महानिर्वाण-तन्त्रम्
mahānirvāṇa-tantram
-
chapter-13
Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
इति निगदितवन्तं देवदेवं महेशं निखिलनिगमसारं स्वर्गमोक्षैकबीजम् ।
कलिमलकलितानां पावनैकान्तचित्ता त्रिभुवनजनमाता पार्वती प्राद्द भक्त्या ॥१॥
कलिमलकलितानां पावनैकान्तचित्ता त्रिभुवनजनमाता पार्वती प्राद्द भक्त्या ॥१॥
1. iti nigaditavantaṁ devadevaṁ maheśaṁ nikhilanigamasāraṁ svargamokṣaikabījam ,
kalimalakalitānāṁ pāvanaikāntacittā tribhuvanajanamātā pārvatī prādda bhaktyā.
kalimalakalitānāṁ pāvanaikāntacittā tribhuvanajanamātā pārvatī prādda bhaktyā.
महद्योनेरादिशक्तेर्महाकाल्या महाद्युतेः ।
सूक्ष्मातिसूक्ष्मभूतायाः कथं रूपनिरूपणम् ॥२॥
सूक्ष्मातिसूक्ष्मभूतायाः कथं रूपनिरूपणम् ॥२॥
2. mahadyonerādiśaktermahākālyā mahādyuteḥ ,
sūkṣmātisūkṣmabhūtāyāḥ kathaṁ rūpanirūpaṇam.
sūkṣmātisūkṣmabhūtāyāḥ kathaṁ rūpanirūpaṇam.
रूपं प्रकृतिकार्याणां सा तु साक्षात् परात्परा ।
एतन्मे संशयं देव विशेषाच्चेत्तुमर्हसि ॥३॥
एतन्मे संशयं देव विशेषाच्चेत्तुमर्हसि ॥३॥
3. rūpaṁ prakṛtikāryāṇāṁ sā tu sākṣāt parātparā ,
etanme saṁśayaṁ deva viśeṣāccettumarhasi.
etanme saṁśayaṁ deva viśeṣāccettumarhasi.
उपासकानां कार्याय पुरैव कथितं प्रिये ।
गुणक्रियानुसारेण रूपं देव्याः प्रकल्पितम् ॥४॥
गुणक्रियानुसारेण रूपं देव्याः प्रकल्पितम् ॥४॥
4. upāsakānāṁ kāryāya puraiva kathitaṁ priye ,
guṇakriyānusāreṇa rūpaṁ devyāḥ prakalpitam.
guṇakriyānusāreṇa rūpaṁ devyāḥ prakalpitam.
श्वेतपीतादिको वर्णो यथा कृष्णे विलीयते ।
प्रविशन्ति तथा काल्यां सर्वभूतानि शैलजे ॥५॥
प्रविशन्ति तथा काल्यां सर्वभूतानि शैलजे ॥५॥
5. śvetapītādiko varṇo yathā kṛṣṇe vilīyate ,
praviśanti tathā kālyāṁ sarvabhūtāni śailaje.
praviśanti tathā kālyāṁ sarvabhūtāni śailaje.
अतस्तस्याः कालशक्तेर्निर्गुणाया निराकृतेः ।
हितायाः प्राप्तयोगानां वर्णः कृष्णो निरूपितः ॥६॥
हितायाः प्राप्तयोगानां वर्णः कृष्णो निरूपितः ॥६॥
6. atastasyāḥ kālaśakternirguṇāyā nirākṛteḥ ,
hitāyāḥ prāptayogānāṁ varṇaḥ kṛṣṇo nirūpitaḥ.
hitāyāḥ prāptayogānāṁ varṇaḥ kṛṣṇo nirūpitaḥ.
नित्यायाः कालरूपाया अव्ययायाः शिवात्मनः ।
अमृतत्वाल्ललाटेऽस्याः शशिचिह्नं निरूपितम् ॥७॥
अमृतत्वाल्ललाटेऽस्याः शशिचिह्नं निरूपितम् ॥७॥
7. nityāyāḥ kālarūpāyā avyayāyāḥ śivātmanaḥ ,
amṛtatvāllalāṭe'syāḥ śaśicihnaṁ nirūpitam.
amṛtatvāllalāṭe'syāḥ śaśicihnaṁ nirūpitam.
शशिसूर्याग्निभिर्नित्यैरखिलं कालिकं जगत् ।
सम्पश्यति यतस्तस्मात् कल्पितं नयनत्रयम् ॥८॥
सम्पश्यति यतस्तस्मात् कल्पितं नयनत्रयम् ॥८॥
8. śaśisūryāgnibhirnityairakhilaṁ kālikaṁ jagat ,
sampaśyati yatastasmāt kalpitaṁ nayanatrayam.
sampaśyati yatastasmāt kalpitaṁ nayanatrayam.
ग्रसनात् सर्वसत्त्वानां कालदन्तेन चर्वणात् ।
तद्रक्तसङ्घो देवेश्याः वासोरूपेण भाषितम् ॥९॥
तद्रक्तसङ्घो देवेश्याः वासोरूपेण भाषितम् ॥९॥
9. grasanāt sarvasattvānāṁ kāladantena carvaṇāt ,
tadraktasaṅgho deveśyāḥ vāsorūpeṇa bhāṣitam.
tadraktasaṅgho deveśyāḥ vāsorūpeṇa bhāṣitam.
समये समये जीवरक्षणं विपदः शिवे ।
प्रेरणं स्वस्वकार्येषु वरश्चाभयमीरितम् ॥१०॥
प्रेरणं स्वस्वकार्येषु वरश्चाभयमीरितम् ॥१०॥
10. samaye samaye jīvarakṣaṇaṁ vipadaḥ śive ,
preraṇaṁ svasvakāryeṣu varaścābhayamīritam.
preraṇaṁ svasvakāryeṣu varaścābhayamīritam.
रजोजनितविश्वानि विष्टभ्य परितिष्ठति ।
अतो हि कथितं भद्रे रक्तपद्मासनस्थिता ॥११॥
अतो हि कथितं भद्रे रक्तपद्मासनस्थिता ॥११॥
11. rajojanitaviśvāni viṣṭabhya paritiṣṭhati ,
ato hi kathitaṁ bhadre raktapadmāsanasthitā.
ato hi kathitaṁ bhadre raktapadmāsanasthitā.
क्रीडन्तं कालिकं कालं पीत्वा मोहमयीं सुराम् ।
पश्यन्ती चिन्मयी देवी सर्वसाक्षिस्वरूपिणी ॥१२॥
पश्यन्ती चिन्मयी देवी सर्वसाक्षिस्वरूपिणी ॥१२॥
12. krīḍantaṁ kālikaṁ kālaṁ pītvā mohamayīṁ surām ,
paśyantī cinmayī devī sarvasākṣisvarūpiṇī.
paśyantī cinmayī devī sarvasākṣisvarūpiṇī.
एवं गुणानुसारेण रूपाणि विविधानि च ।
कल्पितानि हितार्थाय भक्तानामल्पमेधसाम् ॥१३॥
कल्पितानि हितार्थाय भक्तानामल्पमेधसाम् ॥१३॥
13. evaṁ guṇānusāreṇa rūpāṇi vividhāni ca ,
kalpitāni hitārthāya bhaktānāmalpamedhasām.
kalpitāni hitārthāya bhaktānāmalpamedhasām.
ध्यानं यत् कथितं काल्या जीवनिस्तारहेतवे ।
तस्यानुरूपतो मूर्तिं मृण्मयीं वा शिलामयीम् ॥१४॥
तस्यानुरूपतो मूर्तिं मृण्मयीं वा शिलामयीम् ॥१४॥
14. dhyānaṁ yat kathitaṁ kālyā jīvanistārahetave ,
tasyānurūpato mūrtiṁ mṛṇmayīṁ vā śilāmayīm.
tasyānurūpato mūrtiṁ mṛṇmayīṁ vā śilāmayīm.
दारुधातुमयीं वापि निर्माय यदि साधकः ।
विचित्रभवनं कृत्वा वस्त्रालङ्कारभूषिताम् ।
स्थापयेत्तत्र देवेशीं किं फलं तस्य जायते ॥१५॥
विचित्रभवनं कृत्वा वस्त्रालङ्कारभूषिताम् ।
स्थापयेत्तत्र देवेशीं किं फलं तस्य जायते ॥१५॥
15. dārudhātumayīṁ vāpi nirmāya yadi sādhakaḥ ,
vicitrabhavanaṁ kṛtvā vastrālaṅkārabhūṣitām ,
sthāpayettatra deveśīṁ kiṁ phalaṁ tasya jāyate.
vicitrabhavanaṁ kṛtvā vastrālaṅkārabhūṣitām ,
sthāpayettatra deveśīṁ kiṁ phalaṁ tasya jāyate.
प्रतिष्ठा केन विधिना तस्याः प्रतिकृतेः प्रभो ।
कर्तव्या तदशेषेण कृपया मे प्रकाश्यताम् ॥१६॥
कर्तव्या तदशेषेण कृपया मे प्रकाश्यताम् ॥१६॥
16. pratiṣṭhā kena vidhinā tasyāḥ pratikṛteḥ prabho ,
kartavyā tadaśeṣeṇa kṛpayā me prakāśyatām.
kartavyā tadaśeṣeṇa kṛpayā me prakāśyatām.
वापीकूपगृहारामदेवप्रतिकृतेस्तथा ।
प्रतिष्ठा सूचिता पूर्वं गदिता न विशेषतः ॥१७॥
प्रतिष्ठा सूचिता पूर्वं गदिता न विशेषतः ॥१७॥
17. vāpīkūpagṛhārāmadevapratikṛtestathā ,
pratiṣṭhā sūcitā pūrvaṁ gaditā na viśeṣataḥ.
pratiṣṭhā sūcitā pūrvaṁ gaditā na viśeṣataḥ.
तद्विधानमपि श्रोतुमिच्चामि त्वन्मुखाम्बुजात् ।
कथ्यतां परमेशान कृपया यदि रोचते ॥१८॥
कथ्यतां परमेशान कृपया यदि रोचते ॥१८॥
18. tadvidhānamapi śrotumiccāmi tvanmukhāmbujāt ,
kathyatāṁ parameśāna kṛpayā yadi rocate.
kathyatāṁ parameśāna kṛpayā yadi rocate.
गुह्यमेतत् परं तत्त्वं यत् पृष्टं परमेश्वरि ।
कथयामि तव स्नेहात् समाहितमनाः शृणु ॥१९॥
कथयामि तव स्नेहात् समाहितमनाः शृणु ॥१९॥
19. guhyametat paraṁ tattvaṁ yat pṛṣṭaṁ parameśvari ,
kathayāmi tava snehāt samāhitamanāḥ śṛṇu.
kathayāmi tava snehāt samāhitamanāḥ śṛṇu.
सकामाश्चैव निष्कामा द्विविधा भुवि मानवाः ।
अकामानां पदं मोक्षः कामिनां फलमुच्यते ॥२०॥
अकामानां पदं मोक्षः कामिनां फलमुच्यते ॥२०॥
20. sakāmāścaiva niṣkāmā dvividhā bhuvi mānavāḥ ,
akāmānāṁ padaṁ mokṣaḥ kāmināṁ phalamucyate.
akāmānāṁ padaṁ mokṣaḥ kāmināṁ phalamucyate.
यो यद्देवप्रतिकृतिं प्रतिष्ठापयति प्रिये ।
स तल्लोकमवाप्नोति भोगानपि तदुद्भवान् ॥२१॥
स तल्लोकमवाप्नोति भोगानपि तदुद्भवान् ॥२१॥
21. yo yaddevapratikṛtiṁ pratiṣṭhāpayati priye ,
sa tallokamavāpnoti bhogānapi tadudbhavān.
sa tallokamavāpnoti bhogānapi tadudbhavān.
मृण्मये प्रतिबिम्बे तु वसेत् कल्पायुतं दिवि ।
दारुपाषाणधातूनां क्रमाद्दशगुणाधिकम् ॥२२॥
दारुपाषाणधातूनां क्रमाद्दशगुणाधिकम् ॥२२॥
22. mṛṇmaye pratibimbe tu vaset kalpāyutaṁ divi ,
dārupāṣāṇadhātūnāṁ kramāddaśaguṇādhikam.
dārupāṣāṇadhātūnāṁ kramāddaśaguṇādhikam.
तृणकाष्ठादिरचितं ध्वजवाहनसंयुतम् ।
मन्दिरं देवमुद्दिश्य काममुद्दिश्य वा नरः ।
संस्कुर्यादुत्सृजेद्वापि तस्य पुण्यं निशामय ॥२३॥
मन्दिरं देवमुद्दिश्य काममुद्दिश्य वा नरः ।
संस्कुर्यादुत्सृजेद्वापि तस्य पुण्यं निशामय ॥२३॥
23. tṛṇakāṣṭhādiracitaṁ dhvajavāhanasaṁyutam ,
mandiraṁ devamuddiśya kāmamuddiśya vā naraḥ ,
saṁskuryādutsṛjedvāpi tasya puṇyaṁ niśāmaya.
mandiraṁ devamuddiśya kāmamuddiśya vā naraḥ ,
saṁskuryādutsṛjedvāpi tasya puṇyaṁ niśāmaya.
तृणादिनिर्मितं गेहं यो दद्यात् परमेश्वरि ।
वर्षकोटिसहस्राणि स वसेद्देववेश्मनि ॥२४॥
वर्षकोटिसहस्राणि स वसेद्देववेश्मनि ॥२४॥
24. tṛṇādinirmitaṁ gehaṁ yo dadyāt parameśvari ,
varṣakoṭisahasrāṇi sa vaseddevaveśmani.
varṣakoṭisahasrāṇi sa vaseddevaveśmani.
इष्टकागृहदाने तु तस्माच्चतगुणं फलम् ।
ततोऽयुतगुणं पुण्यं शिलागेहप्रदानतः ॥२५॥
ततोऽयुतगुणं पुण्यं शिलागेहप्रदानतः ॥२५॥
25. iṣṭakāgṛhadāne tu tasmāccataguṇaṁ phalam ,
tato'yutaguṇaṁ puṇyaṁ śilāgehapradānataḥ.
tato'yutaguṇaṁ puṇyaṁ śilāgehapradānataḥ.
सेतुसङ्क्रमदाताऽद्ये यमलोकं न पश्यति ।
सुखं सुरालयं प्राप्य मोदते स्वर्निवासिभिः ॥२६॥
सुखं सुरालयं प्राप्य मोदते स्वर्निवासिभिः ॥२६॥
26. setusaṅkramadātā'dye yamalokaṁ na paśyati ,
sukhaṁ surālayaṁ prāpya modate svarnivāsibhiḥ.
sukhaṁ surālayaṁ prāpya modate svarnivāsibhiḥ.
वृक्षारामप्रतिष्ठाता गत्वा त्रिदशमन्दिरम् ।
कल्पपादपवृन्देषु निवसन् दिव्यवेश्मनि ।
भुङ्क्ते मनोरमान् भोगान् मनसो यानभीप्सितान् ॥२७॥
कल्पपादपवृन्देषु निवसन् दिव्यवेश्मनि ।
भुङ्क्ते मनोरमान् भोगान् मनसो यानभीप्सितान् ॥२७॥
27. vṛkṣārāmapratiṣṭhātā gatvā tridaśamandiram ,
kalpapādapavṛndeṣu nivasan divyaveśmani ,
bhuṅkte manoramān bhogān manaso yānabhīpsitān.
kalpapādapavṛndeṣu nivasan divyaveśmani ,
bhuṅkte manoramān bhogān manaso yānabhīpsitān.
प्रीतये सर्वसत्त्वानां ये प्रदद्युर्जलाशयम् ।
विधूतपापास्ते प्राप्य ब्रह्मलोकमनामयम् ।
निवसेयुः शतं वर्षानम्भसां प्रतिशीकरम् ॥२८॥
विधूतपापास्ते प्राप्य ब्रह्मलोकमनामयम् ।
निवसेयुः शतं वर्षानम्भसां प्रतिशीकरम् ॥२८॥
28. prītaye sarvasattvānāṁ ye pradadyurjalāśayam ,
vidhūtapāpāste prāpya brahmalokamanāmayam ,
nivaseyuḥ śataṁ varṣānambhasāṁ pratiśīkaram.
vidhūtapāpāste prāpya brahmalokamanāmayam ,
nivaseyuḥ śataṁ varṣānambhasāṁ pratiśīkaram.
यो दद्याद्वाहनं देवि देवताप्रीतिकारकम् ।
स तेन रक्षितो नित्यं तल्लोके निवसेच्चिरम् ॥२९॥
स तेन रक्षितो नित्यं तल्लोके निवसेच्चिरम् ॥२९॥
29. yo dadyādvāhanaṁ devi devatāprītikārakam ,
sa tena rakṣito nityaṁ talloke nivasecciram.
sa tena rakṣito nityaṁ talloke nivasecciram.
मृण्मये वाहने दत्ते यत् फलं जायते भुवि ।
दारुजे तद्दशगुणं शिलाजे तद्दशाधिकम् ॥३०॥
दारुजे तद्दशगुणं शिलाजे तद्दशाधिकम् ॥३०॥
30. mṛṇmaye vāhane datte yat phalaṁ jāyate bhuvi ,
dāruje taddaśaguṇaṁ śilāje taddaśādhikam.
dāruje taddaśaguṇaṁ śilāje taddaśādhikam.
रिन्तिका कांस्यताम्रादिनिर्मिते देववाहने ।
दत्ते फलमवाप्नोति क्रमात् शतगुणाधिकम् ॥३१॥
दत्ते फलमवाप्नोति क्रमात् शतगुणाधिकम् ॥३१॥
31. rintikā kāṁsyatāmrādinirmite devavāhane ,
datte phalamavāpnoti kramāt śataguṇādhikam.
datte phalamavāpnoti kramāt śataguṇādhikam.
देव्यागारे महासिंहं वृषभं शङ्करालये ।
गरुडं कैशवे गेहे प्रदद्यात् साधकोत्तमः ॥३२॥
गरुडं कैशवे गेहे प्रदद्यात् साधकोत्तमः ॥३२॥
32. devyāgāre mahāsiṁhaṁ vṛṣabhaṁ śaṅkarālaye ,
garuḍaṁ kaiśave gehe pradadyāt sādhakottamaḥ.
garuḍaṁ kaiśave gehe pradadyāt sādhakottamaḥ.
तीक्ष्णदंष्ट्रः करालास्यः शटाशोभितकन्धरः ।
चतुरङ्घ्रिर्वज्रनखो महासिंहः प्रकीर्तितः ॥३३॥
चतुरङ्घ्रिर्वज्रनखो महासिंहः प्रकीर्तितः ॥३३॥
33. tīkṣṇadaṁṣṭraḥ karālāsyaḥ śaṭāśobhitakandharaḥ ,
caturaṅghrirvajranakho mahāsiṁhaḥ prakīrtitaḥ.
caturaṅghrirvajranakho mahāsiṁhaḥ prakīrtitaḥ.
शृङ्गायुधः शुद्धकायः चतुष्पादसितक्षुरः ।
बृहत्ककुत् कृष्णपुच्चः श्यामस्कन्धो वृषः स्मृतः ॥३४॥
बृहत्ककुत् कृष्णपुच्चः श्यामस्कन्धो वृषः स्मृतः ॥३४॥
34. śṛṅgāyudhaḥ śuddhakāyaḥ catuṣpādasitakṣuraḥ ,
bṛhatkakut kṛṣṇapuccaḥ śyāmaskandho vṛṣaḥ smṛtaḥ.
bṛhatkakut kṛṣṇapuccaḥ śyāmaskandho vṛṣaḥ smṛtaḥ.
गरुडः पक्षिजङ्घस्तु नरास्यो दीर्घनासिकः ।
पादसङ्कोचसंविष्टः पक्षयुक्तः कृताञ्जलिः ॥३५॥
पादसङ्कोचसंविष्टः पक्षयुक्तः कृताञ्जलिः ॥३५॥
35. garuḍaḥ pakṣijaṅghastu narāsyo dīrghanāsikaḥ ,
pādasaṅkocasaṁviṣṭaḥ pakṣayuktaḥ kṛtāñjaliḥ.
pādasaṅkocasaṁviṣṭaḥ pakṣayuktaḥ kṛtāñjaliḥ.
पताकाध्वजदानेन देवप्रीतिः शतं समाः ।
ध्वजदण्डस्तु कर्तव्यो द्वात्रिंशद्धस्तसम्मितः ॥३६॥
ध्वजदण्डस्तु कर्तव्यो द्वात्रिंशद्धस्तसम्मितः ॥३६॥
36. patākādhvajadānena devaprītiḥ śataṁ samāḥ ,
dhvajadaṇḍastu kartavyo dvātriṁśaddhastasammitaḥ.
dhvajadaṇḍastu kartavyo dvātriṁśaddhastasammitaḥ.
सुदृढश्चिररहितः सरलः शुभदर्शनः ।
वेष्टितो रक्तवस्त्रेण कोटौ चक्रसमन्वितः ॥३७॥
वेष्टितो रक्तवस्त्रेण कोटौ चक्रसमन्वितः ॥३७॥
37. sudṛḍhaścirarahitaḥ saralaḥ śubhadarśanaḥ ,
veṣṭito raktavastreṇa koṭau cakrasamanvitaḥ.
veṣṭito raktavastreṇa koṭau cakrasamanvitaḥ.
