhavā ,
na sthāsyati śive śānte tadaiva pravalaḥ kaliḥ.
48. yadā tu puṇya-pāpānām parīkṣā veda-sambhavā na
sthāsyati śive śānte tadā eva pravalaḥ kaliḥ
48. śānte śive yadā veda-sambhavā puṇya-pāpānām
parīkṣā na sthāsyati tadā eva pravalaḥ kaliḥ tu
48. When, O peaceful Śiva, the test of merit and sin derived from the Vedas ceases to exist, then indeed Kali (the age of conflict) becomes powerful.
क्वचिच्चिन्ना क्वचिद्भिन्ना यदा सुरतरङ्गिणी ।
भविष्यति कुलेशानि तदैव प्रवलः कलिः ॥४९॥
49. kvaciccinnā kvacidbhinnā yadā surataraṅgiṇī ,
bhaviṣyati kuleśāni tadaiva pravalaḥ kaliḥ.
49. kvacit chinna kvacit bhinna yadā surataraṅgiṇī
bhaviṣyati kuleśāni tadā eva pravalaḥ kaliḥ
49. kuleśāni yadā surataraṅgiṇī kvacit chinnā kvacid
bhinnā bhaviṣyati tadā eva kaliḥ pravalaḥ
49. O mistress of the kula, when the Suratarangiṇī (Ganges) becomes broken here and there and divided, right then the age of Kali will become powerful.
यदा तु म्लेच्चजातीया राजानो धनलोलुपाः ।
भविष्यन्ति महाप्राज्ञे तदैव प्रवलः कलिः ॥५०॥
50. yadā tu mleccajātīyā rājāno dhanalolupāḥ ,
bhaviṣyanti mahāprājñe tadaiva pravalaḥ kaliḥ.
50. yadā tu mlecchajātīyā rājāno dhanalolupāḥ
bhaviṣyanti mahāprājñe tadā eva pravalaḥ kaliḥ
50. yadā tu rājānaḥ mlecchajātīyāḥ dhanalolupāḥ
bhaviṣyanti mahāprājñe tadā eva kaliḥ pravalaḥ
50. O wise one, when kings belonging to foreign nations become greedy for wealth, then indeed kali-yuga becomes powerful.
यदा स्त्रियोऽतिदुर्दान्ताः कर्कशाः कलहे रताः ।
गर्हिष्यन्ति च भर्तारं तदैव प्रवलः कलिः ॥५१॥
51. yadā striyo'tidurdāntāḥ karkaśāḥ kalahe ratāḥ ,
garhiṣyanti ca bhartāraṁ tadaiva pravalaḥ kaliḥ.
51. yadā striyo atidurdāntāḥ karkaśāḥ kalahe ratāḥ
garhiṣyanti ca bhartāraṃ tadā eva pravalaḥ kaliḥ
51. yadā striyaḥ atidurdāntāḥ karkaśāḥ kalahe ratāḥ
ca bhartāram garhiṣyanti tadā eva kaliḥ pravalaḥ
51. When women become utterly unruly, harsh in speech, addicted to quarrels, and revile their husbands, then indeed kali-yuga becomes powerful.
यदा तु मानवा भूमौ स्त्रीजिताः कामकिङ्कराः ।
द्रुह्यन्ति गुरुमित्रादीन् तदैव प्रवलः कलिः ॥५२॥
52. yadā tu mānavā bhūmau strījitāḥ kāmakiṅkarāḥ ,
druhyanti gurumitrādīn tadaiva pravalaḥ kaliḥ.
52. yadā tu mānavā bhūmau strījitāḥ kāmakiṅkarāḥ
druhyanti gurumitrādīn tadāiva prabalaḥ kaliḥ
52. yadā tu mānavāḥ bhūmau strījitāḥ kāmakiṅkarāḥ
guru-mitra-ādīn druhyanti tadā eva prabalaḥ kaliḥ
52. When human beings on earth are dominated by women, enslaved by lust, and bear malice toward teachers, friends, and others, then indeed kali-yuga becomes powerful.
यदा क्षौणी स्वल्पफला तोयदाः स्तोकवर्षिणः ।
असम्यक्फलिनो वृक्षास्तदैव प्रवलः कलिः ॥५३॥
53. yadā kṣauṇī svalpaphalā toyadāḥ stokavarṣiṇaḥ ,
asamyakphalino vṛkṣāstadaiva pravalaḥ kaliḥ.
53. yadā kṣauṇī svalpaphalā toyadāḥ stokavarṣiṇaḥ
asamyakphalino vṛkṣāḥ tadā eva prabalaḥ kaliḥ
53. yadā kṣauṇī svalpaphalā toyadāḥ stokavarṣiṇaḥ
asamyakphalinaḥ vṛkṣāḥ tadā eva prabalaḥ kaliḥ
53. When the earth yields little fruit, rain clouds shower sparsely, and trees bear poor or untimely fruit, then indeed kali-yuga becomes powerful.
भ्रातरः स्वजनामात्या यदा धनकणेहया ।
मिथः सम्प्रहरिष्यन्ति तदैव प्रवलः कलिः ॥५४॥
54. bhrātaraḥ svajanāmātyā yadā dhanakaṇehayā ,
mithaḥ samprahariṣyanti tadaiva pravalaḥ kaliḥ.
54. bhrātaraḥ svajanāḥ amātyāḥ yadā dhanakaṇa-īhayā
mithaḥ samprahariṣyanti tadā eva pravalaḥ kaliḥ
54. yadā bhrātaraḥ svajanāḥ amātyāḥ dhanakaṇehayā
mithaḥ samprahariṣyanti tadā eva kaliḥ pravalaḥ
54. When brothers, kinsmen, and ministers fight with one another out of a greedy desire for even a particle of wealth, then indeed kali-yuga becomes powerful.
प्रकटे मद्यमांसादौ निन्दादण्डविवर्जिते ।
गूढपानं चरिष्यन्ति तदैव प्रवलः कलिः ॥५५॥
55. prakaṭe madyamāṁsādau nindādaṇḍavivarjite ,
gūḍhapānaṁ cariṣyanti tadaiva pravalaḥ kaliḥ.
55. prakaṭe madya-māṃsādau nindā-daṇḍa-vivarjite
gūḍhapānaṃ cariṣyanti tadā eva pravalaḥ kaliḥ
55. yadā prakaṭe madya-māṃsādau nindā-daṇḍa-vivarjite
gūḍhapānaṃ cariṣyanti tadā eva kaliḥ pravalaḥ
55. When people drink secretly while liquor and meat consumption are openly rejected and devoid of public censure or punishment, then indeed kali-yuga becomes powerful.
