योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-6, chapter-128, verse-15
सलिलाद्द्विगुणं तेजस्तेजसो द्विगुणोऽनिलः ।
वायोर्द्विगुणमाकाशमूर्ध्वमेकैकशः क्रमात् ॥ १५ ॥
वायोर्द्विगुणमाकाशमूर्ध्वमेकैकशः क्रमात् ॥ १५ ॥
salilāddviguṇaṃ tejastejaso dviguṇo'nilaḥ ,
vāyordviguṇamākāśamūrdhvamekaikaśaḥ kramāt 15
vāyordviguṇamākāśamūrdhvamekaikaśaḥ kramāt 15
15.
salilāt dviguṇam tejaḥ tejasaḥ dviguṇaḥ anilaḥ
vāyoḥ dviguṇam ākāśam ūrdhvam ekaikaśaḥ kramāt
vāyoḥ dviguṇam ākāśam ūrdhvam ekaikaśaḥ kramāt
15.
salilāt tejaḥ dviguṇam,
tejasaḥ anilaḥ dviguṇaḥ vāyoḥ ākāśam dviguṇam,
ūrdhvam ekaikaśaḥ kramāt
tejasaḥ anilaḥ dviguṇaḥ vāyoḥ ākāśam dviguṇam,
ūrdhvam ekaikaśaḥ kramāt
15.
From water (salila), fire (tejas) is twice the size; from fire, wind (anila) is twice the size. From wind, space (ākāśa) is twice the size. This succession proceeds upwards, each one in order.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- सलिलात् (salilāt) - from water, than water
- द्विगुणम् (dviguṇam) - double, twofold, twice the size
- तेजः (tejaḥ) - fire, light, energy, brilliance
- तेजसः (tejasaḥ) - from fire/light/energy, than fire/light/energy
- द्विगुणः (dviguṇaḥ) - double, twofold, twice the size
- अनिलः (anilaḥ) - wind, air
- वायोः (vāyoḥ) - from wind/air, than wind/air
- द्विगुणम् (dviguṇam) - double, twofold, twice the size
- आकाशम् (ākāśam) - space, ether, sky
- ऊर्ध्वम् (ūrdhvam) - upwards, above, higher
- एकैकशः (ekaikaśaḥ) - one by one, each separately, individually
- क्रमात् (kramāt) - in succession, in order, gradually
Words meanings and morphology
सलिलात् (salilāt) - from water, than water
(noun)
Ablative, neuter, singular of salila
salila - water (salila)
Root: sal (class 1)
Note: Used in comparison 'than water'.
द्विगुणम् (dviguṇam) - double, twofold, twice the size
(adjective)
Nominative, neuter, singular of dviguṇa
dviguṇa - double, twofold, twice
Compound type : dvigu (dvi+guṇa)
- dvi – two
numeral - guṇa – quality, attribute, multiple
noun (masculine)
तेजः (tejaḥ) - fire, light, energy, brilliance
(noun)
Nominative, neuter, singular of tejas
tejas - fire, light, energy, brilliance, sharp edge (tejas)
Root: tij (class 1)
तेजसः (tejasaḥ) - from fire/light/energy, than fire/light/energy
(noun)
Ablative, neuter, singular of tejas
tejas - fire, light, energy, brilliance, sharp edge (tejas)
Root: tij (class 1)
Note: Used in comparison 'than fire'.
द्विगुणः (dviguṇaḥ) - double, twofold, twice the size
(adjective)
Nominative, masculine, singular of dviguṇa
dviguṇa - double, twofold, twice
Compound type : dvigu (dvi+guṇa)
- dvi – two
numeral - guṇa – quality, attribute, multiple
noun (masculine)
अनिलः (anilaḥ) - wind, air
(noun)
Nominative, masculine, singular of anila
anila - wind, air (anila)
Root: an (class 2)
वायोः (vāyoḥ) - from wind/air, than wind/air
(noun)
Ablative, masculine, singular of vāyu
vāyu - wind, air (vāyu)
Root: vā (class 2)
Note: Used in comparison 'than wind'.
द्विगुणम् (dviguṇam) - double, twofold, twice the size
(adjective)
Nominative, neuter, singular of dviguṇa
dviguṇa - double, twofold, twice
Compound type : dvigu (dvi+guṇa)
- dvi – two
numeral - guṇa – quality, attribute, multiple
noun (masculine)
आकाशम् (ākāśam) - space, ether, sky
(noun)
Nominative, neuter, singular of ākāśa
ākāśa - space, ether, sky (ākāśa)
Root: kāś (class 1)
ऊर्ध्वम् (ūrdhvam) - upwards, above, higher
(indeclinable)
Note: Used adverbially here.
एकैकशः (ekaikaśaḥ) - one by one, each separately, individually
(indeclinable)
Derived from ekaika (each one) with adverbial suffix -śaḥ.
क्रमात् (kramāt) - in succession, in order, gradually
(noun)
Ablative, masculine, singular of krama
krama - step, order, succession, course
Root: kram (class 1)
Note: Used adverbially here, meaning 'in due order'.