Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महानिर्वाण-तन्त्रम्       mahānirvāṇa-tantram - chapter-13

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
इति निगदितवन्तं देवदेवं महेशं निखिलनिगमसारं स्वर्गमोक्षैकबीजम् ।
कलिमलकलितानां पावनैकान्तचित्ता त्रिभुवनजनमाता पार्वती प्राद्द भक्त्या ॥१॥
1. iti nigaditavantaṁ devadevaṁ maheśaṁ nikhilanigamasāraṁ svargamokṣaikabījam ,
kalimalakalitānāṁ pāvanaikāntacittā tribhuvanajanamātā pārvatī prādda bhaktyā.
1. iti nigaditavantaṃ devadevaṃ maheśaṃ
nikhilnigamasāraṃ svargamokṣaikabījam
kalimalakalitānāṃ pāvanaikāntacittā
tribhuvanajanamātā pārvatī prādāt bhaktyā
1. iti devadevaṃ maheśaṃ nikhilnigamasāraṃ
svargamokṣaikabījam nigaditavantaṃ
tribhuvanajanamātā pārvatī kalimalakalitānāṃ
pāvanaikāntacittā bhaktyā prādāt
1. Thus, to the divine god and great lord, who is the essence of all the Vedas and the sole seed of heaven and liberation, who had spoken thus, the mother of the three worlds, Pārvatī, whose mind is exclusively purified and devoted to purifying those stained by the impurities of the Kali age, replied with devotion.
महद्योनेरादिशक्तेर्महाकाल्या महाद्युतेः ।
सूक्ष्मातिसूक्ष्मभूतायाः कथं रूपनिरूपणम् ॥२॥
2. mahadyonerādiśaktermahākālyā mahādyuteḥ ,
sūkṣmātisūkṣmabhūtāyāḥ kathaṁ rūpanirūpaṇam.
2. mahadyoner ādiśakter mahākālyā mahādyuteḥ
sūkṣmātisūkṣmabhūtāyāḥ kathaṃ rūpanirūpaṇam
2. mahadyoneḥ ādiśakteḥ mahākālyāḥ mahādyuteḥ
sūkṣmātisūkṣmabhūtāyāḥ rūpasya nirūpaṇaṃ kathaṃ syāt
2. How can there be a description of the form of the supreme source, the primordial power, Mahākālī, of supreme splendor, who is subtler than the subtlest elements?
रूपं प्रकृतिकार्याणां सा तु साक्षात् परात्परा ।
एतन्मे संशयं देव विशेषाच्चेत्तुमर्हसि ॥३॥
3. rūpaṁ prakṛtikāryāṇāṁ sā tu sākṣāt parātparā ,
etanme saṁśayaṁ deva viśeṣāccettumarhasi.
3. rūpaṃ prakṛtikāryāṇāṃ sā tu sākṣāt parātparā
etat me saṃśayaṃ deva viśeṣāt chettum arhasi
3. deva sā tu parātparā prakṛtikāryāṇāṃ rūpaṃ sākṣāt,
etat me saṃśayaṃ viśeṣāt chettum arhasi
3. O divine lord, she indeed is the supreme absolute, beyond the beyond, and the direct form of the products of nature - please completely dispel this doubt of mine.
उपासकानां कार्याय पुरैव कथितं प्रिये ।
गुणक्रियानुसारेण रूपं देव्याः प्रकल्पितम् ॥४॥
4. upāsakānāṁ kāryāya puraiva kathitaṁ priye ,
guṇakriyānusāreṇa rūpaṁ devyāḥ prakalpitam.
4. upāsakānāṃ kāryāya purā eva kathitaṃ priye
guṇakriyānusāreṇa rūpaṃ devyāḥ kalpanam
4. priye purā eva upāsakānāṃ kāryāya
guṇakriyānusāreṇa devyāḥ rūpaṃ kathitaṃ kalpitam ca
4. O dear one, for the sake of devotees, the form of the goddess according to her qualities and actions has already been declared.
श्वेतपीतादिको वर्णो यथा कृष्णे विलीयते ।
प्रविशन्ति तथा काल्यां सर्वभूतानि शैलजे ॥५॥
5. śvetapītādiko varṇo yathā kṛṣṇe vilīyate ,
praviśanti tathā kālyāṁ sarvabhūtāni śailaje.
5. śveta-pītādiko varṇo yathā kṛṣṇe vilīyate
praviśanti tathā kālyāṃ sarva-bhūtāni śailaje
5. śailaje yathā śveta-pītādikaḥ varṇaḥ kṛṣṇe
vilīyate tathā sarva-bhūtāni kālyāṃ praviśanti
5. O daughter of the mountain, just as white, yellow, and other colors dissolve into black, similarly all beings enter into Kālī.
अतस्तस्याः कालशक्तेर्निर्गुणाया निराकृतेः ।
हितायाः प्राप्तयोगानां वर्णः कृष्णो निरूपितः ॥६॥
6. atastasyāḥ kālaśakternirguṇāyā nirākṛteḥ ,
hitāyāḥ prāptayogānāṁ varṇaḥ kṛṣṇo nirūpitaḥ.
6. atas tasyāḥ kāla-śakter nirguṇāyā nirākṛteḥ
hitāyāḥ prāpta-yogānāṃ varṇaḥ kṛṣṇo nirūpitaḥ
6. ataḥ nirguṇāyāḥ nirākṛteḥ tasyāḥ kāla-śaktea
prāpta-yogānāṃ hitāyāḥ kṛṣṇaḥ varṇaḥ nirūpitaḥ
6. Therefore, for that power of time, who is beyond qualities, formless, and beneficial to those who have attained yoga, the black color has been described.
नित्यायाः कालरूपाया अव्ययायाः शिवात्मनः ।
अमृतत्वाल्ललाटेऽस्याः शशिचिह्नं निरूपितम् ॥७॥
7. nityāyāḥ kālarūpāyā avyayāyāḥ śivātmanaḥ ,
amṛtatvāllalāṭe'syāḥ śaśicihnaṁ nirūpitam.
7. nityāyāḥ kālarūpāyā avyayāyāḥ śivātmanaḥ
amṛtatvāt lalāṭe asyāḥ śaśicihnaṃ nirūpitam
7. nityāyāḥ kālarūpāyā avyayāyāḥ śivātmanaḥ
amṛtatvāt asyāḥ lalāṭe śaśicihnaṃ nirūpitam
7. Because she is eternal, is the form of time, is imperishable, is the nature of auspiciousness, and possesses immortality, the mark of the moon has been ascribed to her forehead.
शशिसूर्याग्निभिर्नित्यैरखिलं कालिकं जगत् ।
सम्पश्यति यतस्तस्मात् कल्पितं नयनत्रयम् ॥८॥
8. śaśisūryāgnibhirnityairakhilaṁ kālikaṁ jagat ,
sampaśyati yatastasmāt kalpitaṁ nayanatrayam.
8. śaśisūryāgnibhiḥ nityaiḥ akhilaṃ kālikaṃ jagat
sampaśyati yataḥ tasmāt kalpitam nayanatrayam
8. yataḥ akhilaṃ kālikaṃ jagat nityaiḥ śaśisūryāgnibhiḥ
sampaśyati tasmāt nayanatrayam kalpitam
8. Because the entire universe belonging to Kālī beholds everything through the eternal sun, moon, and fire, therefore her three eyes have been conceived.
ग्रसनात् सर्वसत्त्वानां कालदन्तेन चर्वणात् ।
तद्रक्तसङ्घो देवेश्याः वासोरूपेण भाषितम् ॥९॥
9. grasanāt sarvasattvānāṁ kāladantena carvaṇāt ,
tadraktasaṅgho deveśyāḥ vāsorūpeṇa bhāṣitam.
9. grasanāt sarvasattvānāṃ kāladantena carvaṇāt
tatraktasaṅgho deveśyāḥ vāsorūpeṇa bhāṣitam
9. sarvasattvānāṃ grasanāt kāladantena carvaṇāt
ca tatraktasaṅgho deveśyāḥ vāsorūpeṇa bhāṣitam
9. Because of devouring all beings and being chewed by the teeth of time, that collection of blood of the goddess (Devī) is described in the form of a garment.
समये समये जीवरक्षणं विपदः शिवे ।
प्रेरणं स्वस्वकार्येषु वरश्चाभयमीरितम् ॥१०॥
10. samaye samaye jīvarakṣaṇaṁ vipadaḥ śive ,
preraṇaṁ svasvakāryeṣu varaścābhayamīritam.
10. samaye samaye jīvarakṣaṇaṃ vidaḥ śive
preraṇaṃ svasvakāryeṣu varaścaabhayamīritam
10. śive samaye samaye jīvarakṣaṇaṃ vipadaḥ
preraṇaṃ svasvakāryeṣu varaḥ ca abhayam īritam
10. O Śivā, protection of living beings from danger at every moment, urging them on in their respective duties, along with the boon of fearlessness, have been declared.
रजोजनितविश्वानि विष्टभ्य परितिष्ठति ।
अतो हि कथितं भद्रे रक्तपद्मासनस्थिता ॥११॥
11. rajojanitaviśvāni viṣṭabhya paritiṣṭhati ,
ato hi kathitaṁ bhadre raktapadmāsanasthitā.
11. rajojanitaviśvāni viṣṭabhya paritiṣṭhati
ato hi kathitaṃ bhadre raktapadmāsanasthitā
11. bhadre raktapadmāsanasthitā rajojanitaviśvāni
viṣṭabhya paritiṣṭhati ato hi kathitam
11. O auspicious one (bhadre), seated upon a red lotus (raktapadmāsanasthitā), she sustains the worlds born of rajas (rajo-janita-viśvāni viṣṭabhya) and remains present everywhere (paritiṣṭhati), and therefore this has indeed been declared (ato hi kathitam).
क्रीडन्तं कालिकं कालं पीत्वा मोहमयीं सुराम् ।
पश्यन्ती चिन्मयी देवी सर्वसाक्षिस्वरूपिणी ॥१२॥
12. krīḍantaṁ kālikaṁ kālaṁ pītvā mohamayīṁ surām ,
paśyantī cinmayī devī sarvasākṣisvarūpiṇī.
12. krīḍantaṃ kālikaṃ kālaṃ pītvā mohamayīṃ surām
paśyantī cinmayī devī sarvasākṣisvarūpiṇī
12. devī cinmayī sarvasākṣisvarūpiṇī mohamayīṃ
surām pītvā krīḍantam kālikaṃ kālam paśyantī
12. She is the goddess (devī), consisting of consciousness (cinmayī) and embodying the witness of all (sarva-sākṣi-svarūpiṇī), who, having drunk the wine composed of delusion (mohamayīṃ surām), watches time (kālaṃ) in its dark or destructive form (kālikaṃ) as it sports (krīḍantam).
एवं गुणानुसारेण रूपाणि विविधानि च ।
कल्पितानि हितार्थाय भक्तानामल्पमेधसाम् ॥१३॥
13. evaṁ guṇānusāreṇa rūpāṇi vividhāni ca ,
kalpitāni hitārthāya bhaktānāmalpamedhasām.
13. evaṃ guṇa-anusāreṇa rūpāṇi vividāni ca
kalpitāni hita-arthāya bhaktānām alpa-medhasām
13. evam guṇa-anusāreṇa ca vividāni rūpāṇi
alpa-medhasām bhaktānām hita-arthāya kalpitāni
13. In this way, according to the guṇas and in various forms, (these) have been devised for the welfare of devotees of little intellect.
ध्यानं यत् कथितं काल्या जीवनिस्तारहेतवे ।
तस्यानुरूपतो मूर्तिं मृण्मयीं वा शिलामयीम् ॥१४॥
14. dhyānaṁ yat kathitaṁ kālyā jīvanistārahetave ,
tasyānurūpato mūrtiṁ mṛṇmayīṁ vā śilāmayīm.
14. dhyānaṃ yat kathitaṃ kālyā jīva-nistāra-hetave
tasya anurūpataḥ mūrtiṃ mṛṇmayīṃ vā śilāmayīm
14. kālyā jīva-nistāra-hetave yat dhyānam kathitam,
tasya anurūpataḥ mṛṇmayīm vā śilāmayīm mūrtim
14. Whatever meditation on Kālī has been declared for the liberation of living beings, in accordance with that, (one should fashion or worship) an image made of clay or of stone.
दारुधातुमयीं वापि निर्माय यदि साधकः ।
विचित्रभवनं कृत्वा वस्त्रालङ्कारभूषिताम् ।
स्थापयेत्तत्र देवेशीं किं फलं तस्य जायते ॥१५॥
15. dārudhātumayīṁ vāpi nirmāya yadi sādhakaḥ ,
vicitrabhavanaṁ kṛtvā vastrālaṅkārabhūṣitām ,
sthāpayettatra deveśīṁ kiṁ phalaṁ tasya jāyate.
15. dāru-dhātu-mayīṃ vā api nirmāya yadi
sādhakaḥ vicitra-bhavanaṃ kṛtvā
vastra-alaṅkāra-bhūṣitām sthāpayet
tatra deveśīṃ kiṃ phalaṃ tasya jāyate
15. yadi sādhakaḥ dāru-dhātu-mayīṃ vā
api nirmāya vicitra-bhavanaṃ kṛtvā
vastra-alaṅkāra-bhūṣitām deveśīṃ tatra
sthāpayet tasya kiṃ phalaṃ jāyate
15. If a practitioner constructs an image made of wood or metal, prepares a wonderful dwelling, and establishes the goddess there adorned with garments and ornaments, what result is attained by him?
प्रतिष्ठा केन विधिना तस्याः प्रतिकृतेः प्रभो ।
कर्तव्या तदशेषेण कृपया मे प्रकाश्यताम् ॥१६॥
16. pratiṣṭhā kena vidhinā tasyāḥ pratikṛteḥ prabho ,
kartavyā tadaśeṣeṇa kṛpayā me prakāśyatām.
16. pratiṣṭhā kena vidhinā tasyāḥ pratikṛteḥ prabho
kartavyā tad-aśeṣeṇa kṛpayā me prakāśyatām
16. prabho tasyāḥ pratikṛteḥ pratiṣṭhā kena vidhinā
kartavyā tat aśeṣeṇa kṛpayā me prakāśyatām
16. O lord, by what procedure should the consecration of that image be performed? Kindly reveal all of that to me out of compassion.
वापीकूपगृहारामदेवप्रतिकृतेस्तथा ।
प्रतिष्ठा सूचिता पूर्वं गदिता न विशेषतः ॥१७॥
17. vāpīkūpagṛhārāmadevapratikṛtestathā ,
pratiṣṭhā sūcitā pūrvaṁ gaditā na viśeṣataḥ.
17. vāpīkūpagṛhārāmadevapingatikṛetestathā
pratiṣṭhā sūcitā pūrvaṃ gaditā na viśeṣataḥ
17. tathā vāpī-kūpa-gṛhārāma-deva-pratikṛteḥ
pratiṣṭhā pūrvaṃ sūcitā na tu viśeṣataḥ gaditā
17. Similarly, the consecration of stepwells, wells, houses, gardens, and divine images has been indicated previously, but it has not been described in detail.
तद्विधानमपि श्रोतुमिच्चामि त्वन्मुखाम्बुजात् ।
कथ्यतां परमेशान कृपया यदि रोचते ॥१८॥
18. tadvidhānamapi śrotumiccāmi tvanmukhāmbujāt ,
kathyatāṁ parameśāna kṛpayā yadi rocate.
18. tadvidhānamapi śrotumicchāmi tvanmukhāmbujāt
kathyatāṃ parameśāna kṛpayā yadi rocate
18. parameśāna tat-vidhānam api tvat-mukhāmbujāt
śrotum icchāmi yadi kṛpayā rocate tat kathyatām
18. O supreme lord, I wish to hear that procedure too from the lotus of your mouth - if it pleases you, kindly tell it out of compassion.
गुह्यमेतत् परं तत्त्वं यत् पृष्टं परमेश्वरि ।
कथयामि तव स्नेहात् समाहितमनाः शृणु ॥१९॥
19. guhyametat paraṁ tattvaṁ yat pṛṣṭaṁ parameśvari ,
kathayāmi tava snehāt samāhitamanāḥ śṛṇu.
19. guhyam etat paraṃ tattvaṃ yat pṛṣṭam parameśvari
kathayāmi tava snehāt samāhitanamanāḥ śṛṇu
19. parameśvari,
yat guhyam etat paraṃ tattvaṃ pṛṣṭam,
tava snehāt kathayāmi,
samāhitanamanāḥ śṛṇu.
19. O Parameśvarī, because you have asked about this supreme and secret truth, I tell it to you out of love for you. Listen to it with a focused mind.
सकामाश्चैव निष्कामा द्विविधा भुवि मानवाः ।
अकामानां पदं मोक्षः कामिनां फलमुच्यते ॥२०॥
20. sakāmāścaiva niṣkāmā dvividhā bhuvi mānavāḥ ,
akāmānāṁ padaṁ mokṣaḥ kāmināṁ phalamucyate.
20. sakāmāś ca eva niṣkāmā dvividhā bhuvi mānavāḥ
akāmānāṃ padaṃ mokṣaḥ kāmināṃ phalam ucyate
20. bhuvi mānavāḥ sakāmāḥ ca eva niṣkāmāḥ dvividhā (bhavanti).
akāmānāṃ padaṃ mokṣaḥ (ca),
kāmināṃ phalam ucyate.
20. Human beings in this world are of two kinds - those with desires and those without desires. For those without desires, liberation is declared as their state, while for those with desires, a (worldly) fruit is spoken of.
यो यद्देवप्रतिकृतिं प्रतिष्ठापयति प्रिये ।
स तल्लोकमवाप्नोति भोगानपि तदुद्भवान् ॥२१॥
21. yo yaddevapratikṛtiṁ pratiṣṭhāpayati priye ,
sa tallokamavāpnoti bhogānapi tadudbhavān.
21. yaḥ yat devapratikṛtim pratiṣṭhāpayati priye
saḥ tat lokam avāpnoti bhogān api tatudbhavān
21. priye,
yaḥ devapratikṛtim pratiṣṭhāpayati,
saḥ tat lokam avāpnoti,
api tatudbhavān bhogān.
21. O beloved, whoever consecrates an image of a deity attains that very world and also the enjoyments born from it.
मृण्मये प्रतिबिम्बे तु वसेत् कल्पायुतं दिवि ।
दारुपाषाणधातूनां क्रमाद्दशगुणाधिकम् ॥२२॥
22. mṛṇmaye pratibimbe tu vaset kalpāyutaṁ divi ,
dārupāṣāṇadhātūnāṁ kramāddaśaguṇādhikam.
22. mṛṇmaye pratibimbe tu vaset kalpāyutam divi
dārupāṣāṇadhātūnām kramāt daśaguṇādhikam
22. tu mṛṇmaye pratibimbe kalpāyutam divi vaset,
dāru-pāṣāṇa-dhātūnām kramāt daśa-guṇa-adhikam (vaset).
22. In a clay image, one dwells in heaven for ten thousand aeons; for wooden, stone, and metallic images, it is progressively tenfold greater.
तृणकाष्ठादिरचितं ध्वजवाहनसंयुतम् ।
मन्दिरं देवमुद्दिश्य काममुद्दिश्य वा नरः ।
संस्कुर्यादुत्सृजेद्वापि तस्य पुण्यं निशामय ॥२३॥
23. tṛṇakāṣṭhādiracitaṁ dhvajavāhanasaṁyutam ,
mandiraṁ devamuddiśya kāmamuddiśya vā naraḥ ,
saṁskuryādutsṛjedvāpi tasya puṇyaṁ niśāmaya.
23. tṛṇakāṣṭhādiracitam dhvajavāhanasaṃyutam
mandiram devam uddiśya
kāmam uddiśya vā naraḥ saṃskuryāt
utsṛjet vā api tasya puṇyam niśāmaya
23. naraḥ tṛṇakāṣṭhādiracitam dhvajavāhanasaṃyutam mandiram devam uddiśya kāmam uddiśya vā saṃskuryāt utsṛjet vā api,
tasya puṇyam niśāmaya
23. Listen to the merit acquired by a person who constructs or consecrates a temple made of grass, wood, and other materials, adorned with flags and mounts, whether for a deity or for (the fulfillment of) a desire.
तृणादिनिर्मितं गेहं यो दद्यात् परमेश्वरि ।
वर्षकोटिसहस्राणि स वसेद्देववेश्मनि ॥२४॥
24. tṛṇādinirmitaṁ gehaṁ yo dadyāt parameśvari ,
varṣakoṭisahasrāṇi sa vaseddevaveśmani.
24. tṛṇādinirmitam geham yaḥ dadyāt parameśvari
varṣakoṭishasrāṇi saḥ vased devaveśmani
24. parameśvari yaḥ tṛṇādinirmitam geham dadyāt,
saḥ varṣakoṭisahasrāṇi devaveśmani vaset
24. O Parameśvarī, whoever gives a dwelling made of grass and other materials (to a deity), he will dwell in the divine abode for thousands of millions of years.
इष्टकागृहदाने तु तस्माच्चतगुणं फलम् ।
ततोऽयुतगुणं पुण्यं शिलागेहप्रदानतः ॥२५॥
25. iṣṭakāgṛhadāne tu tasmāccataguṇaṁ phalam ,
tato'yutaguṇaṁ puṇyaṁ śilāgehapradānataḥ.
25. iṣṭakāgṛhadāne tu tasmāt caturbhūguṇaṃ phalam
tataḥ ayutaguṇaṃ puṇyaṃ śilāgehapradānataḥ
25. tu iṣṭakāgṛhadāne tasmāt phalam caturguṇaṃ,
tataḥ śilāgehapradānataḥ puṇyam ayutaguṇam
25. Now, the gift of a brick house brings fourfold greater fruit than that, and the gift of a stone house brings ten thousand times more merit.
सेतुसङ्क्रमदाताऽद्ये यमलोकं न पश्यति ।
सुखं सुरालयं प्राप्य मोदते स्वर्निवासिभिः ॥२६॥
26. setusaṅkramadātā'dye yamalokaṁ na paśyati ,
sukhaṁ surālayaṁ prāpya modate svarnivāsibhiḥ.
26. setusaṅkramadātā adye yamalokaṃ na paśyati
sukhaṃ surālayaṃ prāpya modate svarnivāsibhiḥ
26. adye setusaṅkramadātā yamalokam na paśyati,
surālayam sukham prāpya svarnivāsibhiḥ modate
26. One who constructs a bridge or a causeway never sees the realm of Yama; instead, attaining the abode of the gods happily, he rejoices with the dwellers of heaven.
वृक्षारामप्रतिष्ठाता गत्वा त्रिदशमन्दिरम् ।
कल्पपादपवृन्देषु निवसन् दिव्यवेश्मनि ।
भुङ्क्ते मनोरमान् भोगान् मनसो यानभीप्सितान् ॥२७॥
27. vṛkṣārāmapratiṣṭhātā gatvā tridaśamandiram ,
kalpapādapavṛndeṣu nivasan divyaveśmani ,
bhuṅkte manoramān bhogān manaso yānabhīpsitān.
27. vṛkṣārāmapratiṣṭhātā gatvā
tridaśamandiram kalpapādapavṛndeṣu
nivasandivyaveśmani bhuṅkte manoramān
bhogān manaso yān abhīpsitān
27. vṛkṣārāmapratiṣṭhātā tridaśamandiram
gatvā kalpapādapavṛndeṣu
divyaveśmani nivasen manoramān bhogān
manasaḥ yān abhīpsitān bhuṅkte
27. The planter of a grove and the founder of a garden, having gone to the divine abode, living in a heavenly mansion among clusters of wish-fulfilling trees, enjoys delightful pleasures that his mind desires.
प्रीतये सर्वसत्त्वानां ये प्रदद्युर्जलाशयम् ।
विधूतपापास्ते प्राप्य ब्रह्मलोकमनामयम् ।
निवसेयुः शतं वर्षानम्भसां प्रतिशीकरम् ॥२८॥
28. prītaye sarvasattvānāṁ ye pradadyurjalāśayam ,
vidhūtapāpāste prāpya brahmalokamanāmayam ,
nivaseyuḥ śataṁ varṣānambhasāṁ pratiśīkaram.
28. prītaye sarvasattvānāṃ ye pradadyur
jaśāśayam vidhūtāpāpās te prāpya
brahmalokam anāmayam nivaseyur
śataṃ varṣān ambhasāṃ pratiśīkaram
28. ye sarvasattvānām prītaye jalāśayam
pradadyuḥ vidhūtāpāpāḥ te anāmayam
brahmalokam prāpya ambhasām
pratiśīkaram śatam varṣāṇi nivaseyuḥ
28. Those who gift a water reservoir for the delight of all beings, having washed away their sins and attained the auspicious Brahmaloka, dwell there for as many hundreds of years as there are drops of water in it.
यो दद्याद्वाहनं देवि देवताप्रीतिकारकम् ।
स तेन रक्षितो नित्यं तल्लोके निवसेच्चिरम् ॥२९॥
29. yo dadyādvāhanaṁ devi devatāprītikārakam ,
sa tena rakṣito nityaṁ talloke nivasecciram.
29. yaḥ dadyāt vāhanam devi devatāprītikārakam sa
tena rakṣitaḥ nityam tat loke nivasēt ciram
29. devi,
yaḥ devatāprītikārakam vāhanam dadyāt,
saḥ tena nityam rakṣitaḥ tat loke ciram niveset
29. O Devī, whoever gives a vehicle intended for the delight of a deity is constantly protected by it and dwells in that world for a long time.
मृण्मये वाहने दत्ते यत् फलं जायते भुवि ।
दारुजे तद्दशगुणं शिलाजे तद्दशाधिकम् ॥३०॥
30. mṛṇmaye vāhane datte yat phalaṁ jāyate bhuvi ,
dāruje taddaśaguṇaṁ śilāje taddaśādhikam.
30. mṛṇmaye vāhane datte yat phalam jāyate bhuvi
dāruje tat daśaguṇam śilāje tat daśādhikam
30. mṛṇmaye vāhane datte bhuvi yat phalam jāyate,
dāruje tat daśaguṇam,
śilāje tat daśādhikam
30. When a clay vehicle is given, the fruit that arises on earth is tenfold greater for a wooden one, and ten times greater still for one made of stone.
रिन्तिका कांस्यताम्रादिनिर्मिते देववाहने ।
दत्ते फलमवाप्नोति क्रमात् शतगुणाधिकम् ॥३१॥
31. rintikā kāṁsyatāmrādinirmite devavāhane ,
datte phalamavāpnoti kramāt śataguṇādhikam.
31. raupyika kāṃsyatāmrādinirmite devavāhane
datte phalam avāpnoti kramāt śataguṇādhikam
31. devavāhane raupyika kāṃsyatāmrādinirmite
datte kramāt śataguṇādhikam phalam avāpnoti
31. When a silver, bronze, copper, or otherwise manufactured vehicle for a deity is given, one obtains progressively a hundredfold greater fruit.
देव्यागारे महासिंहं वृषभं शङ्करालये ।
गरुडं कैशवे गेहे प्रदद्यात् साधकोत्तमः ॥३२॥
32. devyāgāre mahāsiṁhaṁ vṛṣabhaṁ śaṅkarālaye ,
garuḍaṁ kaiśave gehe pradadyāt sādhakottamaḥ.
32. devyāgāre mahāsiṃhaṃ vṛṣabhaṃ śaṅkarālaye
garuḍaṃ keśave gehe pradadyāt sādhakottamaḥ
32. sādhakottamaḥ devyāgāre mahāsiṃham,
śaṅkarālaye vṛṣabham,
keśave gehe garuḍam pradadyāt
32. An excellent practitioner should dedicate a great lion for the temple of the Goddess, a bull for the abode of Śiva, and Garuda for the house of Keśava.
तीक्ष्णदंष्ट्रः करालास्यः शटाशोभितकन्धरः ।
चतुरङ्घ्रिर्वज्रनखो महासिंहः प्रकीर्तितः ॥३३॥
33. tīkṣṇadaṁṣṭraḥ karālāsyaḥ śaṭāśobhitakandharaḥ ,
caturaṅghrirvajranakho mahāsiṁhaḥ prakīrtitaḥ.
33. tīkṣṇadaṃṣṭraḥ karalāsyaḥ śaṭāśobhitakandharaḥ
caturaṅghrir vajranakho mahāsiṃhaḥ prakīrtitaḥ
33. tīkṣṇadaṃṣṭraḥ karalāsyaḥ śaṭāśobhitakandharaḥ
caturaṅghrir vajranakhaḥ mahāsiṃhaḥ prakīrtitaḥ
33. A great lion is described as having sharp teeth, a fearsome face, a neck adorned with a mane, four feet, and claws as hard as vajra.
शृङ्गायुधः शुद्धकायः चतुष्पादसितक्षुरः ।
बृहत्ककुत् कृष्णपुच्चः श्यामस्कन्धो वृषः स्मृतः ॥३४॥
34. śṛṅgāyudhaḥ śuddhakāyaḥ catuṣpādasitakṣuraḥ ,
bṛhatkakut kṛṣṇapuccaḥ śyāmaskandho vṛṣaḥ smṛtaḥ.
34. śṛṅgāyudhaḥ śuddhakāyaḥ catuṣpādasitakṣuraḥ
bṛhatkakut kṛṣṇapucchaḥ śyāmaskandho vṛṣaḥ smṛtaḥ
34. śṛṅgāyudhaḥ śuddhakāyaḥ catuṣpādaḥ asitakṣuraḥ
bṛhatkakut kṛṣṇapucchaḥ śyāmaskandhaḥ vṛṣaḥ smṛtaḥ
34. A bull is described as having horns for weapons, a pure body, four feet, white hooves, a large hump, a black tail, and dark shoulders.
गरुडः पक्षिजङ्घस्तु नरास्यो दीर्घनासिकः ।
पादसङ्कोचसंविष्टः पक्षयुक्तः कृताञ्जलिः ॥३५॥
35. garuḍaḥ pakṣijaṅghastu narāsyo dīrghanāsikaḥ ,
pādasaṅkocasaṁviṣṭaḥ pakṣayuktaḥ kṛtāñjaliḥ.
35. garuḍaḥ pakṣijaṅghastu narāsyo dīrghanāsikaḥ
pādasaṅkocasamviṣṭaḥ pakṣayuktaḥ kṛtāñjaliḥ
35. garuḍaḥ pakṣijaṅghaḥ tu narāsyaḥ dīrghanāsikaḥ
pādasaṅkocasamviṣṭaḥ pakṣayuktaḥ kṛtāñjaliḥ
35. Garuda is described as having the legs of a bird, a human face, a long nose, feet drawn together in a squatting posture, wings, and hands joined in a gesture of reverence.
पताकाध्वजदानेन देवप्रीतिः शतं समाः ।
ध्वजदण्डस्तु कर्तव्यो द्वात्रिंशद्धस्तसम्मितः ॥३६॥
36. patākādhvajadānena devaprītiḥ śataṁ samāḥ ,
dhvajadaṇḍastu kartavyo dvātriṁśaddhastasammitaḥ.
36. patākādhvajadānena devaprītiḥ śataṃ samāḥ
dhvajadaṇḍastu kartavyo dvātriṃśaddhastasammitaḥ
36. patākādhvajadānena devaprītiḥ śataṃ samāḥ
dhvajadaṇḍaḥ tu dvātriṃśaddhastasammitaḥ kartavyaḥ
36. By the gift of banners and flags, the pleasure of the deity lasts for a hundred years, and the flagstaff should be made to measure thirty-two cubits.
सुदृढश्चिररहितः सरलः शुभदर्शनः ।
वेष्टितो रक्तवस्त्रेण कोटौ चक्रसमन्वितः ॥३७॥
37. sudṛḍhaścirarahitaḥ saralaḥ śubhadarśanaḥ ,
veṣṭito raktavastreṇa koṭau cakrasamanvitaḥ.
37. suḍhṛḍhaḥ cira-rahitaḥ saralaḥ śubha-darśanaḥ
veṣṭitaḥ rakta-vastreṇa koṭau cakra-samanvitaḥ
37. suḍhṛḍhaḥ cira-rahitaḥ saralaḥ śubha-darśanaḥ
rakta-vastreṇa veṣṭitaḥ koṭau cakra-samanvitaḥ
37. (The flagstaff) is very firm, free from defects, straight, of auspicious appearance, wrapped in red cloth, and adorned with a disc at the top.
पताका तत्र संयोज्या तत्तद्वाहनचिह्निता ।
प्रशस्तमूला सूक्ष्माग्रा दिव्यवस्त्रविनिर्मिता ।
शोभमाना ध्वजाग्रे या पताका सा प्रकीर्तिता ॥३८॥
38. patākā tatra saṁyojyā tattadvāhanacihnitā ,
praśastamūlā sūkṣmāgrā divyavastravinirmitā ,
śobhamānā dhvajāgre yā patākā sā prakīrtitā.