सत्यत्रेताद्वापरेषु यथा मद्यादिसेवनम् ।
कलावपि तथा कुर्यात् कुलवर्त्मानुसारतः ॥५६॥
56. satyatretādvāpareṣu yathā madyādisevanam ,
kalāvapi tathā kuryāt kulavartmānusārataḥ.
56. satya-tretā-dvāpareṣu yathā madya-ādi-sevanam
kalau api tathā kuryāt kula-vartma-anusārataḥ
56. satya-tretā-dvāpareṣu yathā madya-ādi-sevanam,
kalau api tathā kula-vartma-anusārataḥ kuryāt
56. Just as the consumption of liquor and other such things existed in the Satya, Tretā, and Dvāpara ages, so too one should act in the Kali age according to the established path and tradition of one's family.
ये कुर्वन्ति कुलाचारं सत्यपूता जितेन्द्रियाः ।
व्यक्ताचारा दयाशीला न हि तान् बाधते कलिः ॥५७॥
57. ye kurvanti kulācāraṁ satyapūtā jitendriyāḥ ,
vyaktācārā dayāśīlā na hi tān bādhate kaliḥ.
57. ye kurvanti kula-ācāram satya-pūtā jita-indriyāḥ
vyakta-ācārā dayā-śīlā na hi tān bādhate kaliḥ
57. ye satya-pūtāḥ jita-indriyāḥ vyakta-ācārāḥ dayā-śīlāḥ kula-ācāram kurvanti,
hi kaliḥ tān na bādhate
57. Those who observe family traditions, are purified by truth, have conquered their senses, maintain transparent conduct, and possess a compassionate nature - the Kali age indeed does not afflict them.
गुरुशुश्रूषणे युक्ता भक्ता मातृपदाम्बुजे ।
अनुरक्ताः स्वदारेषु न हि तान् बाधते कलिः ॥५८॥
58. guruśuśrūṣaṇe yuktā bhaktā mātṛpadāmbuje ,
anuraktāḥ svadāreṣu na hi tān bādhate kaliḥ.
58. guru-śuśrūṣaṇe yuktā bhaktā mātṛ-padāmbuje
anuraktāḥ sva-dāreṣu na hi tān bādhate kaliḥ
58. guru-śuśrūṣaṇe yuktāḥ bhaktāḥ mātṛ-padāmbuje
anuraktāḥ sva-dāreṣu tān na hi bādhate kaliḥ
58. Those who are engaged in serving their teacher, devoted to the lotus feet of their mothers, and attached to their own wives - the Kali age indeed does not afflict them.
सत्यव्रताः सत्यनिष्ठाः सत्यधर्मपरायणाः ।
कुलसाधनसत्या ये न हि तान् बाधते कलिः ॥५९॥
59. satyavratāḥ satyaniṣṭhāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ ,
kulasādhanasatyā ye na hi tān bādhate kaliḥ.
59. satya-vratāḥ satya-niṣṭhāḥ satya-dharma-parāyaṇāḥ
kula-sādhana-satyā ye na hi tān bādhate kaliḥ
59. satya-vratāḥ satya-niṣṭhāḥ satya-dharma-parāyaṇāḥ
kula-sādhana-satyāḥ ye tān na hi bādhate kaliḥ
59. Those who observe vows of truth, are steadfast in truth, devoted to the path of true righteousness, and faithful to family practices - the Kali age indeed does not afflict them.
कुलमार्गेण तत्त्वानि शोधितानि च योगिने ।
ये दद्युः सत्यवचसे न हि तान् बाधते कलिः ॥६०॥
60. kulamārgeṇa tattvāni śodhitāni ca yogine ,
ye dadyuḥ satyavacase na hi tān bādhate kaliḥ.
60. kulamārgeṇa tattvāni śodhitāni ca yogine ye
dadyuḥ satyavacase na hi tān bādhate kaliḥ
60. kulamārgeṇa śodhitāni tattvāni ca ye yogine
satyavacase dadyuḥ tān kaliḥ na hi bādhate
60. Those who impart the truths purified through family tradition to a truthful yogi - the Kali age indeed does not afflict them.
हिंसामात्सर्यरहिता दम्भद्वेषविवर्जिताः ।
कुलधर्मेषु निष्ठा ये न हि तान् बाधते कलिः ॥६१॥
61. hiṁsāmātsaryarahitā dambhadveṣavivarjitāḥ ,
kuladharmeṣu niṣṭhā ye na hi tān bādhate kaliḥ.
61. hiṃsāmātsaryarahitā dambhadveṣavivarjitāḥ
kuladharmeṣu niṣṭhā ye na hi tān bādhate kaliḥ
61. hiṃsāmātsaryarahitāḥ dambhadveṣavivarjitāḥ
kuladharmeṣu niṣṭhāḥ ye tān kaliḥ na hi bādhate
61. Those who are free from violence and malice, devoid of hypocrisy and hatred, and steadfast in their family duties - the Kali age indeed does not afflict them.
कौलिकैः सह संसर्गं वसतिं कुलसाधुषु ।
कुर्वन्ति कौलसेवां ये न हि तान् वाधते कलिः ॥६२॥
62. kaulikaiḥ saha saṁsargaṁ vasatiṁ kulasādhuṣu ,
kurvanti kaulasevāṁ ye na hi tān vādhate kaliḥ.
62. kaulikaiḥ saha saṃsargaṃ vasatiṃ kulasādhuṣu
kurvanti kaulasevām ye na hi tān bādhate kaliḥ
62. ye kaulikaiḥ saha saṃsargaṃ vasatiṃ ca kulasādhuṣu kurvanti kaulasevām,
tān kaliḥ na hi bādhate
62. Those who maintain association and dwelling with the Kaulikas among the holy men of the kula, and who perform Kaula worship - the age of Kali certainly does not afflict them.
नानावेशधराः कौलाः कुलाचारेषु निश्चलाः ।
सेवन्ते त्वां कुलाचारैर्न हि तान् बाधते कलिः ॥६३॥
63. nānāveśadharāḥ kaulāḥ kulācāreṣu niścalāḥ ,
sevante tvāṁ kulācārairna hi tān bādhate kaliḥ.
