महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-3, chapter-155, verse-54
कृत्वैव केकामधुरं संगीतमधुरस्वरम् ।
चित्रान्कलापान्विस्तीर्य सविलासान्मदालसान् ।
मयूरान्ददृशुश्चित्रान्नृत्यतो वनलासकान् ॥५४॥
चित्रान्कलापान्विस्तीर्य सविलासान्मदालसान् ।
मयूरान्ददृशुश्चित्रान्नृत्यतो वनलासकान् ॥५४॥
54. kṛtvaiva kekāmadhuraṁ saṁgītamadhurasvaram ,
citrānkalāpānvistīrya savilāsānmadālasān ,
mayūrāndadṛśuścitrānnṛtyato vanalāsakān.
citrānkalāpānvistīrya savilāsānmadālasān ,
mayūrāndadṛśuścitrānnṛtyato vanalāsakān.
54.
kṛtvā eva kekāmadhuram
saṅgītamadhurasvaram citrān kalāpān vistīrya
savilāsān madālasān mayūrān
dadṛśuḥ citrān nṛtyataḥ vanalāsakān
saṅgītamadhurasvaram citrān kalāpān vistīrya
savilāsān madālasān mayūrān
dadṛśuḥ citrān nṛtyataḥ vanalāsakān
54.
They saw colorful peacocks, who were like forest dancers. These peacocks, having just uttered sweet, melodious cries and musical sounds, had spread out their vibrant, graceful, and passion-intoxicated plumage, and were dancing.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- कृत्वा (kṛtvā) - having done, having made
- एव (eva) - indeed, only, just
- केकामधुरम् (kekāmadhuram) - sweet-sounding cries
- सङ्गीतमधुरस्वरम् (saṅgītamadhurasvaram) - sweet musical sound
- चित्रान् (citrān) - variegated, colorful
- कलापान् (kalāpān) - tails, plumage (of peacocks)
- विस्तीर्य (vistīrya) - having spread out, extended
- सविलासान् (savilāsān) - playful, graceful, charming
- मदालसान् (madālasān) - languid with passion or intoxication
- मयूरान् (mayūrān) - peacocks
- ददृशुः (dadṛśuḥ) - they saw
- चित्रान् (citrān) - variegated, colorful
- नृत्यतः (nṛtyataḥ) - dancing
- वनलासकान् (vanalāsakān) - forest dancers
Words meanings and morphology
कृत्वा (kṛtvā) - having done, having made
(indeclinable)
absolutive (gerund)
Root: kṛ (class 8)
एव (eva) - indeed, only, just
(indeclinable)
केकामधुरम् (kekāmadhuram) - sweet-sounding cries
(noun)
Accusative, neuter, singular of kekāmadhura
kekāmadhura - sweet like a peacock's cry, sweet-sounding cry
Compound type : karmadhāraya (kekā+madhura)
- kekā – cry of a peacock
noun (feminine) - madhura – sweet, melodious
adjective
सङ्गीतमधुरस्वरम् (saṅgītamadhurasvaram) - sweet musical sound
(noun)
Accusative, masculine, singular of saṅgītamadhurasvara
saṅgītamadhurasvara - sweet musical sound
Compound type : tatpurusha (saṅgīta+madhura+svara)
- saṅgīta – music
noun (neuter) - madhura – sweet, melodious
adjective - svara – sound, tone, voice
noun (masculine)
चित्रान् (citrān) - variegated, colorful
(adjective)
Accusative, masculine, plural of citra
citra - variegated, colorful, wonderful, strange
कलापान् (kalāpān) - tails, plumage (of peacocks)
(noun)
Accusative, masculine, plural of kalāpa
kalāpa - tail, plumage (especially of a peacock), quiver, bundle
विस्तीर्य (vistīrya) - having spread out, extended
(indeclinable)
absolutive (gerund) with prefix
formed from root stṛ with prefix vi-
Prefix: vi
Root: stṛ (class 5)
सविलासान् (savilāsān) - playful, graceful, charming
(adjective)
Accusative, masculine, plural of savilāsa
savilāsa - full of playfulness, graceful, charming
Compound type : bahuvrīhi (sa+vilāsa)
- sa – with, accompanied by
indeclinable - vilāsa – play, sport, grace, charm
noun (masculine)
मदालसान् (madālasān) - languid with passion or intoxication
(adjective)
Accusative, masculine, plural of madālasa
madālasa - languid from intoxication or passion, idle due to excitement
Compound type : tatpurusha (mada+alasa)
- mada – intoxication, passion, pride
noun (masculine) - alasa – idle, languid, lazy
adjective
मयूरान् (mayūrān) - peacocks
(noun)
Accusative, masculine, plural of mayūra
mayūra - peacock
ददृशुः (dadṛśuḥ) - they saw
(verb)
3rd person , plural, active, perfect (liṭ) of dṛś
Root: dṛś (class 1)
चित्रान् (citrān) - variegated, colorful
(adjective)
Accusative, masculine, plural of citra
citra - variegated, colorful, wonderful, strange
नृत्यतः (nṛtyataḥ) - dancing
(adjective)
Accusative, masculine, plural of nṛtyat
nṛtyat - dancing
Present Active Participle
Root: nṛt (class 4)
वनलासकान् (vanalāsakān) - forest dancers
(noun)
Accusative, masculine, plural of vanalāsaka
vanalāsaka - forest dancer
Compound type : tatpurusha (vana+lāsaka)
- vana – forest, wood
noun (neuter) - lāsaka – dancer, tumbler
noun (masculine)