पताका तत्र संयोज्या तत्तद्वाहनचिह्निता ।
प्रशस्तमूला सूक्ष्माग्रा दिव्यवस्त्रविनिर्मिता ।
शोभमाना ध्वजाग्रे या पताका सा प्रकीर्तिता ॥३८॥
प्रशस्तमूला सूक्ष्माग्रा दिव्यवस्त्रविनिर्मिता ।
शोभमाना ध्वजाग्रे या पताका सा प्रकीर्तिता ॥३८॥
38. patākā tatra saṁyojyā tattadvāhanacihnitā ,
praśastamūlā sūkṣmāgrā divyavastravinirmitā ,
śobhamānā dhvajāgre yā patākā sā prakīrtitā.
praśastamūlā sūkṣmāgrā divyavastravinirmitā ,
śobhamānā dhvajāgre yā patākā sā prakīrtitā.
वासोभूषणपर्यङ्कयानसिंहासनानि च ।
पानप्राशनताम्बूलभाजनानि पतद्ग्रहम् ॥३९॥
पानप्राशनताम्बूलभाजनानि पतद्ग्रहम् ॥३९॥
39. vāsobhūṣaṇaparyaṅkayānasiṁhāsanāni ca ,
pānaprāśanatāmbūlabhājanāni patadgraham.
pānaprāśanatāmbūlabhājanāni patadgraham.
मणिमुक्ताप्रवालादिरत्नान्यात्मप्रियञ्च यत् ।
यो दद्याद्देवमुद्दिश्य श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।
स तल्लोकं समासाद्य तत्तत्कोटिगुणं लभेत् ॥४०॥
यो दद्याद्देवमुद्दिश्य श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।
स तल्लोकं समासाद्य तत्तत्कोटिगुणं लभेत् ॥४०॥
40. maṇimuktāpravālādiratnānyātmapriyañca yat ,
yo dadyāddevamuddiśya śraddhābhaktisamanvitaḥ ,
sa tallokaṁ samāsādya tattatkoṭiguṇaṁ labhet.
yo dadyāddevamuddiśya śraddhābhaktisamanvitaḥ ,
sa tallokaṁ samāsādya tattatkoṭiguṇaṁ labhet.
कामिनां फलमित्युक्तं क्षयिष्णुः स्वप्नराज्यवत् ।
निष्कामानान्तु निर्वाणं पुनरावृत्तिवर्जितम् ॥४१॥
निष्कामानान्तु निर्वाणं पुनरावृत्तिवर्जितम् ॥४१॥
41. kāmināṁ phalamityuktaṁ kṣayiṣṇuḥ svapnarājyavat ,
niṣkāmānāntu nirvāṇaṁ punarāvṛttivarjitam.
niṣkāmānāntu nirvāṇaṁ punarāvṛttivarjitam.
जलाशयगृहारामसेतुसंक्रमशाखिनाम् ।
देवतानां प्रतिष्ठायां वास्तुदैत्यं प्रपूजयेत् ॥४२॥
देवतानां प्रतिष्ठायां वास्तुदैत्यं प्रपूजयेत् ॥४२॥
42. jalāśayagṛhārāmasetusaṁkramaśākhinām ,
devatānāṁ pratiṣṭhāyāṁ vāstudaityaṁ prapūjayet.
devatānāṁ pratiṣṭhāyāṁ vāstudaityaṁ prapūjayet.
अनर्चयित्वा यो वास्तुं कुर्यात् कर्माणि मानवः ।
विघ्नं तस्याऽचरेद्वास्तुः परिवारगणैः सह ॥४३॥
विघ्नं तस्याऽचरेद्वास्तुः परिवारगणैः सह ॥४३॥
43. anarcayitvā yo vāstuṁ kuryāt karmāṇi mānavaḥ ,
vighnaṁ tasyā'caredvāstuḥ parivāragaṇaiḥ saha.
vighnaṁ tasyā'caredvāstuḥ parivāragaṇaiḥ saha.
कपिलास्यः पिङ्गकेशो भीषणो रक्तलोचनः ।
कोटराक्षो लम्बकर्णो दीर्घजङ्घो महोदरः ॥४४॥
कोटराक्षो लम्बकर्णो दीर्घजङ्घो महोदरः ॥४४॥
44. kapilāsyaḥ piṅgakeśo bhīṣaṇo raktalocanaḥ ,
koṭarākṣo lambakarṇo dīrghajaṅgho mahodaraḥ.
koṭarākṣo lambakarṇo dīrghajaṅgho mahodaraḥ.
अश्वतुण्डः काककण्ठो वज्रबाहुर्व्रतान्तकः ।
एते परिकरा वास्तोः पूजनीयाः प्रयत्नतः ॥४५॥
एते परिकरा वास्तोः पूजनीयाः प्रयत्नतः ॥४५॥
45. aśvatuṇḍaḥ kākakaṇṭho vajrabāhurvratāntakaḥ ,
ete parikarā vāstoḥ pūjanīyāḥ prayatnataḥ.
ete parikarā vāstoḥ pūjanīyāḥ prayatnataḥ.
मण्डलं शृणु वक्ष्यामि
यत्र वास्तुं प्रपूजयेत् ॥४६॥
यत्र वास्तुं प्रपूजयेत् ॥४६॥
46. maṇḍalaṁ śṛṇu vakṣyāmi
yatra vāstuṁ prapūjayet.
yatra vāstuṁ prapūjayet.
वेद्यां वा समदेशे वा शस्ताद्भिरुपलेपिते ।
वाय्वीशकोणयोर्मध्ये हस्तमात्रप्रमाणतः ॥४७॥
वाय्वीशकोणयोर्मध्ये हस्तमात्रप्रमाणतः ॥४७॥
47. vedyāṁ vā samadeśe vā śastādbhirupalepite ,
vāyvīśakoṇayormadhye hastamātrapramāṇataḥ.
vāyvīśakoṇayormadhye hastamātrapramāṇataḥ.
सूत्रपातक्रमेणैव रेखामेकां प्रकल्पयेत् ।
ईशानादग्निपर्यन्तमपरां रचयेत्तथा ॥४८॥
ईशानादग्निपर्यन्तमपरां रचयेत्तथा ॥४८॥
48. sūtrapātakrameṇaiva rekhāmekāṁ prakalpayet ,
īśānādagniparyantamaparāṁ racayettathā.
īśānādagniparyantamaparāṁ racayettathā.
आग्नेयान्नैरृतं यावत् नैरृताद्वायवावधि ।
दत्त्वा रेखे चतुष्कोणमेकं मण्डलमालिखेत् ॥४९॥
दत्त्वा रेखे चतुष्कोणमेकं मण्डलमालिखेत् ॥४९॥
49. āgneyānnairṛtaṁ yāvat nairṛtādvāyavāvadhi ,
dattvā rekhe catuṣkoṇamekaṁ maṇḍalamālikhet.
dattvā rekhe catuṣkoṇamekaṁ maṇḍalamālikhet.
कोणसूत्रे पातयित्वा चतुर्धा विभजेत्तु तत् ।
यथा तत्र भवेद्देवि मत्स्यपुच्चचतुष्टयम् ॥५०॥
यथा तत्र भवेद्देवि मत्स्यपुच्चचतुष्टयम् ॥५०॥
50. koṇasūtre pātayitvā caturdhā vibhajettu tat ,
yathā tatra bhaveddevi matsyapuccacatuṣṭayam.
yathā tatra bhaveddevi matsyapuccacatuṣṭayam.
ततो भित्वा पुच्चमूलं वारुणाद्वासवावधि ।
कौबेराद् याम्यपर्यन्तं दद्याद्रेखाद्वयं सुधीः ॥५१॥
कौबेराद् याम्यपर्यन्तं दद्याद्रेखाद्वयं सुधीः ॥५१॥
51. tato bhitvā puccamūlaṁ vāruṇādvāsavāvadhi ,
kauberād yāmyaparyantaṁ dadyādrekhādvayaṁ sudhīḥ.
kauberād yāmyaparyantaṁ dadyādrekhādvayaṁ sudhīḥ.
ततश्चतुर्षु कोणेषु कोणरेखान्वितेष्वपि ।
कर्णाकर्णिप्रयोगेण न्यसेद्रेखाचतुष्टयम् ॥५२॥
कर्णाकर्णिप्रयोगेण न्यसेद्रेखाचतुष्टयम् ॥५२॥
52. tataścaturṣu koṇeṣu koṇarekhānviteṣvapi ,
karṇākarṇiprayogeṇa nyasedrekhācatuṣṭayam.
karṇākarṇiprayogeṇa nyasedrekhācatuṣṭayam.
एवं सङ्केतविधिना कोष्ठानां षोडशं लिखन् ।
पञ्चवर्णेन चूर्णेन रचयेद्यन्त्रमुत्तमम् ॥५३॥
पञ्चवर्णेन चूर्णेन रचयेद्यन्त्रमुत्तमम् ॥५३॥
53. evaṁ saṅketavidhinā koṣṭhānāṁ ṣoḍaśaṁ likhan ,
pañcavarṇena cūrṇena racayedyantramuttamam.
pañcavarṇena cūrṇena racayedyantramuttamam.
चतुर्षु मध्यकोष्ठेषु पद्मं कुर्यात् मनोहरम् ।
चतुर्दलं पीतरक्तकर्णिकं रक्तकेसरम् ॥५४॥
चतुर्दलं पीतरक्तकर्णिकं रक्तकेसरम् ॥५४॥
54. caturṣu madhyakoṣṭheṣu padmaṁ kuryāt manoharam ,
caturdalaṁ pītaraktakarṇikaṁ raktakesaram.
caturdalaṁ pītaraktakarṇikaṁ raktakesaram.
दलानि शुक्लवर्णानि यद्वा पीतानि कल्पयेत् ।
यथेष्टं पूरयेत् पद्मसन्धिस्थानानि वर्णकैः ॥५५॥
यथेष्टं पूरयेत् पद्मसन्धिस्थानानि वर्णकैः ॥५५॥
55. dalāni śuklavarṇāni yadvā pītāni kalpayet ,
yatheṣṭaṁ pūrayet padmasandhisthānāni varṇakaiḥ.
yatheṣṭaṁ pūrayet padmasandhisthānāni varṇakaiḥ.
शाम्भवं कोष्ठमारभ्य कोष्ठानां द्वादशं क्रमात् ।
श्वेतकृष्णपीतरक्तैश्चतुर्वर्णैः प्रपूरयेत् ॥५६॥
श्वेतकृष्णपीतरक्तैश्चतुर्वर्णैः प्रपूरयेत् ॥५६॥
56. śāmbhavaṁ koṣṭhamārabhya koṣṭhānāṁ dvādaśaṁ kramāt ,
śvetakṛṣṇapītaraktaiścaturvarṇaiḥ prapūrayet.
śvetakṛṣṇapītaraktaiścaturvarṇaiḥ prapūrayet.
दक्षिणावर्तयोगेन कोष्ठानां पूरणं प्रिये ।
वामावर्तेन देवानां पूजनं तेषु साधयेत् ॥५७॥
वामावर्तेन देवानां पूजनं तेषु साधयेत् ॥५७॥
57. dakṣiṇāvartayogena koṣṭhānāṁ pūraṇaṁ priye ,
vāmāvartena devānāṁ pūjanaṁ teṣu sādhayet.
vāmāvartena devānāṁ pūjanaṁ teṣu sādhayet.
पद्मे समर्चयेद्वास्तुदैत्यं विघ्नोपशान्तये ।
ईशादिद्वादशे कोष्ठे कपिलास्यादिदानवान् ॥५८॥
ईशादिद्वादशे कोष्ठे कपिलास्यादिदानवान् ॥५८॥
58. padme samarcayedvāstudaityaṁ vighnopaśāntaye ,
īśādidvādaśe koṣṭhe kapilāsyādidānavān.
īśādidvādaśe koṣṭhe kapilāsyādidānavān.
कुशण्डिकोक्तविधिना कुर्वन्ननलसंस्कृतिम् ।
यथाशक्त्याऽहुतिं दत्त्वा वास्तुयज्ञं समापयेत् ॥५९॥
यथाशक्त्याऽहुतिं दत्त्वा वास्तुयज्ञं समापयेत् ॥५९॥
59. kuśaṇḍikoktavidhinā kurvannanalasaṁskṛtim ,
yathāśaktyā'hutiṁ dattvā vāstuyajñaṁ samāpayet.
yathāśaktyā'hutiṁ dattvā vāstuyajñaṁ samāpayet.
इति ते कथिता देवि वास्तुपूजा शुभप्रदा ।
यां साधयन्नरः क्वापि वास्तुविघ्नैर्न बाध्यते ॥६०॥
यां साधयन्नरः क्वापि वास्तुविघ्नैर्न बाध्यते ॥६०॥
60. iti te kathitā devi vāstupūjā śubhapradā ,
yāṁ sādhayannaraḥ kvāpi vāstuvighnairna bādhyate.
yāṁ sādhayannaraḥ kvāpi vāstuvighnairna bādhyate.
मण्डलं कथितं वास्तोर्विधानमपि पूजने ।
ध्यानं न गदितं नाथ तदिदानीं प्रकाशय ॥६१॥
ध्यानं न गदितं नाथ तदिदानीं प्रकाशय ॥६१॥
61. maṇḍalaṁ kathitaṁ vāstorvidhānamapi pūjane ,
dhyānaṁ na gaditaṁ nātha tadidānīṁ prakāśaya.
dhyānaṁ na gaditaṁ nātha tadidānīṁ prakāśaya.
ध्यानं वच्मि महेशानि श्रूयतां वास्तुरक्षसः ।
यस्यानुशीलनात् सद्यो नश्यन्ति सकलापदः ॥६२॥
यस्यानुशीलनात् सद्यो नश्यन्ति सकलापदः ॥६२॥
62. dhyānaṁ vacmi maheśāni śrūyatāṁ vāsturakṣasaḥ ,
yasyānuśīlanāt sadyo naśyanti sakalāpadaḥ.
yasyānuśīlanāt sadyo naśyanti sakalāpadaḥ.
चतुर्भुजं महाकायं जटामण्डितमस्तकम् ।
त्रिलोचनं करालास्यं हारकुण्डलशोभितम् ॥६३॥
त्रिलोचनं करालास्यं हारकुण्डलशोभितम् ॥६३॥
63. caturbhujaṁ mahākāyaṁ jaṭāmaṇḍitamastakam ,
trilocanaṁ karālāsyaṁ hārakuṇḍalaśobhitam.
trilocanaṁ karālāsyaṁ hārakuṇḍalaśobhitam.
लम्बोदरं दीर्घकर्णं लोमशं पीतवाससम् ।
गदात्रिशूलपरशुखट्वाङ्गं दधतं करैः ॥६४॥
गदात्रिशूलपरशुखट्वाङ्गं दधतं करैः ॥६४॥
64. lambodaraṁ dīrghakarṇaṁ lomaśaṁ pītavāsasam ,
gadātriśūlaparaśukhaṭvāṅgaṁ dadhataṁ karaiḥ.
gadātriśūlaparaśukhaṭvāṅgaṁ dadhataṁ karaiḥ.
असिचर्मधरैर्वीरैः कपिलास्यादिभिर्वृतम् ।
शत्रूणामन्तकं साक्षादुद्यदादित्यसन्निभम् ॥६५॥
शत्रूणामन्तकं साक्षादुद्यदादित्यसन्निभम् ॥६५॥
65. asicarmadharairvīraiḥ kapilāsyādibhirvṛtam ,
śatrūṇāmantakaṁ sākṣādudyadādityasannibham.
śatrūṇāmantakaṁ sākṣādudyadādityasannibham.
ध्यायेद्देवं वास्तुपतिं कूर्मपद्मासनस्थितम् ।
मारीभये रोगभये डाकिन्यादिभये तथा ॥६६॥
मारीभये रोगभये डाकिन्यादिभये तथा ॥६६॥
66. dhyāyeddevaṁ vāstupatiṁ kūrmapadmāsanasthitam ,
mārībhaye rogabhaye ḍākinyādibhaye tathā.
mārībhaye rogabhaye ḍākinyādibhaye tathā.
औत्पातिकापत्यदोषे व्यालरक्षोभयेऽपि च ।
ध्यात्वैवं पूजयेद्वास्तुं परिवारसमन्वितम् ॥६७॥
ध्यात्वैवं पूजयेद्वास्तुं परिवारसमन्वितम् ॥६७॥
67. autpātikāpatyadoṣe vyālarakṣobhaye'pi ca ,
dhyātvaivaṁ pūjayedvāstuṁ parivārasamanvitam.
dhyātvaivaṁ pūjayedvāstuṁ parivārasamanvitam.
तिलाज्यपायसैर्हुत्वा सर्वशान्तिमवाप्नुयात् ।
यथा वास्तुः पूजनीयः प्रोक्तकर्मसु सुव्रते ॥६८॥
यथा वास्तुः पूजनीयः प्रोक्तकर्मसु सुव्रते ॥६८॥
68. tilājyapāyasairhutvā sarvaśāntimavāpnuyāt ,
yathā vāstuḥ pūjanīyaḥ proktakarmasu suvrate.
yathā vāstuḥ pūjanīyaḥ proktakarmasu suvrate.
ग्रहाश्चापि तथा पूज्या दशदिक्पतिभिर्युताः ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च वाणी लक्ष्मीश्च शङ्करी ॥६९॥
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च वाणी लक्ष्मीश्च शङ्करी ॥६९॥
69. grahāścāpi tathā pūjyā daśadikpatibhiryutāḥ ,
brahmā viṣṇuśca rudraśca vāṇī lakṣmīśca śaṅkarī.
brahmā viṣṇuśca rudraśca vāṇī lakṣmīśca śaṅkarī.
मातरः सगणेशाश्च सम्पूज्या वसवस्तथा ।
पितरो यद्यतृप्ताः स्युः कर्मस्वेतेषु कालिके ॥७०॥
पितरो यद्यतृप्ताः स्युः कर्मस्वेतेषु कालिके ॥७०॥
70. mātaraḥ sagaṇeśāśca sampūjyā vasavastathā ,
pitaro yadyatṛptāḥ syuḥ karmasveteṣu kālike.
pitaro yadyatṛptāḥ syuḥ karmasveteṣu kālike.
सर्वं तस्य भवेद्व्यर्थं विघ्नञ्चापि पदे पदे ।
अतो महेशि यत्नेन प्रोक्तसंस्कारकर्मसु ॥७१॥
अतो महेशि यत्नेन प्रोक्तसंस्कारकर्मसु ॥७१॥
71. sarvaṁ tasya bhavedvyarthaṁ vighnañcāpi pade pade ,
ato maheśi yatnena proktasaṁskārakarmasu.
ato maheśi yatnena proktasaṁskārakarmasu.
पित्éणां तृप्तयेऽत्राऽभ्युदयिकं श्राद्धमाचरेत् ।
ग्रहयन्त्रं प्रवक्ष्यामि सर्वशान्तिविधायकम् ॥७२॥
ग्रहयन्त्रं प्रवक्ष्यामि सर्वशान्तिविधायकम् ॥७२॥
72. pitéṇāṁ tṛptaye'trā'bhyudayikaṁ śrāddhamācaret ,
grahayantraṁ pravakṣyāmi sarvaśāntividhāyakam.
grahayantraṁ pravakṣyāmi sarvaśāntividhāyakam.
यत्र सम्पूजिताः सेन्द्रा ग्रहा यच्चन्ति वाञ्चितम् ।
त्रित्रिकोणैर्लिखेद्यन्त्रं तद्वहिर्वृत्तमालिखेत् ॥७३॥
त्रित्रिकोणैर्लिखेद्यन्त्रं तद्वहिर्वृत्तमालिखेत् ॥७३॥
73. yatra sampūjitāḥ sendrā grahā yaccanti vāñcitam ,
tritrikoṇairlikhedyantraṁ tadvahirvṛttamālikhet.
tritrikoṇairlikhedyantraṁ tadvahirvṛttamālikhet.
विदध्याद्वृत्तलग्नानि दलान्यष्टौ च तद्बहिः ।
चतुर्द्वारान्वितं कुर्यात् भूपुरं सुमनोहरम् ॥७४॥
चतुर्द्वारान्वितं कुर्यात् भूपुरं सुमनोहरम् ॥७४॥
74. vidadhyādvṛttalagnāni dalānyaṣṭau ca tadbahiḥ ,
caturdvārānvitaṁ kuryāt bhūpuraṁ sumanoharam.
caturdvārānvitaṁ kuryāt bhūpuraṁ sumanoharam.
वासवेशानयोर्मध्ये भूपुरस्य बहिःस्थले ।
वृत्तं विरचयेदेकं प्रादेशपरिमाणकम् ॥७५॥
वृत्तं विरचयेदेकं प्रादेशपरिमाणकम् ॥७५॥
75. vāsaveśānayormadhye bhūpurasya bahiḥsthale ,
vṛttaṁ viracayedekaṁ prādeśaparimāṇakam.
vṛttaṁ viracayedekaṁ prādeśaparimāṇakam.
रक्षोवारुणयोर्मध्ये
चापरं कल्पयेत्तथा ॥७६॥
चापरं कल्पयेत्तथा ॥७६॥
76. rakṣovāruṇayormadhye
cāparaṁ kalpayettathā.
cāparaṁ kalpayettathā.
नवग्रहाणां वर्णेन नवकोणानि पूरयेत् ।
मध्यत्रिकोणद्वौ पार्श्वौ सव्यदक्षिणभेदतः ॥७७॥
मध्यत्रिकोणद्वौ पार्श्वौ सव्यदक्षिणभेदतः ॥७७॥
77. navagrahāṇāṁ varṇena navakoṇāni pūrayet ,
madhyatrikoṇadvau pārśvau savyadakṣiṇabhedataḥ.
madhyatrikoṇadvau pārśvau savyadakṣiṇabhedataḥ.