63. nānāveśadharāḥ kaulāḥ kulācāreṣu niścalāḥ
sevante tvāṃ kulācārair na hi tān bādhate kaliḥ
63. nānāveśadharāḥ kulācāreṣu niścalāḥ kaulāḥ
kulācāraiḥ tvāṃ sevante kaliḥ tān na hi bādhate
63. Wearing various forms and firm in the practices of the kula lineage, the kaulas worship you through their traditional rituals. Kali does not afflict them at all.
स्नानं दानं तपस्तीर्थं व्रतं तर्पणमेव च ।
ये कुर्वन्ति कुलाचारैर्न हि तान् बाधते कलिः ॥६४॥
64. snānaṁ dānaṁ tapastīrthaṁ vrataṁ tarpaṇameva ca ,
ye kurvanti kulācārairna hi tān bādhate kaliḥ.
64. snānaṃ dānaṃ tapaḥ tīrthaṃ vrataṃ tarpanaṃ eva ca
ye kurvanti kula-ācāraiḥ na hi tān bādhate kaliḥ
64. ye kulācāraiḥ snānaṃ dānaṃ tapaḥ tīrthaṃ vrataṃ tarpanaṃ eva ca kurvanti,
kaliḥ tān na hi bādhate
64. Those who perform bathing, giving, tapas, pilgrimage, sacred vows, and tarpana in accordance with family traditions - the age of Kali certainly does not afflict them.
जीवसेकादिसंस्काराः पितृश्राद्धादिकाः क्रियाः ।
ये कुर्वन्ति कुलाचारैर्न हि तान् बाधते कलिः ॥६५॥
65. jīvasekādisaṁskārāḥ pitṛśrāddhādikāḥ kriyāḥ ,
ye kurvanti kulācārairna hi tān bādhate kaliḥ.
65. jīvaseka-ādi-saṃskārāḥ pitṛ-śrāddha-ādikāḥ kriyāḥ
ye kurvanti kula-ācāraiḥ na hi tān bādhate kaliḥ
65. ye kulācāraiḥ jīvaseka-ādi-saṃskārāḥ pitṛ-śrāddha-ādikāḥ kriyāḥ kurvanti,
kaliḥ tān na hi bādhate
65. Those who perform life-infusion rites and other saṃskāras, along with activities like pitṛ-śrāddha, in accordance with family traditions - the age of Kali certainly does not afflict them.
कुलतत्त्वं कुलद्रव्यं कुलयोगिनमेव च ।
नमस्कुर्वन्ति ये भक्त्या न हि तान् बाधते कलिः ॥६६॥
66. kulatattvaṁ kuladravyaṁ kulayoginameva ca ,
namaskurvanti ye bhaktyā na hi tān bādhate kaliḥ.
66. kula-tattvam kula-dravyam kula-yoginam eva ca
namaskurvanti ye bhaktyā na hi tān bādhate kaliḥ
66. ye kula-tattvam kula-dravyam kula-yoginam eva ca
bhaktyā namaskurvanti tān kaliḥ na hi bādhate
66. Those who with devotion bow to the truth of the lineage, the sacred substance of the lineage, and the yogin of the lineage - the age of Kali certainly does not afflict them.
कौटिल्यानृतहीनानां स्वच्चानां कुलमार्गिणाम् ।
परोपकारव्रतिनां साधूनां किङ्करः कलिः ॥६७॥
67. kauṭilyānṛtahīnānāṁ svaccānāṁ kulamārgiṇām ,
paropakāravratināṁ sādhūnāṁ kiṅkaraḥ kaliḥ.
67. kauṭilyānṛta-hīnānām saccānām kula-mārgīṇām
paropakāra-vratinān sādhūnām kiṅkaraḥ kaliḥ
67. kaliḥ kauṭilyānṛta-hīnānām saccānām kula-mārgīṇām
paropakāra-vratinām sādhūnām kiṅkaraḥ (bhavati)
67. To the upright ones who are free from crookedness and untruth, the followers of the family path, the virtuous ones devoted to helping others - the age of Kali becomes a servant.
कलेर्दोषसमूहस्य महानेको गुणः प्रिये ।
सत्यप्रतिज्ञकौलानां श्रेयः सङ्कल्पमात्रतः ॥६८॥
68. kalerdoṣasamūhasya mahāneko guṇaḥ priye ,
satyapratijñakaulānāṁ śreyaḥ saṅkalpamātrataḥ.
68. kaler doṣa-samūhasya mahān ekaḥ guṇaḥ priye
satya-pratijña-kaulānāṃ śreyaḥ saṅkalpa-mātrataḥ
68. priye kaleḥ doṣa-samūhasya mahān ekaḥ guṇaḥ asti
satya-pratijña-kaulānāṃ śreyaḥ saṅkalpa-mātrataḥ (bhavati)
68. O beloved, amidst the vast gathering of faults in the age of Kali, there is one supreme virtue - for those followers of the family path who hold true to their vows, spiritual good comes merely through their intention.
अपरे तु युगे देवि पुण्यं पापञ्च मानसम् ।
नृणामासीत् कलौ पुण्यं केवलं न तु दुष्कृतम् ॥६९॥
69. apare tu yuge devi puṇyaṁ pāpañca mānasam ,
nṛṇāmāsīt kalau puṇyaṁ kevalaṁ na tu duṣkṛtam.
69. apare tu yuge devi puṇyaṃ pāpañ ca mānasam
nṛṇām āsīt kalau puṇyaṃ kevalaṃ na tu duṣkṛtam
69. devi apare tu yuge nṛṇām puṇyaṃ pāpaṃ ca mānasam
āsīt kalau tu kevalaṃ puṇyaṃ (bhavati) na duṣkṛtam
69. O goddess, in other ages the good and bad deeds of mortals were both mental, but in the age of Kali only good intention bears fruit, not evil action.
कुलाचारविहीना ये सततासत्यभाषिणः ।
परद्रोहपरा ये च ते नराः कलिकिङ्कराः ॥७०॥
70. kulācāravihīnā ye satatāsatyabhāṣiṇaḥ ,
paradrohaparā ye ca te narāḥ kalikiṅkarāḥ.
70. kulācāra-vihīnā ye satata-asatya-bhāṣiṇaḥ
para-droha-parā ye ca te narāḥ kali-kiṅkarāḥ
70. ye kulācāra-vihīnāḥ satata-asatya-bhāṣiṇaḥ
para-droha-parāḥ ca ye te narāḥ kali-kiṅkarāḥ
70. Those who are devoid of family observances, who constantly speak untruth, and who are intent on harming others - those men are servants of the age of Kali.