38. patākā tatra saṃyojyā tat-tad-vāhana-cihnitā
praśasta-mūlā sūkṣmāgrā
divya-vastra-vinirmitā śobhamānā
dhvajāgre yā patākā sā prakīrtitā
38. tatra yā patākā śobhamānā dhvajāgre
tat-tad-vāhana-cihnitā praśasta-mūlā
sūkṣmāgrā divya-vastra-vinirmitā
saṃyojyā sā patākā prakīrtitā
38. There, the flag that shines at the tip of the flagstaff, marked with the respective vehicle (of the deity), having a broad base and a fine tip, and made of divine cloth, should be attached - that is declared to be the banner (patākā).
वासोभूषणपर्यङ्कयानसिंहासनानि च ।
पानप्राशनताम्बूलभाजनानि पतद्ग्रहम् ॥३९॥
39. vāsobhūṣaṇaparyaṅkayānasiṁhāsanāni ca ,
pānaprāśanatāmbūlabhājanāni patadgraham.
39. vāsos-bhūṣaṇa-paryaṅka-yāna-siṃhāsanāni ca
pāna-prāśana-tāmbūla-bhājanāni patadgraham
39. vāsos-bhūṣaṇa-paryaṅka-yāna-siṃhāsanāni ca
pāna-prāśana-tāmbūla-bhājanāni patadgraham ca
39. (One should give) garments, ornaments, couches, vehicles, thrones, as well as vessels for drinks, food, and betel leaves, and spittoons,
मणिमुक्ताप्रवालादिरत्नान्यात्मप्रियञ्च यत् ।
यो दद्याद्देवमुद्दिश्य श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।
स तल्लोकं समासाद्य तत्तत्कोटिगुणं लभेत् ॥४०॥
40. maṇimuktāpravālādiratnānyātmapriyañca yat ,
yo dadyāddevamuddiśya śraddhābhaktisamanvitaḥ ,
sa tallokaṁ samāsādya tattatkoṭiguṇaṁ labhet.
40. maṇi-muktā-pravāla-ādi-ratnāni ātma-priyam
ca yat yaḥ dadyāt devam uddiśya
śraddhā-bhakti-samnvitaḥ saḥ tat-lokam
samāsādya tat-tat-koṭi-guṇam labhet
40. yaḥ śraddhā-bhakti-samanvitaḥ maṇi-muktā-pravāla-ādi-ratnāni yat ca ātma-priyam devam uddiśya dadyāt,
saḥ tat-lokam samāsādya tat-tat-koṭi-guṇam labhet
40. Whosoever, endowed with faith and devotion, offers gems, pearls, corals, and other precious stones, as well as whatever else is dear to his own heart, directed toward a divine being, reaches that deity's world and attains millions-fold rewards for each of those gifts.
कामिनां फलमित्युक्तं क्षयिष्णुः स्वप्नराज्यवत् ।
निष्कामानान्तु निर्वाणं पुनरावृत्तिवर्जितम् ॥४१॥
41. kāmināṁ phalamityuktaṁ kṣayiṣṇuḥ svapnarājyavat ,
niṣkāmānāntu nirvāṇaṁ punarāvṛttivarjitam.
41. kāminām phalam iti uktam kṣayiṣṇuḥ svapnarājyavat
niṣkāmānām tu nirvāṇam punarāvṛttivarjitam
41. kāminām phalam iti uktam kṣayiṣṇuḥ svapnarājyavat,
tu niṣkāmānām nirvāṇam punarāvṛttivarjitam
41. Thus the fruit for those who have desires has been declared to be perishable, like a kingdom in a dream, whereas for those who are free from desires, nirvāṇa is devoid of return.
जलाशयगृहारामसेतुसंक्रमशाखिनाम् ।
देवतानां प्रतिष्ठायां वास्तुदैत्यं प्रपूजयेत् ॥४२॥
42. jalāśayagṛhārāmasetusaṁkramaśākhinām ,
devatānāṁ pratiṣṭhāyāṁ vāstudaityaṁ prapūjayet.
42. jalāśayagṛhārāmasetusaṃkramaśākhinām
devatānām pratiṣṭhāyām vāstudaityam prapūjayet
42. jalāśayagṛhārāmasetusaṃkramaśākhinām
devatānām pratiṣṭhāyām vāstudaityam prapūjayet
42. At the consecration of reservoirs, houses, gardens, bridges, causeways, trees, and divine images, one should thoroughly worship the deity of the site (vāstu-daitya).
अनर्चयित्वा यो वास्तुं कुर्यात् कर्माणि मानवः ।
विघ्नं तस्याऽचरेद्वास्तुः परिवारगणैः सह ॥४३॥
43. anarcayitvā yo vāstuṁ kuryāt karmāṇi mānavaḥ ,
vighnaṁ tasyā'caredvāstuḥ parivāragaṇaiḥ saha.
43. anarcayitvā yaḥ vāstum kuryāt karmāṇi mānavaḥ
vighnam tasya ācared vāstuḥ parivāragaṇaiḥ saha
43. yaḥ mānavaḥ vāstum anarcayitvā karmāṇi kuryāt
vāstuḥ parivāragaṇaiḥ saha tasya vighnam ācaret
43. If a human being performs rituals without honoring the deity of the site (vāstu), that deity, together with his host of attendants, will create obstacles for him.
कपिलास्यः पिङ्गकेशो भीषणो रक्तलोचनः ।
कोटराक्षो लम्बकर्णो दीर्घजङ्घो महोदरः ॥४४॥
44. kapilāsyaḥ piṅgakeśo bhīṣaṇo raktalocanaḥ ,
koṭarākṣo lambakarṇo dīrghajaṅgho mahodaraḥ.
44. kapilāsyaḥ piṅgakeśaḥ bhīṣaṇaḥ raktalocanaḥ
koṭarākṣaḥ lambakarṇaḥ dīrghajaṅghaḥ mahodaraḥ
44. kapilāsyaḥ piṅgakeśaḥ bhīṣaṇaḥ raktalocanaḥ
koṭarākṣaḥ lambakarṇaḥ dīrghajaṅghaḥ mahodaraḥ (saḥ)
44. (He is described as having) a reddish-brown face, brownish-yellow hair, a terrifying appearance, red eyes, sunken eyes, long ears, long shins, and a protruding belly.
अश्वतुण्डः काककण्ठो वज्रबाहुर्व्रतान्तकः ।
एते परिकरा वास्तोः पूजनीयाः प्रयत्नतः ॥४५॥
45. aśvatuṇḍaḥ kākakaṇṭho vajrabāhurvratāntakaḥ ,
ete parikarā vāstoḥ pūjanīyāḥ prayatnataḥ.
45. aśvatuṇḍaḥ kākakaṇṭhaḥ vajrabāhuḥ vratāntakaḥ
ete parikarā vāstoḥ pūjanīyāḥ prayatnataḥ
45. ete aśvatuṇḍaḥ kākakaṇṭhaḥ vajrabāhuḥ vratāntakaḥ
vāstoḥ parikarāḥ prayatnataḥ pūjanīyāḥ
45. Aśvatuṇḍa, Kākakaṇṭha, Vajrabāhu, and Vratāntaka, these attendants of the site deity (vāstu) should be worshipped with effort.
मण्डलं शृणु वक्ष्यामि
यत्र वास्तुं प्रपूजयेत् ॥४६॥
46. maṇḍalaṁ śṛṇu vakṣyāmi
yatra vāstuṁ prapūjayet.
46. maṇḍalaṃ śṛṇu vakṣyāmi
yatra vāstuṃ prapūjayet
46. yatra vāstuṃ prapūjayet
taṃ maṇḍalaṃ śṛṇu vakṣyāmi
46. Hear about the mandala which I shall describe, where one should thoroughly worship the site deity (vāstu).
वेद्यां वा समदेशे वा शस्ताद्भिरुपलेपिते ।
वाय्वीशकोणयोर्मध्ये हस्तमात्रप्रमाणतः ॥४७॥
47. vedyāṁ vā samadeśe vā śastādbhirupalepite ,
vāyvīśakoṇayormadhye hastamātrapramāṇataḥ.
47. vedyāṃ vā samadeśe vā śastādhir upalepite
vāyvīśakoṇayor madhye hastamātramramāṇataḥ
47. vedyāṃ vā samadeśe vā śastādhir upalepite
vāyvīśakoṇayor madhye hastamātramramāṇataḥ
47. On an altar or in a level place smeared with auspicious water, between the northwest and northeast corners, to the extent of one cubit in measure -
सूत्रपातक्रमेणैव रेखामेकां प्रकल्पयेत् ।
ईशानादग्निपर्यन्तमपरां रचयेत्तथा ॥४८॥
48. sūtrapātakrameṇaiva rekhāmekāṁ prakalpayet ,
īśānādagniparyantamaparāṁ racayettathā.
48. sūtrapātakrameṇa eva rekhām ekāṃ प्रकल्पयेत्
īśānād agniparyantam aparāṃ racayet tathā
48. sūtrapātakrameṇa eva ekāṃ rekhām प्रकल्पयेत्
īśānāt agniparyantam aparāṃ tathā racayet
48. by the method of laying down cords, one should draw a single line, and likewise, one should draw another from the northeast to the southeast.
आग्नेयान्नैरृतं यावत् नैरृताद्वायवावधि ।
दत्त्वा रेखे चतुष्कोणमेकं मण्डलमालिखेत् ॥४९॥
49. āgneyānnairṛtaṁ yāvat nairṛtādvāyavāvadhi ,
dattvā rekhe catuṣkoṇamekaṁ maṇḍalamālikhet.
49. āgneyāt nairṛtam yāvat nairṛtāt vāyavaḥ avadhi
dātvā rekhe catuḥkoṇam ekam maṇḍalam ālikhet
49. āgneyāt nairṛtam yāvat,
nairṛtāt vāyavāvadhi rekhe dātvā,
catuḥkoṇam ekam maṇḍalam ālikhet
49. From the southeast to the southwest, and from the southwest to the northwest, having laid down the lines, one should draw a single four-cornered maṇḍala.
कोणसूत्रे पातयित्वा चतुर्धा विभजेत्तु तत् ।
यथा तत्र भवेद्देवि मत्स्यपुच्चचतुष्टयम् ॥५०॥
50. koṇasūtre pātayitvā caturdhā vibhajettu tat ,
yathā tatra bhaveddevi matsyapuccacatuṣṭayam.
50. koṇasūtre pātayitvā caturdhā vibhajet tu tat
yathā tatra bhavet devi matsya-puccha-catuṣṭayam
50. devi,
koṇasūtre pātayitvā,
tat caturdhā vibhajet,
yathā tatra matsya-puccha-catuṣṭayam bhavet
50. O goddess, having dropped the corner-cords, one should divide that (diagram) into four parts in such a way that there appear four fish-tails in it.
ततो भित्वा पुच्चमूलं वारुणाद्वासवावधि ।
कौबेराद् याम्यपर्यन्तं दद्याद्रेखाद्वयं सुधीः ॥५१॥
51. tato bhitvā puccamūlaṁ vāruṇādvāsavāvadhi ,
kauberād yāmyaparyantaṁ dadyādrekhādvayaṁ sudhīḥ.
51. tatas bhittvā pucchamūlam vāruṇāt vāsavāavadhi
kauberāt yāmyaparyantam dadyāt rekhādvayam sudhīḥ
51. sudhīḥ tataḥ pucchamūlam bhittvā vāruṇāt vāsavāvadhi
kauberāt yāmyaparyantam rekhādvayam dadyāt
51. Then, having divided the base of the fish-tails, the wise person should draw two lines from the west (vāruṇa) to the east (vāsava), and from the north (kaubera) to the south (yāmya).
ततश्चतुर्षु कोणेषु कोणरेखान्वितेष्वपि ।
कर्णाकर्णिप्रयोगेण न्यसेद्रेखाचतुष्टयम् ॥५२॥
52. tataścaturṣu koṇeṣu koṇarekhānviteṣvapi ,
karṇākarṇiprayogeṇa nyasedrekhācatuṣṭayam.
52. tatas caturṣu koṇeṣu koṇarekhānviteṣu api
karṇākarṇiprayogeṇa nyaset rekhācatuṣṭayam
52. tataḥ api koṇarekhānviteṣu caturṣu koṇeṣu
karṇākarṇiprayogeṇa rekhācatuṣṭayam nyaset
52. And then, in the four corners which are furnished with corner lines, by means of the corner-to-corner method, one should place a set of four lines.
एवं सङ्केतविधिना कोष्ठानां षोडशं लिखन् ।
पञ्चवर्णेन चूर्णेन रचयेद्यन्त्रमुत्तमम् ॥५३॥
53. evaṁ saṅketavidhinā koṣṭhānāṁ ṣoḍaśaṁ likhan ,
pañcavarṇena cūrṇena racayedyantramuttamam.
53. evaṃ saṅketavidhinā koṣṭhānāṃ ṣoḍaśaṃ likhan
pañcavarṇena cūrṇena racayet yantram uttamam
53. evaṃ saṅketavidhinā ṣoḍaśaṃ koṣṭhānaṃ likhan
pañcavarṇena cūrṇena uttamam yantram racayet
53. Thus, following the prescribed instructions regarding the layout, drawing the sixteen cells, one should construct the excellent yantra using five-colored powder.
चतुर्षु मध्यकोष्ठेषु पद्मं कुर्यात् मनोहरम् ।
चतुर्दलं पीतरक्तकर्णिकं रक्तकेसरम् ॥५४॥
54. caturṣu madhyakoṣṭheṣu padmaṁ kuryāt manoharam ,
caturdalaṁ pītaraktakarṇikaṁ raktakesaram.
54. caturṣu madhyakoṣṭheṣu padmaṃ kuryāt manoharam
caturdalam pītaraktakarṇikaṃ raktakesaram
54. caturṣu madhyakoṣṭheṣu pītaraktakarṇikaṃ
raktakesaraṃ caturdalaṃ manoharaṃ padmaṃ kuryāt
54. In the four central cells, one should make a charming four-petaled lotus, with yellow and red central pericarps and red filaments.
दलानि शुक्लवर्णानि यद्वा पीतानि कल्पयेत् ।
यथेष्टं पूरयेत् पद्मसन्धिस्थानानि वर्णकैः ॥५५॥
55. dalāni śuklavarṇāni yadvā pītāni kalpayet ,
yatheṣṭaṁ pūrayet padmasandhisthānāni varṇakaiḥ.
55. dalāni śuklavarṇāni yadvā pītāni kalpayet
yatheṣṭaṃ pūrayet padmasandhisthānāni varṇakaiḥ
55. dalāni śuklavarṇāni yadvā pītāni kalpayet,
yatheṣṭaṃ padmasandhisthānāni varṇakaiḥ pūrayet
55. One should make the petals white or else yellow, and according to preference, fill the interstitial spaces of the lotus with colored powders.
शाम्भवं कोष्ठमारभ्य कोष्ठानां द्वादशं क्रमात् ।
श्वेतकृष्णपीतरक्तैश्चतुर्वर्णैः प्रपूरयेत् ॥५६॥
56. śāmbhavaṁ koṣṭhamārabhya koṣṭhānāṁ dvādaśaṁ kramāt ,
śvetakṛṣṇapītaraktaiścaturvarṇaiḥ prapūrayet.
56. śāmbhavaṃ koṣṭham ārabhya koṣṭhānāṃ dvādaśaṃ kramāt
śvetakṛṣṇapītaraktais caturvarṇaiḥ prapūrayet
56. śāmbhavaṃ koṣṭham ārabhya koṣṭhānāṃ dvādaśaṃ kramāt
caturvarṇaiḥ śvetakṛṣṇapītaraktaiḥ prapūrayet
56. Starting from the śāmbhava cell, one should fill the twelve cells sequentially with the four colors - white, black, yellow, and red.
दक्षिणावर्तयोगेन कोष्ठानां पूरणं प्रिये ।
वामावर्तेन देवानां पूजनं तेषु साधयेत् ॥५७॥
57. dakṣiṇāvartayogena koṣṭhānāṁ pūraṇaṁ priye ,
vāmāvartena devānāṁ pūjanaṁ teṣu sādhayet.
57. dakṣiṇāvartayogena koṣṭhānāṃ pūraṇaṃ priye
vāmāvartena devānāṃ pūjanaṃ teṣu sādhayet
57. priye dakṣiṇāvartayogena koṣṭhānāṃ pūraṇaṃ
vāmāvartena teṣu devānāṃ pūjanaṃ sādhayet
57. O beloved, one should accomplish the filling of the cells in a clockwise direction, and the worship of the deities within them in a counter-clockwise direction.
पद्मे समर्चयेद्वास्तुदैत्यं विघ्नोपशान्तये ।
ईशादिद्वादशे कोष्ठे कपिलास्यादिदानवान् ॥५८॥
58. padme samarcayedvāstudaityaṁ vighnopaśāntaye ,
īśādidvādaśe koṣṭhe kapilāsyādidānavān.
58. padme samarcayet vāstudaityaṃ vighnopaśāntaye
īśādidvādaśe koṣṭhe kapilāsyādidānavān
58. vighnopaśāntaye padme vāstudaityaṃ samarcayet
īśādidvādaśe koṣṭhe kapilāsyādidānavān
58. One should thoroughly worship the architect-demon (vāstudatya) upon the lotus for the pacification of obstacles, and the demons beginning with kapilāsya in the twelve cells starting from the northeast.
कुशण्डिकोक्तविधिना कुर्वन्ननलसंस्कृतिम् ।
यथाशक्त्याऽहुतिं दत्त्वा वास्तुयज्ञं समापयेत् ॥५९॥
59. kuśaṇḍikoktavidhinā kurvannanalasaṁskṛtim ,
yathāśaktyā'hutiṁ dattvā vāstuyajñaṁ samāpayet.
59. kuśaṇḍikoktavidhinā kurvannanala-saṃskṛtim
yathāśaktyā āhutiṃ dattvā vāstu-yajñaṃ samāpayet
59. kuśaṇḍikoktavidhinā anala-saṃskṛtim kurvan
yathāśaktyā āhutiṃ dattvā vāstu-yajñaṃ samāpayet
59. Following the prescribed rite mentioned in the kuśaṇḍikā, performing the consecration of the fire, offering oblations according to one's capacity, one should conclude the vāstu-yajña.
इति ते कथिता देवि वास्तुपूजा शुभप्रदा ।
यां साधयन्नरः क्वापि वास्तुविघ्नैर्न बाध्यते ॥६०॥
60. iti te kathitā devi vāstupūjā śubhapradā ,
yāṁ sādhayannaraḥ kvāpi vāstuvighnairna bādhyate.
60. iti te kathitā devi vāstu-pūjā śubha-pradā yām
sādhayan naraḥ kvāpi vāstu-vighnaiḥ na bādhyate
60. devi,
iti te kathitā śubha-pradā vāstu-pūjā,
yāṃ naraḥ sādhayan kvāapi vāstu-vighnaiḥ na bādhyate
60. O goddess, thus has the auspicious vāstu-pūjā been described to you, by practicing which a person is nowhere afflicted by obstacles related to vāstu.
मण्डलं कथितं वास्तोर्विधानमपि पूजने ।
ध्यानं न गदितं नाथ तदिदानीं प्रकाशय ॥६१॥
61. maṇḍalaṁ kathitaṁ vāstorvidhānamapi pūjane ,
dhyānaṁ na gaditaṁ nātha tadidānīṁ prakāśaya.
61. maṇḍalaṃ kathitaṃ vāstoḥ vidhānam api pūjane
dhyānaṃ na gaditaṃ nātha tat idānīṃ prakāśaya
61. vāstoḥ maṇḍalaṃ pūjane vidhānam api kathitaṃ,
nātha,
dhyānaṃ na gaditaṃ,
tat idānīṃ prakāśaya
61. O lord, the mandala of the vāstu and the procedure for its worship have been described, but the meditation has not been explained. Please reveal that now.
ध्यानं वच्मि महेशानि श्रूयतां वास्तुरक्षसः ।
यस्यानुशीलनात् सद्यो नश्यन्ति सकलापदः ॥६२॥
62. dhyānaṁ vacmi maheśāni śrūyatāṁ vāsturakṣasaḥ ,
yasyānuśīlanāt sadyo naśyanti sakalāpadaḥ.
62. dhyānaṃ vacmi maheśāni śrūyatāṃ vāsturakṣasaḥ
yasya anuśīlanāt sadyo naśyanti sakala-āpadaḥ
62. maheśāni,
vāstu-rakṣasaḥ dhyānaṃ vacmi,
śrūyatāṃ,
yasyānuśīlanāt sakalāpadaḥ sadyaḥ naśyanti
62. O Maheśānī, I will declare the meditation on the vāstu-demon, by the practice of which all calamities instantly perish. Listen to it.
चतुर्भुजं महाकायं जटामण्डितमस्तकम् ।
त्रिलोचनं करालास्यं हारकुण्डलशोभितम् ॥६३॥
63. caturbhujaṁ mahākāyaṁ jaṭāmaṇḍitamastakam ,
trilocanaṁ karālāsyaṁ hārakuṇḍalaśobhitam.
63. caturbhujaṃ mahākāyaṃ jaṭāmaṇḍitamastakam
trilocanaṃ karālāsyama hārakuṇḍalaśobhitam
63. caturbhujaṃ mahākāyaṃ jaṭāmaṇḍitamastakaṃ
trilocanaṃ karālāsyam hārakuṇḍalaśobhitam
63. (He has) four arms, a massive body, a head adorned with matted locks, three eyes, a fearsome face, and (is) resplendent with necklaces and ear-pendants.
लम्बोदरं दीर्घकर्णं लोमशं पीतवाससम् ।
गदात्रिशूलपरशुखट्वाङ्गं दधतं करैः ॥६४॥
64. lambodaraṁ dīrghakarṇaṁ lomaśaṁ pītavāsasam ,
gadātriśūlaparaśukhaṭvāṅgaṁ dadhataṁ karaiḥ.
64. lambodaraṃ dīrghakarṇaṃ lomaśaṃ pītavāsasam
gadātriśūlaparaśukhaṭvāṅgaṃ dadhataṃ karaiḥ
64. lambodaraṃ dīrghakarṇaṃ lomaśaṃ pītavāsasaṃ
karaiḥ gadātriśūlaparaśukhaṭvāṅgaṃ dadhatam
64. (He has) a protuberant belly, long ears, (is) hairy, wears yellow garments, and holds a mace, a trident, an axe, and a khaṭvāṅga-staff in his hands.
असिचर्मधरैर्वीरैः कपिलास्यादिभिर्वृतम् ।
शत्रूणामन्तकं साक्षादुद्यदादित्यसन्निभम् ॥६५॥
65. asicarmadharairvīraiḥ kapilāsyādibhirvṛtam ,
śatrūṇāmantakaṁ sākṣādudyadādityasannibham.
65. asi-carma-dharaiḥ vīraiḥ kapilāsya-ādibhiḥ vṛtam
śatrūṇām antakam sākṣāt udyat-āditya-sannibham
65. vṛtam asi-carma-dharaiḥ vīraiḥ kapilāsya-ādibhiḥ
sākṣāt śatrūṇām antakam udyat-āditya-sannibham
65. (Surrounded) by brave warriors holding swords and shields, accompanied by (demons) beginning with Kapilāsya, (he is) truly the destroyer of enemies, and (resplendent) like the rising sun.
ध्यायेद्देवं वास्तुपतिं कूर्मपद्मासनस्थितम् ।
मारीभये रोगभये डाकिन्यादिभये तथा ॥६६॥
66. dhyāyeddevaṁ vāstupatiṁ kūrmapadmāsanasthitam ,
mārībhaye rogabhaye ḍākinyādibhaye tathā.
66. dhyāyet devam vāstu-patim kūrma-padma-āsana-sthitam
mārī-bhaye roga-bhaye ḍākinī-ādi-bhaye tathā
66. devam vāstu-patim kūrma-padma-āsana-sthitam
mārī-bhaye roga-bhaye tathā ḍākinī-ādi-bhaye dhyāyet
66. One should meditate on the divine lord of the vāstu, who is seated on a tortoise and lotus throne, in the face of the fear of epidemics, the fear of diseases, and similarly the fear of ḍākinīs and other (beings).
औत्पातिकापत्यदोषे व्यालरक्षोभयेऽपि च ।
ध्यात्वैवं पूजयेद्वास्तुं परिवारसमन्वितम् ॥६७॥
67. autpātikāpatyadoṣe vyālarakṣobhaye'pi ca ,
dhyātvaivaṁ pūjayedvāstuṁ parivārasamanvitam.
67. autpātikāpatyadoṣe vyālarakṣobhaye api ca
dhyātvā evam pūjayet vāstum parivārasamanvitam
67. evam dhyātvā autpātikāpatyadoṣe vyālarakṣobhaye
ca api parivārasamanvitam vāstum pūjayet
67. Meditating in this manner, one should worship the vāstu together with its attendants during portents, dangers to children, dangers from snakes and demons, and also in similar situations.
तिलाज्यपायसैर्हुत्वा सर्वशान्तिमवाप्नुयात् ।
यथा वास्तुः पूजनीयः प्रोक्तकर्मसु सुव्रते ॥६८॥
68. tilājyapāyasairhutvā sarvaśāntimavāpnuyāt ,
yathā vāstuḥ pūjanīyaḥ proktakarmasu suvrate.
68. tilājyapāyasaiḥ hutvā sarvaśāntim avāpnuyāt
yathā vāstuḥ pūjanīyaḥ proktakarmasu suvrate
68. tilājyapāyasaiḥ hutvā sarvaśāntim avāpnuyāt
suvrate yathā vāstuḥ proktakarmasu pūjanīyaḥ
68. By making offerings of sesame seeds, ghee, and milk-rice, one attains all-encompassing peace, O virtuous one, just as the vāstu is to be worshipped in the prescribed rites.
ग्रहाश्चापि तथा पूज्या दशदिक्पतिभिर्युताः ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च वाणी लक्ष्मीश्च शङ्करी ॥६९॥
69. grahāścāpi tathā pūjyā daśadikpatibhiryutāḥ ,
brahmā viṣṇuśca rudraśca vāṇī lakṣmīśca śaṅkarī.
69. grahāḥ ca api tathā pūjyāḥ daśa-dik-patibhiḥ yutāḥ
brahmā viṣṇuḥ ca rudraḥ ca vāṇī lakṣmīḥ ca śaṅkarī
69. grahāḥ ca api tathā daśa-dik-patibhiḥ yutāḥ pūjyāḥ
brahmā viṣṇuḥ ca rudraḥ ca vāṇī lakṣmīḥ ca śaṅkarī ca
69. Similarly, the planets accompanied by the guardians of the ten directions are to be worshipped, along with Brahmā, Viṣṇu, Rudra, Vāṇī, Lakṣmī, and Śaṅkarī.
मातरः सगणेशाश्च सम्पूज्या वसवस्तथा ।
पितरो यद्यतृप्ताः स्युः कर्मस्वेतेषु कालिके ॥७०॥
70. mātaraḥ sagaṇeśāśca sampūjyā vasavastathā ,
pitaro yadyatṛptāḥ syuḥ karmasveteṣu kālike.
70. mātaraḥ sa-gaṇeśāḥ ca saṃpūjyāḥ vasavaḥ tathā
pitaraḥ yadi atṛptāḥ syuḥ karmasu eteṣu kālike
70. kālike mātaraḥ sa-gaṇeśāḥ ca tathā vasavaḥ pitaraḥ
ca saṃpūjyāḥ yadi eteṣu karmasu atṛptāḥ syuḥ
70. The Mātṛkās along with Gaṇeśa are to be worshipped, as well as the Vasus and the ancestors, O Kālikā, in case they should remain unsatisfied in these rituals.
सर्वं तस्य भवेद्व्यर्थं विघ्नञ्चापि पदे पदे ।
अतो महेशि यत्नेन प्रोक्तसंस्कारकर्मसु ॥७१॥
71. sarvaṁ tasya bhavedvyarthaṁ vighnañcāpi pade pade ,
ato maheśi yatnena proktasaṁskārakarmasu.
71. sarvaṃ tasya bhavet vyartham vighnam ca api pade
pade ataḥ maheśi yatnena prokta-saṃskāra-karmasu
71. he maheśi ataḥ prokta-saṃskāra-karmasu tasya sarvaṃ
pade pade vyartham bhavet vighnam ca api yatnena
71. O Maheśī, therefore everything of his becomes completely futile at every step in the prescribed rituals of purification, and (encounters) obstacles as well, (unless performed) with great care.
पित्éणां तृप्तयेऽत्राऽभ्युदयिकं श्राद्धमाचरेत् ।
ग्रहयन्त्रं प्रवक्ष्यामि सर्वशान्तिविधायकम् ॥७२॥
72. pitéṇāṁ tṛptaye'trā'bhyudayikaṁ śrāddhamācaret ,
grahayantraṁ pravakṣyāmi sarvaśāntividhāyakam.
72. pitṝṇām tṛptaye atra abhyudayikam śrāddham ācaret
graha-yantram pravakṣyāmi sarva-śānti-vidhāyakam
72. atrābhyudayikaṃ śrāddham pitṝṇām tṛptaye ācaret
sarva-śānti-vidhāyakam graha-yantram pravakṣyāmi
72. For the satisfaction of the ancestors, one should perform the abhyudayika śrāddha here. I will declare the planetary yantra, which bestows all-encompassing peace.
यत्र सम्पूजिताः सेन्द्रा ग्रहा यच्चन्ति वाञ्चितम् ।
त्रित्रिकोणैर्लिखेद्यन्त्रं तद्वहिर्वृत्तमालिखेत् ॥७३॥
73. yatra sampūjitāḥ sendrā grahā yaccanti vāñcitam ,
tritrikoṇairlikhedyantraṁ tadvahirvṛttamālikhet.
73. yatra sampūjitāḥ sa-indrā grahāḥ yat yacchanti vāñchitam
tri-trikoṇaiḥ likhet yantram tat bahiḥ vṛttam ālikhet
73. yatra sampūjitāḥ sa-indrā grahāḥ yat vāñchitam yacchanti,
tri-trikoṇaiḥ yantram likhet,
tat bahiḥ vṛttam ālikhet
73. Where the planets, along with Indra, are duly worshipped, they grant whatever is desired. One should draw the yantra with three interconnected triangles, and outside of that, one should draw a circle.
विदध्याद्वृत्तलग्नानि दलान्यष्टौ च तद्बहिः ।
चतुर्द्वारान्वितं कुर्यात् भूपुरं सुमनोहरम् ॥७४॥
74. vidadhyādvṛttalagnāni dalānyaṣṭau ca tadbahiḥ ,
caturdvārānvitaṁ kuryāt bhūpuraṁ sumanoharam.
74. vidadhyāt vṛtta-lagnāni dalāni aṣṭau ca tat bahiḥ
catur-dvāra-anvitam kuryāt bhūpuram su-manoharam
74. vṛtta-lagnāni aṣṭau dalāni ca vidadhyāt,
tat bahiḥ catur-dvāra-anvitam su-manoharam bhūpuram kuryāt
74. One should provide eight petalled lotus-forms touching the circle, and outside of that, one should construct a highly charming bhūpura featuring four doorways.
वासवेशानयोर्मध्ये भूपुरस्य बहिःस्थले ।
वृत्तं विरचयेदेकं प्रादेशपरिमाणकम् ॥७५॥
75. vāsaveśānayormadhye bhūpurasya bahiḥsthale ,
vṛttaṁ viracayedekaṁ prādeśaparimāṇakam.
75. vāsaveśānayor madhye bhūpurasya bahiḥsthale
vṛttaṃ viracayed ekaṃ prādeśaprimāṇakam
75. vāsaveśānayor madhye bhūpurasya bahiḥsthale
ekaṃ prādeśaprimāṇakaṃ vṛttaṃ viracayet
75. Between (the directions of) Indra and Īśāna, outside the bhūpura, one should draw a single circle measuring a prādeśa.
रक्षोवारुणयोर्मध्ये
चापरं कल्पयेत्तथा ॥७६॥
76. rakṣovāruṇayormadhye
cāparaṁ kalpayettathā.
76. rakṣovāruṇayor madhye
cāparaṃ kalpayet tathā
76. rakṣovāruṇayor madhye ca
tathā aparaṃ kalpayet
76. And similarly, one should construct another (circle) between (the directions of) Rakṣas (Nirṛti) and Varuṇa.
नवग्रहाणां वर्णेन नवकोणानि पूरयेत् ।
मध्यत्रिकोणद्वौ पार्श्वौ सव्यदक्षिणभेदतः ॥७७॥
77. navagrahāṇāṁ varṇena navakoṇāni pūrayet ,
madhyatrikoṇadvau pārśvau savyadakṣiṇabhedataḥ.
