महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-12, chapter-59, verse-45
कल्पना विविधाश्चापि नृनागरथवाजिनाम् ।
व्यूहाश्च विविधाभिख्या विचित्रं युद्धकौशलम् ॥४५॥
व्यूहाश्च विविधाभिख्या विचित्रं युद्धकौशलम् ॥४५॥
45. kalpanā vividhāścāpi nṛnāgarathavājinām ,
vyūhāśca vividhābhikhyā vicitraṁ yuddhakauśalam.
vyūhāśca vividhābhikhyā vicitraṁ yuddhakauśalam.
45.
kalpanāḥ vividhāḥ ca api nṛnāgarathavājinām
vyūhāḥ ca vividhābhikhyāḥ vicitram yuddhakauśalam
vyūhāḥ ca vividhābhikhyāḥ vicitram yuddhakauśalam
45.
nṛnāgarathavājinām vividhāḥ kalpanāḥ ca api
vividhābhikhyāḥ vyūhāḥ ca vicitram yuddhakauśalam ca
vividhābhikhyāḥ vyūhāḥ ca vicitram yuddhakauśalam ca
45.
And also various arrangements of infantry, elephants, chariots, and cavalry (horses), as well as battle arrays (vyūha) of diverse forms, and elaborate skill in warfare, are (all aspects discussed).
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- कल्पनाः (kalpanāḥ) - strategic arrangements or deployments (of military forces) (arrangements, dispositions, imagination, creation)
- विविधाः (vividhāḥ) - various, diverse, manifold
- च (ca) - and
- अपि (api) - also, even, too
- नृनागरथवाजिनाम् (nṛnāgarathavājinām) - of the infantry, elephant corps, chariot corps, and cavalry (of men, elephants, chariots, and horses)
- व्यूहाः (vyūhāḥ) - military battle formations (vyūha) (battle arrays, formations, dispositions)
- च (ca) - and
- विविधाभिख्याः (vividhābhikhyāḥ) - battle arrays known by different names or forms (of various names, having diverse forms/types)
- विचित्रम् (vicitram) - elaborate or complex (skill) (various, manifold, wonderful, elaborate)
- युद्धकौशलम् (yuddhakauśalam) - skill in warfare, battle expertise
Words meanings and morphology
कल्पनाः (kalpanāḥ) - strategic arrangements or deployments (of military forces) (arrangements, dispositions, imagination, creation)
(noun)
Nominative, feminine, plural of kalpanā
kalpanā - arranging, disposing, imagining, creating, formation
Root: kḷp (class 10)
विविधाः (vividhāḥ) - various, diverse, manifold
(adjective)
Nominative, feminine, plural of vividha
vividha - various, diverse, manifold, of many kinds
Prefix: vi
Root: dhā (class 3)
Note: Agrees with kalpanāḥ
च (ca) - and
(indeclinable)
अपि (api) - also, even, too
(indeclinable)
नृनागरथवाजिनाम् (nṛnāgarathavājinām) - of the infantry, elephant corps, chariot corps, and cavalry (of men, elephants, chariots, and horses)
(noun)
Genitive, masculine, plural of nṛnāgarathavājin
nṛnāgarathavājin - men, elephants, chariots, and horses
Compound type : dvandva (nṛ+nāga+ratha+vājin)
- nṛ – man, human, leader (here: infantry)
noun (masculine) - nāga – serpent, elephant
noun (masculine) - ratha – chariot
noun (masculine) - vājin – horse, strong, swift
noun (masculine)
व्यूहाः (vyūhāḥ) - military battle formations (vyūha) (battle arrays, formations, dispositions)
(noun)
Nominative, masculine, plural of vyūha
vyūha - arrangement, disposition, battle array (vyūha), formation
from root ūh (to move, consider) with upasarga vi
Prefix: vi
Root: ūh (class 1)
च (ca) - and
(indeclinable)
विविधाभिख्याः (vividhābhikhyāḥ) - battle arrays known by different names or forms (of various names, having diverse forms/types)
(adjective)
Nominative, masculine, plural of vividhābhikhyā
vividhābhikhyā - having various names/forms, diverse in appearance
Compound type : bahuvrīhi (vividha+abhikhyā)
- vividha – various, diverse, manifold
adjective (masculine)
from root dhā (to place) with upasarga vi
Prefix: vi
Root: dhā (class 3) - abhikhyā – name, appellation, lustre, form
noun (feminine)
Prefix: abhi
Root: khyā (class 2)
Note: Agrees with vyūhāḥ
विचित्रम् (vicitram) - elaborate or complex (skill) (various, manifold, wonderful, elaborate)
(adjective)
Nominative, neuter, singular of vicitra
vicitra - variegated, diverse, wonderful, surprising, elaborate
Prefix: vi
Root: cit (class 1)
Note: Agrees with yuddhakauśalam
युद्धकौशलम् (yuddhakauśalam) - skill in warfare, battle expertise
(noun)
Nominative, neuter, singular of yuddhakauśala
yuddhakauśala - skill in battle, martial skill, battle expertise
Compound type : tatpuruṣa (yuddha+kauśala)
- yuddha – battle, war, fighting
noun (neuter)
Past Passive Participle of yudh (to fight), used as a noun
Root: yudh (class 4) - kauśala – skill, dexterity, well-being
noun (neuter)