कुलवर्त्मस्वभक्ता ये परयोषित्सु कामुकाः ।
द्वेष्टारः कुलनिष्ठानां ते ज्ञेयाः कलिकिङ्कराः ॥७१॥
71. kulavartmasvabhaktā ye parayoṣitsu kāmukāḥ ,
dveṣṭāraḥ kulaniṣṭhānāṁ te jñeyāḥ kalikiṅkarāḥ.
71. kula-vartma-su-bhaktā ye para-yoṣitsu kāmukāḥ
dveṣṭāraḥ kula-niṣṭhānāṃ te jñeyāḥ kali-kiṅkarāḥ
71. ye kula-vartmasu bhaktāḥ para-yoṣitsu kāmukāḥ
kula-niṣṭhānāṃ dveṣṭāraḥ ca te jñeyāḥ kali-kiṅkarāḥ
71. Those who are devoted to the path of the lineage, yet lustful after other men's wives, and who are haters of those steadfast in family traditions - those are to be known as servants of the age of Kali.
युगाचारप्रसङ्गेन कलेः प्रावल्यलक्षणम् ।
संक्षेपात् कथितं भद्रे प्रीतये तव पार्वति ॥७२॥
72. yugācāraprasaṅgena kaleḥ prāvalyalakṣaṇam ,
saṁkṣepāt kathitaṁ bhadre prītaye tava pārvati.
72. yugācāraprasangeṇa kaleḥ prāvalyalakṣaṇam
saṅkṣepāt kathitam bhadre prītaye tava pārvati
72. bhadre pārvati yugācāraprasangeṇa kaleḥ
prāvalyalakṣaṇam saṅkṣepāt kathitam tava prītaye
72. O auspicious Pārvatī, the signs of the supremacy of the age of Kali, in relation to the customs of the eras, have been briefly told for your delight.
प्रकटेऽत्र कलौ देवि सर्वे धर्माश्च दुर्बलाः ।
स्थास्यत्येकं सत्यमात्रं तस्मात् सत्यमयो भवेत् ॥७३॥
73. prakaṭe'tra kalau devi sarve dharmāśca durbalāḥ ,
sthāsyatyekaṁ satyamātraṁ tasmāt satyamayo bhavet.
73. prakaṭe atra kalau devi sarve dharmāḥ ca durbalāḥ
sthāsyati ekam satyamātram tasmāt satyamayaḥ bhava
73. devi atra prakaṭe kalau sarve dharmāḥ ca durbalāḥ
sthāsyati ekam satyamātram tasmāt satyamayaḥ bhava
73. O goddess, in this manifest age of Kali, all dharmas become weak. Only truth alone will remain, therefore be made of truth.
सत्यधर्मं समाश्रित्य यत् कर्म कुरुते नरः ।
तदेव सफलं कर्म सत्यं जानीहि सुव्रते ॥७४॥
74. satyadharmaṁ samāśritya yat karma kurute naraḥ ,
tadeva saphalaṁ karma satyaṁ jānīhi suvrate.
74. satyadharmaṃ samāśritya yat karma kurute naraḥ
tad eva saphalaṃ karma satyaṃ jānīhi suvrate
74. suvrate naraḥ satyadharmaṃ samāśritya yat karma
kurute tat eva karma saphalaṃ satyaṃ jānīhi
74. O woman of noble vows, know truly that whatever action a person performs by taking refuge in truthful conduct, that action alone bears fruit.
न हि सत्यात् परो धर्मो न पापमनृतात् परम् ।
तस्मात् सर्वात्मना मर्त्यः सत्यमेकं समाश्रयेत् ॥७५॥
75. na hi satyāt paro dharmo na pāpamanṛtāt param ,
tasmāt sarvātmanā martyaḥ satyamekaṁ samāśrayet.
75. na hi satyāt paro dharmo na pāpam anṛtāt param
tasmāt sarvātmanā martyaḥ satyam ekam samāśrayet
75. hi satyāt paraḥ dharmaḥ na,
anṛtāt param pāpam na,
tasmāt martyaḥ sarvātmanā ekam satyam samāśrayet
75. Indeed there is no dharma higher than truth, and no sin greater than falsehood. Therefore, a mortal should with all his being take refuge in truth alone.
सत्यहीना वृथा पूजा सत्यहीनो वृथा जपः ।
सयथीनं तपो व्यर्थमूषरे वपनं यथा ॥७६॥
76. satyahīnā vṛthā pūjā satyahīno vṛthā japaḥ ,
sayathīnaṁ tapo vyarthamūṣare vapanaṁ yathā.
76. satyahīnā vṛthā pūjā satyahīno vṛthā japaḥ
satyahīnaṃ tapo vyartham ūṣare vapanaṃ yathā
76. satyahīnā pūjā vṛthā satyahīnaḥ japaḥ vṛthā
satyahīnaṃ tapaḥ vyartham yathā ūṣare vapanaṃ
76. Without truth, worship is in vain, and without truth, japa is in vain. Without truth, tapas is futile, just like sowing seeds in a barren desert.
सत्यरूपं परं ब्रह्म सत्यं हि परमं तपः ।
सत्यमूलाः क्रियाः सर्वाः सत्यात् परतरो न हि ॥७७॥
77. satyarūpaṁ paraṁ brahma satyaṁ hi paramaṁ tapaḥ ,
satyamūlāḥ kriyāḥ sarvāḥ satyāt parataro na hi.
77. satyarūpaṃ paraṃ brahma satyaṃ hi paramaṃ tapaḥ
satyamūlāḥ kriyāḥ sarvāḥ satyāt parataro na hi
77. param brahma satyarūpam hi paramaṃ tapaḥ satyam
satyamūlāḥ sarvāḥ kriyāḥ satyāt parataraḥ na hi
77. The supreme absolute is the very embodiment of truth, and truth itself is the highest tapas. All actions are rooted in truth, and there is indeed nothing greater than truth.
अत एव मया प्रोक्तं दुष्कृते प्रवले कलौ ।
कुलाचारोऽपि सत्येन कर्तव्यो व्यक्तभावतः ॥७८॥
78. ata eva mayā proktaṁ duṣkṛte pravale kalau ,
kulācāro'pi satyena kartavyo vyaktabhāvataḥ.