श्वेतपीतौ विधातव्यौ पृष्ठभागः सितेतरः ।
अष्टदिक्पतिवर्णेन पर्णान्यष्टौ प्रपूरयेत् ॥७८॥
अष्टदिक्पतिवर्णेन पर्णान्यष्टौ प्रपूरयेत् ॥७८॥
78. śvetapītau vidhātavyau pṛṣṭhabhāgaḥ sitetaraḥ ,
aṣṭadikpativarṇena parṇānyaṣṭau prapūrayet.
aṣṭadikpativarṇena parṇānyaṣṭau prapūrayet.
सितरक्तासितैश्चूर्णैः पुरः प्राकारमाचरेत् ।
पुरो बहिःस्थे द्वे वृत्ते देवि प्रादेशसम्मिते ॥७९॥
पुरो बहिःस्थे द्वे वृत्ते देवि प्रादेशसम्मिते ॥७९॥
79. sitaraktāsitaiścūrṇaiḥ puraḥ prākāramācaret ,
puro bahiḥsthe dve vṛtte devi prādeśasammite.
puro bahiḥsthe dve vṛtte devi prādeśasammite.
उपर्यधःक्रमेणैव रक्तश्वेते विधाय च ।
सन्धिस्थानानि यन्त्रस्य स्वेच्चया रंजयेत् सुधीः ॥८०॥
सन्धिस्थानानि यन्त्रस्य स्वेच्चया रंजयेत् सुधीः ॥८०॥
80. uparyadhaḥkrameṇaiva raktaśvete vidhāya ca ,
sandhisthānāni yantrasya sveccayā raṁjayet sudhīḥ.
sandhisthānāni yantrasya sveccayā raṁjayet sudhīḥ.
यत्कोष्ठे यो ग्रहः पूज्यो यत्पत्रे यश्च दिक्पतिः ।
यद्द्वारेऽवस्थिता ये च तत्क्रमं शृणु साम्प्रतम् ॥८१॥
यद्द्वारेऽवस्थिता ये च तत्क्रमं शृणु साम्प्रतम् ॥८१॥
81. yatkoṣṭhe yo grahaḥ pūjyo yatpatre yaśca dikpatiḥ ,
yaddvāre'vasthitā ye ca tatkramaṁ śṛṇu sāmpratam.
yaddvāre'vasthitā ye ca tatkramaṁ śṛṇu sāmpratam.
मध्यकोणे यजेत् सूर्यं पार्श्वयोररुणं शिखाम् ।
पश्चात् प्रचण्डयोर्दण्डौ पूजयेदंशुमालिनः ॥८२॥
पश्चात् प्रचण्डयोर्दण्डौ पूजयेदंशुमालिनः ॥८२॥
82. madhyakoṇe yajet sūryaṁ pārśvayoraruṇaṁ śikhām ,
paścāt pracaṇḍayordaṇḍau pūjayedaṁśumālinaḥ.
paścāt pracaṇḍayordaṇḍau pūjayedaṁśumālinaḥ.
भानूर्ध्वकोणे पूर्वस्यामर्चयेद्रजनीकरम् ।
आग्नेये मङ्गलं याम्ये बुधं नैरृतकोणके ॥८३॥
आग्नेये मङ्गलं याम्ये बुधं नैरृतकोणके ॥८३॥
83. bhānūrdhvakoṇe pūrvasyāmarcayedrajanīkaram ,
āgneye maṅgalaṁ yāmye budhaṁ nairṛtakoṇake.
āgneye maṅgalaṁ yāmye budhaṁ nairṛtakoṇake.
बृहस्पतिं वारुणे च दैत्याचार्यं प्रपूजयेत् ।
शनैश्चरं तु वायव्ये कौवेरेशानयोः क्रमात् ।
राहुं केतुं यजेत् चन्द्रं परितस्तारकागणान् ॥८४॥
शनैश्चरं तु वायव्ये कौवेरेशानयोः क्रमात् ।
राहुं केतुं यजेत् चन्द्रं परितस्तारकागणान् ॥८४॥
84. bṛhaspatiṁ vāruṇe ca daityācāryaṁ prapūjayet ,
śanaiścaraṁ tu vāyavye kauvereśānayoḥ kramāt ,
rāhuṁ ketuṁ yajet candraṁ paritastārakāgaṇān.
śanaiścaraṁ tu vāyavye kauvereśānayoḥ kramāt ,
rāhuṁ ketuṁ yajet candraṁ paritastārakāgaṇān.
सूरो रक्तः शशी शुक्लो मङ्गलोऽरुणविग्रहः ।
बुधजीवौ पाण्डुपीतौ श्वेतः शुक्रोऽसितः शनिः ।
राहुकेतू विचित्राभौ ग्रहवर्णाः प्रकीर्तिताः ॥८५॥
बुधजीवौ पाण्डुपीतौ श्वेतः शुक्रोऽसितः शनिः ।
राहुकेतू विचित्राभौ ग्रहवर्णाः प्रकीर्तिताः ॥८५॥
85. sūro raktaḥ śaśī śuklo maṅgalo'ruṇavigrahaḥ ,
budhajīvau pāṇḍupītau śvetaḥ śukro'sitaḥ śaniḥ ,
rāhuketū vicitrābhau grahavarṇāḥ prakīrtitāḥ.
budhajīvau pāṇḍupītau śvetaḥ śukro'sitaḥ śaniḥ ,
rāhuketū vicitrābhau grahavarṇāḥ prakīrtitāḥ.
चतुर्भुजं रविं ध्यायेत् पद्मद्वयवराभयैः ।
चिन्तयेच्चशिनं दानमुद्रामृतकराम्बुजम् ॥८६॥
चिन्तयेच्चशिनं दानमुद्रामृतकराम्बुजम् ॥८६॥
86. caturbhujaṁ raviṁ dhyāyet padmadvayavarābhayaiḥ ,
cintayeccaśinaṁ dānamudrāmṛtakarāmbujam.
cintayeccaśinaṁ dānamudrāmṛtakarāmbujam.
कुजमीषत्कुब्जतनुं हस्ताभ्यां दण्डधारिणम् ।
ध्यायेत् सोमात्मजं बालं भाललोलितकुन्तलम् ॥८७॥
ध्यायेत् सोमात्मजं बालं भाललोलितकुन्तलम् ॥८७॥
87. kujamīṣatkubjatanuṁ hastābhyāṁ daṇḍadhāriṇam ,
dhyāyet somātmajaṁ bālaṁ bhālalolitakuntalam.
dhyāyet somātmajaṁ bālaṁ bhālalolitakuntalam.
यज्ञसूत्रान्वितं ध्यायेत् पुस्तकाक्षकरं गुरुम् ।
एवं दैत्यगुरुञ्चापि काणं खञ्जं शनैश्चरम् ॥८८॥
एवं दैत्यगुरुञ्चापि काणं खञ्जं शनैश्चरम् ॥८८॥
88. yajñasūtrānvitaṁ dhyāyet pustakākṣakaraṁ gurum ,
evaṁ daityaguruñcāpi kāṇaṁ khañjaṁ śanaiścaram.
evaṁ daityaguruñcāpi kāṇaṁ khañjaṁ śanaiścaram.
राहुकेतू शिरःकायौ विकृतौ क्रूरचेष्टितौ ।
स्वैः स्वैर्ध्यानैर्ग्रहानिष्ट्वा यजेदिन्द्रादिदिक्पतीन् ॥८९॥
स्वैः स्वैर्ध्यानैर्ग्रहानिष्ट्वा यजेदिन्द्रादिदिक्पतीन् ॥८९॥
89. rāhuketū śiraḥkāyau vikṛtau krūraceṣṭitau ,
svaiḥ svairdhyānairgrahāniṣṭvā yajedindrādidikpatīn.
svaiḥ svairdhyānairgrahāniṣṭvā yajedindrādidikpatīn.
दलेष्वष्टसु पूर्वादिक्रमतः साधकोत्तमः ।
सहस्राक्षं यजेदादौ पीतकौषेयवाससम् ॥९०॥
सहस्राक्षं यजेदादौ पीतकौषेयवाससम् ॥९०॥
90. daleṣvaṣṭasu pūrvādikramataḥ sādhakottamaḥ ,
sahasrākṣaṁ yajedādau pītakauṣeyavāsasam.
sahasrākṣaṁ yajedādau pītakauṣeyavāsasam.
वज्रपाणिं पीतरुचिं स्थितमैरावतोपरि ।
रक्ताभं चागवाहस्थं शक्तिहस्तं हुताशनम् ॥९१॥
रक्ताभं चागवाहस्थं शक्तिहस्तं हुताशनम् ॥९१॥
91. vajrapāṇiṁ pītaruciṁ sthitamairāvatopari ,
raktābhaṁ cāgavāhasthaṁ śaktihastaṁ hutāśanam.
raktābhaṁ cāgavāhasthaṁ śaktihastaṁ hutāśanam.
ध्यायेत् कालं लुलापस्थं दण्डिनं कृष्णविग्रहम् ।
निरृतिं खड्गहस्तञ्च श्यामलं वाजिवाहनम् ॥९२॥
निरृतिं खड्गहस्तञ्च श्यामलं वाजिवाहनम् ॥९२॥
92. dhyāyet kālaṁ lulāpasthaṁ daṇḍinaṁ kṛṣṇavigraham ,
nirṛtiṁ khaḍgahastañca śyāmalaṁ vājivāhanam.
nirṛtiṁ khaḍgahastañca śyāmalaṁ vājivāhanam.
वरुणं मकरारूढं पाशहस्तं सितप्रभम् ।
ध्यायेत् कृष्णत्विषं वायुं मृगस्थञ्चाङ्कुशायुधम् ॥९३॥
ध्यायेत् कृष्णत्विषं वायुं मृगस्थञ्चाङ्कुशायुधम् ॥९३॥
93. varuṇaṁ makarārūḍhaṁ pāśahastaṁ sitaprabham ,
dhyāyet kṛṣṇatviṣaṁ vāyuṁ mṛgasthañcāṅkuśāyudham.
dhyāyet kṛṣṇatviṣaṁ vāyuṁ mṛgasthañcāṅkuśāyudham.
कुबेरं कनकाकारं रत्नसिंहासनस्थितम् ।
स्तुतं यक्षगणैः सर्वैः पाशाङ्कुशकराम्बुजम् ॥९४॥
स्तुतं यक्षगणैः सर्वैः पाशाङ्कुशकराम्बुजम् ॥९४॥
94. kuberaṁ kanakākāraṁ ratnasiṁhāsanasthitam ,
stutaṁ yakṣagaṇaiḥ sarvaiḥ pāśāṅkuśakarāmbujam.
stutaṁ yakṣagaṇaiḥ sarvaiḥ pāśāṅkuśakarāmbujam.
ईशानं वृषभारूढं त्रिशूलवरधारिणम् ।
व्याघ्रचर्माम्बरधरं पूर्णेन्दुसदृशप्रभम् ॥९५॥
व्याघ्रचर्माम्बरधरं पूर्णेन्दुसदृशप्रभम् ॥९५॥
95. īśānaṁ vṛṣabhārūḍhaṁ triśūlavaradhāriṇam ,
vyāghracarmāmbaradharaṁ pūrṇendusadṛśaprabham.
vyāghracarmāmbaradharaṁ pūrṇendusadṛśaprabham.
ध्यात्वा चैतान् क्रमादिष्ट्वा ब्रह्मानन्तौ पुरो बहिः ।
ऊर्ध्वाधोवृत्तयोरर्च्यौ ततोऽर्च्या द्वारदेवताः ॥९६॥
ऊर्ध्वाधोवृत्तयोरर्च्यौ ततोऽर्च्या द्वारदेवताः ॥९६॥
96. dhyātvā caitān kramādiṣṭvā brahmānantau puro bahiḥ ,
ūrdhvādhovṛttayorarcyau tato'rcyā dvāradevatāḥ.
ūrdhvādhovṛttayorarcyau tato'rcyā dvāradevatāḥ.
उग्रो भीमः प्रचण्डेशौ पूर्वद्वाःस्थाः प्रकीर्तिताः ।
जयन्तः क्षेत्रपालश्च नकुलेशो बृहच्चिराः ।
याम्यद्वारे पश्चिमे च वृकाश्वानन्ददुर्जयाः ॥९७॥
जयन्तः क्षेत्रपालश्च नकुलेशो बृहच्चिराः ।
याम्यद्वारे पश्चिमे च वृकाश्वानन्ददुर्जयाः ॥९७॥
97. ugro bhīmaḥ pracaṇḍeśau pūrvadvāḥsthāḥ prakīrtitāḥ ,
jayantaḥ kṣetrapālaśca nakuleśo bṛhaccirāḥ ,
yāmyadvāre paścime ca vṛkāśvānandadurjayāḥ.
jayantaḥ kṣetrapālaśca nakuleśo bṛhaccirāḥ ,
yāmyadvāre paścime ca vṛkāśvānandadurjayāḥ.
त्रिशिराः पुरजिच्चैव भीमनादो महोदरः ।
उत्तरद्वारपाश्चैते सर्वे शस्त्रास्त्रपाणयः ॥९८॥
उत्तरद्वारपाश्चैते सर्वे शस्त्रास्त्रपाणयः ॥९८॥
98. triśirāḥ purajiccaiva bhīmanādo mahodaraḥ ,
uttaradvārapāścaite sarve śastrāstrapāṇayaḥ.
uttaradvārapāścaite sarve śastrāstrapāṇayaḥ.
श्रूयतां ब्रह्मणो
ध्यानमनन्तस्यापि सुव्रते ॥९९॥
ध्यानमनन्तस्यापि सुव्रते ॥९९॥
99. śrūyatāṁ brahmaṇo
dhyānamanantasyāpi suvrate.
dhyānamanantasyāpi suvrate.
रक्तोत्पलनिभो ब्रह्मा चतुरास्यश्चतुर्भुजः ।
हंसारूढो वराभीतिमालापुस्तकपाणिकः ॥१००॥
हंसारूढो वराभीतिमालापुस्तकपाणिकः ॥१००॥
100. raktotpalanibho brahmā caturāsyaścaturbhujaḥ ,
haṁsārūḍho varābhītimālāpustakapāṇikaḥ.
haṁsārūḍho varābhītimālāpustakapāṇikaḥ.
हिमकुन्देन्दुधवलः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रपाणिवदनो ध्येयोऽनन्तः सुरासुरैः ॥१०१॥
सहस्रपाणिवदनो ध्येयोऽनन्तः सुरासुरैः ॥१०१॥
101. himakundendudhavalaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt ,
sahasrapāṇivadano dhyeyo'nantaḥ surāsuraiḥ.
sahasrapāṇivadano dhyeyo'nantaḥ surāsuraiḥ.
ध्यानं पूजाक्रमश्चापि यन्त्रञ्च कथितं प्रिये ।
वास्त्वादिक्रमतो ह्येषां मन्त्रानपि शृणु प्रिये ॥१०२॥
वास्त्वादिक्रमतो ह्येषां मन्त्रानपि शृणु प्रिये ॥१०२॥
102. dhyānaṁ pūjākramaścāpi yantrañca kathitaṁ priye ,
vāstvādikramato hyeṣāṁ mantrānapi śṛṇu priye.
vāstvādikramato hyeṣāṁ mantrānapi śṛṇu priye.
क्षकारो हव्यवाहस्थः षड्दीर्घस्वरसंयुतः ।
भूषितो नादबिन्दुभ्यां वास्तुमन्त्रः षडक्षरः ॥१०३॥
भूषितो नादबिन्दुभ्यां वास्तुमन्त्रः षडक्षरः ॥१०३॥
103. kṣakāro havyavāhasthaḥ ṣaḍdīrghasvarasaṁyutaḥ ,
bhūṣito nādabindubhyāṁ vāstumantraḥ ṣaḍakṣaraḥ.
bhūṣito nādabindubhyāṁ vāstumantraḥ ṣaḍakṣaraḥ.
तारं मायां तीग्मरश्मे ङेऽन्तमारोग्यदं वदेत् ।
वह्निजायां ततो दत्त्वा सूर्यमन्त्रं समुद्धरेत् ॥१०४॥
वह्निजायां ततो दत्त्वा सूर्यमन्त्रं समुद्धरेत् ॥१०४॥
104. tāraṁ māyāṁ tīgmaraśme ṅe'ntamārogyadaṁ vadet ,
vahnijāyāṁ tato dattvā sūryamantraṁ samuddharet.
vahnijāyāṁ tato dattvā sūryamantraṁ samuddharet.
कामो माया च वाणी च ततोऽमृतकरेति च ।
अमृतं प्लावय द्वन्दं स्वाहा सोममनुर्मतः ॥१०५॥
अमृतं प्लावय द्वन्दं स्वाहा सोममनुर्मतः ॥१०५॥
105. kāmo māyā ca vāṇī ca tato'mṛtakareti ca ,
amṛtaṁ plāvaya dvandaṁ svāhā somamanurmataḥ.
amṛtaṁ plāvaya dvandaṁ svāhā somamanurmataḥ.
ऐ/ ह्रा/ ह्री/ सर्वपदाद्दुष्टान्नाशय नाशय ।
स्वाहावसानो मन्त्रोऽयं मङ्गलस्य प्रकीर्तितः ॥१०६॥
स्वाहावसानो मन्त्रोऽयं मङ्गलस्य प्रकीर्तितः ॥१०६॥
106. ai/ hrā/ hrī/ sarvapadādduṣṭānnāśaya nāśaya ,
svāhāvasāno mantro'yaṁ maṅgalasya prakīrtitaḥ.
svāhāvasāno mantro'yaṁ maṅgalasya prakīrtitaḥ.
ह्री/ श्री/ स्ॐयपदञ्चोक्त्वा सर्वान् कामां स्ततो वदेत् ।
पूरयाऽन्ते वह्निकान्तामेष सोमात्मजे मनुः ॥१०७॥
पूरयाऽन्ते वह्निकान्तामेष सोमात्मजे मनुः ॥१०७॥
107. hrī/ śrī/ soṁyapadañcoktvā sarvān kāmāṁ stato vadet ,
pūrayā'nte vahnikāntāmeṣa somātmaje manuḥ.
pūrayā'nte vahnikāntāmeṣa somātmaje manuḥ.
तारेण पुटिता वाणी ततः सुरगुरोपदम् ।
अभीष्टं यच्च यच्चेति स्वाहामन्त्रो बृहस्पतेः ॥१०८॥
अभीष्टं यच्च यच्चेति स्वाहामन्त्रो बृहस्पतेः ॥१०८॥
108. tāreṇa puṭitā vāṇī tataḥ suraguropadam ,
abhīṣṭaṁ yacca yacceti svāhāmantro bṛhaspateḥ.
abhīṣṭaṁ yacca yacceti svāhāmantro bṛhaspateḥ.
शा/ शी/ शू/ शै/ ततः
शौ/ श/ः शुक्रमन्त्रः ॥१०९॥
शौ/ श/ः शुक्रमन्त्रः ॥१०९॥
109. śā/ śī/ śū/ śai/ tataḥ
śau/ śa/ḥ śukramantraḥ.
śau/ śa/ḥ śukramantraḥ.
ह्रा/ ह्रा/ ह्री/ ह्री/ सर्वशत्रून् विद्रावय पदद्वयम् ।
मार्तण्डसूनवे पश्चात् नमो मन्त्रः शनैश्चरे ॥११०॥
मार्तण्डसूनवे पश्चात् नमो मन्त्रः शनैश्चरे ॥११०॥
110. hrā/ hrā/ hrī/ hrī/ sarvaśatrūn vidrāvaya padadvayam ,
mārtaṇḍasūnave paścāt namo mantraḥ śanaiścare.
mārtaṇḍasūnave paścāt namo mantraḥ śanaiścare.
रा/ ह्रौ/ भ्रौ/ ह्री/ सोमशत्रो शत्रून् विध्वंसय द्वयम् ।
राहवे नम इत्येष राहोर्मनुरुदाहृतः ॥१११॥
राहवे नम इत्येष राहोर्मनुरुदाहृतः ॥१११॥
111. rā/ hrau/ bhrau/ hrī/ somaśatro śatrūn vidhvaṁsaya dvayam ,
rāhave nama ityeṣa rāhormanurudāhṛtaḥ.
rāhave nama ityeṣa rāhormanurudāhṛtaḥ.
क्रू/ ह्र/ क्रै/ केतवे स्वाहा
केतोर्मन्त्रः प्रकीर्तितः ॥११२॥
केतोर्मन्त्रः प्रकीर्तितः ॥११२॥
112. krū/ hra/ krai/ ketave svāhā
ketormantraḥ prakīrtitaḥ.
ketormantraḥ prakīrtitaḥ.
ल/ र/ मृ/ स्त्रू/ व/ यमिति क्ष/ हौ/ ब्रीममिति क्रमात् ।
इन्द्राद्यनन्तदिक्पानां दशमन्त्राः समीरिताः ॥११३॥
इन्द्राद्यनन्तदिक्पानां दशमन्त्राः समीरिताः ॥११३॥
113. la/ ra/ mṛ/ strū/ va/ yamiti kṣa/ hau/ brīmamiti kramāt ,
indrādyanantadikpānāṁ daśamantrāḥ samīritāḥ.
indrādyanantadikpānāṁ daśamantrāḥ samīritāḥ.