77. navagrahāṇām varṇena nava-koṇāni pūrayet
madhya-trikoṇa-dvau pārśvau savya-dakṣiṇa-bhedataḥ
77. navagrahāṇām varṇena nava-koṇāni pūrayet
madhya-trikoṇa-dvau pārśvau savya-dakṣiṇa-bhedataḥ
77. One should fill the nine triangles with the colors of the nine planets, placing the two middle triangles on the sides according to the distinction between left and right.
श्वेतपीतौ विधातव्यौ पृष्ठभागः सितेतरः ।
अष्टदिक्पतिवर्णेन पर्णान्यष्टौ प्रपूरयेत् ॥७८॥
78. śvetapītau vidhātavyau pṛṣṭhabhāgaḥ sitetaraḥ ,
aṣṭadikpativarṇena parṇānyaṣṭau prapūrayet.
78. śveta-pītau vidhātavyau pṛṣṭha-bhāgaḥ sitetaraḥ
aṣṭa-dik-pati-varṇena paścāny aṣṭau prappūrayet
78. śveta-pītau vidhātavyau pṛṣṭha-bhāgaḥ sitetaraḥ
aṣṭa-dik-pati-varṇena aṣṭau parṇāni prapūrayet
78. The two parts should be made white and yellow, and the back portion should be of the opposite of white (i.e., black or dark). One should fill the eight petals with the colors of the lords of the eight directions.
सितरक्तासितैश्चूर्णैः पुरः प्राकारमाचरेत् ।
पुरो बहिःस्थे द्वे वृत्ते देवि प्रादेशसम्मिते ॥७९॥
79. sitaraktāsitaiścūrṇaiḥ puraḥ prākāramācaret ,
puro bahiḥsthe dve vṛtte devi prādeśasammite.
79. sita-raktāsitaiḥ cūrṇaiḥ puraḥ prākāram ācaret
puraḥ bahissthe dve vṛtte devi prādeśa-sammite
79. devi puraḥ sita-raktāsitaiḥ cūrṇaiḥ prākāram
ācaret puro bahissthe dve vṛtte prādeśa-sammite
79. O Devi, one should construct the outer wall in front using white, red, and dark powders, and outside of that in the front, two circles measuring a prādeśa.
उपर्यधःक्रमेणैव रक्तश्वेते विधाय च ।
सन्धिस्थानानि यन्त्रस्य स्वेच्चया रंजयेत् सुधीः ॥८०॥
80. uparyadhaḥkrameṇaiva raktaśvete vidhāya ca ,
sandhisthānāni yantrasya sveccayā raṁjayet sudhīḥ.
80. uparyadhaḥ-krameṇa eva rakta-śvete vidhāya ca
sandhi-sthānāni yantrasya svecchayā rañjayet sudhīḥ
80. sudhīḥ eva uparyadhaḥ-krameṇa rakta-śvete vidhāya
ca yantrasya sandhi-sthānāni svecchayā rañjayet
80. Having arranged red and white in the order of top and bottom, the wise practitioner may color the junction points of the yantra according to their own will.
यत्कोष्ठे यो ग्रहः पूज्यो यत्पत्रे यश्च दिक्पतिः ।
यद्द्वारेऽवस्थिता ये च तत्क्रमं शृणु साम्प्रतम् ॥८१॥
81. yatkoṣṭhe yo grahaḥ pūjyo yatpatre yaśca dikpatiḥ ,
yaddvāre'vasthitā ye ca tatkramaṁ śṛṇu sāmpratam.
81. yat koṣṭhe yaḥ grahaḥ pūjyaḥ yat patre yaḥ ca dikpatiḥ
yat dvāre avasthitāḥ ye ca tat kramam śṛṇu sāmpratam
81. yat koṣṭhe yaḥ grahaḥ pūjyaḥ yat patre yaḥ ca dikpatiḥ
yat dvāre ye ca avasthitāḥ tat kramam sāmpratam śṛṇu
81. Now listen to the exact order of which planet is to be worshipped in which compartment, which guardian of the directions on which petal, and which ones are positioned at the doorways.
मध्यकोणे यजेत् सूर्यं पार्श्वयोररुणं शिखाम् ।
पश्चात् प्रचण्डयोर्दण्डौ पूजयेदंशुमालिनः ॥८२॥
82. madhyakoṇe yajet sūryaṁ pārśvayoraruṇaṁ śikhām ,
paścāt pracaṇḍayordaṇḍau pūjayedaṁśumālinaḥ.
82. madhya koṇe yajet sūryam pārśvayoḥ aruṇam śikhām
paścāt pracaṇḍayoḥ daṇḍau pūjayet aṃśumālinaḥ
82. madhya koṇe sūryam yajet pārśvayoḥ aruṇam śikhām
paścāt pracaṇḍayoḥ daṇḍau aṃśumālinaḥ pūjayet
82. One should worship the sun in the middle corner, and (the deities) Aruṇa and Śikhā on the two sides. Afterwards, behind them, one should worship the two staves of the fierce ones (Pracaṇḍa and Caṇḍa) belonging to the radiant sun.
भानूर्ध्वकोणे पूर्वस्यामर्चयेद्रजनीकरम् ।
आग्नेये मङ्गलं याम्ये बुधं नैरृतकोणके ॥८३॥
83. bhānūrdhvakoṇe pūrvasyāmarcayedrajanīkaram ,
āgneye maṅgalaṁ yāmye budhaṁ nairṛtakoṇake.
83. bhānūrdhvakōṇe pūrvasyām arcayet rajanīkaram
āgneye maṅgalaṃ yāmye budhaṃ nairṛtakoṇake
83. pūrvasyām bhānūrdhvakōṇe rajanīkaram arcayet
āgneye maṅgalaṃ yāmye budhaṃ nairṛtakoṇake
83. One should worship the moon in the eastern upper corner of the sun, Mars in the southeast, Mercury in the south, and (Jupiter) in the southwest corner.
बृहस्पतिं वारुणे च दैत्याचार्यं प्रपूजयेत् ।
शनैश्चरं तु वायव्ये कौवेरेशानयोः क्रमात् ।
राहुं केतुं यजेत् चन्द्रं परितस्तारकागणान् ॥८४॥
84. bṛhaspatiṁ vāruṇe ca daityācāryaṁ prapūjayet ,
śanaiścaraṁ tu vāyavye kauvereśānayoḥ kramāt ,
rāhuṁ ketuṁ yajet candraṁ paritastārakāgaṇān.
84. bṛhaspatiṃ vāruṇe ca daityācāryaṃ
prapūjayet śanaiścaraṃ tu vāyavye
kauverēśānayoḥ kramāt rāhuṃ ketuṃ
yajet candraṃ paritas tārakāgaṇān
84. ca bṛhaspatiṃ vāruṇe daityācāryaṃ
prapūjayet śanaiścaraṃ tu vāyavye
kauverēśānayoḥ kramāt rāhuṃ ketuṃ
candraṃ paritaḥ tārakāgaṇān yajet
84. One should worship Bṛhaspati in the west, and the preceptor of the demons (Śukra) in (his designated place), and Saturn in the northwest. Sequentially, in the north and northeast, one should worship Rāhu and Ketu, as well as the moon and the surrounding hosts of stars.
सूरो रक्तः शशी शुक्लो मङ्गलोऽरुणविग्रहः ।
बुधजीवौ पाण्डुपीतौ श्वेतः शुक्रोऽसितः शनिः ।
राहुकेतू विचित्राभौ ग्रहवर्णाः प्रकीर्तिताः ॥८५॥
85. sūro raktaḥ śaśī śuklo maṅgalo'ruṇavigrahaḥ ,
budhajīvau pāṇḍupītau śvetaḥ śukro'sitaḥ śaniḥ ,
rāhuketū vicitrābhau grahavarṇāḥ prakīrtitāḥ.
85. sūraḥ raktaḥ śaśī śuklaḥ maṅgalaḥ
aruṇavigrahaḥ budhajīvau pāṇḍupītau
śvetaḥ śukraḥ asitaḥ śaniḥ rāhuketū
vicitrābhau grahavarṇāḥ prakīrtitāḥ
85. sūraḥ raktaḥ śaśī śuklaḥ maṅgalaḥ
aruṇavigrahaḥ budhajīvau pāṇḍupītau
śvetaḥ śukraḥ asitaḥ śaniḥ rāhuketū
vicitrābhau grahavarṇāḥ prakīrtitāḥ
85. The sun is red, the moon is white, Mars has a reddish body, Mercury and Jupiter are pale and yellow respectively, Venus is white, Saturn is dark, and Rāhu and Ketu have variegated splendors - thus the colors of the planets have been declared.
चतुर्भुजं रविं ध्यायेत् पद्मद्वयवराभयैः ।
चिन्तयेच्चशिनं दानमुद्रामृतकराम्बुजम् ॥८६॥
86. caturbhujaṁ raviṁ dhyāyet padmadvayavarābhayaiḥ ,
cintayeccaśinaṁ dānamudrāmṛtakarāmbujam.
86. caturbhujam raviṃ dhyāyet padmadvayavarābhayaiḥ
cintayet ca śaśinam dānamudrāmṛtakarāmbujam
86. dhyāyet caturbhujam raviṃ padmadvayavarābhayaiḥ,
cintayet ca śaśinam dānamudrāmṛtakarāmbujam
86. One should meditate upon the four-armed sun holding two lotuses, and displaying the boon-bestowing and fear-allaying gestures, and one should contemplate the moon, whose lotus-like hands display the gesture of charity and hold the nectar vessel.
कुजमीषत्कुब्जतनुं हस्ताभ्यां दण्डधारिणम् ।
ध्यायेत् सोमात्मजं बालं भाललोलितकुन्तलम् ॥८७॥
87. kujamīṣatkubjatanuṁ hastābhyāṁ daṇḍadhāriṇam ,
dhyāyet somātmajaṁ bālaṁ bhālalolitakuntalam.
87. kujam īṣat-kubja-tanum hastābhyāṃ daṇḍa-dhāriṇam
dhyāyet soma-ātmajam bālaṃ bhāla-lolita-kuntalam
87. īṣat-kubja-tanum hastābhyāṃ daṇḍa-dhāriṇam
soma-ātmajam bālaṃ bhāla-lolita-kuntalam kujam dhyāyet
87. One should meditate upon Mars (kuja), who has a slightly hunchbacked body, holds a staff with his two hands, is the son of the moon (soma-ātmaja), appears as a youth, and has locks of hair gently swaying on his forehead.
यज्ञसूत्रान्वितं ध्यायेत् पुस्तकाक्षकरं गुरुम् ।
एवं दैत्यगुरुञ्चापि काणं खञ्जं शनैश्चरम् ॥८८॥
88. yajñasūtrānvitaṁ dhyāyet pustakākṣakaraṁ gurum ,
evaṁ daityaguruñcāpi kāṇaṁ khañjaṁ śanaiścaram.
88. yajña-sūtra-anvitam dhyāyet pustaka-akṣa-karam gurum
evam daitya-gurum ca api kāṇam khañjam śanaiścaram
88. yajña-sūtra-anvitam pustaka-akṣa-karam gurum dhyāyet evam
ca api daitya-gurum kāṇam khañjam śanaiścaram (dhyāyet)
88. One should meditate upon Jupiter (guru) adorned with the sacred thread, holding a book and a rosary in his hands, and similarly upon the preceptor of the demons (Śukra), as well as Saturn who is one-eyed and lame.
राहुकेतू शिरःकायौ विकृतौ क्रूरचेष्टितौ ।
स्वैः स्वैर्ध्यानैर्ग्रहानिष्ट्वा यजेदिन्द्रादिदिक्पतीन् ॥८९॥
89. rāhuketū śiraḥkāyau vikṛtau krūraceṣṭitau ,
svaiḥ svairdhyānairgrahāniṣṭvā yajedindrādidikpatīn.
89. rāhuketū śiraḥkāyau vikṛtau krūraceṣṭitau svaiḥ
svairdhyānairgrahaniṣṭvā yajedindrādidikpatīn
89. rāhuketū śiraḥkāyau vikṛtau krūraceṣṭitau grahān
svaiḥ svair dhyānaiḥ iṣṭvā indrādi-dikpatīn yajet
89. Rāhu (consisting of the head) and Ketu (consisting of the body), who are deformed and of cruel behavior, having worshipped the planets with their respective meditations, one should worship Indra and the other guardians of the directions.
दलेष्वष्टसु पूर्वादिक्रमतः साधकोत्तमः ।
सहस्राक्षं यजेदादौ पीतकौषेयवाससम् ॥९०॥
90. daleṣvaṣṭasu pūrvādikramataḥ sādhakottamaḥ ,
sahasrākṣaṁ yajedādau pītakauṣeyavāsasam.
90. daleṣvaṣṭasu pūrvādikramataḥ sādhakottamaḥ
sahasrākṣaṃ yajedādau pītakoūṣeyavāsasam
90. sādhakottamaḥ pūrvādi-kramataḥ aṣṭasu daleṣu
ādau sahasrākṣaṃ pīta-kauṣeya-vāsasam yajet
90. On the eight petals, in the sequential order starting from the east, the excellent practitioner should first worship Sahasrākṣa (Indra), who is dressed in yellow silk garments.
वज्रपाणिं पीतरुचिं स्थितमैरावतोपरि ।
रक्ताभं चागवाहस्थं शक्तिहस्तं हुताशनम् ॥९१॥
91. vajrapāṇiṁ pītaruciṁ sthitamairāvatopari ,
raktābhaṁ cāgavāhasthaṁ śaktihastaṁ hutāśanam.
91. vajrapāṇiṃ pītaruciṃ sthitam airāvatopari
raktābhaṃ ca agavāhasthaṃ śaktihastaṃ hutāśanam
91. vajrapāṇiṃ pītaruciṃ airāvatopari sthitam ca
raktābhaṃ agavāhasthaṃ śaktihastaṃ hutāśanam
91. (One should worship) Indra (vajrapāṇi), who holds the thunderbolt, shines with a yellow radiance, and is seated upon Airāvata, and (Agni) the god of fire (hutāśana), who has a red complexion, is mounted on a ram, and holds a spear in his hand.
ध्यायेत् कालं लुलापस्थं दण्डिनं कृष्णविग्रहम् ।
निरृतिं खड्गहस्तञ्च श्यामलं वाजिवाहनम् ॥९२॥
92. dhyāyet kālaṁ lulāpasthaṁ daṇḍinaṁ kṛṣṇavigraham ,
nirṛtiṁ khaḍgahastañca śyāmalaṁ vājivāhanam.
92. dhyāyet kālam lulāpastham daṇḍinam kṛṣṇavigraham
nirṛtim khaḍgahastam ca syāmalam vājivāhanam
92. dhyāyet kālam lulāpastham daṇḍinam kṛṣṇavigraham
ca nirṛtim khaḍgahastam syāmalam vājivāhanam
92. One should meditate upon Yama (kāla), who is seated upon a buffalo, holds a staff, and has a dark body, and upon Nirṛti, who holds a sword, has a dark-colored complexion, and is mounted on a horse.
वरुणं मकरारूढं पाशहस्तं सितप्रभम् ।
ध्यायेत् कृष्णत्विषं वायुं मृगस्थञ्चाङ्कुशायुधम् ॥९३॥
93. varuṇaṁ makarārūḍhaṁ pāśahastaṁ sitaprabham ,
dhyāyet kṛṣṇatviṣaṁ vāyuṁ mṛgasthañcāṅkuśāyudham.
93. varuṇaṃ makarārūḍhaṃ pāśahastaṃ sitaprabham
dhyāyet kṛṣṇatviṣaṃ vāyuṃ mṛgasthaḥ ca aṅkuśāyudham
93. varuṇaṃ makarārūḍhaṃ pāśahastaṃ sitaprabham dhyāyet,
kṛṣṇatviṣaṃ mṛgasthaṃ ca aṅkuśāyudhaṃ vāyum
93. One should meditate on Varuṇa, who is mounted on a makara, holds a noose in his hand, and has a white radiance, and on Vāyu, who has the complexion of a dark cloud, is seated on a deer, and holds angoosha as his weapon.
कुबेरं कनकाकारं रत्नसिंहासनस्थितम् ।
स्तुतं यक्षगणैः सर्वैः पाशाङ्कुशकराम्बुजम् ॥९४॥
94. kuberaṁ kanakākāraṁ ratnasiṁhāsanasthitam ,
stutaṁ yakṣagaṇaiḥ sarvaiḥ pāśāṅkuśakarāmbujam.
94. kuberaṃ kanakākāraṃ ratrasiṃhāsanasthitam
stutaṃ yakṣagaṇaiḥ sarvaiḥ pāśāṅkuśakarāmbujam
94. kanakākāraṃ ratrasiṃhāsanasthitaṃ sarvaiḥ yakṣagaṇaiḥ
stutaṃ pāśāṅkuśakarāmbujaṃ kuberaṃ dhyāyet
94. One should meditate on Kubera, who has a golden form, is seated upon a gem-studded throne, is praised by all the hosts of yakshas, and holds the noose and goad in his lotus-like hands.
ईशानं वृषभारूढं त्रिशूलवरधारिणम् ।
व्याघ्रचर्माम्बरधरं पूर्णेन्दुसदृशप्रभम् ॥९५॥
95. īśānaṁ vṛṣabhārūḍhaṁ triśūlavaradhāriṇam ,
vyāghracarmāmbaradharaṁ pūrṇendusadṛśaprabham.
95. īśānaṃ vṛṣabhārūḍham triśūlavaradhārinam
vyāghracarmāmbaradharam pūrṇendusadṛśaprabham
95. vṛṣabhārūḍham triśūlavaradhārinam
vyāghracarmāmbaradharam pūrṇendusadṛśaprabham īśānam
95. One should meditate on Īśāna, who is mounted on a bull, holds an excellent trident, wears a tiger skin as a garment, and possesses a radiance resembling the full moon.
ध्यात्वा चैतान् क्रमादिष्ट्वा ब्रह्मानन्तौ पुरो बहिः ।
ऊर्ध्वाधोवृत्तयोरर्च्यौ ततोऽर्च्या द्वारदेवताः ॥९६॥
96. dhyātvā caitān kramādiṣṭvā brahmānantau puro bahiḥ ,
ūrdhvādhovṛttayorarcyau tato'rcyā dvāradevatāḥ.
96. dhyātvā ca etān kramāt iṣṭvā brahmānantau puras bahis
ūrdhvādhovṛttayor arcyau tataḥ arcyā dvāradevatāḥ
96. etān ca dhyātvā kramāt iṣṭvā brahmānantau puras bahis
ūrdhvādhovṛttayor arcyau tataḥ dvāradevatāḥ arcyāḥ
96. Having meditated upon these in order and worshipped them, Brahmā and Ananta, who are outside in the front, should be worshipped in the upper and lower circles, and thereafter the deities of the doorway should be worshipped.
उग्रो भीमः प्रचण्डेशौ पूर्वद्वाःस्थाः प्रकीर्तिताः ।
जयन्तः क्षेत्रपालश्च नकुलेशो बृहच्चिराः ।
याम्यद्वारे पश्चिमे च वृकाश्वानन्ददुर्जयाः ॥९७॥
97. ugro bhīmaḥ pracaṇḍeśau pūrvadvāḥsthāḥ prakīrtitāḥ ,
jayantaḥ kṣetrapālaśca nakuleśo bṛhaccirāḥ ,
yāmyadvāre paścime ca vṛkāśvānandadurjayāḥ.
97. ugraḥ bhīmaḥ pracaṇḍa-īśau pūrva-dvāra-sthāḥ
prakīrtitāḥ jayantaḥ kṣetra-pālaḥ
ca nakuleśaḥ bṛhacchirāḥ yāmya-dvāre
paścime ca vṛka-aśva-ānanda-durjayāḥ
97. ugraḥ bhīmaḥ pracaṇḍeśau jayantaḥ kṣetra-pālaḥ ca nakuleśaḥ bṛhacchirāḥ pūrva-dvāra-sthāḥ prakīrtitāḥ.
yāmya-dvāre paścime ca vṛka-aśva-ānanda-durjayāḥ (prakīrtitāḥ)
97. Ugra, Bhīma, Pracaṇḍeśa, Jayanta, Kṣetrapāla, Nakuleśa, and Bṛhacchiras are declared to be the guardians of the eastern gateway. Vṛka, Aśva, Ānanda, and Durjaya are those of the southern and western gateways.
त्रिशिराः पुरजिच्चैव भीमनादो महोदरः ।
उत्तरद्वारपाश्चैते सर्वे शस्त्रास्त्रपाणयः ॥९८॥
98. triśirāḥ purajiccaiva bhīmanādo mahodaraḥ ,
uttaradvārapāścaite sarve śastrāstrapāṇayaḥ.
98. triśirāḥ purajit ca eva bhīma-nādaḥ mahodaraḥ
uttara-dvāra-pālāḥ ca ete sarve śastra-astra-pāṇayaḥ
98. ete triśirāḥ purajit ca eva bhīmanādaḥ mahodaraḥ ca
uttara-dvāra-pālāḥ sarve śastra-astra-pāṇayaḥ (bhavanti)
98. Triśiras, Purajit, Bhīmanāda, and Mahodara - these are all guardians of the northern gateway, holding weapons and missiles in their hands.
श्रूयतां ब्रह्मणो
ध्यानमनन्तस्यापि सुव्रते ॥९९॥
99. śrūyatāṁ brahmaṇo
dhyānamanantasyāpi suvrate.
99. śrūyatām brahmaṇaḥ dhyānam
anantasya api suvrate
99. suvrate brahmaṇaḥ anantasya
api dhyānam śrūyatām
99. O Suvratā, listen to the meditation upon Brahmā and also upon Ananta.
रक्तोत्पलनिभो ब्रह्मा चतुरास्यश्चतुर्भुजः ।
हंसारूढो वराभीतिमालापुस्तकपाणिकः ॥१००॥
100. raktotpalanibho brahmā caturāsyaścaturbhujaḥ ,
haṁsārūḍho varābhītimālāpustakapāṇikaḥ.
100. raktotpalanibhaḥ brahmā caturāsyaḥ caturbhujaḥ
haṃsārūḍhaḥ varābhītimālāpustakapāṇikaḥ
100. brahmā raktotpalanibhaḥ caturāsyaḥ caturbhujaḥ
haṃsārūḍhaḥ varābhītimālāpustakapāṇikaḥ
100. Brahmā has the brilliance of a red lotus, four faces, and four arms. He is mounted on a swan, and holds the gesture of granting boons, the gesture of fearlessness, a garland, a book, and a rosary in his hands.
हिमकुन्देन्दुधवलः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रपाणिवदनो ध्येयोऽनन्तः सुरासुरैः ॥१०१॥
101. himakundendudhavalaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt ,
sahasrapāṇivadano dhyeyo'nantaḥ surāsuraiḥ.
101. hima-kunda-indu-dhavalaḥ sahasrākṣaḥ sahasra-pāt
sahasra-pāṇi-vadanaḥ dhyeyaḥ anantaḥ surāsuraiḥ
101. hima-kunda-indu-dhavalaḥ sahasrākṣaḥ sahasra-pāt
sahasra-pāṇi-vadanaḥ anantaḥ surāsuraiḥ dhyeyaḥ
101. Ananta, who is as dazzlingly white as ice, kunda flowers, and the moon, who has a thousand eyes, a thousand feet, a thousand hands, and a thousand faces, should be meditated upon by gods and demons alike.
ध्यानं पूजाक्रमश्चापि यन्त्रञ्च कथितं प्रिये ।
वास्त्वादिक्रमतो ह्येषां मन्त्रानपि शृणु प्रिये ॥१०२॥
102. dhyānaṁ pūjākramaścāpi yantrañca kathitaṁ priye ,
vāstvādikramato hyeṣāṁ mantrānapi śṛṇu priye.
102. dhyānaṁ pūjā-kramaḥ ca api yantram ca kathitam priye
vāstu-ādi-kramataḥ hi eṣām mantrān api śṛṇu priye
102. priye dhyānaṁ pūjā-kramaḥ ca api yantram ca kathitam
eṣām vāstu-ādi-kramataḥ hi mantrān api śṛṇu priye
102. O beloved, the meditation, the procedure of worship, and also the yantra have been described. Now listen, O beloved, to the mantras of these deities, following the order beginning with vāstu.
क्षकारो हव्यवाहस्थः षड्दीर्घस्वरसंयुतः ।
भूषितो नादबिन्दुभ्यां वास्तुमन्त्रः षडक्षरः ॥१०३॥
103. kṣakāro havyavāhasthaḥ ṣaḍdīrghasvarasaṁyutaḥ ,
bhūṣito nādabindubhyāṁ vāstumantraḥ ṣaḍakṣaraḥ.
103. kṣakāro havyavāhasthaḥ ṣaḍdīrghasvarasaṃyutaḥ
bhūṣito nādabindubhyāṃ vāstumantraḥ ṣaḍakṣaraḥ
103. havyavāhasthaḥ ṣaḍdīrghasvarasaṃyutaḥ nādabindubhyāṃ
bhūṣitaḥ kṣakāraḥ ṣaḍakṣaraḥ vāstumantraḥ
103. The mantra of vāstu consists of six syllables, having the letter kṣa placed upon the fire carrier (ra), combined with the six long vowels, and adorned with nāda and bindu.
तारं मायां तीग्मरश्मे ङेऽन्तमारोग्यदं वदेत् ।
वह्निजायां ततो दत्त्वा सूर्यमन्त्रं समुद्धरेत् ॥१०४॥
104. tāraṁ māyāṁ tīgmaraśme ṅe'ntamārogyadaṁ vadet ,
vahnijāyāṁ tato dattvā sūryamantraṁ samuddharet.
104. tāraṃ māyāṃ tīग्marahme ṅeantamārogyadaṃ vadet
vahnijāyāṃ tato dattvā sūryamantraṃ samuddharet
104. tāraṃ māyāṃ tīgmarashme ṅeantam ārogyadaṃ
vahnijāyāṃ ca tato dattvā sūryamantraṃ samuddharet
104. One should state the tarā (oṃ), māyā (hrīṃ), the radiant one (tīgmarashme in the dative ending with ṅe), followed by arogyada, and then add vahnijāyā (svāhā), thereby uttering the sūrya mantra.
कामो माया च वाणी च ततोऽमृतकरेति च ।
अमृतं प्लावय द्वन्दं स्वाहा सोममनुर्मतः ॥१०५॥
105. kāmo māyā ca vāṇī ca tato'mṛtakareti ca ,
amṛtaṁ plāvaya dvandaṁ svāhā somamanurmataḥ.
105. kāmaḥ māyā ca vāṇī ca tataḥ amṛtakara iti ca
amṛtam plāvaya dvandvam svāhā soma-mantraḥ mataḥ
105. kāmaḥ māyā ca vāṇī ca tataḥ amṛtakaraḥ iti ca
amṛtam plāvaya dvandvam svāhā soma-mantraḥ mataḥ
105. Kāma (klīṃ), māyā (hrīṃ), vāṇī (aim), and then amṛtakara (sūryāya or similar), along with amṛtam plāvaya, followed by the pair (or dvandva), and svāhā - this is considered the mantra of Soma.
ऐ/ ह्रा/ ह्री/ सर्वपदाद्दुष्टान्नाशय नाशय ।
स्वाहावसानो मन्त्रोऽयं मङ्गलस्य प्रकीर्तितः ॥१०६॥
106. ai/ hrā/ hrī/ sarvapadādduṣṭānnāśaya nāśaya ,
svāhāvasāno mantro'yaṁ maṅgalasya prakīrtitaḥ.
106. ai hrā hrī sarva-padāt duṣṭān nāśaya nāśaya
svāhā-avasānaḥ mantraḥ ayam maṅgalasya prakīrtitaḥ
106. ai hrā hrī sarva-padāt duṣṭān nāśaya nāśaya
svāhā-avasānaḥ ayam mantraḥ maṅgalasya prakīrtitaḥ
106. Aim, hrā, hrī, removing all obstacles - destroy, destroy the wicked, ending with svāhā - this mantra of Maṅgala (Mars) is declared.
ह्री/ श्री/ स्ॐयपदञ्चोक्त्वा सर्वान् कामां स्ततो वदेत् ।
पूरयाऽन्ते वह्निकान्तामेष सोमात्मजे मनुः ॥१०७॥
107. hrī/ śrī/ soṁyapadañcoktvā sarvān kāmāṁ stato vadet ,
pūrayā'nte vahnikāntāmeṣa somātmaje manuḥ.
107. hrīṃ śrīṃ saumya-padam ca uktvā sarvān kāmān tataḥ
vadet pūraya ante vahni-kāntām eṣa soma-ātmaje manuḥ
107. hrīṃ śrīṃ saumya-padam ca uktvā sarvān kāmān tato
vadet pūraya ante vahni-kāntām eṣa soma-ātmaje manuḥ
107. Uttering hrīṃ, śrīṃ, and the word for Soma (saumya), then stating all desired objects, followed by pūraya, and ending with the wife of fire (svāhā) - this is the mantra of the son of Soma (Mercury).
तारेण पुटिता वाणी ततः सुरगुरोपदम् ।
अभीष्टं यच्च यच्चेति स्वाहामन्त्रो बृहस्पतेः ॥१०८॥
108. tāreṇa puṭitā vāṇī tataḥ suraguropadam ,
abhīṣṭaṁ yacca yacceti svāhāmantro bṛhaspateḥ.
108. tāreṇa puṭitā vāṇī tataḥ suraguro-padam abhīṣṭam
yat ca yat ca iti svāhā mantraḥ bṛhaspateḥ
108. tāreṇa puṭitā vāṇī tataḥ suraguro-padam abhīṣṭam
yat ca yat ca iti svāhā bṛhaspateḥ mantraḥ
108. Encompassed by the tarā (oṃ), vāṇī (aim), then the term for the preceptor of the gods (suraguru), whatever is desired, and ending with svāhā - this is the mantra of Bṛhaspati (Jupiter).
शा/ शी/ शू/ शै/ ततः
शौ/ श/ः शुक्रमन्त्रः ॥१०९॥
109. śā/ śī/ śū/ śai/ tataḥ
śau/ śa/ḥ śukramantraḥ.
109. śā śī śū śai tataḥ
śau śaḥ śukramantraḥ
109. śā śī śū śai tataḥ
śau śaḥ śukramantraḥ
109. Śā, śī, śū, śai, then śau, and śaḥ - this is the mantra of Śukra (Venus).
ह्रा/ ह्रा/ ह्री/ ह्री/ सर्वशत्रून् विद्रावय पदद्वयम् ।
मार्तण्डसूनवे पश्चात् नमो मन्त्रः शनैश्चरे ॥११०॥
110. hrā/ hrā/ hrī/ hrī/ sarvaśatrūn vidrāvaya padadvayam ,
mārtaṇḍasūnave paścāt namo mantraḥ śanaiścare.
110. hrā hrā hrī hrī sarvaśatrūn vidrāvaya padadvayam
mārtaṇḍasūnave paścāt namo mantraḥ śanaiścare
110. hrā hrā hrī hrī sarvaśatrūn vidrāvaya pada-dvayam
mārtaṇḍasūnave paścāt namaḥ mantraḥ śanaiścare
110. Hrā, hrā, hrī, hrī, drive away all enemies, stating the two words, then to the son of Mārtāṇḍa (Saturn), followed by namaḥ - this is the mantra of Śani (Saturn).
रा/ ह्रौ/ भ्रौ/ ह्री/ सोमशत्रो शत्रून् विध्वंसय द्वयम् ।
राहवे नम इत्येष राहोर्मनुरुदाहृतः ॥१११॥
111. rā/ hrau/ bhrau/ hrī/ somaśatro śatrūn vidhvaṁsaya dvayam ,
rāhave nama ityeṣa rāhormanurudāhṛtaḥ.
111. rāṃ hrauṃ bhrauṃ hrīṃ somaśatro śatrūn vidhvaṃsaya
dvayam rāhave namaḥ iti eṣa rāhoḥ manuḥ udāhṛtaḥ
111. eṣa rāhoḥ manuḥ udāhṛtaḥ rāṃ hrauṃ bhrauṃ hrīṃ
somaśatro śatrūn vidhvaṃsaya dvayam rāhave namaḥ iti
111. Raṃ, hrauṃ, bhrauṃ, hrīṃ - O enemy of Soma, destroy all enemies, uttering the pair, salutation to Rāhu - thus is the mantra of Rāhu declared.
क्रू/ ह्र/ क्रै/ केतवे स्वाहा
केतोर्मन्त्रः प्रकीर्तितः ॥११२॥
112. krū/ hra/ krai/ ketave svāhā
ketormantraḥ prakīrtitaḥ.