78. ata eva mayā proktaṃ duṣkṛte pravale kalau
kulācāraḥ api satyena kartavyaḥ vyaktabhāvataḥ
78. ata eva pravale kalau duṣkṛte mayā proktaṃ
kulācāraḥ api vyaktabhāvataḥ satyena kartavyaḥ
78. Therefore, in the wicked and overwhelming age of Kali, as I have stated, even the kulācāra - family practice - must be performed openly and with truth.
गोपनाद्धीयते सत्यं न गुप्तिरनृतं विना ।
तस्मात् प्रकाशतः कुर्यात् कौलिकः कुलसाधनम् ॥७९॥
79. gopanāddhīyate satyaṁ na guptiranṛtaṁ vinā ,
tasmāt prakāśataḥ kuryāt kaulikaḥ kulasādhanam.
79. gopanāt hīyate satyaṃ na guptir anṛtam vinā
tasmāt prakāśataḥ kuryāt kaulikaḥ kulasādhanam
79. gopanāt satyaṃ hīyate vinā anṛtam guptiḥ na
tasmāt kaulikaḥ prakāśataḥ kulasādhanam kuryāt
79. Truth is diminished by secrecy, and secrecy is nothing other than untruth. Therefore, a follower of the Kaula path should perform the lineage rituals openly.
कुलधर्मस्य गुप्त्यर्थं नानृतं स्याज्जुगुप्सितम् ।
यदुक्तं कुलतन्त्रेषु न शस्तं प्रवले कलौ ॥८०॥
80. kuladharmasya guptyarthaṁ nānṛtaṁ syājjugupsitam ,
yaduktaṁ kulatantreṣu na śastaṁ pravale kalau.
80. kuladharmasya guptyartham na anṛtam syāt jugupsitam
yat uktam kulatantreṣu na śastam pravale kalau
80. kuladharmasya guptyartham jugupsitam anṛtam na syāt
yat kulatantreṣu uktam pravale kalau na śastam
80. For the protection of kuladharma - family practice - untruth is not censured. Whatever has been declared in the kulatantras is not praised in the powerful age of Kali.
कृते धर्मश्चतुष्पादः त्रेतायां पादहीनकः ।
द्विपादो द्वापरे देवि पादमात्रं कलौ युगे ॥८१॥
81. kṛte dharmaścatuṣpādaḥ tretāyāṁ pādahīnakaḥ ,
dvipādo dvāpare devi pādamātraṁ kalau yuge.
81. kṛte dharmaḥ catuṣpādaḥ tretāyām pādahīnakaḥ
dvipādaḥ dvāpare devi pādamātram kalau yuge
81. kṛte dharmaḥ catuṣpādaḥ tretāyām pādahīnakaḥ
dvāpare dvipādaḥ devi kalau yuge pādamātram
81. O goddess, in the Kṛta age dharma has four feet, in the Tretā age it is lacking one foot, in the Dvāpara age it has two feet, and in the Kali age it has only a single foot.
तत्रापि सत्यं वलवत् तपः खञ्जं दयाऽपि च ।
सत्यपादे कृते लोपे धर्मलोपः प्रजायते ।
तस्मात् सत्यं समाश्रित्य सर्वकर्माणि साधयेत् ॥८२॥
82. tatrāpi satyaṁ valavat tapaḥ khañjaṁ dayā'pi ca ,
satyapāde kṛte lope dharmalopaḥ prajāyate ,
tasmāt satyaṁ samāśritya sarvakarmāṇi sādhayet.
82. tatra api satyaṃ balavat tapaḥ khañjaṃ
dayā api ca satya-pāde kṛte lope
dharma-lopaḥ prajāyate tasmāt satyaṃ
samāśritya sarva-karmāṇi sādhayet
82. tatra api satyaṃ balavat,
tapaḥ khañjaṃ dayā api ca,
satya-pāde kṛte lope dharma-lopaḥ prajāyate,
tasmāt satyaṃ samāśritya sarva-karmāṇi sādhayet
82. Even there, truth is powerful, and tapas along with compassion are crippled. When the footing of truth is destroyed, the collapse of dharma occurs. Therefore, one should accomplish all actions by taking refuge in truth.
कुलाचारं विना यत्र नास्त्युपायः कुलेश्वरि ।
तत्रानृतप्रवेशश्चेत् कुतो निःश्रेयसं भवेत् ॥८३॥
83. kulācāraṁ vinā yatra nāstyupāyaḥ kuleśvari ,
tatrānṛtapraveśaścet kuto niḥśreyasaṁ bhavet.
83. kulācāraṃ vinā yatra na asti upāyaḥ kuleśvari
tatra anṛta-praveśaḥ cet kutaḥ niḥśreyasam bhavet
83. kuleśvari,
yatra kulācāraṃ vinā upāyaḥ na asti,
tatra anṛta-praveśaḥ cet,
niḥśreyasaṃ kutaḥ bhavet
83. O queen of the lineage, where there is no other means without family practice, if there is the entry of untruth there, how could liberation ever take place?
सर्वथा सत्यपूतात्मा मन्मुखेरितवर्त्मना ।
सर्वं कर्म नरः कुर्यात् स्वस्ववर्णाश्रमोदितम् ॥८४॥
84. sarvathā satyapūtātmā manmukheritavartmanā ,
sarvaṁ karma naraḥ kuryāt svasvavarṇāśramoditam.
84. sarvathā satyapūtātmā manmukheritavartmanā
sarvaṃ karma naraḥ kuryāt svasvavarṇāśramoditam
84. naraḥ sarvathā satyapūtātmā manmukha-īrita-vartmanā
svasvavarṇa-āśrama-uditam sarvaṃ karma kuryāt
84. A man, whose self is purified by truth, should by all means perform every action that has been declared by my mouth and is appropriate to his own social class and stage of life.
दीक्षां पूजां जपं होमं पुरश्चरणतर्पणम् ।
व्रतोद्बाहौ पुंसवनं सीमन्तोन्नयनन्तथा ॥८५॥
85. dīkṣāṁ pūjāṁ japaṁ homaṁ puraścaraṇatarpaṇam ,
vratodbāhau puṁsavanaṁ sīmantonnayanantathā.