अन्येषां परिवारणां नाममन्त्राः प्रकीर्तिताः ।
अनुक्तमन्त्रे सर्वत्र विधिरेष शिवोदितः ॥११४॥
अनुक्तमन्त्रे सर्वत्र विधिरेष शिवोदितः ॥११४॥
114. anyeṣāṁ parivāraṇāṁ nāmamantrāḥ prakīrtitāḥ ,
anuktamantre sarvatra vidhireṣa śivoditaḥ.
anuktamantre sarvatra vidhireṣa śivoditaḥ.
नमोऽन्तमन्त्रे देवेशि न नमो योजयेद् बुधः ।
स्वाहान्तेऽपि तथामन्त्रे न दद्याद्वह्निवल्लभाम् ॥११५॥
स्वाहान्तेऽपि तथामन्त्रे न दद्याद्वह्निवल्लभाम् ॥११५॥
115. namo'ntamantre deveśi na namo yojayed budhaḥ ,
svāhānte'pi tathāmantre na dadyādvahnivallabhām.
svāhānte'pi tathāmantre na dadyādvahnivallabhām.
ग्रहादिभ्यः प्रदातव्यं पुष्पं वासश्च भूषणम् ।
तेषां वर्णानुरूपेण नान्यथा प्रीतये भवेत् ॥११६॥
तेषां वर्णानुरूपेण नान्यथा प्रीतये भवेत् ॥११६॥
116. grahādibhyaḥ pradātavyaṁ puṣpaṁ vāsaśca bhūṣaṇam ,
teṣāṁ varṇānurūpeṇa nānyathā prītaye bhavet.
teṣāṁ varṇānurūpeṇa nānyathā prītaye bhavet.
कुशण्डिकोक्तविधिना वह्निं संस्थापयन् सुधीः ।
पुष्पैरुच्चावचैर्यद्वा समिद्भिर्होममाचरेत् ॥११७॥
पुष्पैरुच्चावचैर्यद्वा समिद्भिर्होममाचरेत् ॥११७॥
117. kuśaṇḍikoktavidhinā vahniṁ saṁsthāpayan sudhīḥ ,
puṣpairuccāvacairyadvā samidbhirhomamācaret.
puṣpairuccāvacairyadvā samidbhirhomamācaret.
शान्तिकर्मणि पुष्टौ च वरदो हव्यवाहनः ।
प्रतिष्ठायां लोहिताक्षः शत्रुहा क्रूरकर्मणि ॥११८॥
प्रतिष्ठायां लोहिताक्षः शत्रुहा क्रूरकर्मणि ॥११८॥
118. śāntikarmaṇi puṣṭau ca varado havyavāhanaḥ ,
pratiṣṭhāyāṁ lohitākṣaḥ śatruhā krūrakarmaṇi.
pratiṣṭhāyāṁ lohitākṣaḥ śatruhā krūrakarmaṇi.
शान्तौ पुष्टौ महेशानि तथा क्रूरेऽपि कर्मणि ।
ग्रहयागं प्रकुर्वाणो वाच्चितार्थमवाप्नुयात् ॥११९॥
ग्रहयागं प्रकुर्वाणो वाच्चितार्थमवाप्नुयात् ॥११९॥
119. śāntau puṣṭau maheśāni tathā krūre'pi karmaṇi ,
grahayāgaṁ prakurvāṇo vāccitārthamavāpnuyāt.
grahayāgaṁ prakurvāṇo vāccitārthamavāpnuyāt.
यथा प्रतिष्ठाकार्येषु देवार्चा पितृतर्पणम् ।
वास्तोर्यागे ग्रहाणाञ्च तद्वदेव विधीयते ॥१२०॥
वास्तोर्यागे ग्रहाणाञ्च तद्वदेव विधीयते ॥१२०॥
120. yathā pratiṣṭhākāryeṣu devārcā pitṛtarpaṇam ,
vāstoryāge grahāṇāñca tadvadeva vidhīyate.
vāstoryāge grahāṇāñca tadvadeva vidhīyate.
यद्येकस्मिन् दिने द्विस्त्रिः प्रतिष्ठा यागकर्म च ।
तन्त्रेण तत्र देवार्चा पितृश्राद्धाग्निसंस्क्रियाः ॥१२१॥
तन्त्रेण तत्र देवार्चा पितृश्राद्धाग्निसंस्क्रियाः ॥१२१॥
121. yadyekasmin dine dvistriḥ pratiṣṭhā yāgakarma ca ,
tantreṇa tatra devārcā pitṛśrāddhāgnisaṁskriyāḥ.
tantreṇa tatra devārcā pitṛśrāddhāgnisaṁskriyāḥ.
जलाशयगृहारामसेतुसंक्रमशाखिनः ।
वाहनासनयानानि वासोऽलङ्करणानि च ॥१२२॥
वाहनासनयानानि वासोऽलङ्करणानि च ॥१२२॥
122. jalāśayagṛhārāmasetusaṁkramaśākhinaḥ ,
vāhanāsanayānāni vāso'laṅkaraṇāni ca.
vāhanāsanayānāni vāso'laṅkaraṇāni ca.
पानाशनीयपात्राणि देयवस्तूनि यान्यपि ।
असंस्कृतानि देवाय न प्रदद्युः फलेप्सवः ॥१२३॥
असंस्कृतानि देवाय न प्रदद्युः फलेप्सवः ॥१२३॥
123. pānāśanīyapātrāṇi deyavastūni yānyapi ,
asaṁskṛtāni devāya na pradadyuḥ phalepsavaḥ.
asaṁskṛtāni devāya na pradadyuḥ phalepsavaḥ.
काम्ये कर्मणि सर्वत्र बुधः सङ्कल्पमाचरेत् ।
विधिवाक्यानुसारेण सम्पूर्णसुकृताप्तये ॥१२४॥
विधिवाक्यानुसारेण सम्पूर्णसुकृताप्तये ॥१२४॥
124. kāmye karmaṇi sarvatra budhaḥ saṅkalpamācaret ,
vidhivākyānusāreṇa sampūrṇasukṛtāptaye.
vidhivākyānusāreṇa sampūrṇasukṛtāptaye.
संस्कृताभ्यर्चितं द्रव्यं नामोच्चारणपूर्वकम् ।
सम्प्रदानाभिधाञ्चोक्त्वा दत्त्वा सम्यक् फलं लभेत् ॥१२५॥
सम्प्रदानाभिधाञ्चोक्त्वा दत्त्वा सम्यक् फलं लभेत् ॥१२५॥
125. saṁskṛtābhyarcitaṁ dravyaṁ nāmoccāraṇapūrvakam ,
sampradānābhidhāñcoktvā dattvā samyak phalaṁ labhet.
sampradānābhidhāñcoktvā dattvā samyak phalaṁ labhet.
जलाशयगृहारामसेतुसंक्रमशाखिनाम् ।
कथ्यन्ते प्रोक्षणे मन्त्राः प्रयोज्या ब्रह्मविद्यया ॥१२६॥
कथ्यन्ते प्रोक्षणे मन्त्राः प्रयोज्या ब्रह्मविद्यया ॥१२६॥
126. jalāśayagṛhārāmasetusaṁkramaśākhinām ,
kathyante prokṣaṇe mantrāḥ prayojyā brahmavidyayā.
kathyante prokṣaṇe mantrāḥ prayojyā brahmavidyayā.
जीवनाधार जीवानां जीवनप्रद वारुण ।
प्रोक्षणे तव तृप्यन्तु जलभूचरखेचराः ॥१२७॥
प्रोक्षणे तव तृप्यन्तु जलभूचरखेचराः ॥१२७॥
127. jīvanādhāra jīvānāṁ jīvanaprada vāruṇa ,
prokṣaṇe tava tṛpyantu jalabhūcarakhecarāḥ.
prokṣaṇe tava tṛpyantu jalabhūcarakhecarāḥ.
तृणकाष्ठादिसम्भूत वासेय ब्रह्मणः प्रिय ।
त्वां प्रोक्षयामि तोयेन प्रीतये भव सर्वदा ॥१२८॥
त्वां प्रोक्षयामि तोयेन प्रीतये भव सर्वदा ॥१२८॥
128. tṛṇakāṣṭhādisambhūta vāseya brahmaṇaḥ priya ,
tvāṁ prokṣayāmi toyena prītaye bhava sarvadā.
tvāṁ prokṣayāmi toyena prītaye bhava sarvadā.
इष्ठकादिसमुद्भूत
वक्तव्यन्त्विष्टकामये ॥१२९॥
वक्तव्यन्त्विष्टकामये ॥१२९॥
129. iṣṭhakādisamudbhūta
vaktavyantviṣṭakāmaye.
vaktavyantviṣṭakāmaye.
फलैः पत्रैश्च शाखाद्यैश्चायाभिश्च प्रियङ्कराः ।
यच्चन्तु मेऽखिलान् कामान् प्रोक्षितास्तीर्थवारिभिः ॥१३०॥
यच्चन्तु मेऽखिलान् कामान् प्रोक्षितास्तीर्थवारिभिः ॥१३०॥
130. phalaiḥ patraiśca śākhādyaiścāyābhiśca priyaṅkarāḥ ,
yaccantu me'khilān kāmān prokṣitāstīrthavāribhiḥ.
yaccantu me'khilān kāmān prokṣitāstīrthavāribhiḥ.
सेतुस्त्वं भवसिन्धूनां पारदः पथिकप्रियः ।
मया संप्रोक्षितः सेतो यथोक्तफलदो भव ॥१३१॥
मया संप्रोक्षितः सेतो यथोक्तफलदो भव ॥१३१॥
131. setustvaṁ bhavasindhūnāṁ pāradaḥ pathikapriyaḥ ,
mayā saṁprokṣitaḥ seto yathoktaphalado bhava.
mayā saṁprokṣitaḥ seto yathoktaphalado bhava.
संक्रम त्वां प्रोक्षयामि लोकानां संक्रमं यथा ।
ददासीह तथा स्वर्गे संक्रमो मे प्रदीयताम् ॥१३२॥
ददासीह तथा स्वर्गे संक्रमो मे प्रदीयताम् ॥१३२॥
132. saṁkrama tvāṁ prokṣayāmi lokānāṁ saṁkramaṁ yathā ,
dadāsīha tathā svarge saṁkramo me pradīyatām.
dadāsīha tathā svarge saṁkramo me pradīyatām.
आरामप्रोक्षणे मन्त्रो य एव कथितः प्रिये ।
स एव शाखिसंस्कारे प्रयोक्तव्यो मनीषिभिः ॥१३३॥
स एव शाखिसंस्कारे प्रयोक्तव्यो मनीषिभिः ॥१३३॥
133. ārāmaprokṣaṇe mantro ya eva kathitaḥ priye ,
sa eva śākhisaṁskāre prayoktavyo manīṣibhiḥ.
sa eva śākhisaṁskāre prayoktavyo manīṣibhiḥ.
प्रणवो वारुणञ्चाऽस्त्रं बीजत्रितयमम्बिके ।
सर्वसाधारणद्रव्यप्रोक्षणे विनियोजयेत् ॥१३४॥
सर्वसाधारणद्रव्यप्रोक्षणे विनियोजयेत् ॥१३४॥
134. praṇavo vāruṇañcā'straṁ bījatritayamambike ,
sarvasādhāraṇadravyaprokṣaṇe viniyojayet.
sarvasādhāraṇadravyaprokṣaṇe viniyojayet.
स्नापनार्हं वाहनं चेत् स्नापयेत् ब्रह्मविद्यया ।
अन्यत्रैवाऽर्घ्यतोयेन कुशाग्रेण विशोधयेत् ॥१३५॥
अन्यत्रैवाऽर्घ्यतोयेन कुशाग्रेण विशोधयेत् ॥१३५॥
135. snāpanārhaṁ vāhanaṁ cet snāpayet brahmavidyayā ,
anyatraivā'rghyatoyena kuśāgreṇa viśodhayet.
anyatraivā'rghyatoyena kuśāgreṇa viśodhayet.
प्राणप्रतिष्ठामाचर्य तत्तद्वाहनसंज्ञया ।
पूजितोऽलङ्कृतो वाहो देयो भवति दैवते ॥१३६॥
पूजितोऽलङ्कृतो वाहो देयो भवति दैवते ॥१३६॥
136. prāṇapratiṣṭhāmācarya tattadvāhanasaṁjñayā ,
pūjito'laṅkṛto vāho deyo bhavati daivate.
pūjito'laṅkṛto vāho deyo bhavati daivate.
जलाशये पूजनीयो वरुणो यादसां पतिः ।
गृहे प्रजापतिर्ब्रह्माऽरामे सेतौ च संक्रमे ।
पूज्यो विष्णुर्जगत्पाता सर्वात्मा सर्वदृग्विभुः ॥१३७॥
गृहे प्रजापतिर्ब्रह्माऽरामे सेतौ च संक्रमे ।
पूज्यो विष्णुर्जगत्पाता सर्वात्मा सर्वदृग्विभुः ॥१३७॥
137. jalāśaye pūjanīyo varuṇo yādasāṁ patiḥ ,
gṛhe prajāpatirbrahmā'rāme setau ca saṁkrame ,
pūjyo viṣṇurjagatpātā sarvātmā sarvadṛgvibhuḥ.
gṛhe prajāpatirbrahmā'rāme setau ca saṁkrame ,
pūjyo viṣṇurjagatpātā sarvātmā sarvadṛgvibhuḥ.
विविधानि विधानानि कथितान्युक्तकर्मसु ।
क्रमो न दर्शितो येन मानवः कर्म साधयेत् ॥१३८॥
क्रमो न दर्शितो येन मानवः कर्म साधयेत् ॥१३८॥
138. vividhāni vidhānāni kathitānyuktakarmasu ,
kramo na darśito yena mānavaḥ karma sādhayet.
kramo na darśito yena mānavaḥ karma sādhayet.
क्रमव्यत्ययकर्माणि बह्वायासकृतान्यपि ।
न यच्चन्ति फलं सम्यक् न्éणां कर्मानुजीविनाम् ॥१३९॥
न यच्चन्ति फलं सम्यक् न्éणां कर्मानुजीविनाम् ॥१३९॥
139. kramavyatyayakarmāṇi bahvāyāsakṛtānyapi ,
na yaccanti phalaṁ samyak néṇāṁ karmānujīvinām.
na yaccanti phalaṁ samyak néṇāṁ karmānujīvinām.
यदुक्तं परमेशानि मातेव हितकारिणि ।
निःश्रेयसन्तल्लोकानां फलव्यापृतचेतसाम् ॥१४०॥
निःश्रेयसन्तल्लोकानां फलव्यापृतचेतसाम् ॥१४०॥
140. yaduktaṁ parameśāni māteva hitakāriṇi ,
niḥśreyasantallokānāṁ phalavyāpṛtacetasām.
niḥśreyasantallokānāṁ phalavyāpṛtacetasām.
एतेषामुक्तकृत्यानामनुष्ठानं पृथक् पृथक् ।
वास्तुयागक्रमाद्देवि कथयाम्यवधीयताम् ॥१४१॥
वास्तुयागक्रमाद्देवि कथयाम्यवधीयताम् ॥१४१॥
141. eteṣāmuktakṛtyānāmanuṣṭhānaṁ pṛthak pṛthak ,
vāstuyāgakramāddevi kathayāmyavadhīyatām.
vāstuyāgakramāddevi kathayāmyavadhīyatām.
पूर्वेऽह्नि नियताहारः श्वःप्रातः स्नानमाचरेत् ।
कृत्वा पौर्वाह्निकं कर्म गुरुं नारायणं यजेत् ॥१४२॥
कृत्वा पौर्वाह्निकं कर्म गुरुं नारायणं यजेत् ॥१४२॥
142. pūrve'hni niyatāhāraḥ śvaḥprātaḥ snānamācaret ,
kṛtvā paurvāhnikaṁ karma guruṁ nārāyaṇaṁ yajet.
kṛtvā paurvāhnikaṁ karma guruṁ nārāyaṇaṁ yajet.
ततः स्वकाममुद्दिश्य विधिदर्शितवर्त्मना ।
कृतसङ्कल्पको मन्त्री गणेशादीन् समर्चयेत् ॥१४३॥
कृतसङ्कल्पको मन्त्री गणेशादीन् समर्चयेत् ॥१४३॥
143. tataḥ svakāmamuddiśya vidhidarśitavartmanā ,
kṛtasaṅkalpako mantrī gaṇeśādīn samarcayet.
kṛtasaṅkalpako mantrī gaṇeśādīn samarcayet.
बन्धूकाभं त्रिनेत्रं द्विरदवरमुखं नागयज्ञोपवीतं शङ्खं चक्रं कृपाणं विमलसरसिजं हस्तपद्मैर्दधानम् ।
उद्यद्बालेन्दुमौलिं दिनकरकिरणोद्दिप्तवस्त्राङ्गशोभं नानालङ्कारयुक्तं भजत गणपतिं रक्तपद्मोपविष्टम् ॥१४४॥
उद्यद्बालेन्दुमौलिं दिनकरकिरणोद्दिप्तवस्त्राङ्गशोभं नानालङ्कारयुक्तं भजत गणपतिं रक्तपद्मोपविष्टम् ॥१४४॥
144. bandhūkābhaṁ trinetraṁ dviradavaramukhaṁ nāgayajñopavītaṁ śaṅkhaṁ cakraṁ kṛpāṇaṁ vimalasarasijaṁ hastapadmairdadhānam ,
udyadbālendumauliṁ dinakarakiraṇoddiptavastrāṅgaśobhaṁ nānālaṅkārayuktaṁ bhajata gaṇapatiṁ raktapadmopaviṣṭam.
udyadbālendumauliṁ dinakarakiraṇoddiptavastrāṅgaśobhaṁ nānālaṅkārayuktaṁ bhajata gaṇapatiṁ raktapadmopaviṣṭam.
एवं ध्यात्वा यथाशक्त्या पूजयित्वा गणेश्वरम् ।
ब्रह्माणञ्च ततो वाणीं विष्णुं लक्ष्मीं समर्चयेत् ॥१४५॥
ब्रह्माणञ्च ततो वाणीं विष्णुं लक्ष्मीं समर्चयेत् ॥१४५॥
145. evaṁ dhyātvā yathāśaktyā pūjayitvā gaṇeśvaram ,
brahmāṇañca tato vāṇīṁ viṣṇuṁ lakṣmīṁ samarcayet.
brahmāṇañca tato vāṇīṁ viṣṇuṁ lakṣmīṁ samarcayet.
शिवं दुर्गां ग्रहांश्चापि तथा षोडश मातृकाः ।
घृतधारास्वपि वसूनिष्ट्वा कुर्यात् पितृक्रियाम् ॥१४६॥
घृतधारास्वपि वसूनिष्ट्वा कुर्यात् पितृक्रियाम् ॥१४६॥
146. śivaṁ durgāṁ grahāṁścāpi tathā ṣoḍaśa mātṛkāḥ ,
ghṛtadhārāsvapi vasūniṣṭvā kuryāt pitṛkriyām.
ghṛtadhārāsvapi vasūniṣṭvā kuryāt pitṛkriyām.
ततः प्रोक्तविधानेन मण्डलं वास्तुरक्षसः ।
निर्माय पूजयेत्तत्र वास्तुदैत्यं गणैः सह ॥१४७॥
निर्माय पूजयेत्तत्र वास्तुदैत्यं गणैः सह ॥१४७॥
147. tataḥ proktavidhānena maṇḍalaṁ vāsturakṣasaḥ ,
nirmāya pūjayettatra vāstudaityaṁ gaṇaiḥ saha.
nirmāya pūjayettatra vāstudaityaṁ gaṇaiḥ saha.
ततस्तु स्थण्डिलं कृत्वा वह्निं संस्कृत्य पूर्ववत् ।
धाराहोमान्तमाचर्य वास्तुहोमं समारभेत् ॥१४८॥
धाराहोमान्तमाचर्य वास्तुहोमं समारभेत् ॥१४८॥
148. tatastu sthaṇḍilaṁ kṛtvā vahniṁ saṁskṛtya pūrvavat ,
dhārāhomāntamācarya vāstuhomaṁ samārabhet.
dhārāhomāntamācarya vāstuhomaṁ samārabhet.
यथाशक्त्याऽहुतीस्तस्मै परिवारगणाय च ।
तथा पूजितदेवेभ्यो दत्त्वा कर्म समापयेत् ॥१४९॥
तथा पूजितदेवेभ्यो दत्त्वा कर्म समापयेत् ॥१४९॥
149. yathāśaktyā'hutīstasmai parivāragaṇāya ca ,
tathā pūjitadevebhyo dattvā karma samāpayet.
tathā pūjitadevebhyo dattvā karma samāpayet.
वास्तुयागे पृथक्कार्ये एष ते कथितः क्रमः ।
अनेनैव ग्रहाणाञ्च यज्ञोऽपि विहितः प्रिये ॥१५०॥
अनेनैव ग्रहाणाञ्च यज्ञोऽपि विहितः प्रिये ॥१५०॥
150. vāstuyāge pṛthakkārye eṣa te kathitaḥ kramaḥ ,
anenaiva grahāṇāñca yajño'pi vihitaḥ priye.
anenaiva grahāṇāñca yajño'pi vihitaḥ priye.
