महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-8, chapter-40, verse-106
सुदक्षिणादवरजं काम्बोजं ददृशुर्हतम् ।
प्रांशुं कमलपत्राक्षमत्यर्थं प्रियदर्शनम् ।
काञ्चनस्तम्भसंकाशं भिन्नं हेमगिरिं यथा ॥१०६॥
प्रांशुं कमलपत्राक्षमत्यर्थं प्रियदर्शनम् ।
काञ्चनस्तम्भसंकाशं भिन्नं हेमगिरिं यथा ॥१०६॥
106. sudakṣiṇādavarajaṁ kāmbojaṁ dadṛśurhatam ,
prāṁśuṁ kamalapatrākṣamatyarthaṁ priyadarśanam ,
kāñcanastambhasaṁkāśaṁ bhinnaṁ hemagiriṁ yathā.
prāṁśuṁ kamalapatrākṣamatyarthaṁ priyadarśanam ,
kāñcanastambhasaṁkāśaṁ bhinnaṁ hemagiriṁ yathā.
106.
sudakṣiṇāt avarajam kāmbojam dadṛśuḥ
hatam prāṃśum kamalapatrākṣam
atyartham priyadarśanam kāñcanastambhasaṃkāśam
bhinnam hemagirim yathā
hatam prāṃśum kamalapatrākṣam
atyartham priyadarśanam kāñcanastambhasaṃkāśam
bhinnam hemagirim yathā
106.
dadṛśuḥ sudakṣiṇāt avarajam kāmbojam hatam,
prāṃśum kamalapatrākṣam atyartham priyadarśanam,
kāñcanastambhasaṃkāśam bhinnam hemagirim yathā.
prāṃśum kamalapatrākṣam atyartham priyadarśanam,
kāñcanastambhasaṃkāśam bhinnam hemagirim yathā.
106.
They saw Kāmboja, Sudakṣiṇā's younger brother, who was slain. He was tall, with eyes like lotus petals, exceedingly pleasant to behold, and resembled a golden pillar, like a shattered golden mountain.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- सुदक्षिणात् (sudakṣiṇāt) - from Sudakṣiṇā, than Sudakṣiṇā
- अवरजम् (avarajam) - younger brother, born after
- काम्बोजम् (kāmbojam) - Kāmboja
- ददृशुः (dadṛśuḥ) - they saw
- हतम् (hatam) - killed, slain
- प्रांशुम् (prāṁśum) - tall, lofty
- कमलपत्राक्षम् (kamalapatrākṣam) - lotus-leaf-eyed
- अत्यर्थम् (atyartham) - exceedingly, very much
- प्रियदर्शनम् (priyadarśanam) - pleasant to behold, good-looking
- काञ्चनस्तम्भसंकाशम् (kāñcanastambhasaṁkāśam) - resembling a golden pillar
- भिन्नम् (bhinnam) - broken, shattered
- हेमगिरिम् (hemagirim) - golden mountain
- यथा (yathā) - as, like, just as
Words meanings and morphology
सुदक्षिणात् (sudakṣiṇāt) - from Sudakṣiṇā, than Sudakṣiṇā
(proper noun)
Ablative, feminine, singular of sudakṣiṇā
sudakṣiṇā - Sudakṣiṇā (a proper name, particularly the mother of Raghu or wife of Dilīpa)
अवरजम् (avarajam) - younger brother, born after
(noun)
Accusative, masculine, singular of avaraja
avaraja - younger brother, born after, junior
Derived from 'ava' (after) and 'raja' (born, from √raj - to produce, to be born)
Prefix: ava
Root: √raj
काम्बोजम् (kāmbojam) - Kāmboja
(proper noun)
Accusative, masculine, singular of kāmboja
kāmboja - Kāmboja (name of a king, a country, or its inhabitants)
ददृशुः (dadṛśuḥ) - they saw
(verb)
3rd person , plural, active, perfect (Lit) of √dṛś
Root: √dṛś (class 1)
हतम् (hatam) - killed, slain
(adjective)
Accusative, masculine, singular of hata
hata - killed, struck, destroyed, injured
Past Passive Participle
Root: √han (class 2)
प्रांशुम् (prāṁśum) - tall, lofty
(adjective)
Accusative, masculine, singular of prāṃśu
prāṁśu - tall, high, lofty, long
कमलपत्राक्षम् (kamalapatrākṣam) - lotus-leaf-eyed
(adjective)
Accusative, masculine, singular of kamalapatrākṣa
kamalapatrākṣa - having eyes like lotus petals
Compound type : bahuvrīhi (kamala+patra+akṣa)
- kamala – lotus, lotus flower
noun (neuter) - patra – leaf, feather
noun (neuter) - akṣa – eye
noun (neuter)
अत्यर्थम् (atyartham) - exceedingly, very much
(indeclinable)
Adverbial usage of the accusative singular of 'atyartha'
प्रियदर्शनम् (priyadarśanam) - pleasant to behold, good-looking
(adjective)
Accusative, masculine, singular of priyadarśana
priyadarśana - pleasant to behold, lovely, handsome, beautiful
Compound type : bahuvrīhi (priya+darśana)
- priya – dear, beloved, pleasant, agreeable
adjective (masculine) - darśana – sight, appearance, seeing, vision
noun (neuter)
Verbal Noun
Root: √dṛś (class 1)
काञ्चनस्तम्भसंकाशम् (kāñcanastambhasaṁkāśam) - resembling a golden pillar
(adjective)
Accusative, masculine, singular of kāñcanastambhasaṃkāśa
kāñcanastambhasaṁkāśa - resembling a golden pillar
Compound type : tatpurusha (kāñcana+stambha+saṃkāśa)
- kāñcana – golden, made of gold
adjective (neuter) - stambha – pillar, column, post
noun (masculine) - saṃkāśa – resembling, like, similar to
adjective (masculine)
Prefix: sam
भिन्नम् (bhinnam) - broken, shattered
(adjective)
Accusative, masculine, singular of bhinna
bhinna - broken, split, fractured, divided, rent
Past Passive Participle
Root: √bhid (class 7)
हेमगिरिम् (hemagirim) - golden mountain
(noun)
Accusative, masculine, singular of hemagiri
hemagiri - a golden mountain
Compound type : karmadhāraya (hema+giri)
- hema – gold
noun (neuter) - giri – mountain, hill
noun (masculine)
यथा (yathā) - as, like, just as
(indeclinable)