112. krūṃ hraṃ kraiṃ ketave svāhā
ketor mantraḥ prakīrtitaḥ
112. krūṃ hraṃ kraiṃ ketave svāhā
iti ketoḥ mantraḥ prakīrtitaḥ
112. Krūṃ, hraṃ, kraiṃ - svāhā to Ketu - thus is the mantra of Ketu proclaimed.
ल/ र/ मृ/ स्त्रू/ व/ यमिति क्ष/ हौ/ ब्रीममिति क्रमात् ।
इन्द्राद्यनन्तदिक्पानां दशमन्त्राः समीरिताः ॥११३॥
113. la/ ra/ mṛ/ strū/ va/ yamiti kṣa/ hau/ brīmamiti kramāt ,
indrādyanantadikpānāṁ daśamantrāḥ samīritāḥ.
113. indrādya-ananta-dikpānām daśa mantrāḥ laṃ raṃ mraṃ
strūṃ vaṃ yam iti kṣahau brīm iti kramāt samīritāḥ
113. The ten mantras of the guardians of the directions, beginning with Indra and ending with Ananta, are declared in order as laṃ, raṃ, mraṃ, strūṃ, vaṃ, yam, and kṣahau, brīm.
अन्येषां परिवारणां नाममन्त्राः प्रकीर्तिताः ।
अनुक्तमन्त्रे सर्वत्र विधिरेष शिवोदितः ॥११४॥
114. anyeṣāṁ parivāraṇāṁ nāmamantrāḥ prakīrtitāḥ ,
anuktamantre sarvatra vidhireṣa śivoditaḥ.
114. anyeṣām parivāraṇām nāma-mantrāḥ prakīrtitāḥ,
sarvatra anukta-mantre eṣaḥ vidhiḥ śiva-uditaḥ
114. The name-mantras of the other attendant deities have been declared. Everywhere, for any unmentioned mantra, this rule has been spoken by Shiva.
नमोऽन्तमन्त्रे देवेशि न नमो योजयेद् बुधः ।
स्वाहान्तेऽपि तथामन्त्रे न दद्याद्वह्निवल्लभाम् ॥११५॥
115. namo'ntamantre deveśi na namo yojayed budhaḥ ,
svāhānte'pi tathāmantre na dadyādvahnivallabhām.
115. namaḥ antamantre deveśi na namaḥ yojayet budhaḥ
svāhā ante api tathā amantre na dadyāt vahnivallabhām
115. deveśi budhaḥ namo anta mantre namaḥ na yojayet
tathā amantre api vahnivallabhām na dadyāt svāhā ante
115. O goddess, a wise person should not attach namaḥ to a mantra that already ends with namaḥ, and similarly, one should not add svāhā at the end of a mantra that does not take it.
ग्रहादिभ्यः प्रदातव्यं पुष्पं वासश्च भूषणम् ।
तेषां वर्णानुरूपेण नान्यथा प्रीतये भवेत् ॥११६॥
116. grahādibhyaḥ pradātavyaṁ puṣpaṁ vāsaśca bhūṣaṇam ,
teṣāṁ varṇānurūpeṇa nānyathā prītaye bhavet.
116. grahādibhyaḥ pradātavyaṃ puṣpaṃ vāsaḥ ca bhūṣanam
teṣām varṇānurūpeṇa na anyathā prītaye bhavet
116. grahādibhyaḥ teṣām varṇānurūpeṇa puṣpam vāsaḥ ca
bhūṣanam pradātavyam anyathā prītaye na bhavet
116. Flowers, garments, and ornaments should be offered to the planets according to their respective colors, for otherwise it will not lead to their pleasure.
कुशण्डिकोक्तविधिना वह्निं संस्थापयन् सुधीः ।
पुष्पैरुच्चावचैर्यद्वा समिद्भिर्होममाचरेत् ॥११७॥
117. kuśaṇḍikoktavidhinā vahniṁ saṁsthāpayan sudhīḥ ,
puṣpairuccāvacairyadvā samidbhirhomamācaret.
117. kuśaṇḍikoktavidhinā vahnim saṃsthāpayan sudhīḥ
puṣpairuccāvacairyadvā samidbhirhomamācaret
117. sudhīḥ kuśaṇḍikoktavidhinā vahnim saṃsthāpayan
puṣpaiḥ uccāvacaiḥ vā yadvā samidbhiḥ homam ācaret
117. Following the procedure prescribed in the kuśaṇḍikā text, the wise practitioner should install the sacred fire and perform the fire ritual using various flowers or else sacrificial twigs.
शान्तिकर्मणि पुष्टौ च वरदो हव्यवाहनः ।
प्रतिष्ठायां लोहिताक्षः शत्रुहा क्रूरकर्मणि ॥११८॥
118. śāntikarmaṇi puṣṭau ca varado havyavāhanaḥ ,
pratiṣṭhāyāṁ lohitākṣaḥ śatruhā krūrakarmaṇi.
118. śāntikarmaṇi puṣṭau ca varado havyavāhanaḥ
pratiṣṭhāyāṃ lohitākṣaḥ śatruhā krūrakarmaṇi
118. havyavāhanaḥ śāntikarmaṇi puṣṭau ca varadaḥ,
pratiṣṭhāyāṃ lohitākṣaḥ,
krūrakarmaṇi śatruhā (bhavati)
118. Havyavāhana (the fire god) grants boons in rites for pacification and nourishment; Lohitākṣa (the red-eyed one) presides over consecrations; and Śatruhā (the destroyer of enemies) acts in fierce rites.
शान्तौ पुष्टौ महेशानि तथा क्रूरेऽपि कर्मणि ।
ग्रहयागं प्रकुर्वाणो वाच्चितार्थमवाप्नुयात् ॥११९॥
119. śāntau puṣṭau maheśāni tathā krūre'pi karmaṇi ,
grahayāgaṁ prakurvāṇo vāccitārthamavāpnuyāt.
119. śāntau puṣṭau maheśāni tathā krūre api karmaṇi
grahayāgam prakurvānaḥ vāñchitam artham avāpnuyāt
119. maheśāni śāntau puṣṭau tathā krūre api karmaṇi
grahayāgam prakurvāṇaḥ vāñchitam artham avāpnuyāt
119. O Maheśānī (goddess, queen of Shiva), performing a planetary ritual for pacification, nourishment, or even in fierce rites, one attains the desired object.
यथा प्रतिष्ठाकार्येषु देवार्चा पितृतर्पणम् ।
वास्तोर्यागे ग्रहाणाञ्च तद्वदेव विधीयते ॥१२०॥
120. yathā pratiṣṭhākāryeṣu devārcā pitṛtarpaṇam ,
vāstoryāge grahāṇāñca tadvadeva vidhīyate.
120. yathā pratiṣṭhākāryeṣu devārcā pitṛtarpaṇam
vāstoryāge grahānāṃ ca tadvat eva vidhīyate
120. yathā pratiṣṭhākāryeṣu devārcā pitṛtarpaṇam
ca vāstoryāge tadvat eva grahānām vidhīyate
120. Just as it is prescribed for consecration ceremonies, worship of the deities, ancestral libations, and the vāstu ritual, similarly it is ordained for the planets as well.
यद्येकस्मिन् दिने द्विस्त्रिः प्रतिष्ठा यागकर्म च ।
तन्त्रेण तत्र देवार्चा पितृश्राद्धाग्निसंस्क्रियाः ॥१२१॥
121. yadyekasmin dine dvistriḥ pratiṣṭhā yāgakarma ca ,
tantreṇa tatra devārcā pitṛśrāddhāgnisaṁskriyāḥ.
121. yadi ekasmin dine dvistriḥ pratiṣṭhā yāgakarma ca
tantreṇa tatra devārcā pitṛśrāddhāgnisaṃskriyāḥ
121. yadi ekasmin dine dvistriḥ pratiṣṭhā yāgakarma ca
tatra tantreṇa devārcā pitṛśrāddhāgnisaṃskriyāḥ
121. If consecration and ritual action happen twice or thrice on the same day, there the worship of the deities, ancestral libations, and the consecration of the fire are performed through a single unified ritual procedure.
जलाशयगृहारामसेतुसंक्रमशाखिनः ।
वाहनासनयानानि वासोऽलङ्करणानि च ॥१२२॥
122. jalāśayagṛhārāmasetusaṁkramaśākhinaḥ ,
vāhanāsanayānāni vāso'laṅkaraṇāni ca.
122. jalāśayagṛhārāmasetusaṃkramaśākhinaḥ
vāhanāsanayānāni vāsaḥ alaṅkaraṇāni ca
122. jalāśayagṛhārāmasetusaṃkramaśākhinaḥ
vāhanāsanayānāni vāsaḥ alaṅkaraṇāni ca
122. (Similarly, the same rule applies) to reservoirs, houses, gardens, bridges, causeways, trees, vehicles, seats, conveyances, garments, and ornaments.
पानाशनीयपात्राणि देयवस्तूनि यान्यपि ।
असंस्कृतानि देवाय न प्रदद्युः फलेप्सवः ॥१२३॥
123. pānāśanīyapātrāṇi deyavastūni yānyapi ,
asaṁskṛtāni devāya na pradadyuḥ phalepsavaḥ.
123. pānāśanīyapātrāṇi deyavastūni yāni api
asaṃskṛtāni devāya na pradadyuḥ phalepsavaḥ
123. phalepsavaḥ yāni api pānāśanīyapātrāṇi
deyavastūni asaṃskṛtāni devāya na pradadyuḥ
123. Those who desire fruits should never offer unpurified vessels for drinking and eating, or any other items of offering, to the deity.
काम्ये कर्मणि सर्वत्र बुधः सङ्कल्पमाचरेत् ।
विधिवाक्यानुसारेण सम्पूर्णसुकृताप्तये ॥१२४॥
124. kāmye karmaṇi sarvatra budhaḥ saṅkalpamācaret ,
vidhivākyānusāreṇa sampūrṇasukṛtāptaye.
124. kāmye karmaṇi sarvatra budhaḥ saṅkalpam
ācaret vidhivākyānusāreṇa sampūrṇasukṛtāptaye
124. sarvatra kāmye karmaṇi budhaḥ sampūrṇasukṛtāptaye
vidhivākyānusāreṇa saṅkalpam ācaret
124. In any optional ritual, the wise practitioner should always make a formal resolution in accordance with scriptural injunctions, in order to attain the full merit of the deed.
संस्कृताभ्यर्चितं द्रव्यं नामोच्चारणपूर्वकम् ।
सम्प्रदानाभिधाञ्चोक्त्वा दत्त्वा सम्यक् फलं लभेत् ॥१२५॥
125. saṁskṛtābhyarcitaṁ dravyaṁ nāmoccāraṇapūrvakam ,
sampradānābhidhāñcoktvā dattvā samyak phalaṁ labhet.
125. saṃskṛtābhyarcitaṃ dravyaṃ nāmocchāraṇa-pūrvakam
sampradānābhidhāñ ca uktvā dattvā samyaccumulator labhet
125. saṃskṛtābhyarcitaṃ dravyaṃ nāmocchāraṇa-pūrvakam
sampradānābhidhām ca uktvā samyak dattvā phalaṃ labhet
125. Having consecrated and worshipped the offering, and having stated the name along with the designation of the recipient, one should properly present it and thereby attain the fruit.
जलाशयगृहारामसेतुसंक्रमशाखिनाम् ।
कथ्यन्ते प्रोक्षणे मन्त्राः प्रयोज्या ब्रह्मविद्यया ॥१२६॥
126. jalāśayagṛhārāmasetusaṁkramaśākhinām ,
kathyante prokṣaṇe mantrāḥ prayojyā brahmavidyayā.
126. jalāśaya-gṛha-ārāma-setu-saṃkrama-śākhinām
kathyante prokṣane mantrāḥ prayojyā brahmavidyayā
126. jalāśaya-gṛha-ārāma-setu-saṃkrama-śākhinām
prokṣane mantrāḥ brahmavidyayā prayojyāḥ kathyante
126. For reservoirs, houses, gardens, bridges, causeways, and trees, the mantras for consecration are stated to be applied through brahma-vidyā (knowledge of the absolute).
जीवनाधार जीवानां जीवनप्रद वारुण ।
प्रोक्षणे तव तृप्यन्तु जलभूचरखेचराः ॥१२७॥
127. jīvanādhāra jīvānāṁ jīvanaprada vāruṇa ,
prokṣaṇe tava tṛpyantu jalabhūcarakhecarāḥ.
127. jīvanādhāra jīvānāṃ jīvanaprada vāruṇa
prokṣane tava tṛpyantu jalabhūcarakhecarāḥ
127. he vāruṇa jīvānāṃ jīvanādhāra jīvanaprada
tava prokṣaṇe jala-bhūcara-khecarāḥ tṛpyantu
127. O Vāruṇa (water god), support of all lives and bestower of life, may the creatures of the water, land, and sky be satisfied by your sprinkling.
तृणकाष्ठादिसम्भूत वासेय ब्रह्मणः प्रिय ।
त्वां प्रोक्षयामि तोयेन प्रीतये भव सर्वदा ॥१२८॥
128. tṛṇakāṣṭhādisambhūta vāseya brahmaṇaḥ priya ,
tvāṁ prokṣayāmi toyena prītaye bhava sarvadā.
128. tṛṇakāṣṭādisambhūta vāsa asi brahmaṇaḥ priya
tvām prokṣayāmi toyena prītaye bhava sarvadā
128. he tṛṇa-kāṣṭādi-sambhūta brahmaṇaḥ priya vāsa asi,
tvāṃ toyena prokṣayāmi,
sarvadā prītaye bhava
128. O abode born from grass, wood, and other such materials, you are dear to Brahman, and I sprinkle you with water - always be a source of delight.
इष्ठकादिसमुद्भूत
वक्तव्यन्त्विष्टकामये ॥१२९॥
129. iṣṭhakādisamudbhūta
vaktavyantviṣṭakāmaye.
129. iṣṭakādi-samudbhūta
vaktavyam tu iṣṭa-kāmaye
129. iṣṭakādi-samudbhūta
vaktavyam tu iṣṭa-kāmaye
129. O (abode) arising from bricks and other materials, (what is to be stated) is indeed to be desired for the fulfillment of wishes.
फलैः पत्रैश्च शाखाद्यैश्चायाभिश्च प्रियङ्कराः ।
यच्चन्तु मेऽखिलान् कामान् प्रोक्षितास्तीर्थवारिभिः ॥१३०॥
130. phalaiḥ patraiśca śākhādyaiścāyābhiśca priyaṅkarāḥ ,
yaccantu me'khilān kāmān prokṣitāstīrthavāribhiḥ.
130. phalaiḥ patraiḥ ca śākhādyaiḥ ca ayābhiḥ ca priyaṅkarāḥ
yacchantu me akhilān kāmān proksitāḥ tīrtha-vāribhiḥ
130. tīrtha-vāribhiḥ prokṣitāḥ phalaiḥ patraiḥ ca śākhādyaiḥ
ca ayābhiḥ ca priyaṅkarāḥ me akhilān kāmān yacchantu
130. Sprinkled with sacred waters, may those beneficent ones (endowed) with fruits, leaves, branches, and other things grant me all my desires.
सेतुस्त्वं भवसिन्धूनां पारदः पथिकप्रियः ।
मया संप्रोक्षितः सेतो यथोक्तफलदो भव ॥१३१॥
131. setustvaṁ bhavasindhūnāṁ pāradaḥ pathikapriyaḥ ,
mayā saṁprokṣitaḥ seto yathoktaphalado bhava.
131. setuḥ tvam bhava-sindhūnām pāradaḥ pathika-priyaḥ
mayā saṃprokshitaḥ seto yathokta-phala-daḥ bhava
131. tvam bhava-sindhūnām setuḥ pāradaḥ pathika-priyaḥ
(asi) mayā saṃprokshitaḥ seto yathokta-phala-daḥ bhava
131. O bridge, you are the bridge across the oceans of worldly existence, the one who carries people across, and dear to travelers. Consecrated by me, O bridge, be the bestower of the stated fruits.
संक्रम त्वां प्रोक्षयामि लोकानां संक्रमं यथा ।
ददासीह तथा स्वर्गे संक्रमो मे प्रदीयताम् ॥१३२॥
132. saṁkrama tvāṁ prokṣayāmi lokānāṁ saṁkramaṁ yathā ,
dadāsīha tathā svarge saṁkramo me pradīyatām.
132. saṅkrama tvām prokshayāmi lokānām saṅkramam yathā
dadāsi iha tathā svarge saṅkramaḥ me pradīyatām
132. saṅkrama tvām prokshayāmi lokānām saṅkramam yathā
iha dadāsi tathā me svarge saṅkramaḥ pradīyatām
132. O causeway, I sprinkle you just as you are a causeway for people. Just as you grant this here, so may a causeway be granted to me in heaven.
आरामप्रोक्षणे मन्त्रो य एव कथितः प्रिये ।
स एव शाखिसंस्कारे प्रयोक्तव्यो मनीषिभिः ॥१३३॥
133. ārāmaprokṣaṇe mantro ya eva kathitaḥ priye ,
sa eva śākhisaṁskāre prayoktavyo manīṣibhiḥ.
133. ārāmaprokṣaṇe mantro yaḥ eva kathitaḥ priye
saḥ eva śākhisaṃskāre prayoktavyaḥ manīṣibhiḥ
133. priye yaḥ mantro ārāmaprokṣaṇe kathitaḥ saḥ
eva śākhisaṃskāre manīṣibhiḥ prayoktavyaḥ
133. O beloved, the exact same mantra that was prescribed for the consecration of a garden is to be employed by the wise for the consecration of trees.
प्रणवो वारुणञ्चाऽस्त्रं बीजत्रितयमम्बिके ।
सर्वसाधारणद्रव्यप्रोक्षणे विनियोजयेत् ॥१३४॥
134. praṇavo vāruṇañcā'straṁ bījatritayamambike ,
sarvasādhāraṇadravyaprokṣaṇe viniyojayet.
134. praṇavaḥ vāruṇam ca astram bījatritayam ambike
sarvasādhāraṇadravyaprokṣaṇe viniyojayet
134. ambike praṇavam vāruṇam ca astram bījatritayam
sarvasādhāraṇadravyaprokṣaṇe viniyojayet
134. O Ambikā, one should employ the praṇava (oṃ), the vāruṇa mantra, the weapon (astra) mantra, and the triad of seed syllables (bīja-tritaya) for the consecration of all general substances.
स्नापनार्हं वाहनं चेत् स्नापयेत् ब्रह्मविद्यया ।
अन्यत्रैवाऽर्घ्यतोयेन कुशाग्रेण विशोधयेत् ॥१३५॥
135. snāpanārhaṁ vāhanaṁ cet snāpayet brahmavidyayā ,
anyatraivā'rghyatoyena kuśāgreṇa viśodhayet.
135. snāpanārham vāhanam cet snāpayet brahmavidyayā
anyatraiva arghyatoyena kuśāgreṇa viśodhayet
135. cet snāpanārham vāhanam snāpayet brahmavidyayā
anyatra eva arghyatoyena kuśāgreṇa viśodhayet
135. If a vehicle is worthy of bathing, one should bathe it using brahma-vidyā (knowledge of the absolute). Otherwise, one should purify it solely with water from the arghya using the tip of a kuśa grass.
प्राणप्रतिष्ठामाचर्य तत्तद्वाहनसंज्ञया ।
पूजितोऽलङ्कृतो वाहो देयो भवति दैवते ॥१३६॥
136. prāṇapratiṣṭhāmācarya tattadvāhanasaṁjñayā ,
pūjito'laṅkṛto vāho deyo bhavati daivate.
136. prāṇapratiṣṭhām ācarya tattadvāhanasaṃjñayā
pūjitaḥ alaṅkṛtaḥ vāhaḥ deyo bhavati daivate
136. prāṇapratiṣṭhām ācarya tattadvāhanasaṃjñayā
pūjitaḥ alaṅkṛtaḥ vāhaḥ daivate deyaḥ bhavati
136. Having performed the establishment of the life force (prāṇa-pratiṣṭhā) with the respective designation of that vehicle, the mount, being worshipped and decorated, becomes ready to be presented to the deity.
जलाशये पूजनीयो वरुणो यादसां पतिः ।
गृहे प्रजापतिर्ब्रह्माऽरामे सेतौ च संक्रमे ।
पूज्यो विष्णुर्जगत्पाता सर्वात्मा सर्वदृग्विभुः ॥१३७॥
137. jalāśaye pūjanīyo varuṇo yādasāṁ patiḥ ,
gṛhe prajāpatirbrahmā'rāme setau ca saṁkrame ,
pūjyo viṣṇurjagatpātā sarvātmā sarvadṛgvibhuḥ.
137. jalāśaye pūjanīyaḥ varuṇaḥ yādasām
patiḥ gṛhe prajāpatiḥ brahmā ārāme
setau ca saṅkrame pūjyaḥ viṣṇuḥ
jagatpātā sarvātmā sarvadṛk vibhuḥ
137. jalāśaye pūjanīyaḥ yādasām patiḥ varuṇaḥ,
gṛhe prajāpatiḥ brahmā,
ārāme setau ca saṅkrame jagatpātā sarvātmā sarvadṛk vibhuḥ viṣṇuḥ pūjyaḥ
137. In a body of water, Varuṇa, the lord of aquatic creatures, is to be worshipped. In a house, Prajāpati Brahmā is (to be worshipped). In a garden, a bridge, and a causeway, Viṣṇu, the protector of the world, the self of all, the all-seeing, and the all-pervading one, is to be worshipped.
विविधानि विधानानि कथितान्युक्तकर्मसु ।
क्रमो न दर्शितो येन मानवः कर्म साधयेत् ॥१३८॥
138. vividhāni vidhānāni kathitānyuktakarmasu ,
kramo na darśito yena mānavaḥ karma sādhayet.
138. vividhāni vidhānāni kathitāni ukta-karmasu
kramaḥ na darśitaḥ yena mānavaḥ karma sādhayet
138. vividhāni vidhānāni ukta-karmasu kathitāni,
yena kramaḥ na darśitaḥ mānavaḥ karma sādhayet
138. Various procedures have been prescribed for the aforementioned rites. Since the precise sequence has not been shown, how might a person accomplish the rite (correctly)?
क्रमव्यत्ययकर्माणि बह्वायासकृतान्यपि ।
न यच्चन्ति फलं सम्यक् न्éणां कर्मानुजीविनाम् ॥१३९॥
139. kramavyatyayakarmāṇi bahvāyāsakṛtānyapi ,
na yaccanti phalaṁ samyak néṇāṁ karmānujīvinām.
139. krama-vyatyaya-karmāṇi bahu-āyāsa-kṛtāny api na
yacchanti phalaṃ samyak nॄṇāṃ karma-anujīvinām
139. bahu-āyāsa-kṛtāni api krama-vyatyaya-karmāṇi
nॄṇāṃ karma-anujīvinām samyak phalaṃ na yacchanti
139. Actions performed with a reversed sequence, even though done with great effort, do not fully yield their fruit for people whose livelihood depends on karma.
यदुक्तं परमेशानि मातेव हितकारिणि ।
निःश्रेयसन्तल्लोकानां फलव्यापृतचेतसाम् ॥१४०॥
140. yaduktaṁ parameśāni māteva hitakāriṇi ,
niḥśreyasantallokānāṁ phalavyāpṛtacetasām.
140. yat uktam parama-īśāni mātā iva hita-kāriṇi
niḥśreyasam tat lokānām phala-vyāpṛta-cetasām
140. parama-īśāni hita-kāriṇi mātā iva yat uktam tat
phala-vyāpṛta-cetasām lokānām niḥśreyasam (bhavati)
140. O supreme goddess, O benevolent one like a mother, whatever has been spoken is indeed for the ultimate liberation (niḥśreyasa) of people whose minds are engaged in (attaining) fruits.
एतेषामुक्तकृत्यानामनुष्ठानं पृथक् पृथक् ।
वास्तुयागक्रमाद्देवि कथयाम्यवधीयताम् ॥१४१॥
141. eteṣāmuktakṛtyānāmanuṣṭhānaṁ pṛthak pṛthak ,
vāstuyāgakramāddevi kathayāmyavadhīyatām.
141. eteṣām ukta-kṛtyānām anuṣṭhānaṃ pṛthak pṛthak
vāstu-yāga-kramād devi kathayāmy avadhīyatām
141. devi,
eteṣām ukta-kṛtyānām anuṣṭhānaṃ pṛthak pṛthak vāstu-yāga-kramāt kathayāmi,
avadhīyatām
141. O goddess, listen carefully as I describe separately the individual performance of these duties that have been mentioned, following the procedure of the vāstu-yagya.
पूर्वेऽह्नि नियताहारः श्वःप्रातः स्नानमाचरेत् ।
कृत्वा पौर्वाह्निकं कर्म गुरुं नारायणं यजेत् ॥१४२॥
142. pūrve'hni niyatāhāraḥ śvaḥprātaḥ snānamācaret ,
kṛtvā paurvāhnikaṁ karma guruṁ nārāyaṇaṁ yajet.
142. pūrve ahni niyata-āhāraḥ śvaḥ prātaḥ snānam ācaret
kṛtvā paurvāhnikaṃ karma guruṃ nārāyaṇaṃ yajet
142. pūrve ahni niyatāhāraḥ,
śvaḥ prātaḥ snānam ācaret paurvāhnikaṃ karma kṛtvā guruṃ nārāyaṇaṃ yajet
142. On the previous day, one should maintain a regulated diet. The next morning, he should take a bath, perform the morning duties, and worship the guru as Nārāyaṇa.
ततः स्वकाममुद्दिश्य विधिदर्शितवर्त्मना ।
कृतसङ्कल्पको मन्त्री गणेशादीन् समर्चयेत् ॥१४३॥
143. tataḥ svakāmamuddiśya vidhidarśitavartmanā ,
kṛtasaṅkalpako mantrī gaṇeśādīn samarcayet.
143. tataḥ sva-kāmam uddiśya vidhi-darśita-vartmanā
kṛta-saṅkalpakaḥ mantrī gaṇeśa-ādīn samarcayet
143. tataḥ mantrī sva-kāmam uddiśya vidhi-darśita-vartmanā
kṛta-saṅkalpakaḥ gaṇeśa-ādīn samarcayet
143. Thereafter, having formed his intent with a specific desire in mind and following the path shown in the scriptures, the practitioner should worship Gaṇeśa and the other deities.
बन्धूकाभं त्रिनेत्रं द्विरदवरमुखं नागयज्ञोपवीतं शङ्खं चक्रं कृपाणं विमलसरसिजं हस्तपद्मैर्दधानम् ।
उद्यद्बालेन्दुमौलिं दिनकरकिरणोद्दिप्तवस्त्राङ्गशोभं नानालङ्कारयुक्तं भजत गणपतिं रक्तपद्मोपविष्टम् ॥१४४॥
144. bandhūkābhaṁ trinetraṁ dviradavaramukhaṁ nāgayajñopavītaṁ śaṅkhaṁ cakraṁ kṛpāṇaṁ vimalasarasijaṁ hastapadmairdadhānam ,
udyadbālendumauliṁ dinakarakiraṇoddiptavastrāṅgaśobhaṁ nānālaṅkārayuktaṁ bhajata gaṇapatiṁ raktapadmopaviṣṭam.
144. bandhūka-ābhaṃ tri-netram dvirada-vara-mukham nāga-yajñopavītam
śaṅkhaṃ cakraṃ kṛpāṇaṃ vimala-sarasijam hasta-padmaiḥ dadhānam
udyat-bāla-indu-maulim dinakara-kiraṇa-uddipta-vastra-aṅga-śobham
nānā-laṅkāra-yuktam bhajata gaṇapatiṃ rakta-padma-upaviṣṭam
144. bandhūka-ābhaṃ tri-netram dvirada-vara-mukham nāga-yajñopavītam
śaṅkhaṃ cakraṃ kṛpāṇaṃ vimala-sarasijam hasta-padmaiḥ dadhānam
udyat-bāla-indu-maulim dinakara-kiraṇa-uddipta-vastra-aṅga-śobham
nānā-laṅkāra-yuktam rakta-padma-upaviṣṭam gaṇapatim bhajata
144. Worship Lord Gaṇapati, who shines like the bandhūka flower, who has three eyes, the face of an excellent elephant, and a serpent for a sacred thread, who holds in his lotus-like hands a conch, a disc, a sword, and a spotless lotus, whose crest is adorned with the rising young moon, whose body glows with garments illuminated by the sun's rays, who is adorned with various ornaments, and who is seated upon a red lotus.
एवं ध्यात्वा यथाशक्त्या पूजयित्वा गणेश्वरम् ।
ब्रह्माणञ्च ततो वाणीं विष्णुं लक्ष्मीं समर्चयेत् ॥१४५॥
145. evaṁ dhyātvā yathāśaktyā pūjayitvā gaṇeśvaram ,
brahmāṇañca tato vāṇīṁ viṣṇuṁ lakṣmīṁ samarcayet.
145. evaṃ dhyātvā yathāśaktyā pūjayitvā gaṇeśvaram
brahmāṇam ca tataḥ vāṇīṃ viṣṇum lakṣmīm samarcayet
145. evaṃ dhyātvā yathāśaktyā gaṇeśvaram pūjayitvā
tataḥ brahmāṇam ca vāṇīm viṣṇum lakṣmīm samarcayet
145. Having meditated in this manner according to one's capacity and having worshipped Gaṇeśa, one should then duly worship Brahmā, Vāṇī, Viṣṇu, and Lakṣmī.
शिवं दुर्गां ग्रहांश्चापि तथा षोडश मातृकाः ।
घृतधारास्वपि वसूनिष्ट्वा कुर्यात् पितृक्रियाम् ॥१४६॥
146. śivaṁ durgāṁ grahāṁścāpi tathā ṣoḍaśa mātṛkāḥ ,
ghṛtadhārāsvapi vasūniṣṭvā kuryāt pitṛkriyām.
146. śivam durgām grahān ca api tathā ṣoḍaśa mātṛkāḥ
ghṛtadhārāsu api vasūn iṣṭvā kuryāt pitṛkriyām
146. śivam durgām grahān ca api tathā ṣoḍaśa mātṛkāḥ
ghṛtadhārāsu api vasūn iṣṭvā pitṛkriyām kuryāt
146. One should also worship Śiva, Durgā, the planets, as well as the sixteen mothers, and the Vasus amidst streams of clarified butter, and thereafter perform the rites for the ancestors.
ततः प्रोक्तविधानेन मण्डलं वास्तुरक्षसः ।
निर्माय पूजयेत्तत्र वास्तुदैत्यं गणैः सह ॥१४७॥
147. tataḥ proktavidhānena maṇḍalaṁ vāsturakṣasaḥ ,
nirmāya pūjayettatra vāstudaityaṁ gaṇaiḥ saha.
147. tataḥ proktavidhānena maṇḍalaṃ vāsturakṣasaḥ
nirmāya pūjayet tatra vāstudaityaṃ gaṇaiḥ saha
147. tataḥ proktavidhānena vāsturakṣasaḥ maṇḍalaṃ
nirmāya tatra gaṇaiḥ saha vāstudaityaṃ pūjayet
147. Thereafter, following the prescribed rules, one should draw the diagram of the architect of the site and worship there the deity of the site along with his attendants.
ततस्तु स्थण्डिलं कृत्वा वह्निं संस्कृत्य पूर्ववत् ।
धाराहोमान्तमाचर्य वास्तुहोमं समारभेत् ॥१४८॥
148. tatastu sthaṇḍilaṁ kṛtvā vahniṁ saṁskṛtya pūrvavat ,
dhārāhomāntamācarya vāstuhomaṁ samārabhet.
148. tataḥ tu sthaṇḍilaṃ kṛtvā vahniṃ saṃskṛtya pūrvavat
dhārāhomāntam ācarya vāstuhomaṃ samārabhet
148. tataḥ tu sthaṇḍilaṃ kṛtvā pūrvavat vahniṃ saṃskṛtya
dhārāhomāntam ācarya vāstuhomaṃ samārabhet
148. Then, having prepared an altar and consecrated the sacrificial fire as before, and having performed the rites up to the dhārāhoma, one should commence the vāstuhoma.
यथाशक्त्याऽहुतीस्तस्मै परिवारगणाय च ।
तथा पूजितदेवेभ्यो दत्त्वा कर्म समापयेत् ॥१४९॥
149. yathāśaktyā'hutīstasmai parivāragaṇāya ca ,
tathā pūjitadevebhyo dattvā karma samāpayet.
149. yathāśaktyā āhutīḥ tasmai parivāra-gaṇāya ca
tathā pūjita-devebhyaḥ dattvā karma samāpayet
149. tasmai parivāra-gaṇāya ca yathāśaktyā āhutīḥ
dattvā tathā pūjita-devebhyaḥ karma samāpayet
149. Having offered oblations according to one's capacity to him and his retinue, and having similarly honored the deities, one should conclude the ritual.