85. dīkṣāṃ pūjāṃ japaṃ homaṃ puraścaraṇatarpaṇam
vratodbāhau puṃsavanaṃ sīmantonnayanantathā
85. dīkṣāṃ pūjāṃ japaṃ homaṃ puraścaraṇa-tarpaṇam
vrata-udbāhau puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā
85. Initiation, worship, mantra recitation, fire ritual, preliminary observances, libations, vows, weddings, the puṃsavana ceremony, and likewise the sīmantonnayana ceremony (should be performed).
जातकर्म तथा नामचूडाकरणमेव च ।
मृतक्रियां पितृश्राद्धं कुर्यादागमसम्मतम् ॥८६॥
86. jātakarma tathā nāmacūḍākaraṇameva ca ,
mṛtakriyāṁ pitṛśrāddhaṁ kuryādāgamasammatam.
86. jātakarma tathā nāmacūḍākaraṇam eva ca
mṛtakriyāṃ pitṛśrāddhaṃ kuryād āgamasammatam
86. jātakarma tathā nāmacūḍākaraṇam eva ca
mṛtakriyāṃ pitṛśrāddhaṃ āgamasammatam kuryāt
86. He should also perform the birth rite, the naming ceremony, and the tonsure ceremony, as well as funeral rites, ancestral śrāddha, in accordance with the scriptures.
तीर्थश्राद्धं वृषोत्सर्गं शारदोत्सवमेव च ।
यात्रां गृहप्रवेशञ्च नववस्त्रादिधारणम् ॥८७॥
87. tīrthaśrāddhaṁ vṛṣotsargaṁ śāradotsavameva ca ,
yātrāṁ gṛhapraveśañca navavastrādidhāraṇam.
87. tīrthaśrāddhaṃ vṛṣotsargaṃ śāradotsavam eva
ca yātrāṃ gṛhapraveśañca navavastrādidhāraṇam
87. tīrthaśrāddhaṃ vṛṣotsargaṃ śāradotsavam eva ca
yātrāṃ gṛhapraveśaṃ ca navavastrādidhāraṇam
87. He should perform pilgrimage śrāddha, the vṛṣotsarga release of a bull, the autumn festival, as well as journeys, entering a new house, and wearing new garments.
वापीकूपतटागानां संस्कारं तिथिकर्म च ।
गृहारम्भप्रतिष्ठाञ्च देवानां स्थापनन्तथा ॥८८॥
88. vāpīkūpataṭāgānāṁ saṁskāraṁ tithikarma ca ,
gṛhārambhapratiṣṭhāñca devānāṁ sthāpanantathā.
88. vāpīkūpataṭāgānāṃ saṃskāraṃ tithikarma ca
gṛhārambhapratiṣṭhān ca devānāṃ sthāpanam tathā
88. vāpīkūpataṭāgānāṃ saṃskāraṃ tithikarma ca
gṛhārambhapratiṣṭhān ca devānāṃ sthāpanam tathā ca
88. He should also perform the consecration of stepwells, wells, and ponds, rituals associated with lunar days, the beginning of house construction, the installation of deities, and their establishment.
दिवाकृत्यं निशाकृत्यं पर्वकृत्यं तथैव च ।
ऋतुमासवर्षकृत्यं नित्यं नैमित्तिकञ्च यत् ॥८९॥
89. divākṛtyaṁ niśākṛtyaṁ parvakṛtyaṁ tathaiva ca ,
ṛtumāsavarṣakṛtyaṁ nityaṁ naimittikañca yat.
89. divākṛtyaṃ niśākṛtyaṃ parvakṛtyaṃ tathā eva ca
ṛtumāsavarṣakṛtyaṃ nityaṃ naimittikam ca yat
89. divākṛtyaṃ niśākṛtyaṃ parvakṛtyaṃ tathā eva ca
ṛtumāsavarṣakṛtyaṃ nityaṃ naimittikaṃ ca yat ca
89. He should also perform daily duties, night duties, festival observances, as well as seasonal, monthly, and yearly rites, along with regular and occasional duties.
कर्तव्यं यदकर्तव्यं त्याज्यं ग्राह्यञ्च यद्भवेत् ।
मयोक्तेन विधानेन तत् सर्वं साधयेन्नरः ॥९०॥
90. kartavyaṁ yadakartavyaṁ tyājyaṁ grāhyañca yadbhavet ,
mayoktena vidhānena tat sarvaṁ sādhayennaraḥ.
90. kartavyaṃ yad akartavyaṃ tyājyaṃ grāhyaṃ ca yad
bhavet mayoktena vidhānena tat sarvaṃ sādhayen naraḥ
90. yat kartavyam akartavyam ca,
yat tyājyam grāhyaṃ bhavet,
tat sarvam naraḥ mayā uktena vidhānena sādhayet
90. Whatever should be done and what should not be done, what should be abandoned and what should be accepted - a person should accomplish all of that according to the method declared by me.
न कुर्याद् यदि मोहेन दुर्मत्याऽश्रद्धयाऽपि वा ।
विनष्टः सर्वकर्मभ्यो विष्ठायां स भवेत् कृमिः ॥९१॥
91. na kuryād yadi mohena durmatyā'śraddhayā'pi vā ,
vinaṣṭaḥ sarvakarmabhyo viṣṭhāyāṁ sa bhavet kṛmiḥ.
91. na kuryāt yadi mohena durmatyā aśraddhayā api vā
vinaṣṭaḥ sarvakarmaabhyaḥ viṣṭāyām saḥ bhavet kṛmiḥ
91. yadi mohena durmatyā aśraddhayā api vā na kuryāt
sarvakarmabhyaḥ vinaṣṭaḥ saḥ viṣṭāyām kṛmiḥ bhavet
91. If out of delusion, malice, or lack of faith, someone fails to perform it, having fallen away from all ritual action, he becomes a worm in filth.
यदि मन्मतमुत्सृज्य महेशि प्रबले कलौ ।
यदा यत् क्रियते कर्म विपरीताय तद्भवेत् ॥९२॥
92. yadi manmatamutsṛjya maheśi prabale kalau ,
yadā yat kriyate karma viparītāya tadbhavet.
92. yadi mat-matam utsṛjya maheśi prabale kalau
yad yat kriyate karma viparītāya tat bhavet
92. maheśi yadi mat-matam utsṛjya prabale kalau
yat yat karma kriyate tat viparītāya bhavet
92. O Maheśī, if my instruction is abandoned in the powerful age of Kali, whatever action is performed will lead to the opposite result.