ग्रहाणामत्र मुख्यत्वान्नाङ्गत्वेन प्रपूजनम् ।
सङ्कल्पानन्तरं कार्यं वास्त्वर्चनमिति क्रमः ॥१५१॥
सङ्कल्पानन्तरं कार्यं वास्त्वर्चनमिति क्रमः ॥१५१॥
151. grahāṇāmatra mukhyatvānnāṅgatvena prapūjanam ,
saṅkalpānantaraṁ kāryaṁ vāstvarcanamiti kramaḥ.
saṅkalpānantaraṁ kāryaṁ vāstvarcanamiti kramaḥ.
गणेशाद्यर्चनं सर्वं वास्तुयागविधानवत् ।
ग्रहाणां यन्त्रमन्त्रौ च ध्यानं प्रागेव कीर्तितम् ॥१५२॥
ग्रहाणां यन्त्रमन्त्रौ च ध्यानं प्रागेव कीर्तितम् ॥१५२॥
152. gaṇeśādyarcanaṁ sarvaṁ vāstuyāgavidhānavat ,
grahāṇāṁ yantramantrau ca dhyānaṁ prāgeva kīrtitam.
grahāṇāṁ yantramantrau ca dhyānaṁ prāgeva kīrtitam.
प्रसङ्गात् कथितौ भद्रे ग्रहवास्तुक्रतुक्रमौ ।
अथ प्रस्तुतकृत्यानामुच्यते कूपसंस्क्रिया ॥१५३॥
अथ प्रस्तुतकृत्यानामुच्यते कूपसंस्क्रिया ॥१५३॥
153. prasaṅgāt kathitau bhadre grahavāstukratukramau ,
atha prastutakṛtyānāmucyate kūpasaṁskriyā.
atha prastutakṛtyānāmucyate kūpasaṁskriyā.
संकल्पं विधिवत् कृत्वा वास्तुपूजनमाचरेत् ।
मण्डले कलशे वापि शालग्रामे यथामति ॥१५४॥
मण्डले कलशे वापि शालग्रामे यथामति ॥१५४॥
154. saṁkalpaṁ vidhivat kṛtvā vāstupūjanamācaret ,
maṇḍale kalaśe vāpi śālagrāme yathāmati.
maṇḍale kalaśe vāpi śālagrāme yathāmati.
ततः पूज्यो गणपतिर्ब्रह्मा वाणी हरी रमा ।
शिवो दुर्गा ग्रहाश्चापि पूज्या दिक्पतयस्तथा ॥१५५॥
शिवो दुर्गा ग्रहाश्चापि पूज्या दिक्पतयस्तथा ॥१५५॥
155. tataḥ pūjyo gaṇapatirbrahmā vāṇī harī ramā ,
śivo durgā grahāścāpi pūjyā dikpatayastathā.
śivo durgā grahāścāpi pūjyā dikpatayastathā.
मातरौ वसवोऽष्टौ च ततः कार्या पितृक्रिया ।
प्राधान्यं वरुणस्यात्र स हि पूज्यो विशेषतः ॥१५६॥
प्राधान्यं वरुणस्यात्र स हि पूज्यो विशेषतः ॥१५६॥
156. mātarau vasavo'ṣṭau ca tataḥ kāryā pitṛkriyā ,
prādhānyaṁ varuṇasyātra sa hi pūjyo viśeṣataḥ.
prādhānyaṁ varuṇasyātra sa hi pūjyo viśeṣataḥ.
नानोपहारैर्वरुणमर्चयित्वा स्वशक्तितः ।
विधिवत् संस्कृते वह्नौ वारुणं होममाचरेत् ॥१५७॥
विधिवत् संस्कृते वह्नौ वारुणं होममाचरेत् ॥१५७॥
157. nānopahārairvaruṇamarcayitvā svaśaktitaḥ ,
vidhivat saṁskṛte vahnau vāruṇaṁ homamācaret.
vidhivat saṁskṛte vahnau vāruṇaṁ homamācaret.
पूजितेभ्यश्च देवेभ्यो दत्त्वा प्रत्येकमाहुतिम् ।
पूर्णाहुत्यन्तकृत्येन होमकर्म समापयेत् ॥१५८॥
पूर्णाहुत्यन्तकृत्येन होमकर्म समापयेत् ॥१५८॥
158. pūjitebhyaśca devebhyo dattvā pratyekamāhutim ,
pūrṇāhutyantakṛtyena homakarma samāpayet.
pūrṇāhutyantakṛtyena homakarma samāpayet.
ततो ध्वजपताकास्रग्गन्धसिन्दूरचर्चितम् ।
उक्तप्रोक्षणमन्त्रेण प्रोक्षयेत् कूपमुत्तमम् ॥१५९॥
उक्तप्रोक्षणमन्त्रेण प्रोक्षयेत् कूपमुत्तमम् ॥१५९॥
159. tato dhvajapatākāsraggandhasindūracarcitam ,
uktaprokṣaṇamantreṇa prokṣayet kūpamuttamam.
uktaprokṣaṇamantreṇa prokṣayet kūpamuttamam.
ततः स्वकाममुद्दिश्य देवमुद्दिश्य वा नरः ।
सर्वभूतप्रीणनायोत्सृजेत् कूपजलाशयम् ॥१६०॥
सर्वभूतप्रीणनायोत्सृजेत् कूपजलाशयम् ॥१६०॥
160. tataḥ svakāmamuddiśya devamuddiśya vā naraḥ ,
sarvabhūtaprīṇanāyotsṛjet kūpajalāśayam.
sarvabhūtaprīṇanāyotsṛjet kūpajalāśayam.
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयेत् साधकाग्रणीः ।
सुप्रीयन्तां सर्वभूता नभोभूतोयवासिनः ॥१६१॥
सुप्रीयन्तां सर्वभूता नभोभूतोयवासिनः ॥१६१॥
161. kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prārthayet sādhakāgraṇīḥ ,
suprīyantāṁ sarvabhūtā nabhobhūtoyavāsinaḥ.
suprīyantāṁ sarvabhūtā nabhobhūtoyavāsinaḥ.
उत्सृष्टं सर्वभूतेभ्यो मयैतज्जलमुत्तमम् ।
तृप्यन्तु सर्वभूतानि स्नानपानावगाहनैः ॥१६२॥
तृप्यन्तु सर्वभूतानि स्नानपानावगाहनैः ॥१६२॥
162. utsṛṣṭaṁ sarvabhūtebhyo mayaitajjalamuttamam ,
tṛpyantu sarvabhūtāni snānapānāvagāhanaiḥ.
tṛpyantu sarvabhūtāni snānapānāvagāhanaiḥ.
सामान्यं सर्वजीवेभ्यो मया दत्तमिदं जलम् ।
ये च केचिद्विपद्यन्ते स्वस्वकर्मविपाकतः ॥१६३॥
ये च केचिद्विपद्यन्ते स्वस्वकर्मविपाकतः ॥१६३॥
163. sāmānyaṁ sarvajīvebhyo mayā dattamidaṁ jalam ,
ye ca kecidvipadyante svasvakarmavipākataḥ.
ye ca kecidvipadyante svasvakarmavipākataḥ.
तत्पापैर्न प्रलिप्येऽहं सफलास्तु मम क्रिया ।
ततस्तु दक्षिणां कृत्वा कृतशान्त्यादिकक्रियः ॥१६४॥
ततस्तु दक्षिणां कृत्वा कृतशान्त्यादिकक्रियः ॥१६४॥
164. tatpāpairna pralipye'haṁ saphalāstu mama kriyā ,
tatastu dakṣiṇāṁ kṛtvā kṛtaśāntyādikakriyaḥ.
tatastu dakṣiṇāṁ kṛtvā kṛtaśāntyādikakriyaḥ.
ब्राह्मणान् भोजयेत् कौलान् दीनानपि बुभुक्षितान् ।
जलाशयप्रतिष्ठासु सर्वत्रैष क्रमः शिवे ॥१६५॥
जलाशयप्रतिष्ठासु सर्वत्रैष क्रमः शिवे ॥१६५॥
165. brāhmaṇān bhojayet kaulān dīnānapi bubhukṣitān ,
jalāśayapratiṣṭhāsu sarvatraiṣa kramaḥ śive.
jalāśayapratiṣṭhāsu sarvatraiṣa kramaḥ śive.
तडागादौ च कर्तव्या
नागस्तम्भजलेचराः ॥१६६॥
नागस्तम्भजलेचराः ॥१६६॥
166. taḍāgādau ca kartavyā
nāgastambhajalecarāḥ.
nāgastambhajalecarāḥ.
मीनमण्डूकमकरकूर्माश्च जलजन्तवः ।
कार्या धातुमयाश्चैते कर्तृवित्तानुसारतः ॥१६७॥
कार्या धातुमयाश्चैते कर्तृवित्तानुसारतः ॥१६७॥
167. mīnamaṇḍūkamakarakūrmāśca jalajantavaḥ ,
kāryā dhātumayāścaite kartṛvittānusārataḥ.
kāryā dhātumayāścaite kartṛvittānusārataḥ.
मत्स्यौ स्वर्णमयौ कुर्यात् मण्डूकावपि हेमजौ ।
राजतौ मकरौ कूर्ममिथुनं ताम्ररिन्तिकम् ॥१६८॥
राजतौ मकरौ कूर्ममिथुनं ताम्ररिन्तिकम् ॥१६८॥
168. matsyau svarṇamayau kuryāt maṇḍūkāvapi hemajau ,
rājatau makarau kūrmamithunaṁ tāmrarintikam.
rājatau makarau kūrmamithunaṁ tāmrarintikam.
एतैर्जलचरैः सार्धं तडागमपि दीर्घिकाम् ।
सागरञ्च समुत्सृज्य प्रार्थयन्नागमर्चयेत् ॥१६९॥
सागरञ्च समुत्सृज्य प्रार्थयन्नागमर्चयेत् ॥१६९॥
169. etairjalacaraiḥ sārdhaṁ taḍāgamapi dīrghikām ,
sāgarañca samutsṛjya prārthayannāgamarcayet.
sāgarañca samutsṛjya prārthayannāgamarcayet.
अनन्तो वासुकिः पद्मो महापद्मश्च तक्षकः ।
कुलीरः कर्कटः शङ्खः पाथसां रक्षका इमे ॥१७०॥
कुलीरः कर्कटः शङ्खः पाथसां रक्षका इमे ॥१७०॥
170. ananto vāsukiḥ padmo mahāpadmaśca takṣakaḥ ,
kulīraḥ karkaṭaḥ śaṅkhaḥ pāthasāṁ rakṣakā ime.
kulīraḥ karkaṭaḥ śaṅkhaḥ pāthasāṁ rakṣakā ime.
इत्यष्टौ नागनामानि लिखित्वाऽश्वत्थपल्लवे ।
स्मृत्वा प्रणवगायत्र्यौ घटमध्ये विनिःक्षिपेत् ॥१७१॥
स्मृत्वा प्रणवगायत्र्यौ घटमध्ये विनिःक्षिपेत् ॥१७१॥
171. ityaṣṭau nāganāmāni likhitvā'śvatthapallave ,
smṛtvā praṇavagāyatryau ghaṭamadhye viniḥkṣipet.
smṛtvā praṇavagāyatryau ghaṭamadhye viniḥkṣipet.
चन्द्रार्कौ साक्षिणौ कृत्वा विलोड्यैकं समुद्धरेत् ।
तत्रोत्तिष्ठति यो नागस्तं कुर्यात्तोयरक्षकम् ॥१७२॥
तत्रोत्तिष्ठति यो नागस्तं कुर्यात्तोयरक्षकम् ॥१७२॥
172. candrārkau sākṣiṇau kṛtvā viloḍyaikaṁ samuddharet ,
tatrottiṣṭhati yo nāgastaṁ kuryāttoyarakṣakam.
tatrottiṣṭhati yo nāgastaṁ kuryāttoyarakṣakam.
स्तम्भमेकं समानीय विंशहस्तमितं शुभम् ।
सरलं दारुजं तैलैरुक्षितञ्च हरिद्रया ॥१७३॥
सरलं दारुजं तैलैरुक्षितञ्च हरिद्रया ॥१७३॥
173. stambhamekaṁ samānīya viṁśahastamitaṁ śubham ,
saralaṁ dārujaṁ tailairukṣitañca haridrayā.
saralaṁ dārujaṁ tailairukṣitañca haridrayā.
स्नापयेत्तीर्थतोयेन व्याहृत्या प्रणवेन च ।
तत्र ह्रीश्रीक्षमाशान्तिसहितं नागमर्चयेत् ॥१७४॥
तत्र ह्रीश्रीक्षमाशान्तिसहितं नागमर्चयेत् ॥१७४॥
174. snāpayettīrthatoyena vyāhṛtyā praṇavena ca ,
tatra hrīśrīkṣamāśāntisahitaṁ nāgamarcayet.
tatra hrīśrīkṣamāśāntisahitaṁ nāgamarcayet.
नाग त्वं विष्णुशय्याऽसि महादेवविभूषणम् ।
स्तम्भमेनमधिष्ठाय जलरक्षां कुरुष्व मे ॥१७५॥
स्तम्भमेनमधिष्ठाय जलरक्षां कुरुष्व मे ॥१७५॥
175. nāga tvaṁ viṣṇuśayyā'si mahādevavibhūṣaṇam ,
stambhamenamadhiṣṭhāya jalarakṣāṁ kuruṣva me.
stambhamenamadhiṣṭhāya jalarakṣāṁ kuruṣva me.
इति प्रार्थ्य ततो नागस्तम्भं मध्येजलाशयम् ।
समारोप्य तडागञ्च कर्ता कुर्यात् प्रदक्षिणम् ॥१७६॥
समारोप्य तडागञ्च कर्ता कुर्यात् प्रदक्षिणम् ॥१७६॥
176. iti prārthya tato nāgastambhaṁ madhyejalāśayam ,
samāropya taḍāgañca kartā kuryāt pradakṣiṇam.
samāropya taḍāgañca kartā kuryāt pradakṣiṇam.
यूपश्चेत् स्थापितः पूर्वं तदा नागं घटेऽर्चयन् ।
तज्जलं तत्र निःक्षिप्य शिष्टं कर्म समापयेत् ॥१७७॥
तज्जलं तत्र निःक्षिप्य शिष्टं कर्म समापयेत् ॥१७७॥
177. yūpaścet sthāpitaḥ pūrvaṁ tadā nāgaṁ ghaṭe'rcayan ,
tajjalaṁ tatra niḥkṣipya śiṣṭaṁ karma samāpayet.
tajjalaṁ tatra niḥkṣipya śiṣṭaṁ karma samāpayet.
एवं गृहप्रतिष्ठायां कृतसंकल्पको बुधः ।
वास्त्वादिवसुपूजान्तं पैत्रं कर्म च कूपवत् ॥१७८॥
वास्त्वादिवसुपूजान्तं पैत्रं कर्म च कूपवत् ॥१७८॥
178. evaṁ gṛhapratiṣṭhāyāṁ kṛtasaṁkalpako budhaḥ ,
vāstvādivasupūjāntaṁ paitraṁ karma ca kūpavat.
vāstvādivasupūjāntaṁ paitraṁ karma ca kūpavat.
विधायाऽत्र विशेषेण यजेद्देवं प्रजापतिम् ।
प्राजापत्यञ्च हवनं कुर्यात् साधकसत्तमः ॥१७९॥
प्राजापत्यञ्च हवनं कुर्यात् साधकसत्तमः ॥१७९॥
179. vidhāyā'tra viśeṣeṇa yajeddevaṁ prajāpatim ,
prājāpatyañca havanaṁ kuryāt sādhakasattamaḥ.
prājāpatyañca havanaṁ kuryāt sādhakasattamaḥ.
गृहं पूर्वोक्तमन्त्रेण प्रोक्ष्य गन्धादिनाऽर्चयन् ।
ईशानाभिमुखो भूत्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥१८०॥
ईशानाभिमुखो भूत्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥१८०॥
180. gṛhaṁ pūrvoktamantreṇa prokṣya gandhādinā'rcayan ,
īśānābhimukho bhūtvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
īśānābhimukho bhūtvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
प्रजापतिपते गेह पुष्पमाल्यादिभूषितः ।
अस्माकं शुभवासाय सर्वथा सुखदो भव ॥१८१॥
अस्माकं शुभवासाय सर्वथा सुखदो भव ॥१८१॥
181. prajāpatipate geha puṣpamālyādibhūṣitaḥ ,
asmākaṁ śubhavāsāya sarvathā sukhado bhava.
asmākaṁ śubhavāsāya sarvathā sukhado bhava.
ततस्तु दक्षिणां कृत्वा शान्त्याशीर्वादमाचरेत् ।
विप्रान् कुलीनान् दीनांश्च भोजयेदात्मशक्तितः ॥१८२॥
विप्रान् कुलीनान् दीनांश्च भोजयेदात्मशक्तितः ॥१८२॥
182. tatastu dakṣiṇāṁ kṛtvā śāntyāśīrvādamācaret ,
viprān kulīnān dīnāṁśca bhojayedātmaśaktitaḥ.
viprān kulīnān dīnāṁśca bhojayedātmaśaktitaḥ.
अन्यार्थन्तु प्रतिष्ठा चेत् तद्वासायात्र योजयेत् ।
देवत्राकृतगेहस्य विधानं शृणु शैलजे ॥१८३॥
देवत्राकृतगेहस्य विधानं शृणु शैलजे ॥१८३॥
183. anyārthantu pratiṣṭhā cet tadvāsāyātra yojayet ,
devatrākṛtagehasya vidhānaṁ śṛṇu śailaje.
devatrākṛtagehasya vidhānaṁ śṛṇu śailaje.
इत्थं संस्कृत्य भवनं शङ्खतूर्यादिनिःस्वनैः ।
देवतासन्निधिं गत्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥१८४॥
देवतासन्निधिं गत्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥१८४॥
184. itthaṁ saṁskṛtya bhavanaṁ śaṅkhatūryādiniḥsvanaiḥ ,
devatāsannidhiṁ gatvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
devatāsannidhiṁ gatvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
उत्तिष्ठ देवदेवेश भक्तानां वाञ्चितप्रद ।
आगत्य जन्मसाफल्यं कुरु मे करुणानिधे ॥१८५॥
आगत्य जन्मसाफल्यं कुरु मे करुणानिधे ॥१८५॥
185. uttiṣṭha devadeveśa bhaktānāṁ vāñcitaprada ,
āgatya janmasāphalyaṁ kuru me karuṇānidhe.
āgatya janmasāphalyaṁ kuru me karuṇānidhe.
इत्यभ्यर्थ्य गृहाभ्यर्णे देवमानीय साधकः ।
उपस्थाप्य गृहद्वारि पुरतो वाहनं न्यसेत् ॥१८६॥
उपस्थाप्य गृहद्वारि पुरतो वाहनं न्यसेत् ॥१८६॥
186. ityabhyarthya gṛhābhyarṇe devamānīya sādhakaḥ ,
upasthāpya gṛhadvāri purato vāhanaṁ nyaset.
upasthāpya gṛhadvāri purato vāhanaṁ nyaset.
त्रिशूलमथवा चक्रं विन्यस्य भवनोपरि ।
रोपयेन्मन्दिरेशाने सपताकं ध्वजं सुधीः ॥१८७॥
रोपयेन्मन्दिरेशाने सपताकं ध्वजं सुधीः ॥१८७॥
187. triśūlamathavā cakraṁ vinyasya bhavanopari ,
ropayenmandireśāne sapatākaṁ dhvajaṁ sudhīḥ.
ropayenmandireśāne sapatākaṁ dhvajaṁ sudhīḥ.
चन्द्रातपैः किङ्किणीभिः पुष्पस्रक्चूतपल्लवैः ।
शोभयित्वा गृहं सम्यक् चादयेद्दिव्यवाससा ॥१८८॥
शोभयित्वा गृहं सम्यक् चादयेद्दिव्यवाससा ॥१८८॥
188. candrātapaiḥ kiṅkiṇībhiḥ puṣpasrakcūtapallavaiḥ ,
śobhayitvā gṛhaṁ samyak cādayeddivyavāsasā.
śobhayitvā gṛhaṁ samyak cādayeddivyavāsasā.
उत्तराभिमुखं देवं वक्ष्यमाणविधानतः ।
स्नापयेद्विहितैर्द्रव्यैस्तत्क्रमं वच्मि ते शृणु ॥१८९॥
स्नापयेद्विहितैर्द्रव्यैस्तत्क्रमं वच्मि ते शृणु ॥१८९॥
189. uttarābhimukhaṁ devaṁ vakṣyamāṇavidhānataḥ ,
snāpayedvihitairdravyaistatkramaṁ vacmi te śṛṇu.
snāpayedvihitairdravyaistatkramaṁ vacmi te śṛṇu.
ऐ/ ह्री/ श्रीमिति मन्त्रान्ते मूलमन्त्रं समुच्चरन् ।
दुग्धेन स्नापयामि त्वां मातेव परिपालय ॥१९०॥
दुग्धेन स्नापयामि त्वां मातेव परिपालय ॥१९०॥
190. ai/ hrī/ śrīmiti mantrānte mūlamantraṁ samuccaran ,
dugdhena snāpayāmi tvāṁ māteva paripālaya.
dugdhena snāpayāmi tvāṁ māteva paripālaya.
प्रोक्तबीजत्रयस्यान्ते तथा मूलं नियोजयन् ।
दध्ना त्वां स्नापयाम्यद्य भवतापहरो भव ॥१९१॥
दध्ना त्वां स्नापयाम्यद्य भवतापहरो भव ॥१९१॥
191. proktabījatrayasyānte tathā mūlaṁ niyojayan ,
dadhnā tvāṁ snāpayāmyadya bhavatāpaharo bhava.
dadhnā tvāṁ snāpayāmyadya bhavatāpaharo bhava.