वास्तुयागे पृथक्कार्ये एष ते कथितः क्रमः ।
अनेनैव ग्रहाणाञ्च यज्ञोऽपि विहितः प्रिये ॥१५०॥
150. vāstuyāge pṛthakkārye eṣa te kathitaḥ kramaḥ ,
anenaiva grahāṇāñca yajño'pi vihitaḥ priye.
150. vāstu-yāge pṛthak kārye eṣa te kathitaḥ kramaḥ
anena eva grahāṇām ca yajñaḥ api vihitaḥ priye
150. priye,
vāstu-yāge pṛthak kārye eṣaḥ te kramaḥ kathitaḥ,
anena eva grahāṇām ca yajñaḥ api vihitaḥ
150. O dear one, this procedure for the separate performance of the Vāstuyāga has been explained to you, and by this same method the worship of the planets has also been prescribed.
ग्रहाणामत्र मुख्यत्वान्नाङ्गत्वेन प्रपूजनम् ।
सङ्कल्पानन्तरं कार्यं वास्त्वर्चनमिति क्रमः ॥१५१॥
151. grahāṇāmatra mukhyatvānnāṅgatvena prapūjanam ,
saṅkalpānantaraṁ kāryaṁ vāstvarcanamiti kramaḥ.
151. grāhāṇām atra mukhyatvāt na aṅgatvena prapūjanam
saṅkalpa-anantaram kāryam vāstu-arcanam iti kramaḥ
151. atra grahaṇām mukhyatvāt prapūjanam aṅgatvena na,
saṅkalpānantaram vāstuarcanam kāryam iti kramaḥ
151. Here, because the planets have a primary role, their worship is not merely as an ancillary part, and the proper order is that the worship of Vāstu should be performed after the resolution.
गणेशाद्यर्चनं सर्वं वास्तुयागविधानवत् ।
ग्रहाणां यन्त्रमन्त्रौ च ध्यानं प्रागेव कीर्तितम् ॥१५२॥
152. gaṇeśādyarcanaṁ sarvaṁ vāstuyāgavidhānavat ,
grahāṇāṁ yantramantrau ca dhyānaṁ prāgeva kīrtitam.
152. gaṇeśa-ādi-arcanam sarvam vāstu-yāga-vidhāna-vat
grahaṇām yantram mantrau ca dhyānam prāk eva kīrtitam
152. sarvam gaṇeśādyarcanam vāstuyāgavidhānavat,
grahaṇām yantram mantrau ca dhyānam prāk eva kīrtitam
152. All the worship beginning with that of Gaṇeśa should be performed just like the procedure for the Vāstuyāga, and the diagram, the mantras, and the meditation for the planets have already been described beforehand.
प्रसङ्गात् कथितौ भद्रे ग्रहवास्तुक्रतुक्रमौ ।
अथ प्रस्तुतकृत्यानामुच्यते कूपसंस्क्रिया ॥१५३॥
153. prasaṅgāt kathitau bhadre grahavāstukratukramau ,
atha prastutakṛtyānāmucyate kūpasaṁskriyā.
153. prasaṅgāt kathitau bhadre graha-vāstu-kratu-kramau
atha prastuta-kṛtyānām ucyate kūpa-saṃskriyā
153. bhadre prasaṅgāt graha-vāstu-kratu-kramau kathitau
atha prastuta-kṛtyānām kūpa-saṃskriyā ucyate
153. O auspicious one, the procedures for the rituals of the planets and Vāstu have been described in this context, and now the consecration of a well among the currently undertaken duties is explained.
संकल्पं विधिवत् कृत्वा वास्तुपूजनमाचरेत् ।
मण्डले कलशे वापि शालग्रामे यथामति ॥१५४॥
154. saṁkalpaṁ vidhivat kṛtvā vāstupūjanamācaret ,
maṇḍale kalaśe vāpi śālagrāme yathāmati.
154. saṅkalpaṃ vidhi-vat kṛtvā vāstu-pūjanam ācaret
maṇḍale kalaśe vā api śālagrāme yathā-mati
154. vidhi-vat saṃkalpaṃ kṛtvā maṇḍale kalaśe vā
api śālagrāme yathā-mati vāstu-pūjanam ācaret
154. Having made the resolution according to the prescribed rules, one should perform the worship of Vāstu upon a mandala, a water pot, or a śālagrāma stone, according to one's capacity.
ततः पूज्यो गणपतिर्ब्रह्मा वाणी हरी रमा ।
शिवो दुर्गा ग्रहाश्चापि पूज्या दिक्पतयस्तथा ॥१५५॥
155. tataḥ pūjyo gaṇapatirbrahmā vāṇī harī ramā ,
śivo durgā grahāścāpi pūjyā dikpatayastathā.
155. tataḥ pūjyaḥ gaṇapatiḥ brahmā vāṇī hariḥ ramā
śivaḥ durgā grahāḥ ca api pūjyāḥ dikpatayaḥ tathā
155. tataḥ gaṇapatiḥ brahmā vāṇī hariḥ ramā śivaḥ
durgā grahāḥ ca api dikpatayaḥ ca pūjyāḥ tathā
155. Then Gaṇeśa, Brahmā, Vāṇī, Hari, Ramā, Śiva, Durgā, the planets, and also the guardians of the directions should be duly worshipped.
मातरौ वसवोऽष्टौ च ततः कार्या पितृक्रिया ।
प्राधान्यं वरुणस्यात्र स हि पूज्यो विशेषतः ॥१५६॥
156. mātarau vasavo'ṣṭau ca tataḥ kāryā pitṛkriyā ,
prādhānyaṁ varuṇasyātra sa hi pūjyo viśeṣataḥ.
156. mātarau vasavaḥ aṣṭau ca tataḥ kāryā pitṛkriyā
prādhānyam varuṇasya atra saḥ hi pūjyaḥ viśeṣataḥ
156. mātarau aṣṭau vasavaḥ ca tataḥ pitṛkriyā kāryā
atra varuṇasya prādhānyam hi saḥ viśeṣataḥ pūjyaḥ
156. The two mothers and the eight Vasus (should be worshipped), and thereafter the ancestral rites should be performed. Here Varuṇa holds a primary position, and therefore he is especially to be worshipped.
नानोपहारैर्वरुणमर्चयित्वा स्वशक्तितः ।
विधिवत् संस्कृते वह्नौ वारुणं होममाचरेत् ॥१५७॥
157. nānopahārairvaruṇamarcayitvā svaśaktitaḥ ,
vidhivat saṁskṛte vahnau vāruṇaṁ homamācaret.
157. nānopahāraiḥ varuṇam arcayitvā svaśaktitaḥ
vidhivat saṃskṛte vahnau vāruṇaṃ homam ācaret
157. svaśaktitaḥ nānopahāraiḥ varuṇam arcayitvā
vidhivat saṃskṛte vahnau vāruṇaṃ homam ācaret
157. Having worshipped Varuṇa according to one's capacity with various offerings, one should perform the Vāruṇa fire ritual in the properly consecrated fire.
पूजितेभ्यश्च देवेभ्यो दत्त्वा प्रत्येकमाहुतिम् ।
पूर्णाहुत्यन्तकृत्येन होमकर्म समापयेत् ॥१५८॥
158. pūjitebhyaśca devebhyo dattvā pratyekamāhutim ,
pūrṇāhutyantakṛtyena homakarma samāpayet.
158. pūjitebhyaḥ ca devebhyaḥ dattvā pratyekam
āhutim pūrṇāhutyantakṛtyena homakarma samāpayet
158. pūjitebhyaḥ ca devebhyaḥ pratyekam āhutim
dattvā pūrṇāhutyantakṛtyena homakarma samāpayet
158. And having offered an oblation to each of the deities who have been worshipped, one should conclude the fire ritual with the performance of the pūrṇāhuti.
ततो ध्वजपताकास्रग्गन्धसिन्दूरचर्चितम् ।
उक्तप्रोक्षणमन्त्रेण प्रोक्षयेत् कूपमुत्तमम् ॥१५९॥
159. tato dhvajapatākāsraggandhasindūracarcitam ,
uktaprokṣaṇamantreṇa prokṣayet kūpamuttamam.
159. tataḥ dhvajapatākāsraggandhasindūracarcitam
ukta-prokṣaṇa-mantreṇa prokṣayet kūpam uttamam
159. tataḥ dhvajapatākāsraggandhasindūracarcitam
uttamam kūpam ukta-prokṣaṇa-mantreṇa prokṣayet
159. After that, one should sprinkle the excellent well, which has been decorated with flags, banners, garlands, fragrant substances, and vermilion, using the mantra prescribed for sprinkling.
ततः स्वकाममुद्दिश्य देवमुद्दिश्य वा नरः ।
सर्वभूतप्रीणनायोत्सृजेत् कूपजलाशयम् ॥१६०॥
160. tataḥ svakāmamuddiśya devamuddiśya vā naraḥ ,
sarvabhūtaprīṇanāyotsṛjet kūpajalāśayam.
160. tataḥ svakāmam uddiśya devam uddiśya vā naraḥ
sarvabhūtaprīṇanāya utsṛjet kūpaphalāśayam
160. tataḥ naraḥ svakāmam uddiśya vā devam uddiśya
sarvabhūtaprīṇanāya kūpajalāśayam utsṛjet
160. Then, keeping his own desire in view, or having the deity in view, a person should dedicate the well and reservoir of water for the satisfaction of all beings.
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयेत् साधकाग्रणीः ।
सुप्रीयन्तां सर्वभूता नभोभूतोयवासिनः ॥१६१॥
161. kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prārthayet sādhakāgraṇīḥ ,
suprīyantāṁ sarvabhūtā nabhobhūtoyavāsinaḥ.
161. kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prārthayet sādhakāgraṇīḥ
suprīyantāṃ sarvabhūtā nabhabhūtoyavāsinaḥ
161. sādhakāgraṇīḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prārthayet
nabhabhūtoyavāsinaḥ sarvabhūtāḥ suprīyantām
161. With joined hands, the foremost of practitioners should pray: May all beings who dwell in the sky and on earth be well pleased.
उत्सृष्टं सर्वभूतेभ्यो मयैतज्जलमुत्तमम् ।
तृप्यन्तु सर्वभूतानि स्नानपानावगाहनैः ॥१६२॥
162. utsṛṣṭaṁ sarvabhūtebhyo mayaitajjalamuttamam ,
tṛpyantu sarvabhūtāni snānapānāvagāhanaiḥ.
162. utsṛṣṭaṃ sarvabhūtebhyo mayaitajjalamuttamam
tṛpyantu sarvabhūtāni snānapānāvagāhanaiḥ
162. idam uttamam jalam mayā sarvabhūtebhyaḥ utsṛṣṭam,
sarvabhūtāni snānapānāvagāhanaiḥ tṛpyantu
162. This excellent water has been dedicated by me to all beings. May all beings be satisfied through bathing, drinking, and plunging into it.
सामान्यं सर्वजीवेभ्यो मया दत्तमिदं जलम् ।
ये च केचिद्विपद्यन्ते स्वस्वकर्मविपाकतः ॥१६३॥
163. sāmānyaṁ sarvajīvebhyo mayā dattamidaṁ jalam ,
ye ca kecidvipadyante svasvakarmavipākataḥ.
163. sāmānyaṃ sarva-jīvebhyaḥ mayā dattam idam jalam
ye ca kecit vipadyante sva-sva-karma-vipākataḥ
163. sarva-jīvebhyaḥ mayā idam sāmānyaṃ jalam dattam
ye ca kecit sva-sva-karma-vipākataḥ vipadyante
163. This common water has been given by me to all living beings, and (to) whoever perishes in consequence of their own respective karma (previously done action).
तत्पापैर्न प्रलिप्येऽहं सफलास्तु मम क्रिया ।
ततस्तु दक्षिणां कृत्वा कृतशान्त्यादिकक्रियः ॥१६४॥
164. tatpāpairna pralipye'haṁ saphalāstu mama kriyā ,
tatastu dakṣiṇāṁ kṛtvā kṛtaśāntyādikakriyaḥ.
164. tat-pāpaiḥ na pralipye aham saphalāḥ astu mama kriyā
tataḥ tu dakṣiṇām kṛtvā kṛta-śānti-ādi-krakriyaḥ
164. tat-pāpaiḥ na aham pralipye,
mama kriyā saphalā astu.
tataḥ tu dakṣiṇām kṛtvā kṛta-śānti-ādi-krakriyaḥ (bhavet)
164. May I not be tainted by their sins, and may my ritual action be fruitful. Then, having given the sacrificial fee (dakṣiṇā) and having performed the rituals beginning with the pacification rites (śānti),
ब्राह्मणान् भोजयेत् कौलान् दीनानपि बुभुक्षितान् ।
जलाशयप्रतिष्ठासु सर्वत्रैष क्रमः शिवे ॥१६५॥
165. brāhmaṇān bhojayet kaulān dīnānapi bubhukṣitān ,
jalāśayapratiṣṭhāsu sarvatraiṣa kramaḥ śive.
165. brāhmaṇān bhojayet kaulān dīnān api bubhukṣitān
jaśalāyapratiṣṭhāsu sarvatra eṣa kramaḥ śive
165. śive jalāyapratiṣṭhāsu brāhmaṇān kaulān dīnān
api bubhukṣitān bhojayet sarvatra eṣa kramaḥ
165. O Śivā, at the consecration of water bodies, one should feed brahmins, family members, the destitute, and the hungry. This is the universal procedure everywhere.
तडागादौ च कर्तव्या
नागस्तम्भजलेचराः ॥१६६॥
166. taḍāgādau ca kartavyā
nāgastambhajalecarāḥ.
166. taḍāgādau ca kartavyā
nāgastambhajalecarāḥ
166. ca taḍāgādau
nāgastambhajalecarāḥ kartavyāḥ
166. And in tanks and other water bodies, representations of serpents, pillars, and aquatic creatures should be made.
मीनमण्डूकमकरकूर्माश्च जलजन्तवः ।
कार्या धातुमयाश्चैते कर्तृवित्तानुसारतः ॥१६७॥
167. mīnamaṇḍūkamakarakūrmāśca jalajantavaḥ ,
kāryā dhātumayāścaite kartṛvittānusārataḥ.
167. mīna maṇḍūka makara kūrmāḥ ca jala jantavaḥ
kāryāḥ dhātumayāḥ ca ete kartṛvittānusārataḥ
167. mīna maṇḍūka makara kūrmāḥ ca jala jantavaḥ
ete ca dhātumayāḥ kāryāḥ kartṛvittānusārataḥ
167. Fishes, frogs, crocodiles, and tortoises, and other aquatic creatures, these should also be made of metals, according to the financial capacity of the patron.
मत्स्यौ स्वर्णमयौ कुर्यात् मण्डूकावपि हेमजौ ।
राजतौ मकरौ कूर्ममिथुनं ताम्ररिन्तिकम् ॥१६८॥
168. matsyau svarṇamayau kuryāt maṇḍūkāvapi hemajau ,
rājatau makarau kūrmamithunaṁ tāmrarintikam.
168. matsyau svarṇamayau kuryāt maṇḍūkāv api hemajau
rājatau makarau kūrmamithunaṃ tāmrarintikam
168. matsyau svarṇamayau kuryāt api maṇḍūkau hemajau
rājatau makarau kūrmamithunaṃ tāmrarintikam
168. One should make two fishes out of gold, and two frogs also out of gold, two crocodiles of silver, and a pair of tortoises of copper or other specified material.
एतैर्जलचरैः सार्धं तडागमपि दीर्घिकाम् ।
सागरञ्च समुत्सृज्य प्रार्थयन्नागमर्चयेत् ॥१६९॥
169. etairjalacaraiḥ sārdhaṁ taḍāgamapi dīrghikām ,
sāgarañca samutsṛjya prārthayannāgamarcayet.
169. etaiḥ jalacaraiḥ sārdham taḍāgam api dīrghikām
sāgaram ca samutsṛjya prārthayan āgam arcayet
169. etaiḥ jalacaraiḥ sārdham taḍāgam api dīrghikām
sāgaram ca samutsṛjya prārthayan āgam arcayet
169. Along with these aquatic creatures, having dedicated the tank, the large pond, and the ocean as well, praying, one should worship the scripture.
अनन्तो वासुकिः पद्मो महापद्मश्च तक्षकः ।
कुलीरः कर्कटः शङ्खः पाथसां रक्षका इमे ॥१७०॥
170. ananto vāsukiḥ padmo mahāpadmaśca takṣakaḥ ,
kulīraḥ karkaṭaḥ śaṅkhaḥ pāthasāṁ rakṣakā ime.
170. anantaḥ vāsukiḥ padmaḥ mahāpadmaḥ ca takṣakaḥ
kulīraḥ karkaṭaḥ śaṅkhaḥ pāthasām rakṣakāḥ ime
170. anantaḥ vāsukiḥ padmaḥ mahāpadmaḥ ca takṣakaḥ
kulīraḥ karkaṭaḥ śaṅkhaḥ pāthasām rakṣakāḥ ime
170. Ananta, Vāsuki, Padma, Mahāpadma, Takṣaka, Kulīra, Karkaṭa, and Śaṅkha - these are the protectors of the waters.
इत्यष्टौ नागनामानि लिखित्वाऽश्वत्थपल्लवे ।
स्मृत्वा प्रणवगायत्र्यौ घटमध्ये विनिःक्षिपेत् ॥१७१॥
171. ityaṣṭau nāganāmāni likhitvā'śvatthapallave ,
smṛtvā praṇavagāyatryau ghaṭamadhye viniḥkṣipet.
171. iti aṣṭau nāga-nāmāni likhitvā aśvattha-pallave
smṛtvā praṇava-gāyatryau ghaṭa-madhye viniḥkṣipet
171. iti aṣṭau nāga-nāmāni aśvattha-pallave likhitvā
praṇava-gāyatryau smṛtvā ghaṭa-madhye viniḥkṣipet
171. Having thus written the eight names of the serpents on a peepul leaf, and having remembered the praṇava and the gāyatrī, one should place it inside a water pot.
चन्द्रार्कौ साक्षिणौ कृत्वा विलोड्यैकं समुद्धरेत् ।
तत्रोत्तिष्ठति यो नागस्तं कुर्यात्तोयरक्षकम् ॥१७२॥
172. candrārkau sākṣiṇau kṛtvā viloḍyaikaṁ samuddharet ,
tatrottiṣṭhati yo nāgastaṁ kuryāttoyarakṣakam.
172. candrārkau sākṣiṇau kṛtvā viloḍya ekam samuddharet
tatra uttiṣṭhati yaḥ nāgaḥ tam kuryāt toya-rakṣakam
172. candrārkau sākṣiṇau kṛtvā viloḍya ekam samuddharet
tatra yaḥ nāgaḥ uttiṣṭhati tam toya-rakṣakam kuryāt
172. Having made the sun and the moon witnesses and having stirred it, one should draw out one. Whichever serpent rises there, one should make it the protector of water.
स्तम्भमेकं समानीय विंशहस्तमितं शुभम् ।
सरलं दारुजं तैलैरुक्षितञ्च हरिद्रया ॥१७३॥
173. stambhamekaṁ samānīya viṁśahastamitaṁ śubham ,
saralaṁ dārujaṁ tailairukṣitañca haridrayā.
173. stambham ekam samānīya viṃśahastamitam śubham
saralam dārujam tailaiḥ ukṣitam ca haridrayā
173. ekam śubham saralam dārujam viṃśahastamitam
stambham samānīya tailaiḥ haridrayā ca ukṣitam
173. Having brought a single, auspicious, straight, wooden pillar measuring twenty cubits, one should anoint it with oils and turmeric.
स्नापयेत्तीर्थतोयेन व्याहृत्या प्रणवेन च ।
तत्र ह्रीश्रीक्षमाशान्तिसहितं नागमर्चयेत् ॥१७४॥
174. snāpayettīrthatoyena vyāhṛtyā praṇavena ca ,
tatra hrīśrīkṣamāśāntisahitaṁ nāgamarcayet.
174. snāpayet tīrthatoyena vyāhṛtyā praṇavena ca
tatra hrīśrīkṣamāśāntisahitam nāgam arcayet
174. tīrthatoyena vyāhṛtyā praṇavena ca snāpayet
tatra hrīśrīkṣamāśāntisahitam nāgam arcayet
174. One should bathe it with water from a sacred pilgrimage place, along with the vyāhṛtis and the praṇava. There, one should worship the serpent together with Hrī, Śrī, Kṣamā, and Śānti.
नाग त्वं विष्णुशय्याऽसि महादेवविभूषणम् ।
स्तम्भमेनमधिष्ठाय जलरक्षां कुरुष्व मे ॥१७५॥
175. nāga tvaṁ viṣṇuśayyā'si mahādevavibhūṣaṇam ,
stambhamenamadhiṣṭhāya jalarakṣāṁ kuruṣva me.
175. nāga tvaṃ viṣṇuśayyā asi mahādevavibhūṣaṇam
stambham enam adhiṣṭhāya jalarakṣāṃ kuruṣva me
175. he nāga tvam viṣṇuśayyā asi mahādevavibhūṣaṇam
enam stambham adhiṣṭhāya me jalarakṣām kuruṣva
175. O serpent, you are the couch of Viṣṇu and the ornament of Mahādeva. Occupying this pillar, protect the water for me.
इति प्रार्थ्य ततो नागस्तम्भं मध्येजलाशयम् ।
समारोप्य तडागञ्च कर्ता कुर्यात् प्रदक्षिणम् ॥१७६॥
176. iti prārthya tato nāgastambhaṁ madhyejalāśayam ,
samāropya taḍāgañca kartā kuryāt pradakṣiṇam.
176. iti prārthya tatas nāgastambham madhyejalāśayam
samāropya taḍāgam ca kartā kuryāt pradakṣiṇam
176. iti prārthya tataḥ kartā nāgastambham madhyejalāśayam
samāropya taḍāgam ca pradakṣiṇam kuryāt
176. Having prayed thus, the performer should place the serpent pillar in the middle of the reservoir and walk around the pond in a clockwise direction.
यूपश्चेत् स्थापितः पूर्वं तदा नागं घटेऽर्चयन् ।
तज्जलं तत्र निःक्षिप्य शिष्टं कर्म समापयेत् ॥१७७॥
177. yūpaścet sthāpitaḥ pūrvaṁ tadā nāgaṁ ghaṭe'rcayan ,
tajjalaṁ tatra niḥkṣipya śiṣṭaṁ karma samāpayet.
177. yūpaḥ cet sthāpitaḥ pūrvaṃ tadā nāgaṃ ghaṭe arcayan
tat jalam tatra niḥkṣipya śiṣṭam karma samāpayet
177. yūpaḥ cet pūrvaṃ sthāpitaḥ tadā ghaṭe nāgaṃ arcayan
tat jalam tatra niḥkṣipya śiṣṭam karma samāpayet
177. If the pillar has been erected beforehand, then one should worship the serpent in the water pot, pour that water there, and complete the remaining ritual.
एवं गृहप्रतिष्ठायां कृतसंकल्पको बुधः ।
वास्त्वादिवसुपूजान्तं पैत्रं कर्म च कूपवत् ॥१७८॥
178. evaṁ gṛhapratiṣṭhāyāṁ kṛtasaṁkalpako budhaḥ ,
vāstvādivasupūjāntaṁ paitraṁ karma ca kūpavat.
178. evam gṛhapratiṣṭhāyām kṛtasaṅkalpakaḥ budhaḥ
vāstūādivasupūjāntam paitram karma ca kūpavat
178. evam gṛhapratiṣṭhāyām kṛtasaṅkalpakaḥ budhaḥ
vāstūādivasupūjāntam paitram karma ca kūpavat (samāpayet)
178. Thus, in the consecration of a house, a wise person who has made the resolve should perform the ancestral rites just as for a well, ending with the worship of Vāstu and the deities.
विधायाऽत्र विशेषेण यजेद्देवं प्रजापतिम् ।
प्राजापत्यञ्च हवनं कुर्यात् साधकसत्तमः ॥१७९॥
179. vidhāyā'tra viśeṣeṇa yajeddevaṁ prajāpatim ,
prājāpatyañca havanaṁ kuryāt sādhakasattamaḥ.
179. vidhāya atra viśeṣeṇa yajet devam prajāpatim
prājāpatyam ca havanam kuryāt sādhaka-sattamaḥ
179. sādhaka-sattamaḥ atra viśeṣeṇa vidhāya devam
prajāpatim yajet prājāpatyam ca havanam kuryāt
179. Having arranged everything properly here, the excellent practitioner should worship the deity Prajāpati and perform the Pājāpatya fire ritual.
गृहं पूर्वोक्तमन्त्रेण प्रोक्ष्य गन्धादिनाऽर्चयन् ।
ईशानाभिमुखो भूत्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥१८०॥
180. gṛhaṁ pūrvoktamantreṇa prokṣya gandhādinā'rcayan ,
īśānābhimukho bhūtvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
180. gṛham pūrva-ukta-mantreṇa prokṣya gandha-ādinā arcayan
īśāna-ābhimukhaḥ bhūtvā prārthayet vihita-añjaliḥ
180. gṛham pūrva-ukta-mantreṇa prokṣya gandha-ādinā arcayan
īśāna-ābhimukhaḥ bhūtvā vihita-añjaliḥ prārthayet
180. Having sprinkled the house with the previously mentioned mantra and worshipping it with scents and other offerings, he should face the northeast, join his hands in reverence, and pray.
प्रजापतिपते गेह पुष्पमाल्यादिभूषितः ।
अस्माकं शुभवासाय सर्वथा सुखदो भव ॥१८१॥
181. prajāpatipate geha puṣpamālyādibhūṣitaḥ ,
asmākaṁ śubhavāsāya sarvathā sukhado bhava.
181. prajāpatipate geha puṣpamālyādibhūṣitaḥ
asmākaṃ śubhavāsāya sarvathā sukhado bhava
181. prajāpatipate puṣpamālyādibhūṣitaḥ geha
asmākaṃ śubhavāsāya sarvathā sukhadaḥ bhava
181. O lord of Prajāpati, adorned with flowers and garlands, O house, always be the giver of happiness for our auspicious dwelling.
ततस्तु दक्षिणां कृत्वा शान्त्याशीर्वादमाचरेत् ।
विप्रान् कुलीनान् दीनांश्च भोजयेदात्मशक्तितः ॥१८२॥
182. tatastu dakṣiṇāṁ kṛtvā śāntyāśīrvādamācaret ,
viprān kulīnān dīnāṁśca bhojayedātmaśaktitaḥ.
182. tataḥ tu dakṣiṇām kṛtvā śāntyāśīrvādam ācaret
viprān kulīnān dīnān ca bhojayet ātmaśaktitaḥ
182. tataḥ tu dakṣiṇām kṛtvā śāntyāśīrvādam ācaret ca
ātmaśaktitaḥ kulīnān viprān dīnān ca bhojayet
182. Then, having given the sacrificial fee, he should perform the rite of bestowing peace and blessings, and according to his capacity, he should feed noble brahmins and the destitute.
अन्यार्थन्तु प्रतिष्ठा चेत् तद्वासायात्र योजयेत् ।
देवत्राकृतगेहस्य विधानं शृणु शैलजे ॥१८३॥
183. anyārthantu pratiṣṭhā cet tadvāsāyātra yojayet ,
devatrākṛtagehasya vidhānaṁ śṛṇu śailaje.
183. anya-artham tu pratiṣṭhā cet tat-vāsāya atra
yojayet devatra-ākṛta-gehasya vidhānaṃ śṛṇu śailaje
183. śailaje anya-artham tu pratiṣṭhā cet tat-vāsāya
atra yojayet devatra-ākṛta-gehasya vidhānaṃ śṛṇu
183. O daughter of the mountain (śailajē), if the establishment is for another purpose, one should adapt it here for that residence. Listen to the ritual procedure for a house built for the gods.
इत्थं संस्कृत्य भवनं शङ्खतूर्यादिनिःस्वनैः ।
देवतासन्निधिं गत्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥१८४॥
184. itthaṁ saṁskṛtya bhavanaṁ śaṅkhatūryādiniḥsvanaiḥ ,
devatāsannidhiṁ gatvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
184. ittham saṃskṛtya bhavanam śaṅkha-tūrya-ādi-niḥsvanaiḥ
devatā-sannidhiṃ gatvā prārthayet vihita-añjaliḥ
184. ittham bhavanam śaṅkha-tūrya-ādi-niḥsvanaiḥ saṃskṛtya
devatā-sannidhiṃ gatvā vihita-añjaliḥ prārthayet
184. Thus having consecrated the building with the sounds of conches, trumpets, and other instruments, one should go into the presence of the deity and pray with joined palms.
उत्तिष्ठ देवदेवेश भक्तानां वाञ्चितप्रद ।
आगत्य जन्मसाफल्यं कुरु मे करुणानिधे ॥१८५॥
185. uttiṣṭha devadeveśa bhaktānāṁ vāñcitaprada ,
āgatya janmasāphalyaṁ kuru me karuṇānidhe.
185. uttiṣṭha deva-devaiśa bhaktānām vāñchita-prada
āgatya janma-sāphalyam kuru me karuṇā-nidhe
185. deva-devaiśa bhaktānām vāñchita-prada karuṇā-nidhe
uttiṣṭha āgatya me janma-sāphalyam kuru
185. O supreme god among gods, bestower of desired things to your devotees, and ocean of compassion, rise up and come to fulfill my life.
इत्यभ्यर्थ्य गृहाभ्यर्णे देवमानीय साधकः ।
उपस्थाप्य गृहद्वारि पुरतो वाहनं न्यसेत् ॥१८६॥
186. ityabhyarthya gṛhābhyarṇe devamānīya sādhakaḥ ,
upasthāpya gṛhadvāri purato vāhanaṁ nyaset.
186. iti abhyarthya gṛha-abhyarṇe devam ānīya sādhakaḥ
upasāpya gṛha-dvāri purataḥ vāhanam nyaset
186. iti abhyarthya gṛha-abhyarṇe devam ānīya sādhakaḥ
upasthāpya gṛha-dvāri purataḥ vāhanam nyaset
186. Thus having prayed, the practitioner should bring the deity near the house, cause him to be seated at the doorway, and place the vehicle in front.
त्रिशूलमथवा चक्रं विन्यस्य भवनोपरि ।
रोपयेन्मन्दिरेशाने सपताकं ध्वजं सुधीः ॥१८७॥
187. triśūlamathavā cakraṁ vinyasya bhavanopari ,
ropayenmandireśāne sapatākaṁ dhvajaṁ sudhīḥ.
187. triśūlam athavā cakraṃ vinyasya bhavana-upari
ropayen mandira-īśāne sapatākaṃ dhvajaṃ sudhīḥ
187. sudhīḥ triśūlam athavā cakraṃ vinyasya bhavana-upari
mandira-īśāne sapatākaṃ dhvajaṃ ropayet
187. Having placed a trident or a discus upon the building, the wise practitioner should raise the flag along with its banner at the northeastern corner of the temple.
चन्द्रातपैः किङ्किणीभिः पुष्पस्रक्चूतपल्लवैः ।
शोभयित्वा गृहं सम्यक् चादयेद्दिव्यवाससा ॥१८८॥
188. candrātapaiḥ kiṅkiṇībhiḥ puṣpasrakcūtapallavaiḥ ,
śobhayitvā gṛhaṁ samyak cādayeddivyavāsasā.
188. candrātapaiḥ kiṅkiṇībhiḥ puṣpa-srak-cūta-pallavaiḥ
śobhayitvā gṛhaṃ samyak cādayed divya-vāsasā
188. gṛhaṃ candrātapaiḥ kiṅkiṇībhiḥ puṣpa-srak-cūta-pallavaiḥ
samyak śobhayitvā divya-vāsasā cādayet
188. Having thoroughly decorated the house with canopies, small tinkling bells, garlands of flowers, and mango sprouts, one should cover it with divine cloth.
उत्तराभिमुखं देवं वक्ष्यमाणविधानतः ।
स्नापयेद्विहितैर्द्रव्यैस्तत्क्रमं वच्मि ते शृणु ॥१८९॥
189. uttarābhimukhaṁ devaṁ vakṣyamāṇavidhānataḥ ,
snāpayedvihitairdravyaistatkramaṁ vacmi te śṛṇu.
189. uttarābhimukhaṃ devam vakṣyamāṇavidhānataḥ
snāpayed vihitair dravyais tatkramaṃ vacmi te śṛṇu
189. uttarābhimukhaṃ devam vakṣyamāṇavidhānataḥ
vihitaiḥ dravyaiḥ snāpayet tatkramaṃ te vacmi śṛṇu
189. I will explain to you the procedure for bathing the deity, who is facing north, with prescribed substances according to the forthcoming rules - listen to it.
ऐ/ ह्री/ श्रीमिति मन्त्रान्ते मूलमन्त्रं समुच्चरन् ।
दुग्धेन स्नापयामि त्वां मातेव परिपालय ॥१९०॥
190. ai/ hrī/ śrīmiti mantrānte mūlamantraṁ samuccaran ,
dugdhena snāpayāmi tvāṁ māteva paripālaya.
