महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-7, chapter-102, verse-66
आरुजन्विरुजन्पार्थो ज्यां विकर्षंश्च पाणिना ।
सोऽवकर्षन्विकर्षंश्च सेनाग्रं समलोडयत् ॥६६॥
सोऽवकर्षन्विकर्षंश्च सेनाग्रं समलोडयत् ॥६६॥
66. ārujanvirujanpārtho jyāṁ vikarṣaṁśca pāṇinā ,
so'vakarṣanvikarṣaṁśca senāgraṁ samaloḍayat.
so'vakarṣanvikarṣaṁśca senāgraṁ samaloḍayat.
66.
ārujan virujan pārthaḥ jyām vikarṣan ca pāṇinā
saḥ avakarṣan vikarṣan ca senā-agram samaloḍayat
saḥ avakarṣan vikarṣan ca senā-agram samaloḍayat
66.
pārthaḥ pāṇinā jyām ārujan virujan ca vikarṣan
saḥ avakarṣan ca vikarṣan senā-agram samaloḍayat
saḥ avakarṣan ca vikarṣan senā-agram samaloḍayat
66.
Partha, crushing and shattering (the enemy), and drawing his bowstring with his hand, he (Arjuna), by pulling and dragging back, thoroughly agitated the vanguard of the army.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- आरुजन् (ārujan) - breaking (enemy ranks) (breaking, crushing, shattering)
- विरुजन् (virujan) - shattering (enemy ranks) (breaking apart, shattering, destroying)
- पार्थः (pārthaḥ) - Arjuna (son of Pṛthā, Arjuna)
- ज्याम् (jyām) - bowstring (bowstring, string)
- विकर्षन् (vikarṣan) - drawing (the bowstring) (drawing, pulling, dragging)
- च (ca) - and (and, also)
- पाणिना (pāṇinā) - with his hand (by hand, with the hand)
- सः (saḥ) - he (Arjuna) (he, that)
- अवकर्षन् (avakarṣan) - pulling down (the enemy) (pulling down, dragging away)
- विकर्षन् (vikarṣan) - pulling (the enemy, disturbing them) (pulling, disturbing, pulling apart)
- च (ca) - and (and, also)
- सेना-अग्रम् (senā-agram) - vanguard of the army (front of the army, vanguard)
- समलोडयत् (samaloḍayat) - he thoroughly agitated (he stirred up, agitated, disturbed, crushed)
Words meanings and morphology
आरुजन् (ārujan) - breaking (enemy ranks) (breaking, crushing, shattering)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of ārujat
ārujat - breaking, crushing, tearing
Present Active Participle
From `ā-ruj` (to break, to crush) + `śatṛ` suffix
Prefix: ā
Root: ruj (class 6)
Note: Agrees with `pārthaḥ`.
विरुजन् (virujan) - shattering (enemy ranks) (breaking apart, shattering, destroying)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of virujat
virujat - breaking apart, shattering, destroying
Present Active Participle
From `vi-ruj` (to break apart, to shatter) + `śatṛ` suffix
Prefix: vi
Root: ruj (class 6)
Note: Agrees with `pārthaḥ`.
पार्थः (pārthaḥ) - Arjuna (son of Pṛthā, Arjuna)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of pārtha
pārtha - son of Pṛthā (Kunti), Arjuna
Patronymic from `Pṛthā`
Note: Subject of the sentence.
ज्याम् (jyām) - bowstring (bowstring, string)
(noun)
Accusative, feminine, singular of jyā
jyā - bowstring, chord, string
Note: Object of `vikarṣan`.
विकर्षन् (vikarṣan) - drawing (the bowstring) (drawing, pulling, dragging)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vikarṣat
vikarṣat - drawing, pulling, dragging
Present Active Participle
From `vi-kṛṣ` (to draw, pull) + `śatṛ` suffix
Prefix: vi
Root: kṛṣ (class 1)
Note: Agrees with `pārthaḥ`.
च (ca) - and (and, also)
(indeclinable)
Note: Connects the participle actions.
पाणिना (pāṇinā) - with his hand (by hand, with the hand)
(noun)
Instrumental, masculine, singular of pāṇi
pāṇi - hand
Note: Instrument for drawing the bowstring.
सः (saḥ) - he (Arjuna) (he, that)
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of tad
tad - that, he, she, it
Note: Refers to Partha.
अवकर्षन् (avakarṣan) - pulling down (the enemy) (pulling down, dragging away)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of avakarṣat
avakarṣat - pulling down, dragging away
Present Active Participle
From `ava-kṛṣ` (to pull down, to drag away) + `śatṛ` suffix
Prefix: ava
Root: kṛṣ (class 1)
Note: Agrees with `saḥ`.
विकर्षन् (vikarṣan) - pulling (the enemy, disturbing them) (pulling, disturbing, pulling apart)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vikarṣat
vikarṣat - pulling, dragging, disturbing
Present Active Participle
From `vi-kṛṣ` (to pull, to drag, to disturb) + `śatṛ` suffix
Prefix: vi
Root: kṛṣ (class 1)
Note: Agrees with `saḥ`.
च (ca) - and (and, also)
(indeclinable)
Note: Connects the participle actions.
सेना-अग्रम् (senā-agram) - vanguard of the army (front of the army, vanguard)
(noun)
Accusative, neuter, singular of senā-agra
senā-agra - front of the army, vanguard
Compound type : tatpuruṣa (senā+agra)
- senā – army, host, battle-array
noun (feminine) - agra – front, tip, chief, foremost
noun (neuter)
Note: Object of `samaloḍayat`.
समलोडयत् (samaloḍayat) - he thoroughly agitated (he stirred up, agitated, disturbed, crushed)
(verb)
3rd person , singular, active, imperfect (laṅ) of sam-luḍ
Imperfect Active
3rd person singular
Prefix: sam
Root: luḍ (class 1)
Note: Main verb of the second clause.