पुनर्बीजत्रयं मूलं सर्वानन्दकरेति च ।
मधुना स्नापितः प्रीतो मामानन्दमयं कुरु ॥१९२॥
मधुना स्नापितः प्रीतो मामानन्दमयं कुरु ॥१९२॥
192. punarbījatrayaṁ mūlaṁ sarvānandakareti ca ,
madhunā snāpitaḥ prīto māmānandamayaṁ kuru.
madhunā snāpitaḥ prīto māmānandamayaṁ kuru.
प्राग्वन्मूलं समुच्चार्य सावित्रीं प्रणवं स्मरन् ।
देवप्रियेण हविषा आयुःशुक्रेण तेजसा ।
स्नानं ते कल्पयामीश मामरोगं सदा कुरु ॥१९३॥
देवप्रियेण हविषा आयुःशुक्रेण तेजसा ।
स्नानं ते कल्पयामीश मामरोगं सदा कुरु ॥१९३॥
193. prāgvanmūlaṁ samuccārya sāvitrīṁ praṇavaṁ smaran ,
devapriyeṇa haviṣā āyuḥśukreṇa tejasā ,
snānaṁ te kalpayāmīśa māmarogaṁ sadā kuru.
devapriyeṇa haviṣā āyuḥśukreṇa tejasā ,
snānaṁ te kalpayāmīśa māmarogaṁ sadā kuru.
तद्वन्मूलञ्च गायत्रीं व्याहृतिं समुदीरयन् ।
देवेश शर्करातोयैः स्नातो मे यच्च वाञ्चितम् ॥१९४॥
देवेश शर्करातोयैः स्नातो मे यच्च वाञ्चितम् ॥१९४॥
194. tadvanmūlañca gāyatrīṁ vyāhṛtiṁ samudīrayan ,
deveśa śarkarātoyaiḥ snāto me yacca vāñcitam.
deveśa śarkarātoyaiḥ snāto me yacca vāñcitam.
तथा मूलं समुच्चार्य गायत्रीं वारुणं मनुम् ।
विधात्रा निर्मितैर्दिव्यैः प्रियैः स्निग्धैरलौकिकैः ।
नारिकेलोदकैः स्नानं कल्पयामि नमोऽस्तु ते ॥१९५॥
विधात्रा निर्मितैर्दिव्यैः प्रियैः स्निग्धैरलौकिकैः ।
नारिकेलोदकैः स्नानं कल्पयामि नमोऽस्तु ते ॥१९५॥
195. tathā mūlaṁ samuccārya gāyatrīṁ vāruṇaṁ manum ,
vidhātrā nirmitairdivyaiḥ priyaiḥ snigdhairalaukikaiḥ ,
nārikelodakaiḥ snānaṁ kalpayāmi namo'stu te.
vidhātrā nirmitairdivyaiḥ priyaiḥ snigdhairalaukikaiḥ ,
nārikelodakaiḥ snānaṁ kalpayāmi namo'stu te.
गायत्र्या मूलमन्त्रेण
स्नापयेदिक्षुजैः रसैः ॥१९६॥
स्नापयेदिक्षुजैः रसैः ॥१९६॥
196. gāyatryā mūlamantreṇa
snāpayedikṣujaiḥ rasaiḥ.
snāpayedikṣujaiḥ rasaiḥ.
कामबीजं तथा तारं सावित्रीं मूलमीरयन् ।
कर्पूरागुरुकाश्मीरकस्तूरीचन्दनोदकैः ।
सुस्नातो भव सुप्रीतो भुक्तिमुक्ती प्रयच्च मे ॥१९७॥
कर्पूरागुरुकाश्मीरकस्तूरीचन्दनोदकैः ।
सुस्नातो भव सुप्रीतो भुक्तिमुक्ती प्रयच्च मे ॥१९७॥
197. kāmabījaṁ tathā tāraṁ sāvitrīṁ mūlamīrayan ,
karpūrāgurukāśmīrakastūrīcandanodakaiḥ ,
susnāto bhava suprīto bhuktimuktī prayacca me.
karpūrāgurukāśmīrakastūrīcandanodakaiḥ ,
susnāto bhava suprīto bhuktimuktī prayacca me.
इत्यष्टकलशैः स्नानं कारयित्वा जगत्पतिम् ।
गृहाभ्यन्तरमानीय स्थापयेदासनोपरि ॥१९८॥
गृहाभ्यन्तरमानीय स्थापयेदासनोपरि ॥१९८॥
198. ityaṣṭakalaśaiḥ snānaṁ kārayitvā jagatpatim ,
gṛhābhyantaramānīya sthāpayedāsanopari.
gṛhābhyantaramānīya sthāpayedāsanopari.
स्नापनार्हा न चेदर्चा तद्यन्त्रे वापि तन्मनौ ।
शालग्रामशिलायां वा स्नापयित्वा प्रपूजयेत् ॥१९९॥
शालग्रामशिलायां वा स्नापयित्वा प्रपूजयेत् ॥१९९॥
199. snāpanārhā na cedarcā tadyantre vāpi tanmanau ,
śālagrāmaśilāyāṁ vā snāpayitvā prapūjayet.
śālagrāmaśilāyāṁ vā snāpayitvā prapūjayet.
अशक्तौ मूलमन्त्रेण स्नापयेच्चुद्धपाथसाम् ।
अष्टभिः कलशैर्यद्वा पञ्चभिः सप्तभिर्यथा ॥२००॥
अष्टभिः कलशैर्यद्वा पञ्चभिः सप्तभिर्यथा ॥२००॥
200. aśaktau mūlamantreṇa snāpayeccuddhapāthasām ,
aṣṭabhiḥ kalaśairyadvā pañcabhiḥ saptabhiryathā.
aṣṭabhiḥ kalaśairyadvā pañcabhiḥ saptabhiryathā.
घटप्रमाणं प्रागेव कथितं चक्रपूजने ।
सर्वत्रागमकृत्येषु स एव विहितो घटः ॥२०१॥
सर्वत्रागमकृत्येषु स एव विहितो घटः ॥२०१॥
201. ghaṭapramāṇaṁ prāgeva kathitaṁ cakrapūjane ,
sarvatrāgamakṛtyeṣu sa eva vihito ghaṭaḥ.
sarvatrāgamakṛtyeṣu sa eva vihito ghaṭaḥ.
ततो यजेन्महादेवं स्वस्वपूजाविधानतः ।
तत्रोपचारान् वक्ष्यामि शृणु देवि परात्परे ॥२०२॥
तत्रोपचारान् वक्ष्यामि शृणु देवि परात्परे ॥२०२॥
202. tato yajenmahādevaṁ svasvapūjāvidhānataḥ ,
tatropacārān vakṣyāmi śṛṇu devi parātpare.
tatropacārān vakṣyāmi śṛṇu devi parātpare.
आसनं स्वागतं पाद्यमर्घ्यमाचमनीयकम् ।
मधुपर्कस्तथाचम्यं स्नानीयं वस्त्रभूषणे ॥२०३॥
मधुपर्कस्तथाचम्यं स्नानीयं वस्त्रभूषणे ॥२०३॥
203. āsanaṁ svāgataṁ pādyamarghyamācamanīyakam ,
madhuparkastathācamyaṁ snānīyaṁ vastrabhūṣaṇe.
madhuparkastathācamyaṁ snānīyaṁ vastrabhūṣaṇe.
गन्धपुष्पे धूपदीपौ नैवेद्यं वन्दनं तथा ।
देवार्चनासु निर्दिष्टा उपचाराश्च षोडश ॥२०४॥
देवार्चनासु निर्दिष्टा उपचाराश्च षोडश ॥२०४॥
204. gandhapuṣpe dhūpadīpau naivedyaṁ vandanaṁ tathā ,
devārcanāsu nirdiṣṭā upacārāśca ṣoḍaśa.
devārcanāsu nirdiṣṭā upacārāśca ṣoḍaśa.
पाद्यमर्घ्यञ्चाचमनं मधुपर्काचमौ तथा ।
गन्धादिपञ्चकं चैते उपचारा दश स्मृताः ॥२०५॥
गन्धादिपञ्चकं चैते उपचारा दश स्मृताः ॥२०५॥
205. pādyamarghyañcācamanaṁ madhuparkācamau tathā ,
gandhādipañcakaṁ caite upacārā daśa smṛtāḥ.
gandhādipañcakaṁ caite upacārā daśa smṛtāḥ.
गन्धपुष्पे धूपदीपौ नैवेद्यञ्चापि कालिके ।
पञ्चोपचाराः कथिता देवतायाः प्रपूजने ॥२०६॥
पञ्चोपचाराः कथिता देवतायाः प्रपूजने ॥२०६॥
206. gandhapuṣpe dhūpadīpau naivedyañcāpi kālike ,
pañcopacārāḥ kathitā devatāyāḥ prapūjane.
pañcopacārāḥ kathitā devatāyāḥ prapūjane.
अस्त्रेणाऽर्घ्याम्भसा द्रव्यं प्रोक्ष्य धेनुं प्रदर्शयन् ।
सम्पूज्य गन्धपुष्पाभ्यां द्रव्याख्यानं समुल्लिखेत् ॥२०७॥
सम्पूज्य गन्धपुष्पाभ्यां द्रव्याख्यानं समुल्लिखेत् ॥२०७॥
207. astreṇā'rghyāmbhasā dravyaṁ prokṣya dhenuṁ pradarśayan ,
sampūjya gandhapuṣpābhyāṁ dravyākhyānaṁ samullikhet.
sampūjya gandhapuṣpābhyāṁ dravyākhyānaṁ samullikhet.
वक्ष्यमाणमनुं स्मृत्वा मूलञ्च देवताभिधाम् ।
सचतुर्थीं समुच्चार्य त्यागार्थं वचनं पठेत् ॥२०८॥
सचतुर्थीं समुच्चार्य त्यागार्थं वचनं पठेत् ॥२०८॥
208. vakṣyamāṇamanuṁ smṛtvā mūlañca devatābhidhām ,
sacaturthīṁ samuccārya tyāgārthaṁ vacanaṁ paṭhet.
sacaturthīṁ samuccārya tyāgārthaṁ vacanaṁ paṭhet.
निवेदनविधिः प्रोक्तो देवे देयेषु वस्तुषु ।
अनेन विधिना विद्वान् द्रव्यं दद्याद्दिवौकसे ॥२०९॥
अनेन विधिना विद्वान् द्रव्यं दद्याद्दिवौकसे ॥२०९॥
209. nivedanavidhiḥ prokto deve deyeṣu vastuṣu ,
anena vidhinā vidvān dravyaṁ dadyāddivaukase.
anena vidhinā vidvān dravyaṁ dadyāddivaukase.
आद्यार्चनविधौ पूर्वं पाद्यार्घ्यादिनिवेदनम् ।
अर्पणं कारणादीनां सर्वमेव प्रदर्शितम् ॥२१०॥
अर्पणं कारणादीनां सर्वमेव प्रदर्शितम् ॥२१०॥
210. ādyārcanavidhau pūrvaṁ pādyārghyādinivedanam ,
arpaṇaṁ kāraṇādīnāṁ sarvameva pradarśitam.
arpaṇaṁ kāraṇādīnāṁ sarvameva pradarśitam.
अनुक्तमन्त्रा ये तत्र तानेवात्र शृणु प्रिये ।
आसनाद्युपचाराणां प्रदाने विनियोजयेत् ॥२११॥
आसनाद्युपचाराणां प्रदाने विनियोजयेत् ॥२११॥
211. anuktamantrā ye tatra tānevātra śṛṇu priye ,
āsanādyupacārāṇāṁ pradāne viniyojayet.
āsanādyupacārāṇāṁ pradāne viniyojayet.
सर्वभूतान्तरस्थाय सर्वभूतान्तरात्मने ।
कल्पयाम्युपवेशार्थमासनं ते नमो नमः ॥२१२॥
कल्पयाम्युपवेशार्थमासनं ते नमो नमः ॥२१२॥
212. sarvabhūtāntarasthāya sarvabhūtāntarātmane ,
kalpayāmyupaveśārthamāsanaṁ te namo namaḥ.
kalpayāmyupaveśārthamāsanaṁ te namo namaḥ.
उक्तक्रमेण देवेशि प्रदायाऽसनमुत्तमम् ।
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा स्वागतं प्रार्थयेत्ततः ॥२१३॥
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा स्वागतं प्रार्थयेत्ततः ॥२१३॥
213. uktakrameṇa deveśi pradāyā'sanamuttamam ,
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā svāgataṁ prārthayettataḥ.
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā svāgataṁ prārthayettataḥ.
देवाः स्वाभीष्टसिद्ध्यर्थं यस्य वाञ्चन्ति दर्शनम् ।
सुस्वागतं स्वागतं मे तस्मै ते परमात्मने ॥२१४॥
सुस्वागतं स्वागतं मे तस्मै ते परमात्मने ॥२१४॥
214. devāḥ svābhīṣṭasiddhyarthaṁ yasya vāñcanti darśanam ,
susvāgataṁ svāgataṁ me tasmai te paramātmane.
susvāgataṁ svāgataṁ me tasmai te paramātmane.
अद्य मे सफलं जन्म जीवनं सफलाः क्रियाः ।
स्वागतं यत्त्वया तन्मे तपसां फलमागतम् ॥२१५॥
स्वागतं यत्त्वया तन्मे तपसां फलमागतम् ॥२१५॥
215. adya me saphalaṁ janma jīvanaṁ saphalāḥ kriyāḥ ,
svāgataṁ yattvayā tanme tapasāṁ phalamāgatam.
svāgataṁ yattvayā tanme tapasāṁ phalamāgatam.
देवमामन्त्र्य संप्रार्थ्य स्वागतप्रश्नमम्बिके ।
विहितं पाद्यमादाय मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥२१६॥
विहितं पाद्यमादाय मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥२१६॥
216. devamāmantrya saṁprārthya svāgatapraśnamambike ,
vihitaṁ pādyamādāya mantramenamudīrayet.
vihitaṁ pādyamādāya mantramenamudīrayet.
यत्पादजलसंस्पर्शाच्चुद्धिमाप जगत्त्रयम् ।
तत्पादाब्जप्रोक्षणार्थं पाद्यन्ते कल्पयाम्यहम् ॥२१७॥
तत्पादाब्जप्रोक्षणार्थं पाद्यन्ते कल्पयाम्यहम् ॥२१७॥
217. yatpādajalasaṁsparśāccuddhimāpa jagattrayam ,
tatpādābjaprokṣaṇārthaṁ pādyante kalpayāmyaham.
tatpādābjaprokṣaṇārthaṁ pādyante kalpayāmyaham.
परमानन्दसन्दोहो जायते यत्प्रसादतः ।
तस्मै सर्वात्मभूताय आनन्दार्घ्यं समर्पये ॥२१८॥
तस्मै सर्वात्मभूताय आनन्दार्घ्यं समर्पये ॥२१८॥
218. paramānandasandoho jāyate yatprasādataḥ ,
tasmai sarvātmabhūtāya ānandārghyaṁ samarpaye.
tasmai sarvātmabhūtāya ānandārghyaṁ samarpaye.
जातीलवङ्गकक्कोलैर्जलं केवलमेव वा ।
प्रोक्षितार्चितमादाय मन्त्रेणाऽनेन चार्पयेत् ॥२१९॥
प्रोक्षितार्चितमादाय मन्त्रेणाऽनेन चार्पयेत् ॥२१९॥
219. jātīlavaṅgakakkolairjalaṁ kevalameva vā ,
prokṣitārcitamādāya mantreṇā'nena cārpayet.
prokṣitārcitamādāya mantreṇā'nena cārpayet.
यदुच्चिष्टमुपस्पृष्टं शुद्धिमेत्यखिलं जगत् ।
तस्मै मुखारविन्दाय आचामं कल्पयामि ते ॥२२०॥
तस्मै मुखारविन्दाय आचामं कल्पयामि ते ॥२२०॥
220. yaducciṣṭamupaspṛṣṭaṁ śuddhimetyakhilaṁ jagat ,
tasmai mukhāravindāya ācāmaṁ kalpayāmi te.
tasmai mukhāravindāya ācāmaṁ kalpayāmi te.
मधुपर्कं समादाय
भक्त्याऽनेन समर्पयेत् ॥२२१॥
भक्त्याऽनेन समर्पयेत् ॥२२१॥
221. madhuparkaṁ samādāya
bhaktyā'nena samarpayet.
bhaktyā'nena samarpayet.
तापत्रयविनाशार्थमखण्डानन्दहेतवे ।
मधुपर्कं ददाम्यद्य प्रसीद परमेश्वर ॥२२२॥
मधुपर्कं ददाम्यद्य प्रसीद परमेश्वर ॥२२२॥
222. tāpatrayavināśārthamakhaṇḍānandahetave ,
madhuparkaṁ dadāmyadya prasīda parameśvara.
madhuparkaṁ dadāmyadya prasīda parameśvara.
अशुचिः शुचितामेति यत्स्पृष्टस्पर्शमात्रतः ।
तस्मिंस्ते वदनाम्भोजे पुनराचमनीयकम् ॥२२३॥
तस्मिंस्ते वदनाम्भोजे पुनराचमनीयकम् ॥२२३॥
223. aśuciḥ śucitāmeti yatspṛṣṭasparśamātrataḥ ,
tasmiṁste vadanāmbhoje punarācamanīyakam.
tasmiṁste vadanāmbhoje punarācamanīyakam.
स्नानार्थं जलमादाय प्राग्वत् प्रोक्षितमर्चितम् ।
निधाय देवपुरतो मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥२२४॥
निधाय देवपुरतो मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥२२४॥
224. snānārthaṁ jalamādāya prāgvat prokṣitamarcitam ,
nidhāya devapurato mantramenamudīrayet.
nidhāya devapurato mantramenamudīrayet.
यत्तेजसा जगद्व्याप्तं यतो जातमिदं जगत् ।
तस्मै ते जगदाधार स्नानार्थं तोयमर्पये ॥२२५॥
तस्मै ते जगदाधार स्नानार्थं तोयमर्पये ॥२२५॥
225. yattejasā jagadvyāptaṁ yato jātamidaṁ jagat ,
tasmai te jagadādhāra snānārthaṁ toyamarpaye.
tasmai te jagadādhāra snānārthaṁ toyamarpaye.
स्नाने वस्त्रे च नैवेद्ये दद्यादाचमनीयकम् ।
अन्यद्रव्यप्रदानान्ते दद्यात्तोयं सकृत् सकृत् ॥२२६॥
अन्यद्रव्यप्रदानान्ते दद्यात्तोयं सकृत् सकृत् ॥२२६॥
226. snāne vastre ca naivedye dadyādācamanīyakam ,
anyadravyapradānānte dadyāttoyaṁ sakṛt sakṛt.
anyadravyapradānānte dadyāttoyaṁ sakṛt sakṛt.
वस्त्रमानीय देवाग्रे शोधितं पूर्ववर्त्मना ।
धृत्वा कराभ्यामुत्तोल्य पठेदेनं मनुं सुधीः ॥२२७॥
धृत्वा कराभ्यामुत्तोल्य पठेदेनं मनुं सुधीः ॥२२७॥
227. vastramānīya devāgre śodhitaṁ pūrvavartmanā ,
dhṛtvā karābhyāmuttolya paṭhedenaṁ manuṁ sudhīḥ.
dhṛtvā karābhyāmuttolya paṭhedenaṁ manuṁ sudhīḥ.
सर्वावरणहीनाय मायाप्रच्चन्नतेजसे ।
वाससी परिधानाय कल्पयामि नमोऽस्तु ते ॥२२८॥
वाससी परिधानाय कल्पयामि नमोऽस्तु ते ॥२२८॥
228. sarvāvaraṇahīnāya māyāpraccannatejase ,
vāsasī paridhānāya kalpayāmi namo'stu te.
vāsasī paridhānāya kalpayāmi namo'stu te.
नानाभरणमादाय स्वर्णरौप्यादिनिर्मितम् ।
प्रोक्ष्याऽर्चयित्वा देवाय दद्यादेनं समुच्चरन् ॥२२९॥
प्रोक्ष्याऽर्चयित्वा देवाय दद्यादेनं समुच्चरन् ॥२२९॥
229. nānābharaṇamādāya svarṇaraupyādinirmitam ,
prokṣyā'rcayitvā devāya dadyādenaṁ samuccaran.
prokṣyā'rcayitvā devāya dadyādenaṁ samuccaran.
विश्वाभरणभूताय विश्वशोभैकयोनये ।
मायाविग्रहभूषार्थं भूषणानि समर्पये ॥२३०॥
मायाविग्रहभूषार्थं भूषणानि समर्पये ॥२३०॥
230. viśvābharaṇabhūtāya viśvaśobhaikayonaye ,
māyāvigrahabhūṣārthaṁ bhūṣaṇāni samarpaye.
māyāvigrahabhūṣārthaṁ bhūṣaṇāni samarpaye.
गन्धतन्मात्रया सृष्टा येन गन्धधरा धरा ।
तस्मै परात्मने तुभ्यं परमं गन्धमर्पये ॥२३१॥
तस्मै परात्मने तुभ्यं परमं गन्धमर्पये ॥२३१॥
231. gandhatanmātrayā sṛṣṭā yena gandhadharā dharā ,
tasmai parātmane tubhyaṁ paramaṁ gandhamarpaye.
tasmai parātmane tubhyaṁ paramaṁ gandhamarpaye.