190. aiṃ hrīṃ śrīm iti mantrānte mūlamantram samuccaran
dugdhena snāpayāmi tvām mātēva paripālaya
190. iti aiṃ hrīṃ śrīm mantrānte mūlamantram samuccaran
dugdhena tvām snāpayāmi mātā iva paripālaya
190. Uttering the core mantra ending with the syllables aiṃ, hrīṃ, and śrīṃ, (saying:) I bathe you with milk, protect me like a mother.
प्रोक्तबीजत्रयस्यान्ते तथा मूलं नियोजयन् ।
दध्ना त्वां स्नापयाम्यद्य भवतापहरो भव ॥१९१॥
191. proktabījatrayasyānte tathā mūlaṁ niyojayan ,
dadhnā tvāṁ snāpayāmyadya bhavatāpaharo bhava.
191. proktabījatrayasyānte tathā mūlaṃ niyojayan
dadhnā tvāṃ snāpayāmyadya bhavatāpaharo bhava
191. proktabījatrayasya ante tathā mūlaṃ niyojayan
dadhnā tvāṃ snāpayāmi adya bhava-tāpaharaḥ bhava
191. (Saying:) At the end of the aforementioned triad of seed mantras, and also joining the root mantra, I bathe you with curds today - be the remover of the torments of worldly existence for me.
पुनर्बीजत्रयं मूलं सर्वानन्दकरेति च ।
मधुना स्नापितः प्रीतो मामानन्दमयं कुरु ॥१९२॥
192. punarbījatrayaṁ mūlaṁ sarvānandakareti ca ,
madhunā snāpitaḥ prīto māmānandamayaṁ kuru.
192. punarbījatrayaṃ mūlaṃ sarvānandakareti ca
madhunā snāpitaḥ prīto māmānandamayaṃ kuru
192. punar bījatrayaṃ mūlaṃ sarvānandakara iti ca
madhunā snāpitaḥ prītaḥ mām ānandamayaṃ kuru
192. (Saying:) Again, with the triad of seed mantras, the root mantra, and the formula ending with sarvānandakara (bestower of all bliss), - having been bathed with honey, being pleased, make me full of bliss.
प्राग्वन्मूलं समुच्चार्य सावित्रीं प्रणवं स्मरन् ।
देवप्रियेण हविषा आयुःशुक्रेण तेजसा ।
स्नानं ते कल्पयामीश मामरोगं सदा कुरु ॥१९३॥
193. prāgvanmūlaṁ samuccārya sāvitrīṁ praṇavaṁ smaran ,
devapriyeṇa haviṣā āyuḥśukreṇa tejasā ,
snānaṁ te kalpayāmīśa māmarogaṁ sadā kuru.
193. prāgvat mūlam samuccārya sāvitrīm
praṇavam smaran deva-priyeṇa haviṣā
āyuḥ-śukreṇa tejasā snānam te
kalpayāmi īśa mām arogam sadā kuru
193. prāgvat mūlam samuccārya sāvitrīm
praṇavam smaran deva-priyeṇa haviṣā
āyuḥ-śukreṇa tejasā te snānam
kalpayāmi īśa mām sadā arogam kuru
193. O lord (īśa), pronouncing the root mantra as before, remembering the sāvitrī and the praṇava, and (saying:) I offer you a bath with clarified butter dear to the gods, which possesses the radiance of life and brightness, make me always free from illness.
तद्वन्मूलञ्च गायत्रीं व्याहृतिं समुदीरयन् ।
देवेश शर्करातोयैः स्नातो मे यच्च वाञ्चितम् ॥१९४॥
194. tadvanmūlañca gāyatrīṁ vyāhṛtiṁ samudīrayan ,
deveśa śarkarātoyaiḥ snāto me yacca vāñcitam.
194. tadvat mūlam ca gāyatrīm vyāhṛtim samudīrayan
deva-īśa śarkarā-toyaiḥ snātaḥ me yat ca vāñchitam
194. tadvat mūlam ca gāyatrīm vyāhṛtim samudīrayan
deveśa śarkarā-toyaiḥ snātaḥ me yat vāñchitam ca
194. O lord of the gods (deveśa), similarly uttering the root mantra, the gāyatrī, and the vyāhṛtis, may you, bathed with sugar-water, fulfill whatever is desired by me.
तथा मूलं समुच्चार्य गायत्रीं वारुणं मनुम् ।
विधात्रा निर्मितैर्दिव्यैः प्रियैः स्निग्धैरलौकिकैः ।
नारिकेलोदकैः स्नानं कल्पयामि नमोऽस्तु ते ॥१९५॥
195. tathā mūlaṁ samuccārya gāyatrīṁ vāruṇaṁ manum ,
vidhātrā nirmitairdivyaiḥ priyaiḥ snigdhairalaukikaiḥ ,
nārikelodakaiḥ snānaṁ kalpayāmi namo'stu te.
195. tathā mūlam samuccārya gāyatrīṃ vāruṇam
manum vidhātrā nirmitair divyaiḥ
priyaiḥ snigdhair alaukikaiḥ
nārikelodakaiḥ snānam kalpayāmi namaḥ astu te
195. tathā mūlam samuccārya gāyatrīṃ vāruṇam
manum vidhātrā nirmitaiḥ divyaiḥ
priyaiḥ snigdhaiḥ alaukikaiḥ
nārikelodakaiḥ snānam kalpayāmi te namaḥ astu
195. Likewise, uttering the root mantra, the gāyatrī, and the vāruṇa mantra, I offer you a bath with divine, beloved, smooth, and extraordinary tender coconut waters created by the creator - salutations to you.
गायत्र्या मूलमन्त्रेण
स्नापयेदिक्षुजैः रसैः ॥१९६॥
196. gāyatryā mūlamantreṇa
snāpayedikṣujaiḥ rasaiḥ.
196. gāyatryā mūlamantreṇa
snāpayet ikṣujaiḥ rasaiḥ
196. gāyatryā mūlamantreṇa
ikṣujaiḥ rasaiḥ snāpayet
196. With the gāyatrī and the root mantra, one should bathe (the deity) with sugarcane juices.
कामबीजं तथा तारं सावित्रीं मूलमीरयन् ।
कर्पूरागुरुकाश्मीरकस्तूरीचन्दनोदकैः ।
सुस्नातो भव सुप्रीतो भुक्तिमुक्ती प्रयच्च मे ॥१९७॥
197. kāmabījaṁ tathā tāraṁ sāvitrīṁ mūlamīrayan ,
karpūrāgurukāśmīrakastūrīcandanodakaiḥ ,
susnāto bhava suprīto bhuktimuktī prayacca me.
197. kāmabījaṃ tathā tāraṃ sāvitrīṃ
mūlamīrayan karpūrāgurukāśmīrakastūrīcandanodakaiḥ
susnāto bhava
suprīto bhuktimuktī prayaccha me
197. kāmabījaṃ tathā tāraṃ sāvitrīṃ
mūlam īrayan karpūrāgurukāśmīrakastūrīcandanodakaiḥ
susnātaḥ bhava
suprītaḥ bhuktimuktī prayaccha me
197. (Saying:) Uttering the kāmabīja, the tāra, the sāvitrī, and the root mantra, (may you) be thoroughly bathed with waters scented with camphor, aloe wood, saffron, musk, and sandalwood, be well pleased, and grant me enjoyment and liberation.
इत्यष्टकलशैः स्नानं कारयित्वा जगत्पतिम् ।
गृहाभ्यन्तरमानीय स्थापयेदासनोपरि ॥१९८॥
198. ityaṣṭakalaśaiḥ snānaṁ kārayitvā jagatpatim ,
gṛhābhyantaramānīya sthāpayedāsanopari.
198. ityaṣṭakalaiḥ snānaṃ kārayitvā jagatpatim
gṛhābhyantaramānīya sthāpayedāsanopari
198. iti aṣṭakalaiḥ snānaṃ jagatpatim kārayitvā
gṛhābhyantaram ānīya āsana-upari sthāpayet
198. Having thus caused the lord of the world to be bathed with the eight vessels, one should bring him inside the house and place him upon a seat.
स्नापनार्हा न चेदर्चा तद्यन्त्रे वापि तन्मनौ ।
शालग्रामशिलायां वा स्नापयित्वा प्रपूजयेत् ॥१९९॥
199. snāpanārhā na cedarcā tadyantre vāpi tanmanau ,
śālagrāmaśilāyāṁ vā snāpayitvā prapūjayet.
199. snāpanārhā na cet arcā tat-yantre vā api tat-manau
śālagrāma-śilāyāṃ vā snāpayitvā prapūjayet
199. cet arcā snāpanārhā na vā tat-yantre vā api
tat-manau śālagrāma-śilāyāṃ vā snāpayitvā prapūjayet
199. If the image is not suitable for bathing, one should bathe it upon its yantra, or in its mantra, or on a śālagrāma stone, and then worship it.
अशक्तौ मूलमन्त्रेण स्नापयेच्चुद्धपाथसाम् ।
अष्टभिः कलशैर्यद्वा पञ्चभिः सप्तभिर्यथा ॥२००॥
200. aśaktau mūlamantreṇa snāpayeccuddhapāthasām ,
aṣṭabhiḥ kalaśairyadvā pañcabhiḥ saptabhiryathā.
200. aśaktau mūlamantreṇa snāpayet ca uddhapa-pāthasām
aṣṭabhiḥ kalaśaiḥ yad vā pañcabhiḥ saptabhiḥ yathā
200. aśaktau mūlamantreṇa śuddha-pāthasām aṣṭabhiḥ
kalaśaiḥ yad vā pañcabhiḥ saptabhiḥ yathā snāpayet
200. In case of inability, one should bathe (the deity) with the root mantra using pure water, with eight kalashas, or alternatively with five or seven, as appropriate.
घटप्रमाणं प्रागेव कथितं चक्रपूजने ।
सर्वत्रागमकृत्येषु स एव विहितो घटः ॥२०१॥
201. ghaṭapramāṇaṁ prāgeva kathitaṁ cakrapūjane ,
sarvatrāgamakṛtyeṣu sa eva vihito ghaṭaḥ.
201. ghaṭapramāṇaṃ prāg eva kathitaṃ cakrapūjane
sarvatrāgamakṛtyeṣu sa eva vihito ghaṭaḥ
201. prāk eva kathitaṃ ghaṭapramāṇaṃ cakrapūjane
sarvatrāgamakṛtyeṣu sa eva ghaṭaḥ vihitaḥ
201. The size of the water pot has already been described in the worship of the cakra, and that very pot is prescribed for all ritual activities in the āgamas.
ततो यजेन्महादेवं स्वस्वपूजाविधानतः ।
तत्रोपचारान् वक्ष्यामि शृणु देवि परात्परे ॥२०२॥
202. tato yajenmahādevaṁ svasvapūjāvidhānataḥ ,
tatropacārān vakṣyāmi śṛṇu devi parātpare.
202. tato yajen mahādevaṃ svasvapūjāvidhānataḥ
tatropacārān vakṣyāmi śṛṇu devi parātpare
202. tataḥ svasvapūjāvidhānataḥ mahādevaṃ yajet
devī parātpare tatra upacārān vakṣyāmi śṛṇu
202. Then one should worship Mahādeva according to one's own rules of worship. O supreme goddess, I will describe the offerings there - listen.
आसनं स्वागतं पाद्यमर्घ्यमाचमनीयकम् ।
मधुपर्कस्तथाचम्यं स्नानीयं वस्त्रभूषणे ॥२०३॥
203. āsanaṁ svāgataṁ pādyamarghyamācamanīyakam ,
madhuparkastathācamyaṁ snānīyaṁ vastrabhūṣaṇe.
203. āsanam svāgatam pādyam arghyam ācamaniyakam
madhuparkas tathā ācamyam snānīyam vastrabhūṣaṇe
203. āsanam svāgatam pādyam arghyam ācamaniyakam
madhuparkas tathā ācamyam snānīyam vastrabhūṣaṇe
203. A seat, welcome, water for washing the feet, water for the guest offering, water for sipping, a honey mixture, water for sipping again, water for bathing, garments, and ornaments,
गन्धपुष्पे धूपदीपौ नैवेद्यं वन्दनं तथा ।
देवार्चनासु निर्दिष्टा उपचाराश्च षोडश ॥२०४॥
204. gandhapuṣpe dhūpadīpau naivedyaṁ vandanaṁ tathā ,
devārcanāsu nirdiṣṭā upacārāśca ṣoḍaśa.
204. gandhapuṣpe dhūpadīpau naivedyam vandanam
tathā devārcanāsu nirdiṣṭā upacārāś ca ṣoḍaśa
204. gandhapuṣpe dhūpadīpau naivedyam vandanam
tathā ca ṣoḍaśa upacārāḥ devārcanāsu nirdiṣṭāḥ
204. fragrance, flowers, incense, lamps, food offerings, and bowing - thus the sixteen offerings are prescribed in the worship of the deities.
पाद्यमर्घ्यञ्चाचमनं मधुपर्काचमौ तथा ।
गन्धादिपञ्चकं चैते उपचारा दश स्मृताः ॥२०५॥
205. pādyamarghyañcācamanaṁ madhuparkācamau tathā ,
gandhādipañcakaṁ caite upacārā daśa smṛtāḥ.
205. pādyam arghyam ca ācamanam madhuparka ācamau
tathā gandhādi pañcakam ca ete उपचारः daśa smṛtāḥ
205. pādyam arghyam ca ācamanam madhuparkācamau tathā
gandhādi pañcakam ca ete daśa upacārāḥ smṛtāḥ
205. Water for washing the feet, water for the guest offering, water for sipping, a honey mixture, water for sipping again, along with the group of five beginning with fragrance - these ten offerings are declared.
गन्धपुष्पे धूपदीपौ नैवेद्यञ्चापि कालिके ।
पञ्चोपचाराः कथिता देवतायाः प्रपूजने ॥२०६॥
206. gandhapuṣpe dhūpadīpau naivedyañcāpi kālike ,
pañcopacārāḥ kathitā devatāyāḥ prapūjane.
206. gandha puṣpe dhūpa dīpau naivedyam ca api kālike
pañca upacārāḥ kathitāḥ devatāyāḥ prapūjane
206. he kālike,
gandha puṣpe dhūpa dīpau naivedyam ca api pañca upacārāḥ devatāyāḥ prapūjane kathitāḥ
206. Fragrance, flowers, incense, lamps, and also food offerings - O Kālikā, these five are stated as the offerings in the worship of the deity.
अस्त्रेणाऽर्घ्याम्भसा द्रव्यं प्रोक्ष्य धेनुं प्रदर्शयन् ।
सम्पूज्य गन्धपुष्पाभ्यां द्रव्याख्यानं समुल्लिखेत् ॥२०७॥
207. astreṇā'rghyāmbhasā dravyaṁ prokṣya dhenuṁ pradarśayan ,
sampūjya gandhapuṣpābhyāṁ dravyākhyānaṁ samullikhet.
207. astreṇa arghyāmbhasā dravyam prokṣya dhenum darśayan
sampūjya gandhapuṣpābhyām dravyākhyānam samullikhet
207. astreṇa arghyāmbhasā dravyam prokṣya dhenum darśayan
gandhapuṣpābhyām sampūjya dravyākhyānam samullikhet
207. Having sprinkled the offering with the arghya water using the weapon mantra and displaying the dhenu mudrā, and having worshipped it with fragrance and flowers, one should declare the name of the offering.
वक्ष्यमाणमनुं स्मृत्वा मूलञ्च देवताभिधाम् ।
सचतुर्थीं समुच्चार्य त्यागार्थं वचनं पठेत् ॥२०८॥
208. vakṣyamāṇamanuṁ smṛtvā mūlañca devatābhidhām ,
sacaturthīṁ samuccārya tyāgārthaṁ vacanaṁ paṭhet.
208. vakṣyamāṇamanum smṛtvā mūlam ca devatābhidhām
sa-caturthīm samuccārya tyāgārthaṃ vacanam paṭhet
208. vakṣyamāṇamanum smṛtvā mūlam ca devatābhidhām
sa-caturthīm samuccārya tyāgārtham vacanam paṭhet
208. Recalling the mantra that is about to be mentioned, the root mantra, and the name of the deity in the dative case, one should utter the formula meant for relinquishment.
निवेदनविधिः प्रोक्तो देवे देयेषु वस्तुषु ।
अनेन विधिना विद्वान् द्रव्यं दद्याद्दिवौकसे ॥२०९॥
209. nivedanavidhiḥ prokto deve deyeṣu vastuṣu ,
anena vidhinā vidvān dravyaṁ dadyāddivaukase.
209. nivedanavidhiḥ proktaḥ deve deyeṣu vastuṣu
anena vidhinā vidvān dravyaṃ dadyāt divaukase
209. vidvān deyeṣu vastuṣu deve nivedanavidhiḥ
proktaḥ anena vidhinā dravyaṃ divaukase dadyāt
209. The procedure of offering has been declared regarding the items to be given to a deity. A learned person should give the substance to the divine being using this procedure.
आद्यार्चनविधौ पूर्वं पाद्यार्घ्यादिनिवेदनम् ।
अर्पणं कारणादीनां सर्वमेव प्रदर्शितम् ॥२१०॥
210. ādyārcanavidhau pūrvaṁ pādyārghyādinivedanam ,
arpaṇaṁ kāraṇādīnāṁ sarvameva pradarśitam.
210. ādyārcanavidhau pūrvaṃ pādyārghyādinivedanam
arpaṇaṃ kāraṇādīnāṃ sarvameva pradarśitam
210. ādyārcanavidhau pūrvaṃ pādyārghyādinivedanam
kāraṇādīnāṃ arpaṇaṃ ca sarvam eva pradarśitam
210. In the preliminary worship procedure, the offering of pādya, arghya, and other items first, as well as the dedication of causes and the rest, has been completely displayed.
अनुक्तमन्त्रा ये तत्र तानेवात्र शृणु प्रिये ।
आसनाद्युपचाराणां प्रदाने विनियोजयेत् ॥२११॥
211. anuktamantrā ye tatra tānevātra śṛṇu priye ,
āsanādyupacārāṇāṁ pradāne viniyojayet.
211. anuktamantrāḥ ye tatra tān eva atra śṛṇu
priye āsanādyupacārāṇām pradāne viniyojayet
211. priye tatra ye anuktamantrāḥ tān eva atra
śṛṇu āsanādyupacārāṇām pradāne viniyojayet
211. O beloved, hear those mantras that were not mentioned previously, and employ them here in the presentation of seats and other offerings.
सर्वभूतान्तरस्थाय सर्वभूतान्तरात्मने ।
कल्पयाम्युपवेशार्थमासनं ते नमो नमः ॥२१२॥
212. sarvabhūtāntarasthāya sarvabhūtāntarātmane ,
kalpayāmyupaveśārthamāsanaṁ te namo namaḥ.
212. sarvabhūtāntarasthāya sarvabhūtāntarātmane
kalpayāmi upaveśārtham āsanam te namo namaḥ
212. sarvabhūtāntarasthāya sarvabhūtāntarātmane
te upaveśārtham āsanam kalpayāmi namaḥ namaḥ
212. To you, who reside within all beings and who are the inner self of all beings, I offer a seat for the purpose of sitting. Salutation, salutation to you.
उक्तक्रमेण देवेशि प्रदायाऽसनमुत्तमम् ।
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा स्वागतं प्रार्थयेत्ततः ॥२१३॥
213. uktakrameṇa deveśi pradāyā'sanamuttamam ,
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā svāgataṁ prārthayettataḥ.
213. uktakrameṇa deveśi pradāya āsanam uttamam
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā svāgataṃ prārthayet tataḥ
213. deveśi uktakrameṇa uttamam āsanam pradāya
kṛtāñjalipuṭaḥ bhūtvā tataḥ svāgataṃ prārthayet
213. O goddess, having offered the best seat according to the stated procedure, and having joined your palms in reverence, you should then invoke a welcome.
देवाः स्वाभीष्टसिद्ध्यर्थं यस्य वाञ्चन्ति दर्शनम् ।
सुस्वागतं स्वागतं मे तस्मै ते परमात्मने ॥२१४॥
214. devāḥ svābhīṣṭasiddhyarthaṁ yasya vāñcanti darśanam ,
susvāgataṁ svāgataṁ me tasmai te paramātmane.
214. devāḥ svābhīṣṭasiddhyarthaṃ yasya vāñchanti darśanam
susvāgataṃ svāgataṃ me tasmai te paramātmane
214. devāḥ svābhīṣṭasiddhyarthaṃ yasya darśanam vāñchanti
me susvāgataṃ svāgataṃ tasmai te paramātmane
214. Whose vision the gods desire for the attainment of their desired goals - a most hearty welcome to that supreme self, who is yours.
अद्य मे सफलं जन्म जीवनं सफलाः क्रियाः ।
स्वागतं यत्त्वया तन्मे तपसां फलमागतम् ॥२१५॥
215. adya me saphalaṁ janma jīvanaṁ saphalāḥ kriyāḥ ,
svāgataṁ yattvayā tanme tapasāṁ phalamāgatam.
215. adya me saphalaṃ janma jīvanaṃ saphalāḥ kriyāḥ
svāgataṃ yat tvayā tat me tapasām phalam āgatam
215. adya me janma saphalaṃ kriyāḥ saphalāḥ jīvanaṃ ca
tvayā yat svāgataṃ kṛtaṃ tat me tapasām phalam āgatam
215. Today my birth is fruitful, my life is fulfilled, and my actions bear fruit, because your welcoming greeting has come to me as the fruit of my spiritual practices.
देवमामन्त्र्य संप्रार्थ्य स्वागतप्रश्नमम्बिके ।
विहितं पाद्यमादाय मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥२१६॥
216. devamāmantrya saṁprārthya svāgatapraśnamambike ,
vihitaṁ pādyamādāya mantramenamudīrayet.
216. devam āmantrya saṃprārthya svāgatapraśnam ambike
vihitaṃ pādyam ādāya mantram enam udīrayet
216. ambike,
devam āmantrya saṃprārthya svāgata-praśnam vihitaṃ pādyam ca ādāya enam mantram udīrayet
216. O Ambikā, having addressed and properly beseeched the deity, and having offered welcoming inquiries and the prescribed foot-water, one should recite this mantra.
यत्पादजलसंस्पर्शाच्चुद्धिमाप जगत्त्रयम् ।
तत्पादाब्जप्रोक्षणार्थं पाद्यन्ते कल्पयाम्यहम् ॥२१७॥
217. yatpādajalasaṁsparśāccuddhimāpa jagattrayam ,
tatpādābjaprokṣaṇārthaṁ pādyante kalpayāmyaham.
217. yat-pāda-jala-saṃsparśāt śuddhim āpa jagat-trayam
tat-pāda-abja-prokṣaṇārtham pādyam ca kalpāmy aham
217. yat-pāda-jala-saṃsparśāt jagat-trayam śuddhim āpa,
tat-pāda-abja-prokṣaṇārtham pādyam ca aham kalpāmi
217. By the touch of the water that has washed those feet, the three worlds have attained purity, and I offer this foot-water for the sprinkling of those lotus feet.
परमानन्दसन्दोहो जायते यत्प्रसादतः ।
तस्मै सर्वात्मभूताय आनन्दार्घ्यं समर्पये ॥२१८॥
218. paramānandasandoho jāyate yatprasādataḥ ,
tasmai sarvātmabhūtāya ānandārghyaṁ samarpaye.
218. parama-ānanda-sandohaḥ jāyate yat-prasādataḥ
tasmai sarva-ātma-bhūtāya ānanda-arghyam samarpaye
218. yat-prasādataḥ parama-ānanda-sandohaḥ jāyate,
sarva-ātma-bhūtāya tasmai ānanda-arghyam samarpaye
218. Since supreme bliss arises from your grace, I offer this offering of bliss unto him who is the self of all.
जातीलवङ्गकक्कोलैर्जलं केवलमेव वा ।
प्रोक्षितार्चितमादाय मन्त्रेणाऽनेन चार्पयेत् ॥२१९॥
219. jātīlavaṅgakakkolairjalaṁ kevalameva vā ,
prokṣitārcitamādāya mantreṇā'nena cārpayet.
219. jātīlavaṅgakakkolaiḥ jalam kevalam eva vā
prokṣitārcitam ādāya mantreṇa anena ca arpayet
219. jātīlavaṅgakakkolaiḥ kevalam jalam vā ādāya
prokṣitam arcitam ca anena mantreṇa arpayet
219. Having taken water infused with jasmine, clove, and nutmeg, or even pure water alone, having sprinkled and honored it, one should offer it with this mantra.
यदुच्चिष्टमुपस्पृष्टं शुद्धिमेत्यखिलं जगत् ।
तस्मै मुखारविन्दाय आचामं कल्पयामि ते ॥२२०॥
220. yaducciṣṭamupaspṛṣṭaṁ śuddhimetyakhilaṁ jagat ,
tasmai mukhāravindāya ācāmaṁ kalpayāmi te.
220. yat ucchiṣṭam upaspṛṣṭam śuddhim eti akhilam
jagat tasmai mukhāravindāya ācāmam kalpayāmi te
220. yat ucchiṣṭam upaspṛṣṭam śuddhim eti akhilam
jagat tasmai mukhāravindāya te ācāmam kalpayāmi
220. By the touch of the remnants of whose food the entire universe attains purity, unto that lotus face of yours I offer the rinsing water.
मधुपर्कं समादाय
भक्त्याऽनेन समर्पयेत् ॥२२१॥
221. madhuparkaṁ samādāya
bhaktyā'nena samarpayet.
221. madhuparkam samādāya
bhaktyā anena samarpayet
221. bhaktyā anena madhuparkaṃ
samādāya samarpayet
221. With devotion, taking the honey-curd mixture, one should offer it with this (mantra).
तापत्रयविनाशार्थमखण्डानन्दहेतवे ।
मधुपर्कं ददाम्यद्य प्रसीद परमेश्वर ॥२२२॥
222. tāpatrayavināśārthamakhaṇḍānandahetave ,
madhuparkaṁ dadāmyadya prasīda parameśvara.
222. tāpatrayavināśārtham akhaṇḍānandahetave
madhuparkam dadāmi adya prasīda parameśvara
222. he parameśvara tāpatrayavināśārtham
akhaṇḍānandahetave madhuparkaṃ adya dadāmi prasīda
222. O supreme lord, for the destruction of the three fold sufferings, and as the cause of unbroken bliss, I offer this honey-curd mixture today, please be gracious.
अशुचिः शुचितामेति यत्स्पृष्टस्पर्शमात्रतः ।
तस्मिंस्ते वदनाम्भोजे पुनराचमनीयकम् ॥२२३॥
223. aśuciḥ śucitāmeti yatspṛṣṭasparśamātrataḥ ,
tasmiṁste vadanāmbhoje punarācamanīyakam.
223. aśuciḥ śucitām eti yat spṛṣṭa sparśa mātrataḥ
tasmin te vadana ambhoje punar ācamanīyakam
223. yat spṛṣṭa sparśa mātrataḥ aśuciḥ śucitām eti
tasmin te vadana ambhoje punaḥ ācamanīyakam
223. By the mere touch of whom, the impure attains purity - unto that lotus face of yours, I offer this water for rinsing the mouth again.
स्नानार्थं जलमादाय प्राग्वत् प्रोक्षितमर्चितम् ।
निधाय देवपुरतो मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥२२४॥
224. snānārthaṁ jalamādāya prāgvat prokṣitamarcitam ,
nidhāya devapurato mantramenamudīrayet.
224. snānārthaṃ jalam ādāya prāgvat proksitam arcitam
nidhāya deva purataḥ mantram enam udīrayet
224. snānārtham jalam ādāya prāgvat proksitam arcitam
deva purataḥ nidhāya enam mantram udīrayet
224. Having taken water for bathing, sprinkled and honored as before, and having placed it before the deity, one should recite this mantra.
यत्तेजसा जगद्व्याप्तं यतो जातमिदं जगत् ।
तस्मै ते जगदाधार स्नानार्थं तोयमर्पये ॥२२५॥
225. yattejasā jagadvyāptaṁ yato jātamidaṁ jagat ,
tasmai te jagadādhāra snānārthaṁ toyamarpaye.
225. yat tejasā jagat vyāptam yataḥ jātam idam jagat
tasmai te jagat ādhāra snānārtham toyam arpaye
225. yat tejasā jagat vyāptam yataḥ idam jagat jātam
jagat ādhāra tasmai te snānārtham toyam arpaye
225. O you who are the support of the universe, whose brilliance pervades the world and from whom this world is born, I offer this water to you for bathing.
स्नाने वस्त्रे च नैवेद्ये दद्यादाचमनीयकम् ।
अन्यद्रव्यप्रदानान्ते दद्यात्तोयं सकृत् सकृत् ॥२२६॥
226. snāne vastre ca naivedye dadyādācamanīyakam ,
anyadravyapradānānte dadyāttoyaṁ sakṛt sakṛt.
226. snāne vastre ca naivedye dadyāt ācamanīyakam
anyadravyapradānante dadyāt toyam sakṛt sakṛt
226. snāne vastre ca naivedye ācamanīyakam dadyāt
anyadravyapradānānte sakṛt sakṛt toyam dadyāt
226. One should offer water for sipping along with bathing, clothing, and food offerings. At the conclusion of offering other substances, one should offer water repeatedly (at each step).
वस्त्रमानीय देवाग्रे शोधितं पूर्ववर्त्मना ।
धृत्वा कराभ्यामुत्तोल्य पठेदेनं मनुं सुधीः ॥२२७॥
227. vastramānīya devāgre śodhitaṁ pūrvavartmanā ,
dhṛtvā karābhyāmuttolya paṭhedenaṁ manuṁ sudhīḥ.
227. vastramānīya devāgre śodhitaṃ pūrvarvartmanā
dhṛtvā karābhyāmuttolya paṭhedenamaṃnuṃ sudhīḥ
227. sudhīḥ devāgre pūrvarvartmanā śodhitam vastram
ānīya karābhyām dhṛtvā uttolya enam manum paṭhet
227. Bringing purified clothing before the deity in the traditional manner, the wise practitioner should hold it with both hands, lift it up, and recite this mantra,
सर्वावरणहीनाय मायाप्रच्चन्नतेजसे ।
वाससी परिधानाय कल्पयामि नमोऽस्तु ते ॥२२८॥
228. sarvāvaraṇahīnāya māyāpraccannatejase ,
vāsasī paridhānāya kalpayāmi namo'stu te.
228. sarvāvaraṇahīnāya māyāpracchannatejase
vāsasī paridhānāya kalpayāmi namo astu te
228. sarvāvaraṇahīnāya māyāpracchannatejase
paridhānāya vāsasī kalpayāmi te namaḥ astu
228. O you who are devoid of all coverings, whose brilliance is concealed by māyā, I offer two garments for your wearing - salutations to you.
नानाभरणमादाय स्वर्णरौप्यादिनिर्मितम् ।
प्रोक्ष्याऽर्चयित्वा देवाय दद्यादेनं समुच्चरन् ॥२२९॥
229. nānābharaṇamādāya svarṇaraupyādinirmitam ,
prokṣyā'rcayitvā devāya dadyādenaṁ samuccaran.
229. nānābharaṇam ādāya svarṇaraupyādinirmitam
prokṣya arcayitvā devāya dadyāt enam samuccaran
229. nānābharaṇam svarṇaraupyādinirmitam ādāya
prokṣya arcayitvā devāya enam dadyāt samuccaran
229. Taking various ornaments made of gold, silver, and other materials, sprinkling them, and worshiping them, the practitioner should offer them to the deity while reciting this mantra,
विश्वाभरणभूताय विश्वशोभैकयोनये ।
मायाविग्रहभूषार्थं भूषणानि समर्पये ॥२३०॥
230. viśvābharaṇabhūtāya viśvaśobhaikayonaye ,
māyāvigrahabhūṣārthaṁ bhūṣaṇāni samarpaye.
230. viśvābharaṇabhūtāya viśvaśobhaikayonaye
māyāvigrahabhūṣārtham bhūṣaṇāni samarpaye
230. viśvābharaṇabhūtāya viśvaśobhaikayonaye
māyāvigrahabhūṣārtham bhūṣaṇāni samarpaye
230. O you who are the embodiment of all ornaments, the sole source of the universe's splendor, for the adornment of your form composed of māyā, I offer these ornaments.
गन्धतन्मात्रया सृष्टा येन गन्धधरा धरा ।
तस्मै परात्मने तुभ्यं परमं गन्धमर्पये ॥२३१॥
231. gandhatanmātrayā sṛṣṭā yena gandhadharā dharā ,
tasmai parātmane tubhyaṁ paramaṁ gandhamarpaye.