मन्मतासम्मता दीक्षा साधकप्राणघातिनी ।
पूजाऽपि विफला देवि हुतं भस्मार्पणं यथा ।
देवता कुपिता तस्य विघ्नस्तस्य पदे पदे ॥९३॥
93. manmatāsammatā dīkṣā sādhakaprāṇaghātinī ,
pūjā'pi viphalā devi hutaṁ bhasmārpaṇaṁ yathā ,
devatā kupitā tasya vighnastasya pade pade.
93. mat-mata-asammatā dīkṣā
sādhaka-prāṇa-ghātinī pūjā api viphalā devi
hutam bhasma-arpaṇaṃ yathā devatā
kupitā tasya vighnas tasya pade pade
93. devi mat-mata-asammatā dīkṣā sādhaka-prāṇa-ghātinī bhavati,
pūjā api viphalā bhavati,
yathā bhasma-arpaṇaṃ hutam bhavati,
tasya devatā kupitā bhavati,
tasya pade pade vighnaḥ bhavati
93. O Devi, initiation that does not conform to my teaching destroys the life-force of the practitioner, and even worship becomes fruitless, just like offering oblations into ashes. His deity becomes angry, and obstacles appear at every step for him.
कलिकाले प्रवृद्धे तु ज्ञात्वा मच्चास्त्रमम्बिके ।
योऽन्यमार्गैः क्रियां कुर्यात् स महापातकी भवेत् ॥९४॥
94. kalikāle pravṛddhe tu jñātvā maccāstramambike ,
yo'nyamārgaiḥ kriyāṁ kuryāt sa mahāpātakī bhavet.
94. kalikāle pravṛddhe tu jñātvā mat-śastram ambike yaḥ
anya-mārgaiḥ kriyāṃ kuryāt sa mahā-pātakī bhavet
94. ambike tu pravṛddhe kalikāle mat-śastram jñātvā yaḥ
anya-mārgaiḥ kriyāṃ kuryāt sa mahā-pātakī bhavet
94. O Ambikā, when the age of Kali is fully advanced, whoever performs any ritual action through other paths, ignoring my teaching, becomes a great sinner.
व्रतोद्वाहौ प्रकुर्वाणो योऽन्यमार्गेण मानवः ।
स याति नरकं घोरं यावच्चन्द्रदिवाकरौ ॥९५॥
95. vratodvāhau prakurvāṇo yo'nyamārgeṇa mānavaḥ ,
sa yāti narakaṁ ghoraṁ yāvaccandradivākarau.
95. vrata-udvāhau prakurvāṇaḥ yaḥ anya-mārgeṇa mānavaḥ
sa yāti narakam ghoram yāvat candra-divākarau
95. yaḥ mānavaḥ vrata-udvāhau prakurvāṇaḥ anya-mārgeṇa
saḥ yāvat candra-divākarau ghoram narakam yāti
95. Any person who performs vows and marriages through alternative paths goes to a terrible hell for as long as the moon and the sun endure.
व्रते ब्रह्मवधः प्रोक्तः व्रात्यो मानवको भवेत् ।
केवलं सूत्रवाहोऽसौ चण्डालादधमोऽपि सः ॥९६॥
96. vrate brahmavadhaḥ proktaḥ vrātyo mānavako bhavet ,
kevalaṁ sūtravāho'sau caṇḍālādadhamo'pi saḥ.
96. vrate brahmavadhaḥ proktaḥ vrātyo mānavako bhavet
kevalaṃ sūtravāhaḥ asau caṇḍālād adhamo api saḥ
96. vrate brahmavadhaḥ proktaḥ mānavakaḥ vrātyaḥ bhavet
asau kevalaṃ sūtravāhaḥ saḥ caṇḍālāt adhamo api ca
96. In the case of a vow, it is declared to be equivalent to the murder of a brahmin, and a man becomes an outcast. He is merely a thread-bearer, and he is even lower than a caṇḍāla.
उद्वाहिताऽपि या नारी जानीयात् सा तु गर्हिता ।
उद्वोढाऽपि भवेत् पापी संसर्गात् कुलनायिके ।
वेश्यागमनजं पापं तस्य पुंसो दिने दिने ॥९७॥
97. udvāhitā'pi yā nārī jānīyāt sā tu garhitā ,
udvoḍhā'pi bhavet pāpī saṁsargāt kulanāyike ,
veśyāgamanajaṁ pāpaṁ tasya puṁso dine dine.
97. udvāhitā api yā nārī jānīyāt sā
tu garhitā udvoḍhā api bhavet pāpī
saṃsargāt kulanāyike veśyāgamanajaṃ
pāpaṃ tasya puṃso dine dine
97. he kulanāyike yā nārī udvāhitā api
sā tu jānīyāt garhitā udvoḍhā
api pāpī bhavet saṃsargāt tasya
puṃsaḥ pāpaṃ veśyāgamanajaṃ dine dine
97. O mistress of the family, even if a woman is married, if she knows (another man), she is condemned. And even the man who marries such a woman becomes a sinner through association, incurring the sin equivalent to visiting prostitutes, day after day.
तद्धस्तादत्रतोयादि नैव गृह्णन्ति देवताः ।
पितरोऽपि न चाश्नन्ति यतस्तन्मलपूयवत् ॥९८॥
98. taddhastādatratoyādi naiva gṛhṇanti devatāḥ ,
pitaro'pi na cāśnanti yatastanmalapūyavat.
98. tat hastāt atra toya ādi na eva gṛhṇanti devatāḥ
pitaraḥ api na ca aśnanti yataḥ tat mala pūya vat
98. devatāḥ tat hastāt atra toya ādi na eva gṛhṇanti
pitaro api na ca aśnanti yataḥ tat mala pūya vat
98. Divine beings do not accept water and other offerings from the hands of such people, and the ancestors likewise do not partake of them, because such offerings are like filth and pus.
तयोरपत्यं कानीनः सर्वधर्मवहिष्कृतः ।
दैवे पैत्रे कुलाचारे नाधिकारोऽस्य जायते ॥९९॥
99. tayorapatyaṁ kānīnaḥ sarvadharmavahiṣkṛtaḥ ,
daive paitre kulācāre nādhikāro'sya jāyate.
99. tayor apatyam kānīnaḥ sarva dharma vahiṣkṛtaḥ
daive paitre kula ācāre na adhikāraḥ asya jāyate
99. tayoḥ apatyam kānīnaḥ sarva dharma vahiṣkṛtaḥ
daive paitre kula ācāre asya adhikāraḥ na jāyate
99. The child born of such a union is an unmarried woman's child, excluded from all righteous conduct. He has no entitlement in matters concerning deities, ancestors, or family traditions.