पुष्पं मनोहरं रम्यं सुगन्धं देवनिर्मितम् ।
मया निवेदितं भक्त्या पुष्पमेतत् प्रगृह्यताम् ॥२३२॥
मया निवेदितं भक्त्या पुष्पमेतत् प्रगृह्यताम् ॥२३२॥
232. puṣpaṁ manoharaṁ ramyaṁ sugandhaṁ devanirmitam ,
mayā niveditaṁ bhaktyā puṣpametat pragṛhyatām.
mayā niveditaṁ bhaktyā puṣpametat pragṛhyatām.
वनस्पतिरसो दिव्यो गन्धाढ्यः सुमनोहरः ।
आघ्रेयः सर्वभूतानां धूपो घ्राणाय तेऽर्प्यते ॥२३३॥
आघ्रेयः सर्वभूतानां धूपो घ्राणाय तेऽर्प्यते ॥२३३॥
233. vanaspatiraso divyo gandhāḍhyaḥ sumanoharaḥ ,
āghreyaḥ sarvabhūtānāṁ dhūpo ghrāṇāya te'rpyate.
āghreyaḥ sarvabhūtānāṁ dhūpo ghrāṇāya te'rpyate.
सुप्रकाशो महादीप्तः सर्वतस्तिमिरापहः ।
सबाह्याभ्यन्तरज्योतिर्दीपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥२३४॥
सबाह्याभ्यन्तरज्योतिर्दीपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥२३४॥
234. suprakāśo mahādīptaḥ sarvatastimirāpahaḥ ,
sabāhyābhyantarajyotirdīpo'yaṁ pratigṛhyatām.
sabāhyābhyantarajyotirdīpo'yaṁ pratigṛhyatām.
नैवेद्यं स्वादुसंयुक्तं नानाभक्ष्यसमन्वितम् ।
निवेदयामि भक्त्येदं जुषाण परमेश्वर ॥२३५॥
निवेदयामि भक्त्येदं जुषाण परमेश्वर ॥२३५॥
235. naivedyaṁ svādusaṁyuktaṁ nānābhakṣyasamanvitam ,
nivedayāmi bhaktyedaṁ juṣāṇa parameśvara.
nivedayāmi bhaktyedaṁ juṣāṇa parameśvara.
पानार्थं सलिलं देव कर्पूरादिसुवासितम् ।
सर्वतृप्तिकरं स्वच्चमर्पयामि नमोऽस्तु ते ॥२३६॥
सर्वतृप्तिकरं स्वच्चमर्पयामि नमोऽस्तु ते ॥२३६॥
236. pānārthaṁ salilaṁ deva karpūrādisuvāsitam ,
sarvatṛptikaraṁ svaccamarpayāmi namo'stu te.
sarvatṛptikaraṁ svaccamarpayāmi namo'stu te.
ततः कर्पूरखदिरलवङ्गैलादिभिर्युतम् ।
ताम्बूलं पुनराचम्यं दत्त्वा वन्दनमाचरेत् ॥२३७॥
ताम्बूलं पुनराचम्यं दत्त्वा वन्दनमाचरेत् ॥२३७॥
237. tataḥ karpūrakhadiralavaṅgailādibhiryutam ,
tāmbūlaṁ punarācamyaṁ dattvā vandanamācaret.
tāmbūlaṁ punarācamyaṁ dattvā vandanamācaret.
उपचाराधारदाने साधारं द्रव्यमुल्लिखेत् ।
दद्याद्वा पृथगाधारं तत्तन्नाम समुच्चरन् ॥२३८॥
दद्याद्वा पृथगाधारं तत्तन्नाम समुच्चरन् ॥२३८॥
238. upacārādhāradāne sādhāraṁ dravyamullikhet ,
dadyādvā pṛthagādhāraṁ tattannāma samuccaran.
dadyādvā pṛthagādhāraṁ tattannāma samuccaran.
इत्थमर्चितदेवाय दत्त्वा पुष्पाञ्जलित्रयम् ।
साच्चादनं गृहं प्रोक्ष्य पठेदेनं कृताञ्जलिः ॥२३९॥
साच्चादनं गृहं प्रोक्ष्य पठेदेनं कृताञ्जलिः ॥२३९॥
239. itthamarcitadevāya dattvā puṣpāñjalitrayam ,
sāccādanaṁ gṛhaṁ prokṣya paṭhedenaṁ kṛtāñjaliḥ.
sāccādanaṁ gṛhaṁ prokṣya paṭhedenaṁ kṛtāñjaliḥ.
गेह त्वं सर्वलोकानां पूज्यः पुण्ययशःप्रदः ।
देवतास्थितिदानेषु सुमेरुसदृशो भव ॥२४०॥
देवतास्थितिदानेषु सुमेरुसदृशो भव ॥२४०॥
240. geha tvaṁ sarvalokānāṁ pūjyaḥ puṇyayaśaḥpradaḥ ,
devatāsthitidāneṣu sumerusadṛśo bhava.
devatāsthitidāneṣu sumerusadṛśo bhava.
त्वं कैलासश्च वैकुण्ठस्त्वं ब्रह्मभवनं गृह ।
यत् त्वया विधृतो देवस्तस्मात् त्वं सुरवन्दितः ॥२४१॥
यत् त्वया विधृतो देवस्तस्मात् त्वं सुरवन्दितः ॥२४१॥
241. tvaṁ kailāsaśca vaikuṇṭhastvaṁ brahmabhavanaṁ gṛha ,
yat tvayā vidhṛto devastasmāt tvaṁ suravanditaḥ.
yat tvayā vidhṛto devastasmāt tvaṁ suravanditaḥ.
यस्य कुक्षौ जगत् सर्वं वरीवर्ति चराचरम् ।
मायविधृतदेहस्य तस्य मूर्तेर्विधारणात् ॥२४२॥
मायविधृतदेहस्य तस्य मूर्तेर्विधारणात् ॥२४२॥
242. yasya kukṣau jagat sarvaṁ varīvarti carācaram ,
māyavidhṛtadehasya tasya mūrtervidhāraṇāt.
māyavidhṛtadehasya tasya mūrtervidhāraṇāt.
देवमातृसमस्त्वं हि सर्वतीर्थमयस्तथा ।
सर्वकामप्रदो भूत्वा शान्तिं मे कुरु ते नमः ॥२४३॥
सर्वकामप्रदो भूत्वा शान्तिं मे कुरु ते नमः ॥२४३॥
243. devamātṛsamastvaṁ hi sarvatīrthamayastathā ,
sarvakāmaprado bhūtvā śāntiṁ me kuru te namaḥ.
sarvakāmaprado bhūtvā śāntiṁ me kuru te namaḥ.
इत्यभ्यर्थ्य त्रिरभ्यर्च्य गृहं चक्रादिसंयुतम् ।
आत्मनः काममुद्दिश्य दद्याद्देवाय साधकः ॥२४४॥
आत्मनः काममुद्दिश्य दद्याद्देवाय साधकः ॥२४४॥
244. ityabhyarthya trirabhyarcya gṛhaṁ cakrādisaṁyutam ,
ātmanaḥ kāmamuddiśya dadyāddevāya sādhakaḥ.
ātmanaḥ kāmamuddiśya dadyāddevāya sādhakaḥ.
विश्वावासाय विश्वाय गृहं ते विनिवेदितम् ।
अङ्गीकुरु महेशान कृपया सन्निधीयताम् ॥२४५॥
अङ्गीकुरु महेशान कृपया सन्निधीयताम् ॥२४५॥
245. viśvāvāsāya viśvāya gṛhaṁ te viniveditam ,
aṅgīkuru maheśāna kṛpayā sannidhīyatām.
aṅgīkuru maheśāna kṛpayā sannidhīyatām.
इत्युक्त्वाऽर्पितगेहाय देवाय दत्तदक्षिणः ।
शङ्खतूर्यादिघोषैस्तं स्थापयेद्वेदिकोपरि ॥२४६॥
शङ्खतूर्यादिघोषैस्तं स्थापयेद्वेदिकोपरि ॥२४६॥
246. ityuktvā'rpitagehāya devāya dattadakṣiṇaḥ ,
śaṅkhatūryādighoṣaistaṁ sthāpayedvedikopari.
śaṅkhatūryādighoṣaistaṁ sthāpayedvedikopari.
स्पृष्ट्वा देवपदद्वन्द्वं मूलमन्त्रं समुच्चरन् ।
स्था/ स्थी/ स्थिरो भवेत्युक्त्वा वासस्ते कल्पितो मया ।
इति देवं स्थिरीकृत्य भवनं प्रार्थयेत् पुनः ॥२४७॥
स्था/ स्थी/ स्थिरो भवेत्युक्त्वा वासस्ते कल्पितो मया ।
इति देवं स्थिरीकृत्य भवनं प्रार्थयेत् पुनः ॥२४७॥
247. spṛṣṭvā devapadadvandvaṁ mūlamantraṁ samuccaran ,
sthā/ sthī/ sthiro bhavetyuktvā vāsaste kalpito mayā ,
iti devaṁ sthirīkṛtya bhavanaṁ prārthayet punaḥ.
sthā/ sthī/ sthiro bhavetyuktvā vāsaste kalpito mayā ,
iti devaṁ sthirīkṛtya bhavanaṁ prārthayet punaḥ.
गृह देवनिवासाय सर्वथा प्रीतिदो भव ।
उत्सृष्टे त्वयि मे लोकाः स्थिराः सन्तु निरामयाः ॥२४८॥
उत्सृष्टे त्वयि मे लोकाः स्थिराः सन्तु निरामयाः ॥२४८॥
248. gṛha devanivāsāya sarvathā prītido bhava ,
utsṛṣṭe tvayi me lokāḥ sthirāḥ santu nirāmayāḥ.
utsṛṣṭe tvayi me lokāḥ sthirāḥ santu nirāmayāḥ.
द्विसप्तातीतपुरुषान् द्विसप्तानागतानपि ।
मां च मे परिवारांश्च देवधाम्नि निवासय ॥२४९॥
मां च मे परिवारांश्च देवधाम्नि निवासय ॥२४९॥
249. dvisaptātītapuruṣān dvisaptānāgatānapi ,
māṁ ca me parivārāṁśca devadhāmni nivāsaya.
māṁ ca me parivārāṁśca devadhāmni nivāsaya.
यजनात् सर्वयज्ञानां सर्वतीर्थनिषेवणात् ।
यत्फलं तत्फलं मेऽद्य जायतां त्वत्प्रसादतः ॥२५०॥
यत्फलं तत्फलं मेऽद्य जायतां त्वत्प्रसादतः ॥२५०॥
250. yajanāt sarvayajñānāṁ sarvatīrthaniṣevaṇāt ,
yatphalaṁ tatphalaṁ me'dya jāyatāṁ tvatprasādataḥ.
yatphalaṁ tatphalaṁ me'dya jāyatāṁ tvatprasādataḥ.
यावत् वसुन्धरा तिष्ठेत् यावदेते धराधराः ।
यावद्दिवानिशानाथौ तावन्मे वर्ततां कुलम् ॥२५१॥
यावद्दिवानिशानाथौ तावन्मे वर्ततां कुलम् ॥२५१॥
251. yāvat vasundharā tiṣṭhet yāvadete dharādharāḥ ,
yāvaddivāniśānāthau tāvanme vartatāṁ kulam.
yāvaddivāniśānāthau tāvanme vartatāṁ kulam.
इति प्रार्थ्य गृहं प्राज्ञः पुनर्देवं समर्चयन् ।
दर्पणाद्यन्यवस्तूनि ध्वजं चापि निवेदयेत् ॥२५२॥
दर्पणाद्यन्यवस्तूनि ध्वजं चापि निवेदयेत् ॥२५२॥
252. iti prārthya gṛhaṁ prājñaḥ punardevaṁ samarcayan ,
darpaṇādyanyavastūni dhvajaṁ cāpi nivedayet.
darpaṇādyanyavastūni dhvajaṁ cāpi nivedayet.
ततस्तु वाहनं दद्यात् यस्मिन् देवे यथोदितम् ।
शिवाय वृषभं दत्त्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥२५३॥
शिवाय वृषभं दत्त्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥२५३॥
253. tatastu vāhanaṁ dadyāt yasmin deve yathoditam ,
śivāya vṛṣabhaṁ dattvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
śivāya vṛṣabhaṁ dattvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
वृषभ त्वं महाकायस्तीक्ष्णशृङ्गोऽरिघातकः ।
पृष्ठे वहसि देवेशं पूज्योऽसि त्रिदशैरपि ॥२५४॥
पृष्ठे वहसि देवेशं पूज्योऽसि त्रिदशैरपि ॥२५४॥
254. vṛṣabha tvaṁ mahākāyastīkṣṇaśṛṅgo'righātakaḥ ,
pṛṣṭhe vahasi deveśaṁ pūjyo'si tridaśairapi.
pṛṣṭhe vahasi deveśaṁ pūjyo'si tridaśairapi.
क्षुरेषु सर्वतीर्थानि रोम्नि वेदाः सनातनाः ।
निगमागमतन्त्राणि दशनाग्रे वसन्ति ते ॥२५५॥
निगमागमतन्त्राणि दशनाग्रे वसन्ति ते ॥२५५॥
255. kṣureṣu sarvatīrthāni romni vedāḥ sanātanāḥ ,
nigamāgamatantrāṇi daśanāgre vasanti te.
nigamāgamatantrāṇi daśanāgre vasanti te.
त्वयि दत्ते महाभाग सुप्रीतः पार्वतीपतिः ।
वासं ददातु कैलासे त्वं मां पालय सर्वदा ॥२५६॥
वासं ददातु कैलासे त्वं मां पालय सर्वदा ॥२५६॥
256. tvayi datte mahābhāga suprītaḥ pārvatīpatiḥ ,
vāsaṁ dadātu kailāse tvaṁ māṁ pālaya sarvadā.
vāsaṁ dadātu kailāse tvaṁ māṁ pālaya sarvadā.
सिंहं दत्त्वा महादेव्यै गरुडं विष्णवे तथा ।
यथा स्तूयान्महेशानि तन्मे निगदतः शृणु ॥२५७॥
यथा स्तूयान्महेशानि तन्मे निगदतः शृणु ॥२५७॥
257. siṁhaṁ dattvā mahādevyai garuḍaṁ viṣṇave tathā ,
yathā stūyānmaheśāni tanme nigadataḥ śṛṇu.
yathā stūyānmaheśāni tanme nigadataḥ śṛṇu.
सुरासुरनियुद्धेषु महाबलपराक्रमः ।
देवानां जयदो भीमो दनुजानां विनाशकृत् ॥२५८॥
देवानां जयदो भीमो दनुजानां विनाशकृत् ॥२५८॥
258. surāsuraniyuddheṣu mahābalaparākramaḥ ,
devānāṁ jayado bhīmo danujānāṁ vināśakṛt.
devānāṁ jayado bhīmo danujānāṁ vināśakṛt.
सदा देवीप्रियोऽसि त्वं ब्रह्मविष्णुशिवप्रियः ।
देव्यै समर्पितो भक्त्या जहि शत्रून्नमोऽस्तु ते ॥२५९॥
देव्यै समर्पितो भक्त्या जहि शत्रून्नमोऽस्तु ते ॥२५९॥
259. sadā devīpriyo'si tvaṁ brahmaviṣṇuśivapriyaḥ ,
devyai samarpito bhaktyā jahi śatrūnnamo'stu te.
devyai samarpito bhaktyā jahi śatrūnnamo'stu te.
गरुत्मन् पतगश्रेष्ठ श्रीपतिप्रीतिदायक ।
वज्रचञ्चो तीक्ष्णनख तव पक्षा हिरण्मया ।
नमस्तेऽस्तु खगेन्द्राय पक्षिराज नमोऽस्तु ते ॥२६०॥
वज्रचञ्चो तीक्ष्णनख तव पक्षा हिरण्मया ।
नमस्तेऽस्तु खगेन्द्राय पक्षिराज नमोऽस्तु ते ॥२६०॥
260. garutman patagaśreṣṭha śrīpatiprītidāyaka ,
vajracañco tīkṣṇanakha tava pakṣā hiraṇmayā ,
namaste'stu khagendrāya pakṣirāja namo'stu te.
vajracañco tīkṣṇanakha tava pakṣā hiraṇmayā ,
namaste'stu khagendrāya pakṣirāja namo'stu te.
यथा करपुटेन त्वं संस्थितो विष्णुसन्निधौ ।
तथा मामरिदर्पघ्न विष्णोरग्रे निवासय ॥२६१॥
तथा मामरिदर्पघ्न विष्णोरग्रे निवासय ॥२६१॥
261. yathā karapuṭena tvaṁ saṁsthito viṣṇusannidhau ,
tathā māmaridarpaghna viṣṇoragre nivāsaya.
tathā māmaridarpaghna viṣṇoragre nivāsaya.
त्वयि प्रीते जगन्नाथः
प्रीतः सिद्धिं प्रयच्चति ॥२६२॥
प्रीतः सिद्धिं प्रयच्चति ॥२६२॥
262. tvayi prīte jagannāthaḥ
prītaḥ siddhiṁ prayaccati.
prītaḥ siddhiṁ prayaccati.
देवाय दत्तद्रव्याणां दद्याद्देवाय दक्षिणाम् ।
तथा कर्मफलञ्चापि भक्त्या तस्मै समर्पयेत् ।
नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैः सामात्यः सहबान्धवः ॥२६३॥
तथा कर्मफलञ्चापि भक्त्या तस्मै समर्पयेत् ।
नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैः सामात्यः सहबान्धवः ॥२६३॥
263. devāya dattadravyāṇāṁ dadyāddevāya dakṣiṇām ,
tathā karmaphalañcāpi bhaktyā tasmai samarpayet ,
nṛtyairgītaiśca vāditraiḥ sāmātyaḥ sahabāndhavaḥ.
tathā karmaphalañcāpi bhaktyā tasmai samarpayet ,
nṛtyairgītaiśca vāditraiḥ sāmātyaḥ sahabāndhavaḥ.
वेश्मप्रदक्षिणं कृत्वा
देवं नत्वाऽशयेद्द्विजान् ॥२६४॥
देवं नत्वाऽशयेद्द्विजान् ॥२६४॥
264. veśmapradakṣiṇaṁ kṛtvā
devaṁ natvā'śayeddvijān.
devaṁ natvā'śayeddvijān.
देवागारप्रतिष्ठायां य एष कथितः क्रमः ।
आरामसेतुसंक्रामशाखिनामीरितोऽपि सः ॥२६५॥
आरामसेतुसंक्रामशाखिनामीरितोऽपि सः ॥२६५॥
265. devāgārapratiṣṭhāyāṁ ya eṣa kathitaḥ kramaḥ ,
ārāmasetusaṁkrāmaśākhināmīrito'pi saḥ.
ārāmasetusaṁkrāmaśākhināmīrito'pi saḥ.
विशेषेणाऽत्र कृत्येषु पूज्यो विष्णुः सनातनः ।
पूजाहोमौ तथा सर्वं गृहदानविधानवत् ॥२६६॥
पूजाहोमौ तथा सर्वं गृहदानविधानवत् ॥२६६॥
266. viśeṣeṇā'tra kṛtyeṣu pūjyo viṣṇuḥ sanātanaḥ ,
pūjāhomau tathā sarvaṁ gṛhadānavidhānavat.
pūjāhomau tathā sarvaṁ gṛhadānavidhānavat.
अप्रतिष्ठितदेवाय नैव दद्यात् गृहादिकम् ।
अर्च्याऽप्रतिष्ठिते देवे पूजादानं विधीयते ॥२६७॥
अर्च्याऽप्रतिष्ठिते देवे पूजादानं विधीयते ॥२६७॥
267. apratiṣṭhitadevāya naiva dadyāt gṛhādikam ,
arcyā'pratiṣṭhite deve pūjādānaṁ vidhīyate.
arcyā'pratiṣṭhite deve pūjādānaṁ vidhīyate.
अथ तत्र श्रीमदाद्याप्रतिष्ठाक्रम उच्यते ।
येन प्रतिष्ठिता देवी तूर्णं यच्चति वाञ्चितम् ॥२६८॥
येन प्रतिष्ठिता देवी तूर्णं यच्चति वाञ्चितम् ॥२६८॥
268. atha tatra śrīmadādyāpratiṣṭhākrama ucyate ,
yena pratiṣṭhitā devī tūrṇaṁ yaccati vāñcitam.
yena pratiṣṭhitā devī tūrṇaṁ yaccati vāñcitam.
तद्दिने साधकः प्रातः स्नातः शुचिरुदङ्मुखः ।
संकल्पं विधिवत् कृत्वा यजेद्वास्त्वीश्वरं ततः ॥२६९॥
संकल्पं विधिवत् कृत्वा यजेद्वास्त्वीश्वरं ततः ॥२६९॥
269. taddine sādhakaḥ prātaḥ snātaḥ śucirudaṅmukhaḥ ,
saṁkalpaṁ vidhivat kṛtvā yajedvāstvīśvaraṁ tataḥ.
saṁkalpaṁ vidhivat kṛtvā yajedvāstvīśvaraṁ tataḥ.
ग्रहदिक्पतिहेरम्बाद्यर्चनं पितृकर्म च ।
विधाय साधकैर्विप्रैः प्रतिमासन्निधिं व्रजेत् ॥२७०॥
विधाय साधकैर्विप्रैः प्रतिमासन्निधिं व्रजेत् ॥२७०॥
270. grahadikpatiherambādyarcanaṁ pitṛkarma ca ,
vidhāya sādhakairvipraiḥ pratimāsannidhiṁ vrajet.
vidhāya sādhakairvipraiḥ pratimāsannidhiṁ vrajet.