231. gandhalanmātrayā sṛṣṭā yena gandhadharā dharā
tasmai parātmane tubhyam paramaṃ gandham arpaye
231. yena gandhatanmātrayā dharā gandhadharā sṛṣṭā
tasmai parātmane tubhyam paramam gandham arpaye
231. O supreme self, by whom the earth bearing fragrance was created from the subtle element of smell, I offer this supreme fragrance to you.
पुष्पं मनोहरं रम्यं सुगन्धं देवनिर्मितम् ।
मया निवेदितं भक्त्या पुष्पमेतत् प्रगृह्यताम् ॥२३२॥
232. puṣpaṁ manoharaṁ ramyaṁ sugandhaṁ devanirmitam ,
mayā niveditaṁ bhaktyā puṣpametat pragṛhyatām.
232. puṣpam manoharam ramyam sugandham devanirmitam
mayā niveditam bhaktyā puṣpam etat pragṛhyatām
232. mayā bhaktyā niveditam manoharam ramyam
sugandham devanirmitam etat puṣpam pragṛhyatām
232. Please accept this charming, beautiful, fragrant flower created by the gods, which has been offered by me with devotion.
वनस्पतिरसो दिव्यो गन्धाढ्यः सुमनोहरः ।
आघ्रेयः सर्वभूतानां धूपो घ्राणाय तेऽर्प्यते ॥२३३॥
233. vanaspatiraso divyo gandhāḍhyaḥ sumanoharaḥ ,
āghreyaḥ sarvabhūtānāṁ dhūpo ghrāṇāya te'rpyate.
233. vanaspatirasaḥ divyaḥ gandhāḍhyaḥ sumanoharaḥ
āghreyaḥ sarvabhūtānām dhūpaḥ ghrānāya te arpyate
233. sarvabhūtānām vanaspatirasaḥ divyaḥ gandhāḍhyaḥ
sumanoharaḥ āghreyaḥ dhūpaḥ ghrānāya te arpyate
233. O you, this incense - which is the essence of plants, divine, rich in fragrance, highly charming, delightful to smell, and pleasing to all beings - is offered to you for your sense of smell.
सुप्रकाशो महादीप्तः सर्वतस्तिमिरापहः ।
सबाह्याभ्यन्तरज्योतिर्दीपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥२३४॥
234. suprakāśo mahādīptaḥ sarvatastimirāpahaḥ ,
sabāhyābhyantarajyotirdīpo'yaṁ pratigṛhyatām.
234. suprakāśaḥ mahādīptaḥ sarvatastimirāpahaḥ
sabāhyābhyantarajyotiḥ dīpaḥ ayam pratigṛhyatām
234. ayam suprakāśaḥ mahādīptaḥ sarvatastimirāpahaḥ
sabāhyābhyantarajyotiḥ dīpaḥ pratigṛhyatām
234. Please accept this lamp - which shines brightly, possesses great brilliance, dispels darkness from all directions, and holds light both internally and externally.
नैवेद्यं स्वादुसंयुक्तं नानाभक्ष्यसमन्वितम् ।
निवेदयामि भक्त्येदं जुषाण परमेश्वर ॥२३५॥
235. naivedyaṁ svādusaṁyuktaṁ nānābhakṣyasamanvitam ,
nivedayāmi bhaktyedaṁ juṣāṇa parameśvara.
235. naivedyaṃ svādusaṃyuktaṃ nānābhakṣyasamanvitam
nivedayāmi bhaktyā idam juṣāṇa parameśvara
235. he parameśvara svādusaṃyuktaṃ nānābhakṣyasamanvitam
naivedyaṃ bhaktyā idam nivedayāmi juṣāṇa
235. O supreme lord, I offer this food offering of delicious tastes and diverse dishes with devotion - please accept it.
पानार्थं सलिलं देव कर्पूरादिसुवासितम् ।
सर्वतृप्तिकरं स्वच्चमर्पयामि नमोऽस्तु ते ॥२३६॥
236. pānārthaṁ salilaṁ deva karpūrādisuvāsitam ,
sarvatṛptikaraṁ svaccamarpayāmi namo'stu te.
236. pānārthaṃ salilam deva karpūrādisuvāsitam
sarvatṛptikaram svaccham arpayāmi namas astu te
236. he deva karpūrādisuvāsitam sarvatṛptikaram
svaccham salilam pānārtham arpayāmi namaḥ te astu
236. O divine being, I offer pure water for drinking, perfumed with camphor and other fragrances, satisfying all - salutations to you.
ततः कर्पूरखदिरलवङ्गैलादिभिर्युतम् ।
ताम्बूलं पुनराचम्यं दत्त्वा वन्दनमाचरेत् ॥२३७॥
237. tataḥ karpūrakhadiralavaṅgailādibhiryutam ,
tāmbūlaṁ punarācamyaṁ dattvā vandanamācaret.
237. tataḥ karpūra-khadira-lavaṅga-elā-ādibhiḥ yutam
tāmbūlam punaḥ ācamyam dattvā vandanam ācaret
237. tataḥ karpūra-khadira-lavaṅga-elā-ādibhiḥ yutam
tāmbūlam punar ācamyam dattvā vandanam ācaret
237. After that, having offered betel leaf combined with camphor, khadira, cloves, cardamom, and other substances, and having performed the purification ritual of rinsing the mouth again, the practitioner should offer salutations.
उपचाराधारदाने साधारं द्रव्यमुल्लिखेत् ।
दद्याद्वा पृथगाधारं तत्तन्नाम समुच्चरन् ॥२३८॥
238. upacārādhāradāne sādhāraṁ dravyamullikhet ,
dadyādvā pṛthagādhāraṁ tattannāma samuccaran.
238. upacāra-ādhāra-dāne sādhāram dravyam ullikhet
dadyāt vā pṛthak ādhāraṃ tat-tat-nāma samuccaran
238. upacāra-ādhāra-dāne sādhāram dravyam ullikhet vā
pṛthak ādhāraṃ tat-tat-nāma samuccaran dadyāt
238. When offering the support for the offerings, one should mention the substance along with its support, or give the support separately while repeatedly uttering the respective name.
इत्थमर्चितदेवाय दत्त्वा पुष्पाञ्जलित्रयम् ।
साच्चादनं गृहं प्रोक्ष्य पठेदेनं कृताञ्जलिः ॥२३९॥
239. itthamarcitadevāya dattvā puṣpāñjalitrayam ,
sāccādanaṁ gṛhaṁ prokṣya paṭhedenaṁ kṛtāñjaliḥ.
239. ittham arcita-devāya dattvā puṣpāñjali-trayam
sa-āc-ādanaṃ gṛhaṃ prokṣya paṭhet enam kṛta-añjaliḥ
239. ittham arcita-devāya dattvā puṣpāñjali-trayam
sāc-ādanaṃ gṛhaṃ prokṣya enam kṛtāñjaliḥ paṭhet
239. Thus, having worshiped the deity and offered three handfuls of flowers along with food offerings, and having sprinkled the dwelling, the practitioner with joined palms should recite this prayer.
गेह त्वं सर्वलोकानां पूज्यः पुण्ययशःप्रदः ।
देवतास्थितिदानेषु सुमेरुसदृशो भव ॥२४०॥
240. geha tvaṁ sarvalokānāṁ pūjyaḥ puṇyayaśaḥpradaḥ ,
devatāsthitidāneṣu sumerusadṛśo bhava.
240. geha tvam sarva-lokānām pūjyaḥ puṇya-yaśaḥ-pradaḥ
devatā-sthiti-dāneṣu sumeru-sadṛśaḥ bhava
240. geha tvam sarva-lokānām pūjyaḥ puṇya-yaśaḥ-pradaḥ
devatā-sthiti-dāneṣu sumeru-sadṛśaḥ bhava
240. O dwelling place, you are worthy of worship by all worlds, the bestower of meritorious fame, and like Mount Sumeru in providing a stable abode for the deities - may you remain firm.
त्वं कैलासश्च वैकुण्ठस्त्वं ब्रह्मभवनं गृह ।
यत् त्वया विधृतो देवस्तस्मात् त्वं सुरवन्दितः ॥२४१॥
241. tvaṁ kailāsaśca vaikuṇṭhastvaṁ brahmabhavanaṁ gṛha ,
yat tvayā vidhṛto devastasmāt tvaṁ suravanditaḥ.
241. tvam kailāsaḥ ca vaikuṇṭhaḥ tvam brahmabhavanaḥ gṛha
yat tvayā vidhṛtaḥ devaḥ tasmāt tvam suravanditaḥ
241. tvaṃ kailāsaḥ ca vaikuṇṭhaḥ tvaṃ brahmabhavanaṃ gṛha,
yat devaḥ tvayā vidhṛtaḥ tasmāt tvaṃ suravanditaḥ
241. You are Kailāsa, Vaikuṇṭha, and the abode of Brahmā - because the deity is supported by you, therefore you are worshiped by the divine beings.
यस्य कुक्षौ जगत् सर्वं वरीवर्ति चराचरम् ।
मायविधृतदेहस्य तस्य मूर्तेर्विधारणात् ॥२४२॥
242. yasya kukṣau jagat sarvaṁ varīvarti carācaram ,
māyavidhṛtadehasya tasya mūrtervidhāraṇāt.
242. yasya kukṣau jagat sarvam varīvarti carācaram
māyāvidhṛtadehasya tasya mūrteḥ vidhāraṇāt
242. yasya kukṣau carācaram sarvam jagat varīvarti,
māyāvidhṛtadehasya tasya mūrteḥ vidhāraṇāt
242. in whose womb the entire moving and unmoving universe continuously revolves, because of the sustaining of that form whose body is sustained by māyā.
देवमातृसमस्त्वं हि सर्वतीर्थमयस्तथा ।
सर्वकामप्रदो भूत्वा शान्तिं मे कुरु ते नमः ॥२४३॥
243. devamātṛsamastvaṁ hi sarvatīrthamayastathā ,
sarvakāmaprado bhūtvā śāntiṁ me kuru te namaḥ.
243. devamātṛsamaḥ tvaṃ hi sarvatīrthamayaḥ tathā
sarvakāmapradaḥ bhūtvā śāntiṃ me kuru te namaḥ
243. tvaṃ hi devamātṛsamaḥ sarvatīrthamayaḥ tathā
sarvakāmapradaḥ bhūtvā me śāntiṃ kuru te namaḥ
243. (O dwelling place), indeed you are equal to the mother of the gods, filled with the presence of all sacred water places, and the bestower of all desires - granting peace to me, may you be praised, and salutations to you.
इत्यभ्यर्थ्य त्रिरभ्यर्च्य गृहं चक्रादिसंयुतम् ।
आत्मनः काममुद्दिश्य दद्याद्देवाय साधकः ॥२४४॥
244. ityabhyarthya trirabhyarcya gṛhaṁ cakrādisaṁyutam ,
ātmanaḥ kāmamuddiśya dadyāddevāya sādhakaḥ.
244. iti abhyarthya triḥ abhyarcya gṛham cakrādisaṃyutam
ātmanaḥ kāmam uddiśya dadyāt devāya sādhakaḥ
244. iti abhyarthya triḥ abhyarcya cakrādisaṃyutam
gṛham ātmanaḥ kāmam uddiśya devāya dadyāt sādhakaḥ
244. Thus, having prayed in this manner, having worshiped three times, and having aimed at fulfilling his personal desire with the dwelling adorned with wheels and other symbols, the practitioner should offer it to the deity.
विश्वावासाय विश्वाय गृहं ते विनिवेदितम् ।
अङ्गीकुरु महेशान कृपया सन्निधीयताम् ॥२४५॥
245. viśvāvāsāya viśvāya gṛhaṁ te viniveditam ,
aṅgīkuru maheśāna kṛpayā sannidhīyatām.
245. viśvāvāsāya viśvāya gṛhaṃ te viniveditam
aṅgīkuru maheśāna kṛpayā sannidhīyatām
245. he maheśāna viśvāvāsāya viśvāya te gṛhaṃ
viniveditam aṅgīkuru kṛpayā sannidhīyatām
245. O great lord, dwelling place of all and embodiment of the universe, this house is offered by you - please accept it and kindly become present.
इत्युक्त्वाऽर्पितगेहाय देवाय दत्तदक्षिणः ।
शङ्खतूर्यादिघोषैस्तं स्थापयेद्वेदिकोपरि ॥२४६॥
246. ityuktvā'rpitagehāya devāya dattadakṣiṇaḥ ,
śaṅkhatūryādighoṣaistaṁ sthāpayedvedikopari.
246. iti uktvā arpita-gehāya devāya datta-dakṣiṇaḥ
śaṅkha-tūryādi-ghoṣaiḥ taṃ sthāpayet vedikā-upari
246. iti uktvā datta-dakṣiṇaḥ arpita-gehāya devāya
śaṅkha-tūryādi-ghoṣaiḥ taṃ vedikā-upari sthāpayet
246. Thus speaking, having given the sacrificial fee, the practitioner should install it upon the altar amidst the sounds of conch shells, trumpets, and other instruments, for the deity to whom the house has been dedicated.
स्पृष्ट्वा देवपदद्वन्द्वं मूलमन्त्रं समुच्चरन् ।
स्था/ स्थी/ स्थिरो भवेत्युक्त्वा वासस्ते कल्पितो मया ।
इति देवं स्थिरीकृत्य भवनं प्रार्थयेत् पुनः ॥२४७॥
247. spṛṣṭvā devapadadvandvaṁ mūlamantraṁ samuccaran ,
sthā/ sthī/ sthiro bhavetyuktvā vāsaste kalpito mayā ,
iti devaṁ sthirīkṛtya bhavanaṁ prārthayet punaḥ.
247. spṛṣṭvā devapadadvandvam mūlamantram
samuccaran sthiraḥ bhava iti uktvā
vāsaḥ te kalpitiḥ mayā iti devam
sthirīkṛtya bhavanam prārthayet punaḥ
247. spṛṣṭvā devapadadvandvam mūlamantram
samuccaran sthiraḥ bhava iti uktvā
vāsaḥ te mayā kalpitiḥ iti devam
sthirīkṛtya punaḥ bhavanam prārthayet
247. Having touched the two feet of the deity while reciting the root mantra, and saying, 'Be steady,' (the practitioner thinks), 'This dwelling has been offered by me.' Thus having made the deity steady, he should pray to the building again.
गृह देवनिवासाय सर्वथा प्रीतिदो भव ।
उत्सृष्टे त्वयि मे लोकाः स्थिराः सन्तु निरामयाः ॥२४८॥
248. gṛha devanivāsāya sarvathā prītido bhava ,
utsṛṣṭe tvayi me lokāḥ sthirāḥ santu nirāmayāḥ.
248. gṛha devanivāsāya sarvathā prītidaḥ bhava
utsṛṣṭe tvayi me lokāḥ sthirāḥ santu nirāmayāḥ
248. gṛha devanivāsāya sarvathā prītidaḥ bhava
tvayi utsṛṣṭe me lokāḥ sthirāḥ nirāmayāḥ santu
248. O house, abode of the deity, always be a bestower of joy! Since you have been dedicated, may my worlds remain stable and free from illness.
द्विसप्तातीतपुरुषान् द्विसप्तानागतानपि ।
मां च मे परिवारांश्च देवधाम्नि निवासय ॥२४९॥
249. dvisaptātītapuruṣān dvisaptānāgatānapi ,
māṁ ca me parivārāṁśca devadhāmni nivāsaya.
249. dvisaptātītapuruṣān dvisaptānāgatān api
mām ca me parivārāṃśca devadhāmni nivāsaya
249. dvisapta-atīta-puruṣān dvisapta-anāgatān api
mām ca me parivārān ca deva-dhāmni nivāsaya
249. Place fourteen generations of ancestors and fourteen future descendants, along with me and my family members, in the divine abode.
यजनात् सर्वयज्ञानां सर्वतीर्थनिषेवणात् ।
यत्फलं तत्फलं मेऽद्य जायतां त्वत्प्रसादतः ॥२५०॥
250. yajanāt sarvayajñānāṁ sarvatīrthaniṣevaṇāt ,
yatphalaṁ tatphalaṁ me'dya jāyatāṁ tvatprasādataḥ.
250. yajanāt sarvayajñānāṃ sarvatīrthaniṣevaṇāt
yatphalaṃ tatphalaṃ me adya jāyatāṃ tvatprasādataḥ
250. sarva-yajñānām yajanāt sarva-tīrtha-niṣevaṇāt yat phalaṃ
(bhavati) tat phalaṃ me adya tvat-prasādataḥ jāyatām
250. May the reward which comes from performing all Vedic rituals and honoring all sacred water places become mine today, through your grace.
यावत् वसुन्धरा तिष्ठेत् यावदेते धराधराः ।
यावद्दिवानिशानाथौ तावन्मे वर्ततां कुलम् ॥२५१॥
251. yāvat vasundharā tiṣṭhet yāvadete dharādharāḥ ,
yāvaddivāniśānāthau tāvanme vartatāṁ kulam.
251. yāvat vasundharā tiṣṭhet yāvat ete dharādharāḥ
yāvat divāniśānāthau tāvat me vartatām kulam
251. yāvat vasundharā tiṣṭhet,
yāvat ete dharādharāḥ,
yāvat divāniśānāthau,
tāvat me kulam vartatām
251. As long as the earth endures, as long as these mountains stand, and as long as the sun and the moon shine in the sky, may my family line continue to thrive.
इति प्रार्थ्य गृहं प्राज्ञः पुनर्देवं समर्चयन् ।
दर्पणाद्यन्यवस्तूनि ध्वजं चापि निवेदयेत् ॥२५२॥
252. iti prārthya gṛhaṁ prājñaḥ punardevaṁ samarcayan ,
darpaṇādyanyavastūni dhvajaṁ cāpi nivedayet.
252. iti prārthya gṛham prājñaḥ punar devam samarcayan
darpaṇa-ādi-anya-vastūni dhvajam ca api nivedayet
252. iti prārthya,
prājñaḥ punar devam samarcayan,
darpaṇa-ādi-anya-vastūni dhvajam ca api nivedayet
252. Thus having prayed, the wise practitioner, worshiping the deity again, should offer various items such as a mirror, along with a flag.
ततस्तु वाहनं दद्यात् यस्मिन् देवे यथोदितम् ।
शिवाय वृषभं दत्त्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥२५३॥
253. tatastu vāhanaṁ dadyāt yasmin deve yathoditam ,
śivāya vṛṣabhaṁ dattvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
253. tataḥ tu vāhanam dadyāt yasmin deve yathā-uditam
| śivāya vṛṣabham dattvā prārthayet vihita-añjaliḥ
253. tatas tu yasmin deve yathoditam vāhanam dadyāt
śivāya vṛṣabham dattvā vihitāñjaliḥ prārthayet
253. Then, according to the prescribed rule for the specific deity, the practitioner should offer a vehicle. Having offered a bull to Shiva, with joined palms he should pray.
वृषभ त्वं महाकायस्तीक्ष्णशृङ्गोऽरिघातकः ।
पृष्ठे वहसि देवेशं पूज्योऽसि त्रिदशैरपि ॥२५४॥
254. vṛṣabha tvaṁ mahākāyastīkṣṇaśṛṅgo'righātakaḥ ,
pṛṣṭhe vahasi deveśaṁ pūjyo'si tridaśairapi.
254. vṛṣabha tvam mahākāya tīkṣṇa-śṛṅgaḥ ari-ghātakaḥ
| pṛṣṭhe vahasi deva-īśam pūjyaḥ asi tridaśaiḥ api
254. vṛṣabha mahākāya tīkṣṇaśṛṅga arighātaka tvam
pṛṣṭhe deveśam vahasi tridaśair api pūjyo asi
254. O bull, huge in body, sharp-horned, and slayer of enemies, you carry the lord of the gods upon your back, and you are worthy of being honored even by the gods.
क्षुरेषु सर्वतीर्थानि रोम्नि वेदाः सनातनाः ।
निगमागमतन्त्राणि दशनाग्रे वसन्ति ते ॥२५५॥
255. kṣureṣu sarvatīrthāni romni vedāḥ sanātanāḥ ,
nigamāgamatantrāṇi daśanāgre vasanti te.
255. khureṣu sarvatīrthāni romni vedāḥ sanātanāḥ
nigamāgamatantrāṇi daśanāgre vasanti te
255. sarvatīrthāni khureṣu romni sanātanāḥ vedāḥ
nigamāgamatantrāṇi ca daśanāgre te vasanti
255. All sacred water places reside in your hooves, the eternal Vedas in your hairs, and the Vedas, Agamas, and Tantras upon the tips of your teeth.
त्वयि दत्ते महाभाग सुप्रीतः पार्वतीपतिः ।
वासं ददातु कैलासे त्वं मां पालय सर्वदा ॥२५६॥
256. tvayi datte mahābhāga suprītaḥ pārvatīpatiḥ ,
vāsaṁ dadātu kailāse tvaṁ māṁ pālaya sarvadā.
256. tvayi datte mahābhāga suprītaḥ pārvatīpatiḥ
vāsaṃ dadātu kailāse tvaṃ māṃ pālaya sarvadā
256. mahābhāga suprītaḥ pārvatīpatiḥ tvayi datte kailāse vāsaṃ dadātu,
tvaṃ ca māṃ sarvadā pālaya
256. O noble one, now that you have been given, may the husband of Pārvatī, greatly pleased, grant you an abode on Mount Kailāsa, and do you always protect me.
सिंहं दत्त्वा महादेव्यै गरुडं विष्णवे तथा ।
यथा स्तूयान्महेशानि तन्मे निगदतः शृणु ॥२५७॥
257. siṁhaṁ dattvā mahādevyai garuḍaṁ viṣṇave tathā ,
yathā stūyānmaheśāni tanme nigadataḥ śṛṇu.
257. siṃhaṃ dattvā mahādevyai garuḍaṃ viṣṇave tathā
yathā stūyānmahheśāni tanme nigadataḥ śṛṇu
257. mahādevyai siṃhaṃ tathā viṣṇave garuḍaṃ dattvā
yathā stūyāt maheśāni me nigadataḥ tat śṛṇu
257. Having offered a lion to the great goddess, and likewise a vehicle to Vishnu, hear as I explain to you, O great queen, how he should be praised.
सुरासुरनियुद्धेषु महाबलपराक्रमः ।
देवानां जयदो भीमो दनुजानां विनाशकृत् ॥२५८॥
258. surāsuraniyuddheṣu mahābalaparākramaḥ ,
devānāṁ jayado bhīmo danujānāṁ vināśakṛt.
258. surāsuraniyuddheṣu mahābalaparākramaḥ
devānāṃ jayado bhīmo danujānāṃ vināśakṛt
258. surāsuraniyuddheṣu mahābalaparākramaḥ
devānāṃ jayadaḥ bhīmaḥ danujānāṃ vināśakṛt
258. (He is) possessed of great strength and valor in battles between gods and demons, a bestower of victory to the gods, formidable, and a destroyer of the demons.
सदा देवीप्रियोऽसि त्वं ब्रह्मविष्णुशिवप्रियः ।
देव्यै समर्पितो भक्त्या जहि शत्रून्नमोऽस्तु ते ॥२५९॥
259. sadā devīpriyo'si tvaṁ brahmaviṣṇuśivapriyaḥ ,
devyai samarpito bhaktyā jahi śatrūnnamo'stu te.
259. sadā devīpriyaḥ asi tvam brahma-viṣṇu-śiva-priyaḥ
devyai samarpitaḥ bhaktyā jahi śatrūn namaḥ astu te
259. tvam sadā devīpriyaḥ brahma-viṣṇu-śiva-priyaḥ ca asi,
bhaktyā devyai samarpitaḥ,
śatrūn jahi,
te namaḥ astu
259. You are ever dear to the goddess, and dear to Brahmā, Viṣṇu, and Śiva. Offered to the goddess with devotion, destroy the enemies, and salutations be to you.
गरुत्मन् पतगश्रेष्ठ श्रीपतिप्रीतिदायक ।
वज्रचञ्चो तीक्ष्णनख तव पक्षा हिरण्मया ।
नमस्तेऽस्तु खगेन्द्राय पक्षिराज नमोऽस्तु ते ॥२६०॥
260. garutman patagaśreṣṭha śrīpatiprītidāyaka ,
vajracañco tīkṣṇanakha tava pakṣā hiraṇmayā ,
namaste'stu khagendrāya pakṣirāja namo'stu te.
260. garutmat pataga-śreṣṭha śrīpati-prīti-dāyaka
vajra-cañcu tīkṣṇa-nakha
tava pakṣāḥ hiraṇmayāḥ namaḥ astu
khagendrāya pakṣirāja namaḥ astu te
260. garutman pataga-śreṣṭha śrīpati-prīti-dāyaka vajra-cañcu tīkṣṇa-nakha tava pakṣāḥ hiraṇmayāḥ santu,
khagendrāya pakṣirāja te namaḥ astu
260. O Garutmān, best of birds, bestower of joy to the lord of fortune, with a beak like a thunderbolt and sharp claws, your wings are made of gold. Salutations to the king of birds, O ruler of winged creatures, salutations to you.
यथा करपुटेन त्वं संस्थितो विष्णुसन्निधौ ।
तथा मामरिदर्पघ्न विष्णोरग्रे निवासय ॥२६१॥
261. yathā karapuṭena tvaṁ saṁsthito viṣṇusannidhau ,
tathā māmaridarpaghna viṣṇoragre nivāsaya.
261. yathā karapuṭena tvaṃ saṃsthito viṣṇusannidhau
tathā mām aridarpaghna viṣṇor agre nivāsaya
261. aridarpaghna tvaṃ yathā viṣṇusannidhau karapuṭena
saṃsthitaḥ tathā mām viṣṇoḥ agre nivāsaya
261. O slayer of enemy pride, just as you stand near Vishnu with joined hands, so too place me before Vishnu.
त्वयि प्रीते जगन्नाथः
प्रीतः सिद्धिं प्रयच्चति ॥२६२॥
262. tvayi prīte jagannāthaḥ
prītaḥ siddhiṁ prayaccati.
262. tvayi prīte jagannāthaḥ
prītaḥ siddhiṃ prayacchati
262. tvayi prīte jagannāthaḥ
prītaḥ siddhiṃ prayacchati
262. When you are pleased, the lord of the universe, being pleased, grants spiritual attainment.
देवाय दत्तद्रव्याणां दद्याद्देवाय दक्षिणाम् ।
तथा कर्मफलञ्चापि भक्त्या तस्मै समर्पयेत् ।
नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैः सामात्यः सहबान्धवः ॥२६३॥
263. devāya dattadravyāṇāṁ dadyāddevāya dakṣiṇām ,
tathā karmaphalañcāpi bhaktyā tasmai samarpayet ,
nṛtyairgītaiśca vāditraiḥ sāmātyaḥ sahabāndhavaḥ.
263. devāya datta-dravyāṇām daddhāt-devāya
dakṣiṇām tathā karma-phalam-ca-api
bhaktyā tasmai samarpayet nṛtyaiḥ-gītaiḥ-ca
vāditraiḥ sa-amātyaḥ saha-bāndhavaḥ
263. devāya datta-dravyāṇām dakṣiṇām devāya
daddhāt tathā karma-phalam ca api
bhaktyā tasmai samarpayet nṛtyaiḥ gītaiḥ
ca vāditraiḥ sa-amātyaḥ saha-bāndhavaḥ
263. To the deity, he should give the fee along with the items of offering given. Similarly, with devotion, he should dedicate the fruit of his action to that deity, accompanied by ministers and kinsmen, with dances, songs, and instrumental music.
वेश्मप्रदक्षिणं कृत्वा
देवं नत्वाऽशयेद्द्विजान् ॥२६४॥
264. veśmapradakṣiṇaṁ kṛtvā
devaṁ natvā'śayeddvijān.
264. veśma-pradakṣiṇam kṛtvā
devam natvā-āśayet-dvijān
264. veśma-pradakṣiṇam kṛtvā
devam natvā dvijān āśayet
264. (Having performed) circumambulation of the shrine, having bowed to the god, he should feed the brahmins.
देवागारप्रतिष्ठायां य एष कथितः क्रमः ।
आरामसेतुसंक्रामशाखिनामीरितोऽपि सः ॥२६५॥
265. devāgārapratiṣṭhāyāṁ ya eṣa kathitaḥ kramaḥ ,
ārāmasetusaṁkrāmaśākhināmīrito'pi saḥ.
265. deva-agāra-pratiṣṭhāyām yaḥ eṣa kathitaḥ kramaḥ
ārāma-setu-saṅkrāma-śākhinām īritaḥ api saḥ
265. yaḥ eṣa kramaḥ deva-agāra-pratiṣṭhāyām kathitaḥ,
saḥ api ārāma-setu-saṅkrāma-śākhinām īritaḥ
265. This procedure described for the consecration of a temple has also been declared for (the dedication of) gardens, causeways, bridges, and trees.
विशेषेणाऽत्र कृत्येषु पूज्यो विष्णुः सनातनः ।
पूजाहोमौ तथा सर्वं गृहदानविधानवत् ॥२६६॥
266. viśeṣeṇā'tra kṛtyeṣu pūjyo viṣṇuḥ sanātanaḥ ,
pūjāhomau tathā sarvaṁ gṛhadānavidhānavat.
266. viśeṣeṇa atra kṛtyeṣu pūjyaḥ viṣṇuḥ sanātanaḥ
pūjā-homau tathā sarvaṃ gṛha-dāna-vidhāna-vat
266. atra kṛtyeṣu viśeṣeṇa sanātanaḥ viṣṇuḥ pūjyaḥ,
tathā pūjā-homau sarvaṃ gṛha-dāna-vidhāna-vat
266. Here, in these rites, the eternal Vishnu is especially to be worshipped, and likewise all worship and fire rituals should be conducted just like the rules for gifting a house.
अप्रतिष्ठितदेवाय नैव दद्यात् गृहादिकम् ।
अर्च्याऽप्रतिष्ठिते देवे पूजादानं विधीयते ॥२६७॥
267. apratiṣṭhitadevāya naiva dadyāt gṛhādikam ,
arcyā'pratiṣṭhite deve pūjādānaṁ vidhīyate.
267. apratiṣṭhitadevāya na eva dadyāt gṛhādikam
arcyā apratiṣṭhite deve pūjādānaṃ vidhīyate
267. apratiṣṭhitadevāya gṛhādikam na eva dadyāt,
arcyā apratiṣṭhite deve pūjādānam vidhīyate
267. One should never gift a house or similar property to a deity whose image has not been consecrated. Worship and the giving of gifts are enjoined when the deity in the image has been consecrated.
अथ तत्र श्रीमदाद्याप्रतिष्ठाक्रम उच्यते ।
येन प्रतिष्ठिता देवी तूर्णं यच्चति वाञ्चितम् ॥२६८॥
268. atha tatra śrīmadādyāpratiṣṭhākrama ucyate ,
yena pratiṣṭhitā devī tūrṇaṁ yaccati vāñcitam.
268. atha tatra śrīmadādyapratiṣṭhākramaḥ ucyate
yena pratiṣṭhitā devī tūrṇaṃ yacchati vāñchitam
268. atha tatra śrīmat-ādya-pratiṣṭhā-kramaḥ ucyate,
yena devī pratiṣṭhitā tūrṇam vāñchitam yacchati
268. Now, the procedure for the primary consecration of wealth and prosperity is declared there, through which the consecrated goddess swiftly grants what is desired.
तद्दिने साधकः प्रातः स्नातः शुचिरुदङ्मुखः ।
संकल्पं विधिवत् कृत्वा यजेद्वास्त्वीश्वरं ततः ॥२६९॥
269. taddine sādhakaḥ prātaḥ snātaḥ śucirudaṅmukhaḥ ,
saṁkalpaṁ vidhivat kṛtvā yajedvāstvīśvaraṁ tataḥ.
269. tat dine sādhakaḥ prātaḥ snātaḥ śuciḥ udaṅmukhaḥ
saṃkalpam vidhi-vat kṛtvā yajet vāstu-īśvaram tataḥ
269. tat dine sādhakaḥ prātaḥ snātaḥ śuciḥ udaṅmukhaḥ
vidhi-vat saṃkalpam kṛtvā tataḥ vāstu-īśvaram yajet
269. On that day, the practitioner, having bathed early in the morning, being pure, facing north, and having properly made the resolve, should then worship the lord of the dwelling.
ग्रहदिक्पतिहेरम्बाद्यर्चनं पितृकर्म च ।
विधाय साधकैर्विप्रैः प्रतिमासन्निधिं व्रजेत् ॥२७०॥
270. grahadikpatiherambādyarcanaṁ pitṛkarma ca ,
vidhāya sādhakairvipraiḥ pratimāsannidhiṁ vrajet.