अशाम्भवेन मार्गेण देवतास्थापनञ्चरेत् ।
न सान्निध्यं भवेत्तत्र देवतायाः कथञ्चन ।
इहामुत्र फलं नास्ति कायक्लेशो धनक्षयः ॥१००॥
100. aśāmbhavena mārgeṇa devatāsthāpanañcaret ,
na sānnidhyaṁ bhavettatra devatāyāḥ kathañcana ,
ihāmutra phalaṁ nāsti kāyakleśo dhanakṣayaḥ.
100. aśāmbhavena mārgeṇa devatāsthāpanam
caret na sānnidhyam bhavet tatra
devatāyāḥ kathañcana iha amutra
phalam na asti kāyakleśaḥ dhanakṣayaḥ
100. aśāmbhavena mārgeṇa devatāsthāpanam
na caret tatra devatāyāḥ sānnidhyam
kathañcana na bhavet iha amutra phalam
na asti kāyakleśaḥ dhanakṣayaḥ (ca)
100. One should not perform the installation of a deity through an improper method. There is no presence of the deity there whatsoever. There is no fruit here or hereafter, only bodily distress and loss of wealth.
आगमोक्तविधि हित्वा यः श्राद्धं कुरुते नरः ।
श्राद्धं तद्विफलं सोऽपि पितृभिर्नरकं व्रजेत् ॥१०१॥
101. āgamoktavidhi hitvā yaḥ śrāddhaṁ kurute naraḥ ,
śrāddhaṁ tadviphalaṁ so'pi pitṛbhirnarakaṁ vrajet.
101. āgamoktavidhi hitvā yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ
śrāddhaṃ tat viphalam saḥ api pitṛbhiḥ narakam vrajet
101. yaḥ naraḥ āgamoktavidhiṃ hitvā śrāddhaṃ kurute tat
śrāddhaṃ viphalaṃ saḥ api pitṛbhiḥ narakaṃ vrajet
101. A man who performs the śrāddha ritual while abandoning the rules prescribed in the scriptures finds that śrāddha to be fruitless, and because of his ancestors, he goes to hell.
तत्तोयं शोणितसमं पिण्डो मलमयो भवेत् ।
तस्मान्मर्त्यः प्रयत्नेन शाङ्करं मतमाश्रयेत् ॥१०२॥
102. tattoyaṁ śoṇitasamaṁ piṇḍo malamayo bhavet ,
tasmānmartyaḥ prayatnena śāṅkaraṁ matamāśrayet.
102. tat toyam śoṇitasamam piṇḍo malamayo bhavet
tasmāt martyaḥ prayatnena śāṅkaraṃ matam āśrayet
102. tat toyam śoṇitasamam piṇḍo malamayo bhavet
tasmāt martyaḥ prayatnena śāṅkaraṃ matam āśrayet
102. That water becomes equal to blood, and the physical body is full of impurity. Therefore, a mortal should diligently follow the path of Shiva.
बहुनाऽत्र किमुक्तेन सत्यं सत्यं मयोच्यते ।
अशाम्भवं कृतं कर्म सर्वं देवि निरर्थकम् ॥१०३॥
103. bahunā'tra kimuktena satyaṁ satyaṁ mayocyate ,
aśāmbhavaṁ kṛtaṁ karma sarvaṁ devi nirarthakam.
103. bahunā atra kim uktena satyam satyam mayā ucyate
aśāmbhavaṃ kṛtaṃ karma sarvaṃ devi nirarthakam
103. devi bahunā atra kim uktena mayā satyam satyam
ucyate aśāmbhavaṃ kṛtaṃ karma sarvaṃ nirarthakam
103. O Devi, what is the use of speaking much here - truly, I speak the truth to you, any action done outside of Shiva's domain is entirely meaningless.
अस्तु तावत् परो धर्मः पूर्वधर्मोऽपि नश्यति ।
शाम्भवाचारहीनस्य नरकान्नैव निष्कृतिः ॥१०४॥
104. astu tāvat paro dharmaḥ pūrvadharmo'pi naśyati ,
śāmbhavācārahīnasya narakānnaiva niṣkṛtiḥ.
104. astu tāvat paraḥ dharmaḥ pūrva-dharmaḥ api naśyati
śāmbhava-ācāra-hīnasya narakāt na eva niṣkṛtiḥ
104. śāmbhava-ācāra-hīnasya paraḥ dharmaḥ astu tāvat
pūrva-dharmaḥ api naśyati narakāt niṣkṛtiḥ na eva
104. Leave aside the supreme dharma - even previous righteousness is destroyed. For one who is devoid of the conduct dedicated to Shiva, there is truly no rescue from hell.
मदुदीरितमार्गेण नित्यनैमित्तकर्मणाम् ।
साधनं यन्महेशानि तदेव तव साधनम् ॥१०५॥
105. madudīritamārgeṇa nityanaimittakarmaṇām ,
sādhanaṁ yanmaheśāni tadeva tava sādhanam.
105. mad-udīrita-mārgeṇa nitya-naimitta-karmaṇām
sādhanaṃ yat maheśāni tat eva tava sādhanam
105. maheśāni yat nitya-naimittika-karmaṇām sādhanaṃ
mad-udīrita-mārgeṇa (bhavati) tat eva tava sādhanam
105. O Maheshani, whatever is the accomplishment of daily and occasional rituals through the path declared by me, that alone is your true practice.
विशेषाराधनं तत्र मन्त्रयन्त्रादिसंयुतम् ।
भेषजं कलिरोगाणां श्रूयताङ्गदतो मम ॥१०६॥
106. viśeṣārādhanaṁ tatra mantrayantrādisaṁyutam ,
bheṣajaṁ kalirogāṇāṁ śrūyatāṅgadato mama.
106. viśeṣārādhanaṃ tatra mantrayantrādisaṃyutam
bheṣajaṃ kalirogāṇāṃ śrūyatām aṅgadataḥ mama
106. tatra mantrayantrādisaṃyutam viśeṣārādhanaṃ
kalirogāṇāṃ bheṣajaṃ aṅgadataḥ mama śrūyatām
106. Listen from me, O Angada, about the special worship there, accompanied by mantras and yantras, which is the remedy for the afflictions of the age of Kali.