वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-6, chapter-4, verse-6
उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिदं मम ।
विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ॥६॥
विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ॥६॥
6. upariṣṭāddhi nayanaṃ sphuramāṇamidaṃ mama ,
vijayaṃ samanuprāptaṃ śaṃsatīva manoratham.
vijayaṃ samanuprāptaṃ śaṃsatīva manoratham.
6.
upariṣṭāt hi nayanam sphuramāṇam idam mama
vijayam samanuprāptam śaṃsati iva manoratham
vijayam samanuprāptam śaṃsati iva manoratham
6.
idam mama upariṣṭāt sphuramāṇam nayanam hi
samanuprāptam vijayam manoratham iva śaṃsati
samanuprāptam vijayam manoratham iva śaṃsati
6.
This throbbing eye of mine, located above, indeed seems to announce a victory that has already been attained, and the fulfillment of my desire.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- उपरिष्टात् (upariṣṭāt) - located above (from above, above, on top)
- हि (hi) - indeed (indeed, surely, for, because)
- नयनम् (nayanam) - eye (eye, leading, conduct)
- स्फुरमाणम् (sphuramāṇam) - throbbing, quivering, flashing, trembling
- इदम् (idam) - this
- मम (mama) - my, of me
- विजयम् (vijayam) - victory, triumph
- समनुप्राप्तम् (samanuprāptam) - already attained (attained, reached, obtained)
- शंसति (śaṁsati) - seems to announce (announces, declares, praises, tells)
- इव (iva) - seems to, as if (as if, like, resembling)
- मनोरथम् (manoratham) - desire (desire, wish, mental object)
Words meanings and morphology
उपरिष्टात् (upariṣṭāt) - located above (from above, above, on top)
(indeclinable)
adverbial suffix -tāt
हि (hi) - indeed (indeed, surely, for, because)
(indeclinable)
particle
नयनम् (nayanam) - eye (eye, leading, conduct)
(noun)
Nominative, neuter, singular of nayana
nayana - eye, leading, conduct, policy
from root nī (to lead)
Root: nī (class 1)
Note: Can also be accusative singular. Context makes nominative more likely as the subject of 'śaṃsati'.
स्फुरमाणम् (sphuramāṇam) - throbbing, quivering, flashing, trembling
(adjective)
Nominative, neuter, singular of sphuramāṇa
sphuramāṇa - throbbing, quivering, flashing, trembling
present active participle (ātmanepada)
from root sphur (to throb, flash)
Root: sphur (class 6)
इदम् (idam) - this
(pronoun)
Nominative, neuter, singular of idam
idam - this, here
Note: Can also be accusative singular.
मम (mama) - my, of me
(pronoun)
Genitive, singular of asmad
asmad - I, me
विजयम् (vijayam) - victory, triumph
(noun)
Accusative, masculine, singular of vijaya
vijaya - victory, triumph, conquest
from vi-ji
Prefix: vi
Root: ji (class 1)
समनुप्राप्तम् (samanuprāptam) - already attained (attained, reached, obtained)
(adjective)
Accusative, masculine, singular of samanuprāpta
samanuprāpta - fully obtained, thoroughly reached, achieved
past passive participle
from root āp with prefixes sam-anu-pra
Prefixes: sam+anu+pra
Root: āp (class 5)
शंसति (śaṁsati) - seems to announce (announces, declares, praises, tells)
(verb)
3rd person , singular, active, present (laṭ) of śaṃs
present active
Root: śaṃs (class 1)
Note: Subject is idam nayanam.
इव (iva) - seems to, as if (as if, like, resembling)
(indeclinable)
particle indicating comparison
मनोरथम् (manoratham) - desire (desire, wish, mental object)
(noun)
Accusative, masculine, singular of manoratha
manoratha - desire, wish, object of the mind, mental chariot
Compound of manas (mind) and ratha (chariot/desire).
Compound type : tatpurusha (manas+ratha)
- manas – mind, intellect, thought
noun (neuter)
Root: man (class 4) - ratha – chariot, car; desire, longing (secondary meaning in compounds like manoratha)
noun (masculine)
Root: ram (class 1)