270. graha-dik-pati-heramba-ādi-arcanam pitṛ-karma ca
vidhāya sādhakaiḥ vipraiḥ pratimā-sannidhim vrajet
270. graha-dik-pati-heramba-ādi-arcanam pitṛ-karma ca
vidhāya sādhakaiḥ vipraiḥ pratimā-sannidhim vrajet
270. Having performed the worship of the planetary deities, the guardians of the directions, Heramba (Ganesha), and others, as well as the rituals for the ancestors, along with the practitioner and the brahmins, he should approach the presence of the image.
प्रतिष्ठितगृहे यद्वा कुत्रचित् शोभनस्थले ।
आनीयाऽर्चामर्चयित्वा स्नापयेत् साधकोत्तमः ॥२७१॥
271. pratiṣṭhitagṛhe yadvā kutracit śobhanasthale ,
ānīyā'rcāmarcayitvā snāpayet sādhakottamaḥ.
271. प्रतिष्ठितगृहे यद्वा कुत्रचित् शोभनस्थले
आनीय अर्चाम् अर्चयित्वा स्नापयेत् साधकोत्तमः
271. साधकोत्तमः प्रतिष्ठितगृहे यद्वा कुत्रचित्
शोभनस्थले अर्चाम् आनीय अर्चयित्वा स्नापयेत्
271. In a consecrated house or in any other auspicious place, the excellent practitioner should bring the image, worship it, and bathe it.
भस्मना प्रथमं स्नानं ततो वल्मीकमृत्स्नया ।
वराहदन्तिदन्तोत्थमृत्तिकाभिस्ततः परम् ।
वेश्याद्वारमृदा चापि प्रद्युम्नहृदजातया ॥२७२॥
272. bhasmanā prathamaṁ snānaṁ tato valmīkamṛtsnayā ,
varāhadantidantotthamṛttikābhistataḥ param ,
veśyādvāramṛdā cāpi pradyumnahṛdajātayā.
272. भस्मना प्रथमं स्नानं ततो वल्मीकमृत्स्नया वराहदन्तिदन्तोत्थमृत्तिकाभिस्ततः
परम् वेश्याद्वारमृदा चापि प्रद्युम्नहृदजातया
272. प्रथमं भस्मना स्नानम्,
ततः वल्मीकमृत्स्नया,
ततः परम् वराहदन्तिदन्तोत्थमृत्तिकाभिः,
च अपि वेश्याद्वारमृदा,
प्रद्युम्नहृदजातया (स्नानम्)
272. First, the bath should be done with ash, then with earth from an anthill, thereafter with soils obtained from the tusks of a boar and an elephant, and also with earth from the doorway of a courtesan and from Pradyumna-hrada.
ततः पञ्चकषायेण पञ्चपुष्पैस्त्रिपत्रकैः ।
कारयित्वा गन्धतैलैः स्नापयेत् प्रतिमां सुधीः ॥२७३॥
273. tataḥ pañcakaṣāyeṇa pañcapuṣpaistripatrakaiḥ ,
kārayitvā gandhatailaiḥ snāpayet pratimāṁ sudhīḥ.
273. tataḥ pañcakaṣāyeṇa pañcapuṣpais tripatrakaiḥ
kārayitvā gandhatailaiḥ snāpayet pratimām sudhīḥ
273. tataḥ sudhīḥ pañcakaṣāyeṇa pañcapuṣpais tripatrakaiḥ
gandhatailaiḥ ca kārayitvā pratimām snāpayet
273. Then, the wise practitioner should have the image bathed with the five decoctions, five flowers, three leaves, and fragrant oils.
वाट्यालबदरीजम्बुवकुलाः शाल्मलिस्तथा ।
एते निगदिताः स्नाने कषायाः पञ्च भूरुहाः ॥२७४॥
274. vāṭyālabadarījambuvakulāḥ śālmalistathā ,
ete nigaditāḥ snāne kaṣāyāḥ pañca bhūruhāḥ.
274. vāṭyālabadarījambuvakulāḥ śālmalis tathā
ete niguditāḥ snāne kaṣāyāḥ pañca bhūruhāḥ
274. ete vāṭyālabadarījambuvakulāḥ śālmaliḥ tathā
ca pañca bhūruhāḥ snāne kaṣāyāḥ niguditāḥ
274. The vāṭyāla, badarī, jambu, vakula, and similarly the śālmali, these five trees are declared as the decoctions for the bath.
करवीरं तथा जातीचम्पकं सरसीरुहम् ।
पाटलीकुसुमञ्चापि पञ्चपुष्पं प्रकीर्तितम् ॥२७५॥
275. karavīraṁ tathā jātīcampakaṁ sarasīruham ,
pāṭalīkusumañcāpi pañcapuṣpaṁ prakīrtitam.
275. karavīram tathā jātī campakam sarasīruham
pāṭalīkusumam ca api pañca-puṣpam prakīrtitam
275. karavīram tathā jātī campakam sarasīruham
pāṭalīkusumam ca api pañca-puṣpam prakīrtitam
275. Oleander, jasmine, champaka, lotus, and also pāṭalī flowers are declared as the five flowers.
वर्वरातुलसीबिल्वं
पत्रत्रयमुदाहृतम् ॥२७६॥
276. varvarātulasībilvaṁ
patratrayamudāhṛtam.
276. varvara tulasī bilvam
patra-trayam udāhṛtam
276. varvara tulasī bilvam
patra-trayam udāhṛtam
276. Varvara, tulasī, and bilva are declared as the three leaves.
एतेषु प्रोक्तद्रव्येषु जलयोगो विधीयते ।
पञ्चामृते गन्धतैले तोययोगं विवर्जयेत् ॥२७७॥
277. eteṣu proktadravyeṣu jalayogo vidhīyate ,
pañcāmṛte gandhataile toyayogaṁ vivarjayet.
277. eteṣu proktadravyeṣu jalayogo vidhīyate
pañcāmṛte gandhataile toyayogaṃ vivarjayet
277. eteṣu prokta-dravyeṣu jala-yogo vidhīyate
pañcāmṛte gandha-taile toya-yogaṃ vivarjayet
277. The addition of water is prescribed for these aforementioned substances, but one should avoid adding water to the five amṛtas (pañcāmṛta) and fragrant oils.
सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं मूलमुच्चरन् ।
एतद्द्रव्यस्य तोयेन स्नापयामि नमो वदेत् ॥२७८॥
278. savyāhṛtiṁ sapraṇavāṁ gāyatrīṁ mūlamuccaran ,
etaddravyasya toyena snāpayāmi namo vadet.
278. savyāhṛtiṃ sapraṇavāṃ gāyatrīṃ mūlam uccaran
etaddravyasya toyena snāpayāmi namo vadet
278. savyāhṛtiṃ sa-praṇavāṃ gāyatrīṃ mūlam uccaran
etad-dravyasya toyena snāpayāmi iti namo vadet
278. Reciting the gāyatrī mantra together with the vyāhṛtis and the praṇava (om), as well as the principal mantra, and using the water of these substances, the practitioner should say namas while bathing it, uttering that he is bathing the deity.
ततः प्रागुक्तविधिना दुग्धाद्यैरष्टभिर्घटैः ।
कवोष्णसलिलैश्चापि स्नापयेत् प्रतिमां बुधः ॥२७९॥
279. tataḥ prāguktavidhinā dugdhādyairaṣṭabhirghaṭaiḥ ,
kavoṣṇasalilaiścāpi snāpayet pratimāṁ budhaḥ.
279. tataḥ prāguktavidhinā dugdhādyair aṣṭabhir ghaṭaiḥ
kavoṣṇasalilaiḥ ca api snāpayet pratimām budhaḥ
279. budhaḥ tataḥ prāguktavidhinā aṣṭabhiḥ ghaṭaiḥ
dugdhādyaiḥ kavoṣṇasalilaiḥ ca api pratimām snāpayet
279. Then, according to the previously stated method, the wise practitioner should bathe the image with eight pots containing milk and other substances, as well as with lukewarm water.
सितगोधूमचूर्णेन तिलकल्केन वा शिवाम् ।
शालीतण्डुलचूर्णेन मार्जयित्वा विरुक्षयेत् ॥२८०॥
280. sitagodhūmacūrṇena tilakalkena vā śivām ,
śālītaṇḍulacūrṇena mārjayitvā virukṣayet.
280. sitagodhūmacūrṇena tilakalkena vā śivām
śālītaṇḍulacūrṇena mārjayitvā virukṣayet
280. śivām sitagodhūmacūrṇena tilakalkena vā
śālītaṇḍulacūrṇena mārjayitvā virukṣayet
280. Having cleansed the deity with white wheat flour, sesame paste, or fine rice flour, he should dry it.
तीर्थाम्भसामष्टघटैः स्नापयित्वा सुवाससा ।
सम्मार्जिताङ्गीं प्रतिमां पूजास्थानं समानयेत् ॥२८१॥
281. tīrthāmbhasāmaṣṭaghaṭaiḥ snāpayitvā suvāsasā ,
sammārjitāṅgīṁ pratimāṁ pūjāsthānaṁ samānayet.
281. tīrtha-ambhasām aṣṭa-ghaṭaiḥ snāpayitvā su-vāsasā
sammārjita-aṅgīṃ pratimāṃ pūjā-sthānam samānayet
281. tīrtha-ambhasām aṣṭa-ghaṭaiḥ snāpayitvā su-vāsasā
sammārjita-aṅgīṃ pratimāṃ pūjā-sthānam samānayet
281. After bathing the image with eight pots of water from sacred waters and wiping its body clean, the excellent practitioner should bring it to the place of worship with fine garments.
अशक्तौ शुद्धतोयानां पञ्चविंशतिसंख्यकैः ।
कलशैः स्नापयेदर्चां भक्त्या साधकसत्तमः ॥२८२॥
282. aśaktau śuddhatoyānāṁ pañcaviṁśatisaṁkhyakaiḥ ,
kalaśaiḥ snāpayedarcāṁ bhaktyā sādhakasattamaḥ.
282. aśaktau śuddha-toyānām pañca-viṃśati-saṃkhyakaiḥ
kalaśaiḥ snāpayet arcām bhaktyā sādhaka-sattamaḥ
282. aśaktau śuddha-toyānām pañca-viṃśati-saṃkhyakaiḥ
kalaśaiḥ snāpayet arcām bhaktyā sādhaka-sattamaḥ
282. If unable to do so, the excellent practitioner should bathe the deity with twenty-five pots of pure water with devotion.
स्नाने स्नाने महादेव्याः शक्त्या पूजनमाचरेत् ।
ततो निवेश्य प्रतिमामासने सुपरिष्कृते ।
पाद्यार्घ्याद्यैरर्चयित्वा प्रार्थयेद्विहिताञ्जलिः ॥२८३॥
283. snāne snāne mahādevyāḥ śaktyā pūjanamācaret ,
tato niveśya pratimāmāsane supariṣkṛte ,
pādyārghyādyairarcayitvā prārthayedvihitāñjaliḥ.
283. snāne snāne mahādevyāḥ śaktyā
pūjanam ācaret tato niveśya pratimām
āsane supariskṛte pādyārghyādyair
arcayitvā prārthayed vihitāñjaliḥ
283. snāne snāne mahādevyāḥ śaktyā
pūjanam ācaret tato pratimām supariskṛte
āsane niveśya pādyārghyādyaiḥ
arcayitvā vihitāñjaliḥ prārthayet
283. With every bath of the great goddess, one should perform her worship according to one's capacity. Then, having placed her image upon a well-purified seat, and having honored it with water for the feet, offerings of respect, and other items, one should offer prayers with cupped hands.
नमस्ते प्रतिमे तुभ्यं विश्वकर्मविनिर्मिते ।
नमस्ते देवतावासे भक्ताभीष्टप्रदे नमः ॥२८५॥
285. namaste pratime tubhyaṁ viśvakarmavinirmite ,
namaste devatāvāse bhaktābhīṣṭaprade namaḥ.
285. namas te pratime tubhyam viśvakarma-vinirmite
namas te devatāvāse bhaktābhīṣṭaprade namaḥ
285. viśvakarma-vinirmite pratime tubhyam namaḥ te,
devatāvāse bhaktābhīṣṭaprade namaḥ te namaḥ
285. O image fashioned by Viśvakarman, salutations to you. O abode of deities, bestower of the desired objects of devotees, salutations to you.
त्वयि सम्पूजयाम्याद्यां परमेशीं परात्पराम् ।
शिल्पदोषावशिष्टाङ्गं सम्पन्नं कुरु ते नमः ॥२८६॥
286. tvayi sampūjayāmyādyāṁ parameśīṁ parātparām ,
śilpadoṣāvaśiṣṭāṅgaṁ sampannaṁ kuru te namaḥ.
286. tvayi sampūjayāmi ādyām parameśīm parātparām
śilpadoṣāvaśiṣṭāṅgam sampannam kuru te namaḥ
286. tvayi ādyām parameśīm parātparām sampūjayāmi
śilpadoṣāvaśiṣṭāṅgam sampannam kuru te namaḥ
286. I worship you, the primeval supreme goddess, greater than the greatest. Make this image complete, leaving no flaw in craftsmanship. Salutations to you.
ततस्तत्प्रतिमामूर्ध्नि पाणिं विन्यस्य वाग्यतः ।
अष्टोत्तरशतं मूलं जप्त्वा गात्राणि संस्पृशेत् ॥२८७॥
287. tatastatpratimāmūrdhni pāṇiṁ vinyasya vāgyataḥ ,
aṣṭottaraśataṁ mūlaṁ japtvā gātrāṇi saṁspṛśet.
287. tataḥ tatpratimāmūrdhni pāṇim vinyasya vāgyataḥ
aṣṭottaraśatam mūlam japtvā gātrāṇi saṃspṛśet
287. tataḥ vāgyataḥ tatpratimāmūrdhni pāṇim vinyasya
mūlam aṣṭottaraśatam japtvā gātrāṇi saṃspṛśet
287. Then, maintaining silence and placing his hand upon the head of that image, having recited the root mantra one hundred and eight times, he should touch the limbs.
षडङ्गमातृकान्यासं प्रतिमाङ्गे प्रविन्यसन् ।
षड्दीर्घभाजा मूलेन षडङ्गन्यासमाचरेत् ॥२८८॥
288. ṣaḍaṅgamātṛkānyāsaṁ pratimāṅge pravinyasan ,
ṣaḍdīrghabhājā mūlena ṣaḍaṅganyāsamācaret.
288. ṣaḍaṅgamātṛkānyāsam pratimāṅge pravinyasan
ṣaḍdīrghabhājā mūlena ṣaḍaṅganyāsam ācaret
288. pratimāṅge ṣaḍaṅgamātṛkānyāsam pravinyasan
ṣaḍdīrghabhājā mūlena ṣaḍaṅganyāsam ācaret
288. Placing the mātṛkā nyāsa consisting of six parts upon the limbs of the image, he should perform the ṣaḍaṅga nyāsa using the root mantra combined with the six long vowels.
तारमायारमाद्यैश्च नमोऽन्तैर्बिन्दुसंयुतैः ।
अष्टवर्गैर्देवताङ्गे वर्णन्यासं प्रकल्पयेत् ॥२८९॥
289. tāramāyāramādyaiśca namo'ntairbindusaṁyutaiḥ ,
aṣṭavargairdevatāṅge varṇanyāsaṁ prakalpayet.
289. tāramāyāramādyaiś ca namo'ntair bindusaṃyutaiḥ
aṣṭavargair devatāṅge varṇanyāsam prakalpayet
289. tāramāyāramādyaiḥ ca namo'ntaiḥ bindusaṃyutaiḥ
aṣṭavargaiḥ devatāṅge varṇanyāsam prakalpayet
289. He should perform the nyāsa of letters upon the limbs of the deity using the eight groups of letters, which begin with tāra, māyā, and ram, end with namaḥ, and are joined with bindu.
मुखे स्वरान् कवर्गञ्च कण्ठदेशे न्यसेत् बुधः ।
चवर्गमुदरे दक्षबाहौ टाद्यक्षराणि च ॥२९०॥
290. mukhe svarān kavargañca kaṇṭhadeśe nyaset budhaḥ ,
cavargamudare dakṣabāhau ṭādyakṣarāṇi ca.
290. mukhe svarān kavargam ca kaṇṭhadeśe nyaset
budhaḥ cavargam udare dakṣabāhau ṭādyakṣarāṇi ca
290. budhaḥ mukhe svarān kaṇṭhadeśe kavargam ca
udare cavargam dakṣabāhau ṭādyakṣarāṇi ca nyaset
290. The wise practitioner should place the vowels on the face, the kavarga group on the neck region, the cavarga group on the belly, and the letters beginning with ṭa on the right arm.
तवर्गञ्च वामबाहौ दक्षवामोरुयुग्मयोः ।
पवर्गञ्च यवर्गञ्च शवर्गं मस्तके न्यसेत् ॥२९१॥
291. tavargañca vāmabāhau dakṣavāmoruyugmayoḥ ,
pavargañca yavargañca śavargaṁ mastake nyaset.
291. tavargam ca vāmabāhau dakṣavāmoruyugmayoḥ
pavargam ca yavargam ca śavargam mastake nyaset
291. tavargam ca vāmabāhau dakṣavāmoruyugmayoḥ
pavargam ca yavargam ca śavargam mastake nyaset
291. He should place the tavarga group on the left arm, the pavarga, yavarga, and śavarga groups on the right and left thighs, and on the head respectively.
वर्णन्यासं विधायेत्थं
तत्त्वन्यासं समाचरेत् ॥२९२॥
292. varṇanyāsaṁ vidhāyetthaṁ
tattvanyāsaṁ samācaret.
292. varṇanyāsaṃ vidhāya ittham
tattvanyāsaṃ samācaret
292. ittham varṇanyāsam vidhāya
tattvanyāsam samācaret
292. Having thus performed the arrangement of letters, he should perform the arrangement of reality principles.
पादयोः पृथिवीतत्त्वं तोयतत्त्वञ्च लिङ्गके ।
तेजस्तत्त्वं नाभिदेशे वायुतत्त्वं हृदम्बुजे ॥२९३॥
293. pādayoḥ pṛthivītattvaṁ toyatattvañca liṅgake ,
tejastattvaṁ nābhideśe vāyutattvaṁ hṛdambuje.
293. pādayoḥ pṛthivītattvam toyatattvam ca liṅgake
tejastattvam nābhideśe vāyutattvam hṛdambuje
293. pādayoḥ pṛthivītattvam,
liṅgake toyatattvam,
nābhideśe tejastattvam,
hṛdambuje vāyutattvam ca (samācaret)
293. He should place the earth principle on the feet, the water principle on the genital organ, the fire principle in the region of the navel, and the wind principle in the lotus of the heart.
आस्ये गगनतत्त्वञ्च चक्षुषो रूपतत्त्वकम् ।
घ्राणयोर्गन्धतत्त्वञ्च शब्दतत्त्वं श्रुतिद्वये ॥२९४॥
294. āsye gaganatattvañca cakṣuṣo rūpatattvakam ,
ghrāṇayorgandhatattvañca śabdatattvaṁ śrutidvaye.
294. āsye gagana-tattvam ca cakṣuṣo rūpa-tattvakam
ghrāṇayor gandha-tattvam ca śabda-tattvam śruti-dvaye
294. āsye gagana-tattvam ca,
cakṣuṣo rūpa-tattvakam,
ghrāṇayor gandha-tattvam ca,
śruti-dvaye śabda-tattvam
294. He should place the ether principle on the mouth, the visual form principle on the two eyes, the olfactory principle on the two nostrils, and the sound principle on the two ears.
जिह्वायां रसतत्त्वञ्च स्पर्शतत्त्वं त्वचि न्यसेत् ।
मनस्तत्त्वं भ्रुवोर्मध्ये सहस्रदलपङ्कजे ॥२९५॥
295. jihvāyāṁ rasatattvañca sparśatattvaṁ tvaci nyaset ,
manastattvaṁ bhruvormadhye sahasradalapaṅkaje.
295. jihvāyām rasa-tattvam ca sparśa-tattvam tvaci nyaset
manas-tattvam bhruvor madhye sahasra-dala-paṅkaje
295. jihvāyām rasa-tattvam ca,
tvaci sparśa-tattvam,
bhruvor madhye manas-tattvam,
sahasra-dala-paṅkaje nyaset
295. He should place the taste principle on the tongue, the tactile principle on the skin, the mind principle in the middle of the two eyebrows, and (the supreme principle) in the thousand-petaled lotus.
शिवतत्त्वं ज्ञानतत्त्वं परतत्त्वं तथोरसि ।
जीवप्रकृतितत्त्वे च विन्यसेत् साधकाग्रणीः ।
महत्तत्त्वमहङ्कारतत्त्वं सर्वाङ्गके क्रमात् ॥२९६॥
296. śivatattvaṁ jñānatattvaṁ paratattvaṁ tathorasi ,
jīvaprakṛtitattve ca vinyaset sādhakāgraṇīḥ ,
mahattattvamahaṅkāratattvaṁ sarvāṅgake kramāt.
296. śivatattvam jñānatattvam paratattvam
tathā urasi jīvaprakṛtitattve ca
vinyaset sādhakāgraṇīḥ mahattattvam
ahaṅkāratattvam sarvāṅgake kramāt
296. sādhakāgraṇīḥ śivatattvam jñānatattvam
paratattvam tathā urasi
jīvaprakṛtitattve ca mahattattvam ahaṅkāratattvam
ca kramāt sarvāṅgake vinyaset
296. The leading practitioner should place the śiva principle, the jñāna principle, and the para principle on the chest, as well as the jīva and prakṛti principles, and then successively the mahat principle and the ahaṅkāra principle upon the entire body.
तारमायामाद्येन ङे
नमोऽन्तेन विन्यसेत् ॥२९७॥
297. tāramāyāmādyena ṅe
namo'ntena vinyaset.
297. tāramāyāmādyena ṅe
namo anteṇa vinyaset
297. tāramāyāmādyena ṅe
namo anteṇa vinyaset
297. (He should place them) beginning with tāra and māyā, ending with namaḥ in the dative case (or with ne), (and) he should perform the arrangement.
सबिन्दुमातृकावर्णपुटितं मूलमुच्चरन् ।
नमोऽन्तं मातृकास्थाने मन्त्रन्यासं प्रयोजयेत् ॥२९८॥
298. sabindumātṛkāvarṇapuṭitaṁ mūlamuccaran ,
namo'ntaṁ mātṛkāsthāne mantranyāsaṁ prayojayet.
298. sa-bindu-mātṛkā-varṇa-puṭitam mūlam uccaran
namaḥ-antam mātṛkā-sthāne mantra-nyāsam prayojayet
298. sa-bindu-mātṛkā-varṇa-puṭitam mūlam uccaran
namaḥ-antam mātṛkā-sthāne mantra-nyāsam prayojayet
298. Reciting the root mantra infused with the letters of the mātṛkā accompanied by bindu, he should perform the mantra nyāsa upon the places of the mātṛkā with words ending in namaḥ.
सर्वयज्ञमयं तेजः सर्वभूतमयं वपुः ।
इयं ते कल्पिता मूर्तिरत्र त्वां स्थापयाम्यहम् ॥२९९॥
299. sarvayajñamayaṁ tejaḥ sarvabhūtamayaṁ vapuḥ ,
iyaṁ te kalpitā mūrtiratra tvāṁ sthāpayāmyaham.
299. sarva-yajña-mayam tejaḥ sarva-bhūta-mayam vapuḥ
iyam te kalpitā mūrtiḥ atra tvām sthāpayāmi aham
299. sarva-yajña-mayam tejaḥ sarva-bhūta-mayam vapuḥ
iyam te kalpitā mūrtiḥ atra tvām sthāpayāmi aham
299. (Thinking) O (deity), whose radiance consists of all yajñas and whose body consists of all beings, this form has been prepared by you, (and) here I establish you.
ततः पूजाविधानेन ध्यानमावाहनादिकम् ।
प्राणप्रतिष्ठां सम्पाद्य पूजयेत् परदेवताम् ॥३००॥
300. tataḥ pūjāvidhānena dhyānamāvāhanādikam ,
prāṇapratiṣṭhāṁ sampādya pūjayet paradevatām.
300. tataḥ pūjāvidhānena dhyānam āvāhanādikam
prāṇapratiṣṭhāṃ sampādya pūjayet paradevatām
300. tataḥ pūjāvidhānena dhyānam āvāhanādikam
prāṇapratiṣṭhāṃ sampādya paradevatām pūjayet
300. Then, according to the prescribed rules of worship, after performing meditation, invocation, and the infusion of life, he should worship the supreme deity.
देवगेहप्रदाने तु ये ये मन्त्राः समीरिताः ।
त एवात्र प्रयोक्तव्या मन्त्रलिङ्गेन पूजने ॥३०१॥
301. devagehapradāne tu ye ye mantrāḥ samīritāḥ ,
ta evātra prayoktavyā mantraliṅgena pūjane.
301. devagehapradāne tu ye ye mantrāḥ samīritāḥ
te eva atra prayoktavyā mantraliṅgena pūjane
301. tu ye ye mantrāḥ devagehapradāne samīritāḥ te
eva atra mantra-liṅgena pūjane prayoktavyāḥ
301. Indeed, whatever mantras were declared for the bestowing of the divine abode, those very ones are to be employed here in worship according to the characteristic mark of the mantra.
विधिवत् संस्कृते वह्नावर्चितेभ्योऽर्पिताहुतिः ।
आवाह्य देवीं सम्पूज्य जातकर्माणि साधयेत् ॥३०२॥
302. vidhivat saṁskṛte vahnāvarcitebhyo'rpitāhutiḥ ,
āvāhya devīṁ sampūjya jātakarmāṇi sādhayet.
302. vidhivat saṃskṛte vahnau arcitebhyaḥ arpitā
āhutiḥ āvāhya devīṃ sampūjya jātakarmāṇi sādhayet
302. vahnau vidhivat saṃskṛte arcitebhyaḥ arpitā āhutiḥ
devīm āvāhya sampūjya ca jātakarmāṇi sādhayet
302. When the fire has been properly prepared and oblations have been offered to those who are worshipped, he should invoke the goddess, worship her, and perform the birth rites.
जातनाम्नी निष्क्रमणमन्नप्राशनमेव च ।
चूडोपनयनं चैते षट्संस्काराः शिवोदिताः ॥३०३॥
303. jātanāmnī niṣkramaṇamannaprāśanameva ca ,
cūḍopanayanaṁ caite ṣaṭsaṁskārāḥ śivoditāḥ.
303. jātahnāmnī niṣkramaṇam annaprāśanam eva ca
cūḍopanayanaṃ ca ete ṣaṭ saṃskārāḥ śiva-uditāḥ
303. ete cūḍopanayanaṃ jātahnāmnī niṣkramaṇam
annaprāśanam eva ca ṣaṭ saṃskārāḥ śiva-uditāḥ
303. Naming at birth, keluar/departure (niṣkramaṇa), feeding of solid food, tonsure (cūḍā), and initiation (upanayana) - these six sacraments have been declared by Shiva.
प्रणवं व्याहृतिं चैव गायत्रीं मूलमन्त्रकम् ।
सामन्त्रणाभिधानं ते जातकर्मादि नाम च ॥३०४॥
304. praṇavaṁ vyāhṛtiṁ caiva gāyatrīṁ mūlamantrakam ,
sāmantraṇābhidhānaṁ te jātakarmādi nāma ca.
304. praṇavam vyāhṛtim ca eva gāyatrīm mūlamantrakam
sāmantraṇābhidhānam te jātakarmādi nāma ca
304. praṇavam ca eva vyāhṛtim gāyatrīm mūlamantrakam
sāmantraṇābhidhānam jātakarmādi nāma ca te
304. (He should perform) praṇava, vyāhṛti, gāyatrī, and the root mantra, along with the invocation and naming ceremonies beginning with jātakarma for them.
सम्पादयाम्यग्निकान्तां समुच्चार्य विधानवित् ।
पञ्चपञ्चाहुतीर्दद्यात् प्रतिसंस्कारकर्मणि ॥३०५॥
305. sampādayāmyagnikāntāṁ samuccārya vidhānavit ,
pañcapañcāhutīrdadyāt pratisaṁskārakarmaṇi.
305. sampadāyamīgnikāntām samuccārya vidhānavit
pañcapañcāhutīr dadāt pratisaṃskārakarmaṇi
305. vidhānavit agnikāntām sampadāyamī samuccārya
pratisaṃskārakarmaṇi pañcapañcāhutīḥ dadāt
305. The knower of the rules, having uttered (the mantra) ending in agnikānta, should offer twenty-five oblations in the subsidiary consecration rite.
दत्तनाम्नाऽहुतिशतं मूलोच्चारणपूर्वकम् ।
देव्यै दत्त्वाऽहुतेरंशं प्रतिमामूर्ध्नि निःक्षिपेत् ॥३०६॥
306. dattanāmnā'hutiśataṁ mūloccāraṇapūrvakam ,
devyai dattvā'huteraṁśaṁ pratimāmūrdhni niḥkṣipet.
306. dattanāmnā āhutiśatam mūloccāraṇapūrvakam devyai
dattvā āhuter aṃśam pratimāmūrdhni niḥkṣipet
306. dattanāmnā mūloccāraṇapūrvakam āhutiśatam devyai
dattvā āhuter aṃśam pratimāmūrdhni niḥkṣipet
306. Having offered a hundred oblations with the name given and accompanied by the recitation of the root mantra to the goddess, he should place a portion of the oblation upon the head of the image.
प्रायश्चित्तादिभिः शेषं कर्म सम्पादयन् सुधीः ।
भोजयेत् साधकान् विप्रान् दीनानाथांश्च तोषयेत् ॥३०७॥
307. prāyaścittādibhiḥ śeṣaṁ karma sampādayan sudhīḥ ,
bhojayet sādhakān viprān dīnānāthāṁśca toṣayet.
307. prāyaścittādibhiḥ śeṣaṃ karma sampādayan sudhīḥ
bhojayet sādhakān viprān dīnānāthāṃś ca toṣayet
307. sudhīḥ prāyaścittādibhiḥ śeṣam karma sampādayan
sādhakān viprān dīnānāthāṃś ca bhojayet toṣayet ca
307. The wise practitioner, completing the remaining rites through expiatory actions and the like, should feed practitioners, brahmins, the destitute, and the helpless, and satisfy them.
उक्तकर्मस्वशक्तश्चेत् पाथसां सप्तभिर्घटैः ।
स्नापयित्वाऽर्चयन् शक्त्या श्रावयेन्नाम देवताम् ॥३०८॥
308. uktakarmasvaśaktaścet pāthasāṁ saptabhirghaṭaiḥ ,
snāpayitvā'rcayan śaktyā śrāvayennāma devatām.
308. uktakarmasu aśaktaḥ cet pāthasām saptabhiḥ ghaṭaiḥ
snāpayitvā arcayan śaktyā śrāvayet nāma devatām
308. uktakarmasu aśaktaḥ cet saptabhiḥ ghaṭaiḥ pāthasām
snāpayitvā śaktyā arcayan devatām nāma śrāvayet
308. If he is unable to perform the prescribed rites, he should bathe (the deity) with seven pots of water, worship according to his capacity, and cause the name of the deity to be heard.
इति ते श्रीमदाद्यायाः प्रतिष्ठा कथिता प्रिये ।
एवं दुर्गादिविद्यानां महेशादिदिवौकसाम् ॥३०९॥
309. iti te śrīmadādyāyāḥ pratiṣṭhā kathitā priye ,
evaṁ durgādividyānāṁ maheśādidivaukasām.
309. iti te śrīmat ādyāyāḥ pratiṣṭhā kathitā priye
evam durgādi-vidyānām maheśa-ādi-divaukasām
309. priye,
iti te śrīmat ādyāyāḥ pratiṣṭhā kathitā,
evam durgādi-vidyānām maheśa-ādi-divaukasām (pratiṣṭhā)
309. O dear one, thus has the installation of the glorious primal (deity) been described to you, and similarly (the installation) of the vidyās of Durgā and others, and of Maheśa and other divine beings.
चलतः शिवलिङ्गस्य प्रतिष्ठायामयं विधिः ।
प्रयोक्तव्यो विधानज्ञैर्मन्त्रनामोहपूर्वकम् ॥३१०॥
310. calataḥ śivaliṅgasya pratiṣṭhāyāmayaṁ vidhiḥ ,
prayoktavyo vidhānajñairmantranāmohapūrvakam.
310. calataḥ śivaliṅgasya pratiṣṭhāyām ayam vidhiḥ
prayoktavyaḥ vidhānajñaiḥ mantra nāma oha pūrvakam
310. ayam vidhiḥ calataḥ śivaliṅgasya pratiṣṭhāyām
prayoktavyaḥ vidhānajñaiḥ mantra nāma oha pūrvakam
310. This procedure for the installation of a moving śivaliṅga is to be employed by those who know the rules, accompanied by mantra, name, and oha.