प्रतिष्ठितगृहे यद्वा कुत्रचित् शोभनस्थले ।
आनीयाऽर्चामर्चयित्वा स्नापयेत् साधकोत्तमः ॥२७१॥
आनीयाऽर्चामर्चयित्वा स्नापयेत् साधकोत्तमः ॥२७१॥
271. pratiṣṭhitagṛhe yadvā kutracit śobhanasthale ,
ānīyā'rcāmarcayitvā snāpayet sādhakottamaḥ.
ānīyā'rcāmarcayitvā snāpayet sādhakottamaḥ.
भस्मना प्रथमं स्नानं ततो वल्मीकमृत्स्नया ।
वराहदन्तिदन्तोत्थमृत्तिकाभिस्ततः परम् ।
वेश्याद्वारमृदा चापि प्रद्युम्नहृदजातया ॥२७२॥
वराहदन्तिदन्तोत्थमृत्तिकाभिस्ततः परम् ।
वेश्याद्वारमृदा चापि प्रद्युम्नहृदजातया ॥२७२॥
272. bhasmanā prathamaṁ snānaṁ tato valmīkamṛtsnayā ,
varāhadantidantotthamṛttikābhistataḥ param ,
veśyādvāramṛdā cāpi pradyumnahṛdajātayā.
varāhadantidantotthamṛttikābhistataḥ param ,
veśyādvāramṛdā cāpi pradyumnahṛdajātayā.
ततः पञ्चकषायेण पञ्चपुष्पैस्त्रिपत्रकैः ।
कारयित्वा गन्धतैलैः स्नापयेत् प्रतिमां सुधीः ॥२७३॥
कारयित्वा गन्धतैलैः स्नापयेत् प्रतिमां सुधीः ॥२७३॥
273. tataḥ pañcakaṣāyeṇa pañcapuṣpaistripatrakaiḥ ,
kārayitvā gandhatailaiḥ snāpayet pratimāṁ sudhīḥ.
kārayitvā gandhatailaiḥ snāpayet pratimāṁ sudhīḥ.
वाट्यालबदरीजम्बुवकुलाः शाल्मलिस्तथा ।
एते निगदिताः स्नाने कषायाः पञ्च भूरुहाः ॥२७४॥
एते निगदिताः स्नाने कषायाः पञ्च भूरुहाः ॥२७४॥
274. vāṭyālabadarījambuvakulāḥ śālmalistathā ,
ete nigaditāḥ snāne kaṣāyāḥ pañca bhūruhāḥ.
ete nigaditāḥ snāne kaṣāyāḥ pañca bhūruhāḥ.
करवीरं तथा जातीचम्पकं सरसीरुहम् ।
पाटलीकुसुमञ्चापि पञ्चपुष्पं प्रकीर्तितम् ॥२७५॥
पाटलीकुसुमञ्चापि पञ्चपुष्पं प्रकीर्तितम् ॥२७५॥
275. karavīraṁ tathā jātīcampakaṁ sarasīruham ,
pāṭalīkusumañcāpi pañcapuṣpaṁ prakīrtitam.
pāṭalīkusumañcāpi pañcapuṣpaṁ prakīrtitam.
वर्वरातुलसीबिल्वं
पत्रत्रयमुदाहृतम् ॥२७६॥
पत्रत्रयमुदाहृतम् ॥२७६॥
276. varvarātulasībilvaṁ
patratrayamudāhṛtam.
patratrayamudāhṛtam.
एतेषु प्रोक्तद्रव्येषु जलयोगो विधीयते ।
पञ्चामृते गन्धतैले तोययोगं विवर्जयेत् ॥२७७॥
पञ्चामृते गन्धतैले तोययोगं विवर्जयेत् ॥२७७॥
277. eteṣu proktadravyeṣu jalayogo vidhīyate ,
pañcāmṛte gandhataile toyayogaṁ vivarjayet.
pañcāmṛte gandhataile toyayogaṁ vivarjayet.
सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं मूलमुच्चरन् ।
एतद्द्रव्यस्य तोयेन स्नापयामि नमो वदेत् ॥२७८॥
एतद्द्रव्यस्य तोयेन स्नापयामि नमो वदेत् ॥२७८॥
278. savyāhṛtiṁ sapraṇavāṁ gāyatrīṁ mūlamuccaran ,
etaddravyasya toyena snāpayāmi namo vadet.
etaddravyasya toyena snāpayāmi namo vadet.
ततः प्रागुक्तविधिना दुग्धाद्यैरष्टभिर्घटैः ।
कवोष्णसलिलैश्चापि स्नापयेत् प्रतिमां बुधः ॥२७९॥
कवोष्णसलिलैश्चापि स्नापयेत् प्रतिमां बुधः ॥२७९॥
279. tataḥ prāguktavidhinā dugdhādyairaṣṭabhirghaṭaiḥ ,
kavoṣṇasalilaiścāpi snāpayet pratimāṁ budhaḥ.
kavoṣṇasalilaiścāpi snāpayet pratimāṁ budhaḥ.
सितगोधूमचूर्णेन तिलकल्केन वा शिवाम् ।
शालीतण्डुलचूर्णेन मार्जयित्वा विरुक्षयेत् ॥२८०॥
शालीतण्डुलचूर्णेन मार्जयित्वा विरुक्षयेत् ॥२८०॥
280. sitagodhūmacūrṇena tilakalkena vā śivām ,
śālītaṇḍulacūrṇena mārjayitvā virukṣayet.
śālītaṇḍulacūrṇena mārjayitvā virukṣayet.
तीर्थाम्भसामष्टघटैः स्नापयित्वा सुवाससा ।
सम्मार्जिताङ्गीं प्रतिमां पूजास्थानं समानयेत् ॥२८१॥
सम्मार्जिताङ्गीं प्रतिमां पूजास्थानं समानयेत् ॥२८१॥
281. tīrthāmbhasāmaṣṭaghaṭaiḥ snāpayitvā suvāsasā ,
sammārjitāṅgīṁ pratimāṁ pūjāsthānaṁ samānayet.
sammārjitāṅgīṁ pratimāṁ pūjāsthānaṁ samānayet.
अशक्तौ शुद्धतोयानां पञ्चविंशतिसंख्यकैः ।
कलशैः स्नापयेदर्चां भक्त्या साधकसत्तमः ॥२८२॥
कलशैः स्नापयेदर्चां भक्त्या साधकसत्तमः ॥२८२॥
282. aśaktau śuddhatoyānāṁ pañcaviṁśatisaṁkhyakaiḥ ,
kalaśaiḥ snāpayedarcāṁ bhaktyā sādhakasattamaḥ.
kalaśaiḥ snāpayedarcāṁ bhaktyā sādhakasattamaḥ.
स्नाने स्नाने महादेव्याः शक्त्या पूजनमाचरेत् ।
ततो निवेश्य प्रतिमामासने सुपरिष्कृते ।
पाद्यार्घ्याद्यैरर्चयित्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥२८३॥
ततो निवेश्य प्रतिमामासने सुपरिष्कृते ।
पाद्यार्घ्याद्यैरर्चयित्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥२८३॥
283. snāne snāne mahādevyāḥ śaktyā pūjanamācaret ,
tato niveśya pratimāmāsane supariṣkṛte ,
pādyārghyādyairarcayitvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
tato niveśya pratimāmāsane supariṣkṛte ,
pādyārghyādyairarcayitvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
नमस्ते प्रतिमे तुभ्यं विश्वकर्मविनिर्मिते ।
नमस्ते देवतावासे भक्ताभीष्टप्रदे नमः ॥२८५॥
नमस्ते देवतावासे भक्ताभीष्टप्रदे नमः ॥२८५॥
285. namaste pratime tubhyaṁ viśvakarmavinirmite ,
namaste devatāvāse bhaktābhīṣṭaprade namaḥ.
namaste devatāvāse bhaktābhīṣṭaprade namaḥ.
त्वयि सम्पूजयाम्याद्यां परमेशीं परात्पराम् ।
शिल्पदोषावशिष्टाङ्गं सम्पन्नं कुरु ते नमः ॥२८६॥
शिल्पदोषावशिष्टाङ्गं सम्पन्नं कुरु ते नमः ॥२८६॥
286. tvayi sampūjayāmyādyāṁ parameśīṁ parātparām ,
śilpadoṣāvaśiṣṭāṅgaṁ sampannaṁ kuru te namaḥ.
śilpadoṣāvaśiṣṭāṅgaṁ sampannaṁ kuru te namaḥ.
ततस्तत्प्रतिमामूर्ध्नि पाणिं विन्यस्य वाग्यतः ।
अष्टोत्तरशतं मूलं जप्त्वा गात्राणि संस्पृशेत् ॥२८७॥
अष्टोत्तरशतं मूलं जप्त्वा गात्राणि संस्पृशेत् ॥२८७॥
287. tatastatpratimāmūrdhni pāṇiṁ vinyasya vāgyataḥ ,
aṣṭottaraśataṁ mūlaṁ japtvā gātrāṇi saṁspṛśet.
aṣṭottaraśataṁ mūlaṁ japtvā gātrāṇi saṁspṛśet.
षडङ्गमातृकान्यासं प्रतिमाङ्गे प्रविन्यसन् ।
षड्दीर्घभाजा मूलेन षडङ्गन्यासमाचरेत् ॥२८८॥
षड्दीर्घभाजा मूलेन षडङ्गन्यासमाचरेत् ॥२८८॥
288. ṣaḍaṅgamātṛkānyāsaṁ pratimāṅge pravinyasan ,
ṣaḍdīrghabhājā mūlena ṣaḍaṅganyāsamācaret.
ṣaḍdīrghabhājā mūlena ṣaḍaṅganyāsamācaret.
तारमायारमाद्यैश्च नमोऽन्तैर्बिन्दुसंयुतैः ।
अष्टवर्गैर्देवताङ्गे वर्णन्यासं प्रकल्पयेत् ॥२८९॥
अष्टवर्गैर्देवताङ्गे वर्णन्यासं प्रकल्पयेत् ॥२८९॥
289. tāramāyāramādyaiśca namo'ntairbindusaṁyutaiḥ ,
aṣṭavargairdevatāṅge varṇanyāsaṁ prakalpayet.
aṣṭavargairdevatāṅge varṇanyāsaṁ prakalpayet.
मुखे स्वरान् कवर्गञ्च कण्ठदेशे न्यसेत् बुधः ।
चवर्गमुदरे दक्षबाहौ टाद्यक्षराणि च ॥२९०॥
चवर्गमुदरे दक्षबाहौ टाद्यक्षराणि च ॥२९०॥
290. mukhe svarān kavargañca kaṇṭhadeśe nyaset budhaḥ ,
cavargamudare dakṣabāhau ṭādyakṣarāṇi ca.
cavargamudare dakṣabāhau ṭādyakṣarāṇi ca.
तवर्गञ्च वामबाहौ दक्षवामोरुयुग्मयोः ।
पवर्गञ्च यवर्गञ्च शवर्गं मस्तके न्यसेत् ॥२९१॥
पवर्गञ्च यवर्गञ्च शवर्गं मस्तके न्यसेत् ॥२९१॥
291. tavargañca vāmabāhau dakṣavāmoruyugmayoḥ ,
pavargañca yavargañca śavargaṁ mastake nyaset.
pavargañca yavargañca śavargaṁ mastake nyaset.
वर्णन्यासं विधायेत्थं
तत्त्वन्यासं समाचरेत् ॥२९२॥
तत्त्वन्यासं समाचरेत् ॥२९२॥
292. varṇanyāsaṁ vidhāyetthaṁ
tattvanyāsaṁ samācaret.
tattvanyāsaṁ samācaret.
पादयोः पृथिवीतत्त्वं तोयतत्त्वञ्च लिङ्गके ।
तेजस्तत्त्वं नाभिदेशे वायुतत्त्वं हृदम्बुजे ॥२९३॥
तेजस्तत्त्वं नाभिदेशे वायुतत्त्वं हृदम्बुजे ॥२९३॥
293. pādayoḥ pṛthivītattvaṁ toyatattvañca liṅgake ,
tejastattvaṁ nābhideśe vāyutattvaṁ hṛdambuje.
tejastattvaṁ nābhideśe vāyutattvaṁ hṛdambuje.
आस्ये गगनतत्त्वञ्च चक्षुषो रूपतत्त्वकम् ।
घ्राणयोर्गन्धतत्त्वञ्च शब्दतत्त्वं श्रुतिद्वये ॥२९४॥
घ्राणयोर्गन्धतत्त्वञ्च शब्दतत्त्वं श्रुतिद्वये ॥२९४॥
294. āsye gaganatattvañca cakṣuṣo rūpatattvakam ,
ghrāṇayorgandhatattvañca śabdatattvaṁ śrutidvaye.
ghrāṇayorgandhatattvañca śabdatattvaṁ śrutidvaye.
जिह्वायां रसतत्त्वञ्च स्पर्शतत्त्वं त्वचि न्यसेत् ।
मनस्तत्त्वं भ्रुवोर्मध्ये सहस्रदलपङ्कजे ॥२९५॥
मनस्तत्त्वं भ्रुवोर्मध्ये सहस्रदलपङ्कजे ॥२९५॥
295. jihvāyāṁ rasatattvañca sparśatattvaṁ tvaci nyaset ,
manastattvaṁ bhruvormadhye sahasradalapaṅkaje.
manastattvaṁ bhruvormadhye sahasradalapaṅkaje.
शिवतत्त्वं ज्ञानतत्त्वं परतत्त्वं तथोरसि ।
जीवप्रकृतितत्त्वे च विन्यसेत् साधकाग्रणीः ।
महत्तत्त्वमहङ्कारतत्त्वं सर्वाङ्गके क्रमात् ॥२९६॥
जीवप्रकृतितत्त्वे च विन्यसेत् साधकाग्रणीः ।
महत्तत्त्वमहङ्कारतत्त्वं सर्वाङ्गके क्रमात् ॥२९६॥
296. śivatattvaṁ jñānatattvaṁ paratattvaṁ tathorasi ,
jīvaprakṛtitattve ca vinyaset sādhakāgraṇīḥ ,
mahattattvamahaṅkāratattvaṁ sarvāṅgake kramāt.
jīvaprakṛtitattve ca vinyaset sādhakāgraṇīḥ ,
mahattattvamahaṅkāratattvaṁ sarvāṅgake kramāt.
तारमायामाद्येन ङे
नमोऽन्तेन विन्यसेत् ॥२९७॥
नमोऽन्तेन विन्यसेत् ॥२९७॥
297. tāramāyāmādyena ṅe
namo'ntena vinyaset.
namo'ntena vinyaset.
सबिन्दुमातृकावर्णपुटितं मूलमुच्चरन् ।
नमोऽन्तं मातृकास्थाने मन्त्रन्यासं प्रयोजयेत् ॥२९८॥
नमोऽन्तं मातृकास्थाने मन्त्रन्यासं प्रयोजयेत् ॥२९८॥
298. sabindumātṛkāvarṇapuṭitaṁ mūlamuccaran ,
namo'ntaṁ mātṛkāsthāne mantranyāsaṁ prayojayet.
namo'ntaṁ mātṛkāsthāne mantranyāsaṁ prayojayet.
सर्वयज्ञमयं तेजः सर्वभूतमयं वपुः ।
इयं ते कल्पिता मूर्तिरत्र त्वां स्थापयाम्यहम् ॥२९९॥
इयं ते कल्पिता मूर्तिरत्र त्वां स्थापयाम्यहम् ॥२९९॥
299. sarvayajñamayaṁ tejaḥ sarvabhūtamayaṁ vapuḥ ,
iyaṁ te kalpitā mūrtiratra tvāṁ sthāpayāmyaham.
iyaṁ te kalpitā mūrtiratra tvāṁ sthāpayāmyaham.
ततः पूजाविधानेन ध्यानमावाहनादिकम् ।
प्राणप्रतिष्ठां सम्पाद्य पूजयेत् परदेवताम् ॥३००॥
प्राणप्रतिष्ठां सम्पाद्य पूजयेत् परदेवताम् ॥३००॥
300. tataḥ pūjāvidhānena dhyānamāvāhanādikam ,
prāṇapratiṣṭhāṁ sampādya pūjayet paradevatām.
prāṇapratiṣṭhāṁ sampādya pūjayet paradevatām.
देवगेहप्रदाने तु ये ये मन्त्राः समीरिताः ।
त एवात्र प्रयोक्तव्या मन्त्रलिङ्गेन पूजने ॥३०१॥
त एवात्र प्रयोक्तव्या मन्त्रलिङ्गेन पूजने ॥३०१॥
301. devagehapradāne tu ye ye mantrāḥ samīritāḥ ,
ta evātra prayoktavyā mantraliṅgena pūjane.
ta evātra prayoktavyā mantraliṅgena pūjane.
विधिवत् संस्कृते वह्नावर्चितेभ्योऽर्पिताहुतिः ।
आवाह्य देवीं सम्पूज्य जातकर्माणि साधयेत् ॥३०२॥
आवाह्य देवीं सम्पूज्य जातकर्माणि साधयेत् ॥३०२॥
302. vidhivat saṁskṛte vahnāvarcitebhyo'rpitāhutiḥ ,
āvāhya devīṁ sampūjya jātakarmāṇi sādhayet.
āvāhya devīṁ sampūjya jātakarmāṇi sādhayet.
जातनाम्नी निष्क्रमणमन्नप्राशनमेव च ।
चूडोपनयनं चैते षट्संस्काराः शिवोदिताः ॥३०३॥
चूडोपनयनं चैते षट्संस्काराः शिवोदिताः ॥३०३॥
303. jātanāmnī niṣkramaṇamannaprāśanameva ca ,
cūḍopanayanaṁ caite ṣaṭsaṁskārāḥ śivoditāḥ.
cūḍopanayanaṁ caite ṣaṭsaṁskārāḥ śivoditāḥ.
प्रणवं व्याहृतिं चैव गायत्रीं मूलमन्त्रकम् ।
सामन्त्रणाभिधानं ते जातकर्मादि नाम च ॥३०४॥
सामन्त्रणाभिधानं ते जातकर्मादि नाम च ॥३०४॥
304. praṇavaṁ vyāhṛtiṁ caiva gāyatrīṁ mūlamantrakam ,
sāmantraṇābhidhānaṁ te jātakarmādi nāma ca.
sāmantraṇābhidhānaṁ te jātakarmādi nāma ca.
सम्पादयाम्यग्निकान्तां समुच्चार्य विधानवित् ।
पञ्चपञ्चाहुतीर्दद्यात् प्रतिसंस्कारकर्मणि ॥३०५॥
पञ्चपञ्चाहुतीर्दद्यात् प्रतिसंस्कारकर्मणि ॥३०५॥
305. sampādayāmyagnikāntāṁ samuccārya vidhānavit ,
pañcapañcāhutīrdadyāt pratisaṁskārakarmaṇi.
pañcapañcāhutīrdadyāt pratisaṁskārakarmaṇi.
दत्तनाम्नाऽहुतिशतं मूलोच्चारणपूर्वकम् ।
देव्यै दत्त्वाऽहुतेरंशं प्रतिमामूर्ध्नि निःक्षिपेत् ॥३०६॥
देव्यै दत्त्वाऽहुतेरंशं प्रतिमामूर्ध्नि निःक्षिपेत् ॥३०६॥
306. dattanāmnā'hutiśataṁ mūloccāraṇapūrvakam ,
devyai dattvā'huteraṁśaṁ pratimāmūrdhni niḥkṣipet.
devyai dattvā'huteraṁśaṁ pratimāmūrdhni niḥkṣipet.
प्रायश्चित्तादिभिः शेषं कर्म सम्पादयन् सुधीः ।
भोजयेत् साधकान् विप्रान् दीनानाथांश्च तोषयेत् ॥३०७॥
भोजयेत् साधकान् विप्रान् दीनानाथांश्च तोषयेत् ॥३०७॥
307. prāyaścittādibhiḥ śeṣaṁ karma sampādayan sudhīḥ ,
bhojayet sādhakān viprān dīnānāthāṁśca toṣayet.
bhojayet sādhakān viprān dīnānāthāṁśca toṣayet.
उक्तकर्मस्वशक्तश्चेत् पाथसां सप्तभिर्घटैः ।
स्नापयित्वाऽर्चयन् शक्त्या श्रावयेन्नाम देवताम् ॥३०८॥
स्नापयित्वाऽर्चयन् शक्त्या श्रावयेन्नाम देवताम् ॥३०८॥
308. uktakarmasvaśaktaścet pāthasāṁ saptabhirghaṭaiḥ ,
snāpayitvā'rcayan śaktyā śrāvayennāma devatām.
snāpayitvā'rcayan śaktyā śrāvayennāma devatām.
इति ते श्रीमदाद्यायाः प्रतिष्ठा कथिता प्रिये ।
एवं दुर्गादिविद्यानां महेशादिदिवौकसाम् ॥३०९॥
एवं दुर्गादिविद्यानां महेशादिदिवौकसाम् ॥३०९॥
309. iti te śrīmadādyāyāḥ pratiṣṭhā kathitā priye ,
evaṁ durgādividyānāṁ maheśādidivaukasām.
evaṁ durgādividyānāṁ maheśādidivaukasām.
Links to all chapters:
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13 (current chapter)
Chapter 14